فهرست مطالب

نقد و نظر - سال چهاردهم شماره 4 (پیاپی 56، زمستان 1388)
  • سال چهاردهم شماره 4 (پیاپی 56، زمستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1389/10/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • مقالات
  • محمود مروارید* صفحه 2
    شهید سیدمحمدباقر صدر تفسیر خاصی از مفهوم احتمال به دست داده است که می توان آن را «تفسیر اجمالی احتمال» نامید. در شماره پیشین مجله نقدونظر به تفصیل به این نکته پرداخته شد که آیا تفسیر اجمالی با اصول موضوعه نظریه احتمالات سازگار است یا نه. در این مقاله به این پرسش پرداخته می شود که آیا تفسیر اجمالی می تواند تبیین کامل و منسجمی از شهودها و ارتکازات ما در اسناد احتمال به رویدادهای مختلف به دست دهد. در این ارتباط، تفسیر اجمالی با سه مسئله اصلی روبه رو است: چگونگی تنظیم اطراف علم اجمالی، چگونگی تاثیر قراین غیرقطعی بر احتمال و چگونگی اسناد احتمال در فضاهای پیوسته. شهید صدر ضمن توجه به دو مسئله نخست، پاسخ های جالب توجهی را برای آنها فراهم آورده است. راه حل او برای مسئله نخست گرچه از قدرت شهودی بالایی برخوردار است، به شیوه دقیقی صورت بندی نشده است و افزون بر این از حل مسئله در همه موارد، ناتوان است. موفق بودن راه حل شهید صدر برای مسئله دوم نیز وابسته به این است که بتوان مسئله استقرا را به روش شهید صدر حل کرد. در این میان، شهید صدر از مسئله سوم یاد نکرده و تلاشی برای حل آن صورت نداده است.
    کلیدواژگان: نظریه احتمالات، شهید صدر، تفسیرهای احتمال، تفسیر اجمالی احتمال
  • حسین اترک* صفحه 36
    در این مقاله مفهوم وظیفه در اخلاق کانت را از سه منظر معناشناسی، معرفت شناسی و وجودشناسی مورد بررسی قرار داده ایم. به لحاظ معناشناسی وظیفه عملی است که شخص به انجام آن ملزم می شود. الزام، ضرورت یافتن یک فعل اختیاری تحت دستور عقل است. از منظر معرفت شناختی، عقل منشا احکام و وظایف اخلاقی است؛ احکام اخلاقی، احکام تالیفی پیشینی هستند و امر مطلق راه تشخیص وظایف اخلاقی خود است. به عقیده کانت، عقل کاشف احکام اخلاقی است نه جاعل آن. از منظر وجودشناختی، کانت به واقع گرایی اخلاقی باور دارد. وی انواع و اقسام مختلفی از وظایف را بر می شمارد. از نظر او احکام اخلاقی مطلق به معنای عدم مشروط بودن به یک غایت و استثناناپذیر هستند، ولی با این وجود، تعارض میان وظایف امکان ندارد. نظریه اخلاقی کانت بر پیش فرض های معرفت شناختی، انسان شناختی، ارزش شناختی متعددی مبتنی است.
    کلیدواژگان: فلسفه اخلاق، کانت، وظیفه، امر مطلق
  • علیرضا آلبویه* صفحه 62
    سعادت یکی از دغدغه های اصلی آدمی است. از سه جهت می توان به سعادت پرداخت: یکی از جهت معناشناسی؛ دوم از جهت وجودشناسی و بررسی حقیقی و ظنی بودن سعادت، ظرف حصول سعادت، فطری یا ارادی و اختیاری بودن آن و نقش فضایل در سعادت و...؛ و سوم از حیث معرفت شناسی و بررسی راه های آگاهی از سعادتمند بودن خود و دیگران. در این مقاله علاوه بر بررسی این سه مسئله از منظر فارابی نخستین متفکر مسلمانی که به تمام معنای کلمه شایستگی عنوان فیلسوف را دارد، خاستگاه نظریه سعادت او نیز بررسی می شود و در پایان نیز نقد و نظری گذرا می آید.
    کلیدواژگان: سعادت، خیر یگانه، فضائل، فارابی، فطری، اختیاری
  • محمد حقانی فضل* صفحه 87
    مسیحیان از همان دوره های اولیه تاریخ مسیحیت، کتاب مقدس خود را عاری و بری از هرگونه خطایی می پنداشتند. اما در دوره جدید، جایگاه کتاب مقدس متزلزل شد و بسیاری به آن با دیده تردید نگریستند تا آنجا که امروزه بسیاری از مسیحیان و حتی الاهی دانان مسیحی اعتقادی به خطاناپذیری آن ندارند. بحث در این باره از دو جهت بااهمیت است: نخست، از جهت جایگاه کتاب مقدس در ایمان مسیحی، و دوم تزلزل این جایگاه در دوره جدید. از سوی دیگر این مباحث توجه اندیشمندان مسلمان را نیز به خود معطوف کرده و برخی اندیشمندان مسلمان به تطبیق این مسائل بر قرآن کریم پرداخته اند. مقاله حاضر پس از اشاره ای کوتاه به معنا و اهمیت بحث «خطاناپذیری کتاب مقدس» به برخی از مسائل و جریاناتی که زمینه ساز طرح این بحث بودند، اشاره می کند.
    کلیدواژگان: کتاب مقدس، خطاناپذیری، نقادی، عصر روشنگری، نهضت اصلاح دینی
  • محسن زندی* صفحه 111
    اخلاق پروتستان و روح سرمایه داری، از مهم ترین نوشته های حوزه مطالعات تطبیقی و جامعه شناسی دین است که با وجود گذشت بیش از صدسال از پیدایش آن، هنوز هم گفت وگو بر سر آن، به ویژه در کشورهای توسعه نیافته، طراوت و تازگی دارد. چنانچه می دانیم در ایران اندیشه ها و آثار ماکس وبر - همانند مارکس و دیگران - دچار برخی بدخوانی ها و بدفهمی ها شده است؛ بر همین اساس، مقاله حاضر وجه همت خود را معطوف خوانش و توصیفی دقیق از نظریه وبر، در رساله مذکور می کند و ضمن پرهیز از داوری و نقد، تنها به نشان دادن مسیری که به نظر راه درست داوری و بارآوری این نظریه است، بسنده می کند.
    کلیدواژگان: جامعه شناسی دین، روانشناسی اجتماعی دین، عقلانیت، تقدیر ازلی، اخلاق توسعه و تکلیف بودن کار، پروتستانتیسم
  • یاسر عسگری* صفحه 156
    الاهیات آزادی بخش(رهایی بخش) به جریانی در الاهیات مسیحی اطلاق می شود که ریشه در اوضاع و شرایط آمریکای لاتین در دهه های 1960 و 1970م دارد و مهمترین ریشه های ناکامی و بدبختی جوامع فقیر منطقه آمریکای لاتین را حکومت های خودکامه و نظامی و وابسته به ابرقدرت های بزرگ و استعمار کشورهای آمریکای شمالی و اروپایی می داند. این الاهیات، بر ضرورت فقرزدایی و استقلال از طریق مبارزه و آموزش و آگاهی بخشی توده مردم پافشاری می کند. در نظر این الاهیات، کلیسا باید مشروعیت خود را با رهایی دادن فقرا از فقر بگیرد و کتاب مقدس باید از منظر فقرا خوانده شود و تجربه گردد. در این مقاله ضمن تبیین و توضیح الاهیات آزادی بخش آمریکای لاتین به تمایزات این الاهیات با الاهیات مسیحی معاصر، پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: الاهیات آزادی بخش، ترجیح فقرا، تقدم عمل بر اندیشه، کلیساهای پایه، گوستاو گوتیرز، لئوناردو بوف
  • محمد تقی سبحانی* صفحه 183
    شهید اول و شهید ثانی در فرهنگ ما همواره به دانش فقه مشهور بوده اند و ابعاد فکری و کلامی آن دو چنان که باید مورد تحقیق قرار نگرفته است. شهیدین از منظر فقهی کاملا همسو و هماهنگ نشان می دهند و شهید ثانی در قالب و قامت شارح و مفسر بزرگ اندیشه های فقهی شهید اول نمودار می شود. اما از منظر کلامی و اعتقادی میان آنان تفاوتی چشمگیر وجود دارد که جز با رجوع به میراث کلامی شیعه در گذشته های دورتر قابل شناسایی نیست. این مقاله با گذر به عمق تاریخ تفکر شیعه و بازنمود اختلافات کلامی مدرسه قم و بغداد و سپس در مدرسه حله، نشان داده است که این واگرایی به مبانی معرفت شناختی کلام اسلامی باز می گردد.
    کلیدواژگان: کلام شیعی، مدرسه حله، شهید اول، شهید ثانی
  • معرفی کتاب
  • ذوالفقار ناصری صفحه 214
|
  • Mahmoud Morvarid* Page 2
    Martyr Sadr had a peculiar understanding of probability concept which can be called “synoptic interpretation of probability”. In previous issue of Naqd wa Nazar the question of consistency of Martyr Sadr’s particular interpretation of probability concept with postulations of Probability theory was dealt with in detail. In this article I discuss whether his particular interpretation can provide a comprehensive and consistentexplanation of our intuitions and immediate knowledge in ascribing probability to various events. In this respect synoptic interpretation faces three main problems: the way in which the alternatives of synoptic knowledge are arranged, the way uncertain indications affect on probability and finally how to ascribe probability in contexts of continuity. Martyr Sadr drew attention to the first two problems and provided remarkable answers to them. His solution for the first problem though is of high intuitive force it is not formulated in a precise way. Besides, it cannot solve the problem in all cases. How successful Martyr Sadr’s solution is depends on adequacy of his method in solving the problem of induction. Meanwhile, Sadr made no mention of the third problem and thus made no attempt to solve it.
    Keywords: Martyr Sadr, synoptic interpretation of probability, postulations of probabilities, probability theory
  • Hussein Atrak* Page 36
    This article is an attempt to examine the concept of obligation in Kantian ethic from three viewpoints of semantics, epistemology and ontology. On the basis of semantics, obligationis an act one is required to do. Requirement, then, is the a necessity of a free act under the rule of reason. Epistemologically speaking, reason is the source of ethical rulesand obligations. Morel rules are a priori synthetic ones and categorical imperative is that by which one can recognize his own moral duties. Reason as Kant believed not lays down butdiscovers moral rules. Ontologically Kant held ethical realism. He lists different kinds of duties. In his view the categorical moral rules are not conditioned to any end and thus notsusceptible of any exception. There is no possibility of conflict among the moral obligations. Ethical theory of Kant is based on different epistemological, humanological, and axiological assumptions.
    Keywords: Moral Philosophy, Kant, obligation, categorical imperative
  • Alireza Aleboyeh* Page 62
    Happiness is one the main concerns of human being. It can be discussed from three different angles: that of semantics and examination of this concept; from ontological point of view and the study of certainty or otherwise of happiness, the realm of itsrealization, its being innate, volitional or free and the role of virtues in happiness and similar related issues. Still another way of dealing with happiness is that of epistemology examining the ways in which one can be aware of his or other people’s happiness. In this article an attempt was made in dealing with the problem from all three aspects according to Al- Farabi who can be called philosopher par excellence, the origin of his theory and finally a critical review on his theory.
    Keywords: happiness (felicity), unique goodness, Virtues, Al, Farabi, innate, free (volitional)
  • Muhammad Haqqani Fazl* Page 87
    From the early times the Bible was considered by the Christians as infallible and devoid of any fault. In modern time, however, the place of Bible was undermined and a skeptical approach was taken toward it in such a way that many Christians and even Christian theologian have no belief in its infallibility. This question is of importance from two respects: first, the place of Bible in Christian faith and its undermining in modern times. On the other hand, such discussions draw the attention of Muslim thinkers in such a way that some of them began to apply the same questions to the Holy Quran. The present article attempts to discuss briefly the significance and importance of “infallibility of the Bible” explaining some problems and events that contributed to the rise of such discussions.
    Keywords: The Bible, infallibility, criticism, Age of Enlightenment, Reformation, modernity
  • Mohsen Zandi* Page 111
    The Protestant ethic and Spirit of Capitalism is one of the most important works in the field of comparative studies and sociology of religion that it is still new and a matter of interest for dialogue particularly in undeveloped countries. Weber’s ideaslike Marx’s and others, as one may know, were misunderstood and misconstrued by some in Iran. This article is thus concerned to give a new understanding and exact description of Weber’s theory in the above-mentioned work. Avoiding any judgment orcriticism this article suffices to make an attempt in doing justice to his theory.
    Keywords: Protestantism, Capitalism, sociobiology of religion, Max Weber
  • Yaser Asgari* Page 156
    Liberation Theology is a movement in Christian theology that has rooted in circumstances prevailing during 1960s and 1970s of Latin America. The most important reason for failure and misery of the poor countries of Latin American region, according to this theology, are both despotic and military governments of the region that are affiliated to and supported by superpowers and colonialism of northern American and European countries.Liberation theology emphasizes on independence and the need for removing poverty through struggle, education and giving necessary awareness to masses at large. According to this theology the Church should get her legitimacy through relievingthe poor from poverty. It urged that the Bible be read and experienced from the poor perspective. This article is an attempt to introduce liberation theology explaining its distinguishing features with contemporary Christian theology.
    Keywords: Liberation theology, preferential option for the poor, priority of practice (praxis) over doctrine, basic Churches, Gustavo Gutierrez, Leonardo Boff
  • Muhammad Taqi Sobhani* Page 183
    The First Martyr and the Second Martyr are in our culture known as prominent doctors of Islamic Law and their intellectual and theological dimensions are not properly studied yet. These two figures are in total agreement and harmony in their legal points of view and, as it is well known, the Second Martyr acts as the Commentator and great interpreter of legal ideas of the First Martyr. Theologically and doctrinally speaking, however, thereare striking differences of opinion between them that can be recognized only by consulting Shiite theological heritage in remote past. This article is to reflect the depth of Shiite history of thought and represent the theological differences in the Schoolsof Qom and Baghdad and later in school of Al-Hillah, showing that this divergence originates from epistemological foundations of Islamic theology.
    Keywords: Two Martyrs, school of Al Hillah, The first Martyr, the Second Martyr, Shiite theological
  • Zulfaqar Naseri Page 214
    The problem of knowledge is the most important and most controversial subject in philosophy. Ever since ancient sophists and later Socrates brought to the fore man as an object of knowledge to the philosophy, such questions as how man is related to extra-mental world, how it is possible for him to know, what the process of knowledge is also became prominent.Skepticism as main problem thus arose and since then it has been the object for philosophical and epistemological discussions. TheSkepticism and Definition Knowledge by Gilbert Harman, (1990) is a work with the purpose of dealing with above-mentionedquestions and showing that skepticism cannot be a serious challenge in the pursuit of knowledge.