فهرست مطالب

پژوهشنامه فرهنگستان هنر - پیاپی 15 (زمستان 1388)
  • پیاپی 15 (زمستان 1388)
  • بهای روی جلد: 35,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1388/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سرآغاز
    صفحه 1
  • بخش اول: اصول و مبانی نقد و پژوهش هنری
  • هنر سنتی و هنر ناسوتی از نگاه فریتهیوف شوئون
    انشاءالله رحمتی صفحه 2
    در نوشته های فریتهیوف شوئون پیرامون هنر به مفاهیمی چون هنر سنتی، هنر قدسی، هنر دینی و هنر ناسوتی برمی خوریم. اولین پرسشی که مطرح می شود این است که نسبت این مفاهیم با یکدیگر به چه صورت است و چه تقابلها و تداخلهایی میان این مفاهیم موجود است. به نظر می رسد که نظر شوئون، تقابل اصلی میان دو مفهوم هنر سنتی و هنر ناسوتی است، و دو مفهوم دیگر یا مفاهیم مشابه را باید در پرتو همان مفاهیم هنر سنتی و ناسوتی تعریف و تفسیر کرد. در این مقاله سعی شده است که تقابل این دو نوع هنر از جهات مختلف مورد بررسی قرار بگیرد. می توان گفت این تقابل عمدتا بر مبانی جهان شناختی و انسان شناختی متفاوت این دو هنر بنا شده است. جهان بینی هنر سنتی هم در عرصه شناخت جهان (عالم کبیر) و هم در عرصه شناخت انسان (عالم صغیر) به سلسله مراتبی قایل است که حداقل سه ساحت را شامل می شود؛ در حالی که جهان بینی هنر ناسوتی برای هر انسان در جهان، عمدتا به ساحت واحد یا در بهترین حالت به دو ساحت قایل است. بنابراین می توان همه تقابل میان این دو نوع هنر را در پرتو این تقابل مبنایی تبیین کرد.
    کلیدواژگان: هنر سنتی، هنر قدسی، هنر دینی، هنر ناسوتی، عالم کبیر، عالم صغیر
  • جنبش شکل گرایان روس و مطالعه زبان و ادب
    کورش صفوی صفحه 3
    این مقاله به هنگام بحث درباره مکتب فرمالیسم که از نخستین دهه های قرن بیستم شکل گرفت واژه شکل گرایی را برای ارجاع به این مکتب به کار می برد. شایان ذکر است که نمی توان نگرش واحدی را به اعضای این مکتب نسبت داد. تنها وجه اشتراک آنان تاکید بر انتخاب روشی «علمی» برای بررسی زبان و به کنارنهادن رهیافتهای روان شناختی و تاریخی فرهنگی برای مطالعه متن ادبی بوده است. مؤلف ضمن بیان آرای متفکران مکتب شکل گرایی به تفاوتهای بارزی میان ایشان، علی رغم شباهتهای فراوانشان، اشاره می کند.
    کلیدواژگان: شکل گرایان روس، زبان و ادب، نقد ادبی
  • عکسها و معانی
    تری برت صفحه 4
    مؤلف این مقاله بر این اعتقاد است که عکسها در نحوه کاربردشان معنادار می شوند. بر این اساس، عکس با توجه به بافت و زمینه ای که در آن ارائه می شود و شرایط استفاده آن، معانی متفاوتی را به ذهن بیننده متبادر می کند. مؤلف در ادامه، عکس را از سایر رسانه های بصری متمایز و تمامی عکسها را اعم از هنری و غیرهنری به شش دسته تقسیم می کند و در ادامه به این مطلب می پردازد که برای آن که بتوان هر عکس را در یکی از این دسته بندی ها قرارداد و به تفسیر آن پرداخت و معانی آن را دریافت، لازم است که عکس در زمینه و بافت آن بررسی شود.
    کلیدواژگان: عکس، معنا، بافت و زمینه، کاربرد عکس، تفسیر عکس
  • بخش دوم: نقدنامه درآمدی بر نقد سنتی
  • بازیابی و تحلیل وجود یا فقدان نقد و نظریه ادبی در ادبیات کلاسیک فارسی
    مهدی محبتی صفحه 5
    این مسئله که ادبیات فارسی، با همه تنوع و تعدد حوزه ها، از نظام هماهنگ ادبی و اصول همخوان انتقادی بهره می برد یا صرفا برپایه نگره هایی ناهمخوان و نکته های پریشان ذوقی شکل گرفته است، از مباحث مهم روزگار ماست که تابه حال چنان که باید و شاید مورد نقد و تحلیل قرار نگرفته است. از آنجا که اعتقاد به هرکدام از دو سویه وجود یا فقدان نقد و نظریه ادبی در ادبیات کلاسیک فارسی مشکلات و پیامدهایی دارد، نمی توان به سادگی آنها را حل و تحلیل کرد. این مقاله با تکیه بر مبانی منطقی، مستندات ادبی و نگره های نظریه پردازان بزرگ، در پی تحلیل و تعلیل همین مسئله است تا ابتدا تصویری دقیق و درست از اصل مسئله پیدا شود و سپس یکی از دو سوی ماجرا برای خواننده و خواهنده حقیقت جو تثبیت گردد.
    کلیدواژگان: ادبیات فارسی، نقد و نظریه ادبی، نظریه پردازی
  • بنیاد نقد هنر در سده نهم هجری
    یعقوب آژند صفحه 6
    در این مقاله وجوه همبسته و منطقی هنر در سده نهم هجری فحص می شود و آموزه ها و عوامل این وجوه همبسته زیر ذره بین قرار می گیرد تا جنبه های گوناگون سازوکار نقد هنر در این دوره شناسایی و بحث شود. قرن نهم به لحاظ هنری جهتهای گوناگون دارد. این قرن یکی از دوره های کلیدی هنر ایران به شمار می رود، از این رو در چارچوبه آن آموزه های مختلف هنری از جمله نقد هنر رشد می کند و جنبه های گوناگون می یابد. این نقد هنر علاوه بر ارتقای آثار هنری، بر قرایح و طبایع و تخیل و ابداع هنرمندان نیز اثر می گذارد و هنرمندان را به کنشی والا در عرصه هنر می کشاند. نقد هنر در این دوره با فرایندی درون ساختی و برون ساختی پی گیری می شود و مهم ترین عامل پیش برنده آن در پس پشت اندیشه منتقد، جهان بینی اسلامی اوست که آثار هنری را از این دریچه ارزیابی می کند و این اصلی استوار در نقد هنری سده نهم هجری است. در این مقاله نقد هنر در ابعاد گوناگون بررسی و مصداقهای پیدا و پنهان آن شناسایی می شود.
    کلیدواژگان: فرایند استاد، شاگردی، مجالس هنری، نخبگان هنری، هنرپرور و هنرمند، معیارها و ملاکهای نقد هنر، مرقعات، زبان نقد هنر
  • تاملی در معنای چند اصطلاح در نقد کهن خوشنویسی
    مهدی صحراگرد، مهرداد قیومی بیدهندی صفحه 7
    هرچند به نظر می رسد متقدمان در زمینه نقد آثار خوشنویسی زمان خود کمتر سخن رانده اند و شاید نشود مطلبی یافت که مستقلا به این امر پرداخته باشد، بررسی رسالات و تذکره های کهن نشان می دهد که گذشتگان با استفاده از واژگانی از پیش معین و قراردادی در لابه لای متون به طور موجز و خلاصه می توانستند ویژگی خاصی را در خوشنویسی بیان کنند. بخشی از این واژگان کارکرد انتقادی دارند؛ یعنی دربردارنده مفاهیمی هستند که به کیفیت مشخصی از خط دیگران دلالت می کنند و تذکره نویسان با آنها گاه به برتری یا فروتری کیفی خط یک هنرمند یا ویژگیهای منحصربه فرد آن اشاره می کردند. دو نمونه از کهن ترین این اصطلاحات «خط مایقرا»، و «خط نازک» است که در رسالات مختلف بارها آمده است. این مقاله به بررسی معانی دقیق و روش کاربرد این دو اصطلاح مربوط است. در این بررسی مشخص می شود که این اصطلاحات به لحاظ معنایی به ترتیب با دو اصطلاح دیگر یعنی «خط نکو» و «خط باریک» مرتبط ند.
    کلیدواژگان: خوشنویسی، نقد، خط مایقرا، خط نازک
  • تمجید و تقبیح به مثابه نقد و نمود آن در سنت هنری ایرانی اسلامی
    منیژه کنگرانی، مهرانگیز مظاهری صفحه 8
    فرهنگ ایرانی و ایرانی اسلامی از عناصری برخوردار بوده است که می توانست برای پایه ریزی یک نقد جامع مورد استفاده قرار گیرد. لیکن متاسفانه این عناصر هیچ گاه به طور بایسته و شایسته مورد توجه محققان قرار نگرفت و شیوه های آن استخراج و تبیین نشد. همین بی توجهی موجب شده است تا چنین پنداشته شود که فرهنگ ایرانی فاقد قابلیتهای لازم برای نظریه و نقد هنری بوده است. در حالی که منابعی وجود دارد که می توان با تدقیق در آن دقایقی از نقد هنری را دریافت اگرچه مطالب ارائه شده متفاوت از شیوه های نقد امروزین بوده و شیوه خاصی از مطالعه و خوانش نقادانه آثار ادبی و هنری را به دست می دهد و می تواند مرجع مناسبی برای شناخت نقد و تحلیل آثار هنری نزد پیشینیان محسوب شوند. این نوشتار در جست وجوی ریشه ها و روش های نقد هنری، برخی از قدیمی ترین متون هنری بازمانده از سده های نهم و دهم هجری را می کاود و نمونه هایی از چنین اظهارنظرهای نقادانه ای را مورد مداقه قرار خواهد داد. از آنجائی که حجم این مطالب بسیار گسترده و متنوع است در مقاله حاضر به دو ملاک از ملاکهای نقد سنتی یعنی تمجید و تقبیح بسنده می شود.
    کلیدواژگان: پیشینه نقد، نقد سنتی و بومی، تمجید و تقبیح، دیباچه، تذکره، گلستان هنر
|
  • Traditional Art and Secular Art from the Viewpoint of Frithjof Schoun
    Enshaallah Rahmati (Phd) Page 2
    Throughout his works, Schoun has made numerous references to concepts like traditional art, sacred art, religious art, and secular art. The first question that comes to one's mind upon reading his works is how these concepts are related with each other and what contrasts and overlaps are found among them. It seems that Schoun saw the main opposition between the two concepts of traditional art and secular art while the two other or similar concepts could be as well defined and understood in the light of the traditional and the secular. This paper is an attempt to view the two opposing type of art from different perspectives. It can be said that this opposition is basically set on the two art's different cosmological and anthropological grounds. The traditional art's ideology believes in the hierarchical order in both spheres of cosmology (macrocosm) and anthropology (microcosm) with at least three distinct spheres, whereas secular art's ideology believes in two believes in a univalent - or optimum two spheres – for each man in the world. Therefore, the whole opposition between the two types of art could be explained based on this principal opposition.
  • Russian Formalist Movement and the Study of Language and Literature
    Koorosh Safavi (Phd) Page 3
    This article uses the term 'formalism' as referring to the Formalist School shaped in the first decade of the 20th century. It should be mentioned that no single point of view could be attributed to all prominent figures of this school. Their only sharing point is their emphasis upon the choice of a scientific method for the analysis of language and setting aside all psychological and cultural-historical approach to the study of literary texts. Here the author describes the ideas of Formalist school thinkers and focuses on their manifest ideological differences despite numerous similarities.
  • Photographs and Meanings
    Terry Barrett (Phd) Page 4
    The author of this article believes that photographs mean through use. That is, photographs attain meanings by how they are used in society, according to the context in which they are situated, and for what reasons. The author first makes a distinction between photography and other pictorial media and then divides all photographs - including artistic and non-artistic - into six categories and makes clear that putting a single photo in a certain category and then interpreting and understanding its meaning entails analysis within context.
  • An Analytical Survey of Presence or Absence of Criticism and Literary Theory in Classical Persian Literature
    Mahdi Mohebati (Phd) Page 5
    The debate over whether Persian literature - despite its diversity and variety of subject matters - enjoys a symphonic literary system and "en bloc" critical principles, or it is merely based on discordant views and disorganized "chimerical" preferences is a significant issue of our time not yet been appropriately dealt with. Since believing in either side of presence or absence of criticism and literary theory in Classical Persian Literature may lead into certain consequences, it could not be easily resolved or determined. This paper tends to scrutinize the issue based on logic, literary evidences and views of great theoreticians to present a precise picture of the case and then to establish one side of the debate for the readers and truth seekers.
  • Foundation of Art Criticism in the Ninth Century (A.H)
    Yaghoob Azhand (Phd) Page 6
    In this article, logical and associate aspects of art in the ninth century are explored and the factors and courses leading to such association are scrutinized in order to identify and dissect the procedures of art criticism at work in this period. The ninth century takes various artistic directions. It is considered one of the key periods of art in Iran within which different forms of artistic courses like art criticism emerge and grow in different sides. Besides elevation of works of art in this period, art criticism also affects the taste, impression, imagination, and creativity of the artists and puts them through high action in the artistic sphere. Art criticism in this period is followed by intra-structural and extra-structural processes whose main expeditor, beyond the critic’s thought, is his Islamic ideology as he evaluates the works of art from this viewpoint as a dominant principle in the 9th century criticism of art. Hence, this article makes a survey of art criticism from different aspects and then identifies its latent and apparent evidences.
  • Considering the Meaning of Some Critical Expressions in Ancient Calligraphy
    Mahdi Sahragard Page 7
    Although the preceders have written so little on criticism of their contemporary works of calligraphy and no single work of criticism might be found, a survey of old scripts and treatises reveals that old critics made use of certain predetermined and conventional expressions within their texts to briefly point to certain features in calligraphy. Some of these terms have a critical function, that is, they comprise concepts signifying particular qualities of a given handwriting, based on which the authors could measure the superiority or inferiority of an artist’s calligraphy or its unique features. Khat-e-Mayaqra and Khat-e-Nazok are two examples of the oldest expressions that have been repeatedly applied in different treatises. This article tends to make a comprehensive survey of the exact signification and application of the above expressions. This survey would reveal that in terms of signification, these two expressions are respectively interrelated with two other expressions, i.e. Khat-e-Nekoo and Khat-e-Barik.
  • Acclamation and  Condemnation as Criticism in Islamic-Iranian Artistic Tradition
    Manizheh Kangarani Page 8
    The Islamic-Iranian culture consisted of factors worth of being applied for the establishment of a comprehensive critical system, yet unfortunately these factors were often taken for granted by researchers and were never inscribed or described as methods. This negligence resulted in the idea that Iranian culture has been devoid of required potentials for critical theory and art criticism. Whereas there are many sources found based on which one can observe a kind of critical delicacy in old texts. However, these materials are quite different than today’s critical methods and present a specific critical reading method for literary and artistic works; they could act as authentic references for recognizing our ancient critical analyses of arts. This paper will hence explore the roots and methods of art criticism by studying some remains of the most ancient artistic texts from the ninth and tenth centuries and surveying their critical assessments. Since this means a vast area of various subjects and expressions, the present paper will be restricted to the analysis of two traditional critical criteria, i.e. ‘acclamation’ and ‘condemnation’.