فهرست مطالب

جامعه شناسی تاریخی - سال یکم شماره 3 (بهار 1389)
  • سال یکم شماره 3 (بهار 1389)
  • 192 صفحه، بهای روی جلد: 30,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/01/06
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمود شارع پور، محمد فاضلی صفحه 1
    حث های مفصلی درباره وضعیت جامعه شناسی در ایران صورت گرفته، نقدهای گسترده ای بر جامعه شناسی ایران وارد شده و علت هایی در سطوح مختلف کلان، میانی و خرد برای کاستی های جامعه شناسی ایران مطرح شده است. گستره این مباحث دست کم روشن می کند که نمی توان برای کاستی های جامعه شناسی در ایران تبیینی تک علتی ارائه کرد و باید درباره هر دسته از علل به طرح مسئله و مطالعه دقیق رداخت. این مقاله ضمن ارائه تصویری کلی از نقدهای وارد بر جامعه شناسی ایران، ضعف در بینش جامعه شناختی را یکی از محوری ترین نقص های شیوه آموزش جامعه شناسی در ایران دانسته است؛ ضمن اینکه در دسته کلی علل آموزشی نقصان های جامعه شناسی در ایران، نقش این عامل را بررسی و برخی راهکارهای تقویت بینش جامعه شناختی را ارائه کرده است. اگرچه بحث درباره بینش جامعه شناختی در اغلب کتاب های مهم جامعه شناسی وجود دارد، ژوهش های زیادی درباب نحوه آموزش و تقویت آن انجام نشده است. این مقاله می کوشد تا ضمن تبیین مفهوم بینش جامعه شناختی و ضرورت آن، به شیوه آموزش آن به عنوان سازوکاری برای ارتقای کیفیت آموزش در مطالعات اجتماعی بپردازد.
    کلیدواژگان: آموزش جامعه شناسی، بینش جامعه شناسی، جامعه شناسی ایران
  • محمدرضا طالبان، محمد مبشری، مصطفی مهرآیین صفحه 23
    در این مقاله روند تحول ارزش های اجتماعی جامعه ایران در تحقیقات انجام گرفته از سال 1353- 1388 بررسی شده است. انقلاب اسلامی با اتکا به ارزش های معنوی و متعالی به پیروزی رسید و پس از انقلاب نیز نظام سیاسی برآمده از آن درصدد گسترش و تعمیق هر چه بیشتر این ارزش ها برآمد؛ بنابراین شناخت تغییرات احتمالی ارزش های اجتماعی جامعه ایران در طول این سال ها از اهمیت بسزایی برخوردار است. این مطالعه بر اساس تحلیل ثانوی نتایج پیمایش های ملی سال های 1353- 1388، به بررسی روند تغییرات ارزش های اجتماعی جامعه ایران در این بازه زمانی پرداخته و مهم ترین نتایج آن به این شرح است: 1. میزان اهمیت ارزش های مادی برای جامعه ایران از دهه پنجاه تا دهه سوم انقلاب افزایش داشته است؛ 2. نسبت اهمیت بیشتر شاخص های ارزش های معنوی از دهه پنجاه تا دهه سوم انقلاب کاهش یافته است؛ 3. میزان اهمیت ارزش های مادی و معنوی برای گروه سنی پنجاه به بالا (جوانان قبل از انقلاب) بیشتر از گروه سنی جوانان امروزی است.
    کلیدواژگان: دگرگونی ارزشی، ارزش، ارزش های اجتماعی، ارزش های مادی، ارزش های فرامادی، ایران
  • محمدرضا پورجعفر، فاطمه رضایی فر، علی اکبر تقوایی صفحه 65
    امنیت یکی از مهم ترین عوامل مؤثر در محیط های شهری است. بنابراین نیاز به امنیت در فضاهای شهری، موجب شکل گیری مجموعه نظریه های مستندی چون نظریه «فضاهای قابل دفاع» و «پیشگیری از جرم از راه طراحی محیطی» (CPTED) شده است. در این نوشتار، ابتدا جنبه های مختلف مرتبط با نظریه های فضای قابل دفاع بررسی، و عناصر کلیدی آن تعریف شده است. در ادامه نقش فضاهای قابل دفاع به عنوان سرمایه ای اجتماعی در کاستن از میزان جرم و جنایت در شهرها مورد توجه قرار گرفته است. در پایان نیز رویکرد فضاهای قابل دفاع در شهرهای سنتی ایران، با تاکید بر شهر اصفهان بررسی شده است.
    هدف این تحقیق، بررسی فضاهای قابل دفاع در عرصه شهری و نقش این فضاها به عنوان سرمایه ای اجتماعی در کاستن از میزان جرم و جنایت شهری است. ضمن اینکه با مرور روند شکل گیری شهرهای سنتی ایران، به بررسی پیشینه این رویکرد- فضای قابل دفاع- در شهرهای تاریخی سرزمین کهن ایران (نمونه شهر اصفهان) پرداخته است. سؤال محوری مقاله این است: آیا بین سرمایه اجتماعی و فضاهای قابل دفاع در سطح محلات شهری رابطه ای وجود دارد یا خیر؟
    روش تحقیق مقاله، تحلیلی- اسنادی از نوع توصیفی است و نویسندگان با بهره گیری از منابع، اسناد و مدارک مرتبط با تحقیق، به تحلیل موضوع پرداخته اند. نتایج و یافته های تحقیق پیشینه وجود فضای قابل دفاع- در طراحی و برنامه ریزی- را در شکل گیری شهرهای تاریخی ایران تایید می کند. فضاهای قابل دفاع و امن در شهرهای تاریخی ایران با پشتیبانی از مفهوم سرمایه اجتماعی، تحت نظارت همگانی و با مسئولیت جمعی مراقبت می شده و در کاهش جرم و ثبات امنیتی در شهرها نقش برجسته ای داشته است.
    کلیدواژگان: شهر، فضاهای قابل دفاع، سرمایه اجتماعی، جرم، شهرهای سنتی ایران
  • معصومه باقری، محمد سلیمان نژاد صفحه 93
    این پژوهش به بررسی جامعه شناختی وضعیت هویتی جوانان دبیرستانی شهر ایلام پرداخته و به شیوه پیمایشی انجام شده است. با استفاده از فرمول کوکران 215 دانش آموز دبیرستانی به عنوان حجم نمونه به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب، و از پرسش نامه محقق ساخته استفاده شده است. در این بررسی از نظریه آنتونی گیدنز جهت بررسی هویت اجتماعی استفاده شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها نیز از آزمون T، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد رابطه متغیر تحصیلات با هویت فردی افراد مثبت و معنا دار است؛ یعنی با بالا رفتن میزان تحصیلات جوانان، هویت فردی آنان تقویت می شود و از هویت های دیگری که جنبه گروهی دارند، کاسته می شود. همچنین با سنجش متغیر پایگاه اقتصادی- اجتماعی مشخص شد پایگاه اقتصادی- اجتماعی تنها با هویت قومی رابطه معنادار دارد و در برابر گونه های دیگر هویتی، بیشترین همبستگی را با هویت های فردی دارد تا هویت های جمعی؛ یعنی هرچه پایگاه اقتصادی- اجتماعی افراد بالاتر باشد، نقش هویت های جمعی ضعیف تر و نقش هویت فردی قوی تر می شود. همچنین نتایج بر آمده از رگرسیون نشان می دهد متغیرهای هویت گروهی و فردی بیشترین تاثیر را در هویت اجتماعی شخص دارند.
    کلیدواژگان: هویت، جوانان، هویت اجتماعی، ملی، فردی، پایگاه اجتماعی، اقتصادی، قومیت
  • محمدسالار کسرایی صفحه 113
    در این پژوهش با روش بررسی تاریخی و به صورت روایت تاریخی، تحول مفهومی واژه انقلاب را بحث و بررسی کرده ایم. انقلاب مفهومی پیچیده، چند بعدی و دارای سابقه دیرین در ادبیات، فلسفه و علوم دیگر مانند نجوم است. این مقاله با هدف جست و جوی تاریخی- مفهومی واژه انقلاب، با این فرضیه آغاز شده است که مفهوم انقلاب به معنای دگرگونی پیشرونده اجتماعی و اقتصادی و سیاسی، ثمره عصر مدرن است. به عبارت دیگر، واژه انقلاب در ادبیات پیش از مدرن معنایی واپس گرایانه دارد و به معنای بازگشت به نقطه آغازین است؛ این واژه از نجوم به حوزه فلسفه، ادبیات و علوم انسانی راه یافته است.
    کلیدواژگان: انقلاب، تحول مفهومی، نقطه آغازین، حکومت، نظام، شورش، قیام، دگرگونی
  • سیدمحمود نجاتی حسینی صفحه 135
    در فرایند جهانی شدن، شهروند گرایی در شهر و مدیریت های شهری امری متعارف است. اما در هزاره سوم میلادی، رژیم های شهری (از مدیریت و حکومت های شهری تا سازمان ها و مقامات شهری و شهرداری ها) درصدد گسترده تر کردن کمی و کیفی نوعی از شهروندگرایی برآمده اند که به دولت ملت محدود نبوده و بیشتر به سطوح محلی و شهری پایبند است. به طور دقیق، شهروندی شهری ناظر به چنین وضعیت شهری پرافت و خیزی است و مسئله ای است مربوط به فراتر رفتن از شهروندی ملی و رفع کاستی های شهروندی ناشهری. ادعای سیاست های شهروندی شهری کامل تر کردن، مردمی تر کردن، عمومی ترکردن و مدنی تر کردن شهروندی در زیست جهان شهری و پیوند عمیق تر میان رژیم های شهری و شهرنشینان است. از این رو در این مقاله هم زمان ماهیت جامعه شناختی شهروندی شهری و سیاست های شهروندی شهری به عنوان تجربه فرهنگی شهری متاخر مرور شده است
    کلیدواژگان: شهروندی شهری، سیاست های شهروند شهری، رژیم های شهری، تجربه فرهنگی شهری
  • محمد توکل، نسرین سالم، غلام عباس توسلی صفحه 161
    موضوع این مقاله، بررسی نابرابری (تفاوت پذیری) در دست یابی به فرصت های آموزش عالی است. منظور از دست یابی به فرصت های آموزشی، دسترسی به آموزش عالی در بخش دولتی است. نویسندگان این مقاله دست یابی به فرصت های آموزشی را با معرف های نمره آزمون ورودی دانشگاه ها و میزان پذیرفته شدگان بر حسب استان های کشور مطالعه کرده اند. سؤال اصلی تحقیق این است: نابرابری در دست یابی به فرصت های آموزش عالی چگونه قابل تبیین است؟ چارچوب نظری پژوهش با استفاده از رهیافت ستیزگرایی و نظریه بوردیو ساخته شده است. در مدل ارائه شده، دست یابی به فرصت های آموزشی تابع سرمایه های اقتصادی و فرهنگی است. نتایج تحقیق نشان می دهد در دست یابی به فرصت های آموزشی، تاثیر سرمایه فرهنگی والدین بیشتر از سرمایه اقتصادی آنان است.
    کلیدواژگان: تحلیل جامعه شناختی، فرصت های آموزش عالی، آزمون سراسری 1381، 1384
|
  • Mahmoud Sharepour, Mohammad Fazeli Page 1
    A great number of sociological studies on democratization emphasize on the role of social classes in democratic transitions and the consolidation of democracy. Some authors like Barrington Moore know bourgeoisie as the historical agent of democracy, and for the authors like Dietrich Rueschemeyer, the workers are agents of democracy. In this article, we argue for a new perspective on the role of social classes in democratization based on a comparative historical study of the experience of democracy in Iran (1941-1953), Turkey (1945-1960) and South Korea (1945-1961). We are going to show that there are no specified pre-supposed interests in democracy for any social class, but the interests are historical-situational constructs of the circumstances of period under investigation. Democracy based on such an analysis is not the function of historical action of a specified class, rather it is the consequence of power balance between the classes in a specific part of history. In addition, as a part of such a perspective, the article argues in favour of a structural explanation for democratic consolidation.
  • Mohammad Reza Taleban, Mohammad Mobasheri, Mostafa Mehraeen Page 23
    The current article deals with evaluation of transition process of social values within Iran by the researches performed in the years 1974-2009. Due to the fact that the Islamic revolution of Iran was relied on spiritual and sublime values, therefore, political order of the revolution intended to expand and deepen these values. Since recognition of probable transitions of social values in Iranian society during these years enjoys a great importance, this study is based upon the secondary analysis of the results of national surveys during the years 1974 - 2009 for evaluation of transitions of social values in Iranian society within this time. The most important results obtained are as follows: 1) The amount of importance of material values for Iranian society from 1970s until the third decade of the revolution has increased. 2) Assessment from the importance ratio almost all spiritual values indexes has decreased from 1970s until third decade of the revolution and, 3) Assessment from the importance amount of material and spiritual Value for the age group of 50 or more (pre- revolution adolescences) is more than the age group of current living youngsters.
  • Mohammad Reza Pourjafar, Fatemeh Rezaeifar, Ali Akbar Taghvaea Page 65
    Security is a one of the most important factors of urban environments. Therefore, the necessity of security in urban spaces has caused the emersion of authentic theories like defensible spaces and crime prevention through environment design (CPTED). In this paper, various literatures related to defensible space theories have been reviewed and the related keywords have been defined. Then the role of defensible urban spaces as a social capital in reduction of urban crimes is determined. Finally, the condition of defensible spaces in ITC with an emphasis on Isfahan city has been studied. The research methodology is based on the analysis of data and documents collected through field survey. The research results justify the precedence of defensible spaces – in design and planning- at shaping the Iranian historical cities. Secure and defensible spaces, which support social capital concept under public surveillance and collective responsibility, work as an important aspect in reducing crimes and stability of urban security.
  • Masoumeh Bagheri, Mohammad Solimannejad Page 93
    The present study was designed to examine the identity status of high school adolescents in the city of Ilam (Iran) using the survey method. 215 high school students were selected as a sample through random sampling method. The theoretical framework of this paper is based on Gidden's theory. To analyze the obtained data, T-test, Pearson coefficiency and multiple regression methods were used. The results indicated that educational level has a positive and significance relationship with individual identity, while socio- economic status only has a significance relation with ethnic identity. Among the other identities, it has just more coefficiency with individual identities rather than collective identities. The results of multiple regression method showed that the group and individual identities have more effect on the social identity among the high school dolescents.
  • Mohammad Salar Kasraie Page 113
    In this work, the conceptual evolution of the term of "revolution"is discussed as a narrative history and historical method. Revolution is a complicated and, multidimensional concept and has a long history in literature, philosophy and other sciences such as astronomy (Yoder, 1926: 433). The aim of this paper is historical – conceptual searching about the term "revolution" that was started with this supposition that, it refers to social, political and economic transformation. In other words, the term of "revolution" in pre-modern literature has a retrogressive meaning, or referring back to the starting point. It has found its way philosophy, literature and the humanities into from astronomy
  • Seyyed Mahmoud Nejati Hosseini Page 135
    Generally speaking, globalization has confronted urban life and city management as well as citizenship to many key socio-cultural problems such as citizenship identity crisis. From this respect, the socio-politico-cultural relationships between urban management and urban citizenry have changed and weakened through urban globalization, on the other hand, they have positive outcomes in the context of urban localization or urban glocalisation at the same time. Therefore, in this paper, we attempted to explore four aspects of this urban problem: historical and conceptual schema of citizenship; citizenship politics at urban settings; urban citizenship theory and finally, urban citizenship policies as cultural urban experiences.
  • Mohmmad Tavakol, Nasrin Salem, Gholamabbas Tavassoli Page 161
    This article discusses the democratization of access to higher education opportunities in Iran. Access to educational opportunities was studied through exploring the scores the national university entrance exams. The main research question was: "How the inequality in access to higher education opportunities is explained?" To solve this problem, we constructed a theoretical model on the basis of capital theory: Access to higher educational opportunities is the function of modernization of parents’ economic and cultural capital. The results showed that cultural capital weight in access to educational opportunities, is more than that of economic capital.