فهرست مطالب

  • پیاپی 174 (1384)
  • تاریخ انتشار: 1384/06/01
  • تعداد عناوین: 10
|
  • سید محمدرضی مصطفوی نیا، دکتر فیروز حریرچی صفحه 1
    با ظهور شرف الدین محمد بن سعید بوصیری و سرودن قصیده معروفش «برده» و تاثیر شگرف آن بر حوزه های ادبی، دیگر شاعران مدیحه سرای نبوی به پیروی از آن پرداختند و قصاید مدیحه نبویه را همچون برده در بحر بسیط و روی میم سرودند و بدین ترتیب قصاید بدیعیه شکل گرفت، قصایدی که در هر بیت آن یک یا چند نوع صنعت بدیعی بکار رفته است.
    در این بین صفی الدین حلی شاعر پرآوازه قرن هفتم هجری با سرودن قصیده بدیعیه اش و روی میم، در میان دیگر بدیعیه سرایان برجستگی ویژه ای یافت، چنانکه از سوی مورخین هم عصر خود همچون ابن شاکرکتبی و عسقلانی و تاریخ نگاران معاصر مانند: محمود رزق سلیم و... به عنوان مبدع و مکمل علم بدیع شناخته شد.
    در حالیکه در ا ین میان شخصیت ادیبی حاذق چون «شیخ ابراهیم تقی الدین کفعمی»که وی نیز صاحبه بدیعیه ارزشمندی است که خود به شرح آن پرداخته، مغفول مانده است.
    کلیدواژگان: صفی الدین حلی، کفعمی، علم بدیع، صنعت بدیعی
  • دکتر سید امیر محمود انوار صفحه 19
    از آنجا که امثال و حکم، درگوش هوش مردمان، در بلندای زمان و دوران، زبان گویای حقائق روزگارانند. نگارنده بر آن شد که سلسله مقالاتی درباره امثال و حکم، در دیوان حکیم ابوالفتح بستی، شاعر توانا و ذولسانین دوران غزنوی، نگارد و بدست زمانه سپارد. تا به حول و قوه مفیض دقایق وجود و ملهم رقائق خلود، تعلیم حقائق را به دو زبان عربی و فارسی، در پهنه ادب تطبیقی، بکار آید. از این رو، از آغاز دیوان آغازکارکرد و به نثر و نظم خویشتن شرح و تفسیر امثال و جکم را عرضه داشت. تا گواهی صادق، برای ایجاد علم و هنر معاصر نیز باشد. تا چه قبول افتد و چه در نظر آید.
    کلیدواژگان: بستی، دیوان، امثال، حکم، شرح منثور و منظوم، تطبیقی
  • دکتر عبدالرضا سیف صفحه 39
    بحث بازتاب شاهنامه در متون نظم و نثر ایران کاری بس پردامنه است. شاهنامه حکیم فردوسی، کتاب هویت فرهنگی ما ایرانیان با زبان استوار و سخن دلپذیر آنچنان در ادب فارسی ریشه دوانده که گویی رکن اساسی در تجدید حیات آثار می باشد.
    شاهنامه اثر چه داعیه عرفانی بودن ندارد اما در متون مهم عرفانی ما حضوری زنده و پویا دارد. نگاه عرفا همچون شعرا به شاهکار ادبی فردوسی به گونه ای ست که تصور یک لحظه جدایی فرهنگ و سنن ایرانی را از دین و مذهب اسلامی به ذهن راه نمی دهد مولوی در بهره گیری از پهلوانان و اسامی و رسوم شاهنامه جای ویژه ای را در میان عارفان برای خود بدست آورده است. در مثنوی معنوی حضور شخصیتهای اسطوره ای شاهنامه کاملا هویداست. بعضی از جلوه های اسطوره ای شاهنامه در این مقاله بیان گردیده است.
    کلیدواژگان: فردوسی، مولوی، شا هنا مه، مثنوی، بازتاب
  • دکتر ابوالحسن امین مقدسی صفحه 59
    صفی الدین و عطار دو شاعر اسلامی اند که درباره پیامبر (ص) مدائح قابل توجهی دارند. مضامینی همچرن معراج، اخلاق پیامبر و کرامات آن حضرت برتری او بر دیگر پیامبران و طلب شفاعت، از جمله مواردی است که هر دو شاعر به آن پرداخته اند، عطار مطالب را به دوگونه مستقیم و غیر مستقیم ذکر می کند در حالی که صفی الدین معمولا صفات پیامبر (ص) را به صورت مستقیم ذکر می کند موارد غیر مستقیم عطار در خلال تصاویری هنری آمده است که خواننده را به خود جذب می نماید، از سوی دیگر نگاه عطار به پیامبر (ص) و صفات و رفتار او نگاهی عرفانی و صوفیانه است، در برابر آن صفی الدین با نگاهی شاعرانه و زمینی پیامبر (ص) را مدح می کند و تاریخ را به نظم می کشد او پیوسته سعی دارد تا اصول بدیع را در قصیده بدیعیه خویش جای دهد. با وجود اینکه صفی الدین شیعه و عطار سنی است ولی نگاه هر دو شاعر به مذاهب نگاهی معتدل وحدت آفرین است.
    کلیدواژگان: پیامبر (ص)، عرفان، نقل مستقیم، معراج، جهاد، مدح
  • دکتر محمد دزفولی صفحه 79
    یکی از شعرهای مشهور جاهلی، قصید ایست 23 بیتی که به شاعری یهودی به نام سموال منتسب است. در این مقاله دربارهء صحت یا عدم صحت انتساب شعر او به دیگران بحث وگفتگو شده، و به ترجمه قصیده پرداخته شده است. در ادبیات عرب، دوره جاهلیت اهمیت ویژه ای دارد، زیرا اهم تاریخ پیش از اسلام را بیان می کند و هم نشان دهنده پیشرفت ادبیات در دوره جاهلیت است که همین امر خود بستری را در جامعه آن روز فراهم می سازد تا اعجاز قرآن به شکل عالی اش در نظرها جلوه گر می شود.
    کلیدواژگان: سموال، لامیه، شعر جاهلی، یهود
  • حجه الاسلام سید محمد تقی حکیم صفحه 93
    کتاب، سنت، اجماع و عقل، منابع فقه هستندکه فقها و اصولیین حجیت آنها را مسلم دانسته و بدون هیچ گونه اختلاف نظری، احکام شرعی فرعی را با استناد به آنها استنباط می کنند. ولی در قرن یازدهم هجری گروهی بنام اخباریین حجیت ظواهر قرآن را مشروط دانسته و حجیت اجماع و عقل را نپذیرفتند. اصولیین نظریه این گروه را مردود دانسته و با دلیل و برهان، حجیت چهار منبع یاد شده را ثابت می کنند. از طرفی، اصولیین در مقابل افرادی که «سنت» را اختصاص به سنت پیامبر (ص) می دانند با تکیه بر ادله نقلی و عقلی «سنت» را تعمیم داده و شامل سنت نبوی و ائمه هر دو می دانند.
    کلیدواژگان: منابع فقه، کتاب، سنت، احکام، سنت نبوی
  • دکتر عزت ملا ابراهیمی صفحه 107
    اشعار ابیرد بن معذر چه آنچه که در مناسبتهای گوناگون سروده شده و یا در احوال دیگری نقل شده، در واقع آئینه تمام نمای زندگی عصر خویش است. او به خلق و خوی نیکو، سجایای انسانی، صفات پسندیده و اوضاع اجتماعی زمان خود توجه فراوان داشت. به گونه ای که جان، روح و همه وجود او را پر ساخته و اندیشه، عاطفه و خیالش را مشغول ساخته بود. تا آنجا که به ذهن او صراحت می بخشید، اندیشه اش را روشنی می داد و روحش را به جانب یقین متمایل می ساخت. ازاین رو نگارنده بر آن شد تا به بررسی زندگی و اشعار شاعر بپردازد. چندانکه بیانگر هوشیاری وحضور ذهن شاعر باشد و احساس لطیف و شعور دقیقش رابه تصویرکشد.
    کلیدواژگان: شعر جاهلی، شعر اسلامی، ابیرد بن معذر، نعمان بن منذر، بنی ردف
  • دکتر علیرضا حاجیان نژاد صفحه 115
    این مقاله بخش دوم از معرفی «خردمندان و بی خردان شاهنامه» است که به معرفی پنجاه و سه تن از قهرمانان این اثر از دید موضوع مقاله یعنی خردمندی و بی خردی پرداخته است. در بخش نخست 62 تن دیگر به ترتیب الفبائی معرفی شده بودند. روش کار در هر دو مقاله تحلیل و معرفی قهرمانان این اثر فقط از دید موضوع مقاله بوده و به جنبه های دیگر توجه نشده است. مجموع شخصیتهای معرفی شده در دو مقاله 115 تن است که صد و چهار نفر از آنان یعنی 4/90 %خردمند و 6/9% آنها یعنی یازده نفر از جانب دوستان یا دشمنان بی خرد توصیف شده اند. در پایان باید متذکر شد خرد مورد نظر شاهنامه بیشتر حکمت عملی یا خرد شرقی است.
    کلیدواژگان: قهرمانان شاهنامه، خردمندان شاهنامه، بی خردان شاهنامه، خرد شرقی
  • دکتر حمیرا زمردی صفحه 135
    در این مقاله بر مبنای نقد اسطوره ای به تئوری تناسخی گیاهی در شعر شاعران معاصر همچون سهراب سپهری واحمد شاملو پرداخته ایم و جلوه های قداست گیاهان در پرتو استحاله روحانی و معنوی باز نموده شده است. همچنین نگرش اساطیری و شاعرانه سپهری و شاملو در این بعد با ارائه شواهد شعری ایشان تبیین شده است. هدف از این پژوهش آن است که نشان دهیم آموزه های عرفانی و معنوی در قالب یک ارتباط تثلیثی متشکل از تئوری چرخه زایش، زنده بینی و آنیمیسم گیاهی و انگاره های انسانی، نباتات جهت بیداری و اگاهی انسان و رسیدن به شناخت واقعی در تفکر برخی از شاعران بزرگ به صورت خودآگاه یا ناخودآگاه نمودار شده است.
    کلیدواژگان: تجلیات قدسی، تناسخ، شاملو، سپهری
  • دکتر حسینعلی قبادی صفحه 143
    ظرفیتهای ویژه ای در ادبیات عرفانی فارسی می توان یافت که پاسخگوی دلمشغولیهای انسان سرگشته در دنیای پرشتاب امروز و دوران غلبه فناوریها باشد.
    از مهمترین جنبه های ادبیات عرفانی فارسی «فرا آگاهی» و اگر به ذهن و زبان مولوی نزدیکتر شویم «خدا آگاهی» است و آن اگاهی ویژه ای است که فقط سالکان حقیقی پس از طی مراحل سلوک در طریق عرفانی و نایل شدن به مقامات ربانی به آن دست می یابند.
    رسیدن به این خدا اگاهی که در حقیقت نوعی «شهود عرفانی» است. قسمی «درون آگاهی» است که حاصل پشت سرگذاشتن مراتب سلوک و نیل به «حیرت عرفانی» و تبدیل شدن «من» سالک به «فرامن» یا «من» جدید گسترده و متصل به ملکوت، به شمار می آید.
    در این مقاله نخست به مدعای فوق پرداخته سپس جلوه های این آگاهی در مثنوی معنوی و غزلیات شمس کاویده شده است.
    کلیدواژگان: عرفان، خدا آگاهی، فرا آگاهی عرفانی، آثار مولوی