فهرست مطالب

زبان و ادب فارسی - پیاپی 220 (پاییز و زمستان 1389)
  • پیاپی 220 (پاییز و زمستان 1389)
  • نشری ه زبان و ادب فارسی
  • تاریخ انتشار: 1389/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • دکترمیرجلیل اکرمی صفحه 1
    تکیه بر فر ایزدی و اعتقاد به شاه آرمانی در فرهنگ و ادبیات و اساطیر ایرانی، اندیشه ای دیرین و پنداری باسابقه است. فر به عنوان یک اسطوره ریشه دار و عمیق حداقل دو نقش اساسی بر عهده داشت؛ نخست اینکه نظام موروثی پادشاهی را توجیه می کرد و دیگر آنکه با پیوند قدرت پادشاه به قدرت و اراده الهی به آن جنبه معنوی و دینی می بخشید. در اوستا و متن های پهلوی و به تبع آنها در شاهنامه رد پای این اسطوره به طرزی عمیق و پررنگ نمایان است. محوریت اندیشه فر در فلسفه سیاسی، تفکر دینی و باورهای مردمی ایران باستان از ژرفا و شمول هر چه تمام تر این کهن اسطوره حکایت دارد، اما با توجه به تاثیر انکارناپذیری که تحولات اجتماعی و دینی در ساختار و محتوای اسطوره ها دارند، در طول دوره اسلامی، هرچه از دوران باستان فاصله می افتد، تحول اسطوره فر از یک اندیشه اعتقادی و بنیاد سیاسی و اجتماعی به یک پندار موهوم و باور عامیانه، بیشتر قابل مشاهده است. در این دوره، از یک سو اسطوره فر رنگ می بازد و از سوی دیگر با اسطوره «همای سعادت» درمی آمیزد. این تلفیق، به وفور، در آثار ادبی سده های میانی در قالب تعبیراتی چون «فر هما» و «همایون فر» رخ می نماید و در دوره های متاخر به موازات کاسته شدن از جایگاه اندیشه «فر کیانی»، به تدریج «همای سعادت» با ژرفایی به مراتب کمتر و صرفا در لابه لای آثار ادبی و لایه هایی از اندیشه عامیانه جایگزین آن می شود.
    کلیدواژگان: فر، هما، وارغن، اسطوره، تحول، ایران
  • دکترمحمد بهنام فر، صدیقه احراری وفا صفحه 21
    زن و جایگاه حقوقی و انسانی وی از بحث های داغ مکاتب فکری معاصر به خصوص اومانیسم و فمینیسم است و موضوعی است که محققان و نویسندگان و شاعران زیادی- درگذشته و حال- ضمن آثار خویش به آن پرداخته اند. خاقانی نیز یکی از شاعرانی است که حضور زن در دیوان او بازتاب قابل توجهی دارد و اشعارش در این خصوص، زمینه ساز نقدهای تندی علیه او شده تا جایی که برخی از پژوهشگران وی را زن ستیزترین شاعر ادبیات فارسی دانسته اند. موضوع جستار حاضر بررسی همین نکته است که آیا خاقانی به راستی زن ستیزترین شاعر ادبیات فارسی است؟ نویسندگان مقاله حاضر با در نظر داشت واقعیت هایی از قبیل: 1- مباحث روان شناختی؛ 2- اقتضای حال و مقام (جغرافیای کلام)؛ 3- شرایط خانوادگی و اجتماعی شاعر؛ 4- شیوه بیان طنزآمیز خاقانی یا لحن سخن وی، بر آن اند که دلیل قضاوت های تند برخی بزرگان در متهم کردن وی به افراط در زن ستیزی، این است که در فهم برخی اشعار وی دچار سوءبرداشت گردیده اند. البته قابل انکار نیست که شواهدی دال بر خوارداشت زن در آثار خاقانی دیده می شود اما واقعیت این است که وی از این حیث تفاوتی با دیگر بزرگان ادبیات ما ندارد، زیرا نگاه منفی به زن در آثار ادبی، متاسفانه ویژگی غیر قابل انکار ی است که ریشه در اندیشه ها و تعالیم آیین ها و ملل مختلف، چون مانوی، بودایی، یونانی... و سوءبرداشت از متون دینی و رسوخ اسرائیلیات در آن و باورهای عامیانه دارد.
    کلیدواژگان: خاقانی، دیوان خاقانی، زن، فمینیسم، زن ستیزی، زن ستایی
  • دکترسکینه رسمی صفحه 43
    درخت یکی از پدیده های طبیعت است که هنوز هم در میان بسیاری از اقوام، مقدس شمرده می شود. این پدیده که در بسیاری از اسطوره ها با اصل آفرینش ارتباط می یابد با اشراق و عرفان هم پیوند می شود. هم پیوندی اشراق و درخت در شعر سهراب سپهری، شاعر نوپرداز جلوه های متعددی می یابد از جمله در دید او «گل سرخ» قبله است و «چشمه» جانماز و «نور» مهر و «دشت» سجاده و «سرو» گلدسته و از این رو سهراب با تکبیره الاحرام «علف» و «قدقامت» موج به نماز می آغازد و با جهان بینی ای که ناشی از حقیقت زنده و ملموس است خدا را در «تپش باغ»، «لای شب بوها» و در «آب و گیاه» می یابد.نگارنده در این مقاله در پی آن است که به این سوالات پاسخ دهد:1- حضور عنصر طبیعت در شعر سهراب از کجا نشات می گیرد؟
    2- سهراب به چه صورت از ارتباط درخت و اصل آفرینش در اساطیر سودجسته است؟
    3- همپیوندی درخت و اشراق در شعر سهراب بر چه مبنایی است؟
    در شعر سهراب، این هم پیوندی از خلقت آغازین انسان شروع شده و تا شرح سلوک عرفانی ادامه می یابد. شعر «نشانی» اوج همپیوندی درخت و معرفت در شعر اوست که از درخت سپیدار آغاز می شود و به لانه نور بر بالای درخت کاج منتهی می شود.
    کلیدواژگان: سهراب سپهری، شعر، درخت، اشراق، نور
  • مسعود روحانی، سبیکه اسفندیار صفحه 67
    ریخت شناسی قصه های عامیانه، در سال 1928 م. توسط فرمالیست روسی «ولادیمیر پراپ» آغاز شد. وی اساس کارش را بر پایه اعمال شخصیت های قصه نهاد و عملا، ساختار صد قصه از قصه های جن و پری روسی را مورد تجزیه و تحلیل قرار داد. تحلیل ساختاری که در حوزه ادبیات فارسی، به تازگی مورد استقبال قرار گرفته است، گامی است در جهت شناخت دقیق تر و همه جانبه تر آثار ادب فارسی. این تحقیق بر آن است که یکی از قصه های مثنوی با عنوان «قلعه ذات الصور» را براساس نظریه ولادیمیر پراپ، مورد تحلیل و بررسی قرار دهد و به الگویی ساختاری موافق با الگوی پراپ دست یابد.
    کلیدواژگان: ریخت شناسی، نظریه پراپ، مثنوی، قلعه ذات الصور
  • طاهره کوچکیان، خاور قربانی صفحه 85
    هدف پژوهش حاضر آن است که نشان دهد، سال های ابری، از جمله آثاری است که جامعه کرمانشاه را در اواخردهه سی و اوایل دهه چهل، کاملا به تصویر کشیده است و در لابه لای این توصیفات، تقابل سنت و تجددخواهی رامی توان به طور آشکارا، مشاهده نمود. علاوه بر این، برجستگی برخی از مولفه های معنایی و تحلیل های جامعه شناسانه نویسنده از حوادث، رنگ و بوی آثار رئالیسم سوسیالیستی، به آن بخشیده است. برای دست یابی به این هدف، ابتدا به طور اجمالی، به مارکسیسم و یکی از خوانش های آن، رئالیسم سوسیالیستی و سیر تاریخی آن اشاره شده، سپس، از آن جایی که اجتماع در اکثر موارد، علاوه بر پیش زمینه اثر (محتوا)، در روساخت آن نیز تاثیر می گذارد و با عناصر بیرونی اثر (فرم و ساختار) پیوند می خورد، در دو بخش جداگانه، بازتاب اجتماع و رئالیسم سوسیالیستی بررسی شده است؛ در بخش نخست، انعکاس برخی از نهادهای جامعه مانند فرهنگ، سیاست، اقتصاد، خانواده و مدرسه در محتوای اثر نشان داده شده و در بخش دوم، بازتاب آن در ساختار و بافت داستان با تکیه بر سه عنصر شخصیت، زبان و صحنه های داستان، مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: سال های ابری، کرمانشاه، نقد، اجتماع، رئالیسم سوسیالیستی، سنت و تجدد
  • علیرضا مظفری صفحه 107
    با بررسی منابع اساطیری و حماسی مربوط به رستم چنان برمی آید که میان این قهرمان اساطیری و رودخانه هیرمند پیوندی معنادار وجود دارد. پیدایش هم زمان و غیرطبیعی آن دو در یک دوره به خصوص اساطیری و شهادت باورهای رایج در منطقه سیستان، حاکی از تایید این پیوند راز آلود و قابل تفسیر است. با کنار هم چیدن آن اسناد و مدارک می توان ادعا کرد که رستم قهرمان خاص هیرمند و گاهی تجسم انسانی این رودخانه است.
    کلیدواژگان: رستم، هیرمند، سیستان، اساطیر ایران
  • اسدالله واحد، ابراهیم پوردرگاهی صفحه 119
    در طول تاریخ تصوف و عرفان اسلامی، صوفیه برای مصون ماندن از مخالفت ها و تهدیدات اهل شرع و متهم شدن به کفر و زندقه، همواره کوشیده اند تا مبانی عقیدتی و اعمال طریقتی خود را با مستندات قرآنی و حدیثی توجیه کنند. قصه اصحاب کهف به لحاظ مشابهاتی که عرفا بین «اولیاءالله» و «اصحاب کهف» قائل شده اند، در کتب عرفانی جایگاه ویژه ای دارد. اطلاق لفظ فتی (جوانمردان) برای اصحاب کهف، تقویت ایمان و فزونی هدایت آنها توسط خداوند، نهان شدن ایشان در غار از شر دشمنان، خوابیدن و بیدارشدنشان به اراده حق تعالی و... جزو مواردی است که با علائم و خصوصیات اولیاءالله، از جمله: «فتوت»، «حفظ»، «استتار»، «تسلیم» و... تطبیق داده شده است.
    کلیدواژگان: اصحاب کهف، اولیاءالله، فتوت، حفظ، استتار، تسلیم
  • رحیم وکیل زاده، سید محمد تقی علوی * صفحه 137

    برمبنای تقسیم بندی محقق حلی در شرایع الاسلام، که مباحث فقهی را به چهار بخش عبادات، معاملات، ایقاعات و احکام تقسیم نموده، در این مقاله تنها به احکام پرداخته شده و پس از طرح و توضیح مباحث فقهی، دیدگاه مولوی در زمینه صید و ذباحه، غصب، ارث، قضاوت، حدود و تعزیرات، خطای حاکم، قصاص و دیات بررسی شده است. غالب دیدگاه های فقهی مولوی منطبق بر نظر مشهور فقهاء است؛ در برخی موارد رای او با آراء فقهی فقی هان سنی و گاهی نیز با فقی هان شیعی مطابقت دارد و گاهی نیز به نظر می رسد دیدگاه فقهی منحصر به فردی دارد که با هیچ مذهبی قابل انطباق نیست، اما در بررسی به عمل آمده به این نتیجه رسیدیم که با اصول تفسیر قوانین و توجیه علمی و منطقی می توان به یک نقطه اشتراک در آراء او و دیگر فتاوا رسید. لیکن نمی توان انکار نمود که در موارد نادری نیز، دیدگاه مولوی با رای مشهور فقها هیچ نسبتی ندارد، و البته طبیعت اجتهاد و استنباط نیز همین را اقتضاء می کند.

    کلیدواژگان: مولوی، مثنوی، فقه، احکام، حدود، قصاص و دیات، قضا و شهادات
|
  • Dr. Mir Jalil Akrami Page 1
    Reliance on divine glory and belief in idealistic king in Iranian culture, literature and mythology are among the ancient thoughts and well-established opinions. As a deep-rooted mythology, glory had at least two basic functions. First, it justified the hereditary system of kingship, and second, through connecting the power of the king to thepower and volition of god gave it a religious and spiritual dimension. In Avesta and Pahlavi texts, and following them in Shahnameh, traces of this myth are deeply and clearly observable. Pivotal role of the thought of glory reveals the considerable depth and inclusiveness of this old myth in the political philosophy, religious thought and humanbeing's beliefs in ancient Iran. However, taking account of the undeniable impact of the religious and social developments on the structure and content of the myths, throughout the Islamic period – as the distance from the ancient periods gets larger –conversion of the myth of glory from a religious thought having a political and social basis into a fanciful and imaginary thought and folk belief is more observable. In this period, on the one hand, the myth of glory fades away, and on the other hand, gets blended with the myth of "glory of prosperity". This mixture could be abundantly seen through interpretations such as 'glory of Homa' and 'having the glory of Homa' in the literary works of middle centuries. In recent periods, the more the thought of Kianid's glory loses its position, the more we can gradually see its replacement with "glory of prosperity" with muchless depth and only within the literary works and layers of folkopinion.
  • Dr. Mohammad Behnamfar, Sedige Ahrari Vafa Page 21
    Woman and her humanistic and logical position has arisen lots and hot discussions in modern philosophical and literary schools, and a lot of poets, writers and researches – in past and present – have talked about it in different ways.Khaghani is also one of the poets that the presence of women is highly reflected in his poems, but his views on women have caused serious critics against him, as far as some scholars have named him as the greatest anti-woman poet in Persian literature.This article tries to criticize this view. The writers of this essay considering the facts such as, psychological analysis, the geography of the words (where and when the words have been said), social and family circumstances of the speaker and finally the tone or ironic style of khaghani"s language believe that the main course of harsh critics against khaghani in accusing him as an anti-woman poet is that these critics have misunderstood some of his poems by not catching the tone of the text. Of course it is not deniable that there are some evidences that show debasement of women in his works, but it should be taken into consideration that there is no difference from this aspect betweenKhaghani and the other classical Persian poets and writers, as this negative view on women is unfortunately seen in all literary works, and it is an undeniable characteristic that traces back to the thoughts and teachings of different nations and religions, such as:Manicheanism, Buddhism, Greek, … and also misunderstanding of religious texts and the penetration of Israelites in Islamic beliefs.
  • Sakine Rasmi Page 43
    Tree is one of the nature's phenomenons that is sacred by the nations even at present. This phenomenon that engrafted into light and knowledge, in Holy Quran is joined with origin of creation in many myths and engrafted into light and illumination. This accompaniment of illumination and tree is appeared in sohrab's poem. In his poem, thisaccompaniment is started from origin of creation, that in Iranian myth from rhubarb and in Indian myth from water – lily and in Japanian myth from one pipe; and continues to description of spiritual way. The poem of Neshani is culmination of this accompaniment that started from poplar and culminate, in nest of light upwards the pine.
  • Masoud Rouhani, Sabikeh Sfandiyar Page 67
    Morphology Folk Tales, by 1928, the Russian Frmalyst Vladimir Prap began. He based his actions the Character of the story said, and Hundred stories of the structure practically stories about jen and perry Russian was analyzed. Structural analysis of the Persian literature in the field recently has been used; Sometimes more accurate and betterunderstanding of the more comprehensive works in Persian literature. This research is that the stories of the Masnavi as ''ghaleh zatalsaor'' دaccording to Vladimir Prap theory analysis and to assess And structural model will have to agree with Prap pattern.
  • Tahere Kuchekian, Dr. Khavar Gorbani Page 85
    The purpose of this study was to illustrate that Salhaye Abri is one of works which has presented society of Kermanshah at last 1330s & 1340s. It has connoted to mutuality of Tradition and progressive in that period. Moreover, components of semantic and analysis of sociology given the form of socialist realism to it. To achieve this purpose, first were implied briefly to Marxism and one of its readings namely socialist realism. then were investigated reflection of society and socialist realism in two separately part, because of effect of society on Superstructure and substructure of the most literary works,too. In the first section, were displayed reflection some of components of society as politic, economy, culture, family and school in this work. In the second section, were displayed it in structure with emphasis on personality, style of language and Scenes of roman.
  • Dr. Alireza Mozaffari Page 107
    An investigation of the epic and mythical sources concerning Rustam will demonstrate a significant link between this legendary hero and Hirmand River. Their simultaneous and unnatural emergence within a particular mythical period together with the testimony andprevalence of common beliefs in Sistan region indicate that there is a mysterious yet interpretable relationship between them. Through the arrangement and analysis of such documents it can be claimed that Rustam is the exclusive hero of Hirmand River and sometimes functions as its personification.
  • Dr. Asadollah Vahed, Ebrahim Poordargahi Page 119
    During the history of Islamic mysticism, to have immunity against the threats and oppositions of the man’s of religion and accusation of lack of faith and pagan, Sufism always tried to justify their belief basics and deeds by evidences of Kuran and hadith. Because of the similarity of the Seven Sleepers story and guardianships betweenGnostics, this matter has a special place in the mystical books.Attribution of magnanimous to the Seven Sleepers, their unshakable faith and the divinity guidance, hidden in the cave because of the evil of enemies, sleeping and waking by the will of God and … are some cases we compared with the characteristics of guardianships like “magnanimity”, “protection”, “concealment”, and “submission”.
  • Dr. Rahim Vakilzadeh, Dr. Seyyed Mohammadtagi Alavi Page 137

    Based on the classification of mohaggeg-e- Helli in 'sharaye-olislam' in which issues of canonical law have been divided into for sections of prayers, transaction, unilateral lagal contracts (igaat) and commandments, this paper deals only with commandments. Afterproviding explanations and examination of canonical law, this paper investigates Molavi's viewpoint, about hunting and slaughter, usurpation, inheritance, judgment, penalties and punishments, error of judge, retribution and blood money.The majority of viewpoints of molavi with respect to cnonical law are in conformity with the weel-know views of jurisprudents. In some instances, Molavi's openion corresponds withe openios of canonical law of Sonni jurisprudent, and sometimes with those of shiithejurisprudents. Sometimes, it seems that he has an exclusive viewpoit of canonical law which is not compatible with any sects. However, based on the investigations carried out, it was concluded that a common point could be reached in this openions and other decrees of canonical law through principles for interpreting the laws and throughscientific and other decress of canonical law theogh principles for interpreting the laws and through scientific and logical justification. Nevertheless, it is undeniable that in rare instances, Molavi's viewpoint does not correspond with Well-know opinion of jurisprudents. Of course, this is demanded by the nature of personal understanding and 'legal theorization' (ijtehad).