فهرست مطالب

پژوهش های تاریخی - سال دوم شماره 2 (پیاپی 6، تابستان 1389)
  • سال دوم شماره 2 (پیاپی 6، تابستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/06/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • دکتر فریدون الهیاری، دکتر مرتضی نورائی، علی رسولی صفحه 1
    سقوط دولت ایلخانان، ایران را وارد دوره ای از بی ثباتی و پراکندگی سیاسی نمود. در پی مرگ ابوسعید ایلخان در سال 736 ه‍.ق. نیروهای متعددی به رقابت بر سر کسب قدرت و تصاحب میراث ایلخانان پرداختند. در نتیجه، کشور میان چندین دولت محلی تقسیم شد؛ وضعیتی که بیش از نیم قرن و تا پایان قرن هشتم ادامه یافت. در درجه نخست، قدرت و نیروی نطامی بود که میزان موفقیت این نیروها را تعیین می کرد، اما هر یک از آنها با اقامه برخی دعاوی و مبانی به تلاش برای اثبات سزاواری و مشروعیت خود برای حکومت نیز دست زدند. مقاله حاضر به بررسی نحوه مواجهه این نیروها با مساله مشروعیت، و مشخص کردن مبانی و مفاهیمی می پردازد که آنها به منظور کسب مشروعیت و اثبات حق حاکمیت به کار گرفتند. این مبانی را می توان در چهار گرایش دسته بندی کرد: مغولی، سنی، شیعه و ایرانی.مفاهیم مغولی همچون فرهمندی خاندان چنگیز، و حق انحصاری آنها برای حکومت توسط قبایل مغول به کار گرفته شد؛ مفاهیم سیاسی سنی مانند تظاهر به دینمداری، و احیای ارتباط با خلافت مورد استفاده دولتهای سنی آل کرت و آل مظفر قرار گرفت؛ مفاهیم شیعه از قبیل ظلم ستیزی، عدالت طلبی و انتظار ظهور مهدی موعود مورد استناد سربداران؛ و بالاخره مفاهیم ایرانی، همچون سلطنت، تقابل ایرانی- تورانی و نام ایران، به تفاوت، مورد استفاده بیشتر حکومتهای این دوره قرار گرفت.
    از میان چهار گرایش یاد شده، مبانی مغولی و سنی به تدریج به حاشیه رانده شدند، اما مبانی ایرانی و شیعه باقی مانده، در نهضت صفویان بازتاب یافتند. تلفیق این دو گرایش در آغاز قرن دهم به تاسیس دولت مرکزی و تحقق وحدت ملی ایران انجامید.
    کلیدواژگان: عصر فترت، دولت های محلی، مشروعیت، سربداران، جلایریان، مظفریان
  • دکتر مرتضی دهقان نژاد، دکتر لقمان دهقان نیری، احمد عقیلی صفحه 25
    جریان ادبی ایران تا اواخر عصر صفوی (نیمه اول قرن دوازدهم ه.ق.) متکی بر سبک هندی (یا اصفهانی) بود. دیدگاه های مختلف و گاه متناقضی نسبت به این سبک از اواسط قرن دوازدهم(اواخرعصرصفویه) تا عصر حاضر وجود دارد. گروهی آن دوره را عصر انحطاط ادبی دانسته اند و در مقابل، نظرات متقن دیگری مبنی بر اعتلا و غنای این سبک نسبت به سبک-های ادبی دیگر ایران وجود دارد. در این مقاله از منظر تاریخی و ادبی به بررسی و تحلیل این جریان پرداخته و نقاط ضعف و قوت جریان ادبی اواخر عصر صفویه تبیین می شود. این جریان ادبی تا نیمه اول قرن دوازدهم ادامه داشت. نیمه دوم این قرن در ادبیات نظم و نثر فارسی به دوره بازگشت ادبی معروف است. بررسی زمینه ها و شرایط تاریخی این تحول ادبی و تحلیل نقاط ضعف و قوت آن، از دیگر محورهای تحقیقی این مقاله است. در قسمت آخر مقاله نیز به تبیین سبک نگارش متون تاریخی این دوره پرداخته شده است. نکات و مسائل قابل توجه در نوشتارحاضر عبارت است از: بررسی دوره تاریخی واوضاع زمانه ای که این جریان ادبی در آن بستر در حال شکل گیری و تکوین حیات خویش است، با تاکید بر نقش اصفهان در رابطه با آن؛ ویژگی شعر و متون تاریخ نگاری این دوره؛ کیفیت و مدت زمان حیات سبک هندی؛ ویژگی ها و تاثیرات تحول ادبی بازگشت و مقایسه تطبیقی این جریان در ایران و اروپا از منظرتاریخی؛ نمایندگان برجسته هر سبک و ویژگی آثار آنان.
    کلیدواژگان: جریان ادبی، صفویه، افشاریه، زندیه، سبک هندی(اصفهانی)، دوره بازگشت ادبی، مشتاق، حزین لاهیجی
  • دکتر علی محمد ولوی، لیلا نجفیان رضوی صفحه 45
    چالش میان علویان و عباسیان در تحولات قرن دوم هجری موضوع شناخته شده ای است، اما یکی از مهمترین نمادهای این چالش در جریان مقابله منصور و محمد بن عبدالله؛ یعنی ابعاد مختلف دستگیری حسنیان در زندان هاشمیه، نیازمند بررسی های دقیقتری است. این مقاله بر آن است تا با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با واکاوی روایات، ابتدا به چرایی زندانی شدن حسنیان پرداخته، سپس با توجه به اختلافی که در تعداد و مصادیق حسنیان محبوس شده وجود دارد، با بازکاوی این موضوع، گزارشی دقیقتر از حسنیان زندانی شده ارائه دهد.
    نتایج این بررسی نشان می دهد که ناامیدی منصور از دستیابی به محمد و ابراهیم، فرزندان عبدالله محض و نومیدی از بیعت این دو تن، خلیفه عباسی را وادار به نوعی گروگان گیری کرد تا ضمن وارد ساختن فشار روانی اقدامی هیجانی و بی برنامه را بر آنان تحمیل کند. این اقدام همچنین حذف حامیان اصلی حرکت محمد را به دنبال داشت، به طوری که نه تن از زندانیان در دوران حبس جان باختند.
    کلیدواژگان: سادات حسنی، منصور عباسی، عبدالله محض، محمد بن عبدالله، زندان هاشمیه، جنبش های شیعی
  • دکتر احمد صالحی کاخکی، دکتر سید محمد امین امامی، حسام اصلانی صفحه 63
    محور بنیادین این پژوهش بر یافته های به دست آمده از مطالعات میدانی و بررسی های آزمایشگاهی است. این بررسی ها به منظور شبیه سازی نمونه های مطالعه شده است. لذا بخش عمده ای از مطالب ارایه شده، جزییاتی است که تاکنون در هیچ یک از منابع مکتوب، اعم از فارسی یا غیر فارسی وجود ندارد. در میان تزیینات معماری دوران اسلامی ایران، تزیینات گچی از آثار شاخص و قابل توجه هستند. در بین انواع این تزیینات، آرایشی یگانه متعلق به عصر صفویه شناسایی شده که به معرق گچی معروف است. با توجه به مطالعات تاریخی انجام شده بر روی اغلب نمونه های شناسایی شده، به نظر می رسد که این شیوه قبل از مکتب هنری اصفهان (995-1053ق) رونق داشته است. معرق های گچی از لحاظ فنی به دو نوع قابل تقسیم است: نوع اول که مهمترین شیوه را دربرمی گیرد، معرق نقری یا تخمه گذاری است. نوع دوم معرق لایه ای یا تخمه درآوری نامیده می شود. اساس کار در هر دو شیوه استفاده از اندودهای گچ رنگی است. این اندود از آمیختن رنگدانه های معدنی با گچ تهیه می شود. در این مقاله به تحلیل واژه های تخصصی و رایج پرداخته شده است. به علاوه، با توجه به ویژگی های فنی، نامگذاری جدید برای هر نوع ارایه شده است. همچنین فنون، مراحل مختلف اجرا و مواد و مصالح مورد استفاده در تزیینات تخمه گذاری شرح داده شده است. در بخشی به معرفی آثار تاریخی مزین به معرق گچی پرداخته ایم. در انتها نیز در مورد ویژگی های ممتاز و نیز محدودیت های این شیوه بحث شده است.
    کلیدواژگان: معرق گچی، تزیینات معماری، گچبری، تخمه گذاری، صفویه
  • دکتر سید محسن قائم مقامی صفحه 81
    کتیبه ها از جمله مهمترین اسناد تاریخی هستند که در بررسیهای تاریخی بخصوص تاریخ باستان از اهمیت ویژه ای برخوردارند. زیرا با مطالعه آنها نه تنها می توان بلاواسطه و مستقیم به بسیاری از نکات برجسته و زوایای تاریک تاریخ پی برد، بلکه می توان بسیاری از شبهات و غرض ورزی های موجود در تاریخ را اصلاح و یا برطرف نمود.
    در پژوهش های تاریخی با استفاده از کتیبه ها می توان به موضوعات مختلف تاریخ از قبیل: سیاسی، نظامی، اجتماعی، فرهنگی، دینی و... پرداخت و نیز علل تغییر و تحول تدریجی آنها را در ادوار مختلف تاریخی مورد بررسی قرار داد. در این میان از جمله مهمترین موضوعاتی که در کتیبه های هخامنشی می تواند مورد بررسی واقع شود از یک سوی مفاهیم دینی از قبیل؛ یکتاپرستی و تساهل دینی نسبت به عقاید ملل تابعه امپراطوری هخامنشی و از دیگر سوی نیز ارزشهای اخلاقی از قبیل؛ راستگوئی، پرهیز از دروغ، حق شناسی و آزادمنشی هستند که علاوه بر آنکه بیانگر سیاست دینی مسالمت آمیز پادشاهان هخامنشی هستند، مشروعیت مقام پادشاهی شاهنشاهان هخامنشی را نیز بدنبال داشته اند.
    بی شک بیشترین حجم کتیبه های دوره هخامنشی مربوط به عصر داریوش اول (486 –521 ق م) بوده که از آن میان کتیبه بیستون از جایگاه خاصی در پژوهش های تاریخی برخوردار است. با بررسی این کتیبه علاوه بر آنکه می توان به نکات برجسته تاریخی این دوره دست یافت، تا حد زیادی نیز می توان به سیاست دینی هخامنشیان پی برد. در این مقاله سعی شده است که با بررسی کتیبه های هخامنشی به چگونگی بروز سیاست های دینی و نیز کسب مشروعیت دینی پادشاهان هخامنشیان پرداخته شود.
    کلیدواژگان: کتیبه، یکتاپرستی، مشروعیت، اهور مزدا، ارت، داریوش، خشایارشاه
  • دکتر علی اصغرمیرزایی صفحه 93
    سلسله جنگ های ایران و یونان و عناصر و عوامل مؤثر در کشورگشایی هخامنشیان، مورد توجه زیادی قرار گرفته، اما آنچه در این میان تا حدودی نادیده گرفته شده، تبلیغات از سوی دو رقیب است. سنگ نوشته های شاهان هخامنشی و گزارش های مورخان یونانی نشان می دهند که پارسیان و یونانیان در سطوح گوناگون در مقابل یکدیگر، از به کار بردن شیوه های تبلیغاتی و ضد تبلیغاتی غافل نبودند. پارسیان در کشورگشایی هایشان تلاش می کردند تا در اشکال گوناگون، اقوام زیردست را تحت تاثیر اقتدار و عظمت امپراتوری شان قرار دهند. آنها در طی لشکرکشی هایشان به یونان، نشان دادند که چقدر می توانند از شیوه های تبلیغاتی برای تضعیف دشمن و جلب متحدان یونانی بهره ببرند. فرستادن پیک هایی برای کسب اطلاعات، برقراری روابط مناسب با نیروهای تاثیرگذار همچون پرستشگاه های یونانی برانخید، دلفی و مگنسیا، تبلیغ قدرت و برازندگی شاه، شمار فراوان سپاه شاهی، شرکت بیشتر اقوام و ملل در لشکرکشی ها، برگزاری مسابقات جنگی گوناگون، سان دیدن از سپاه در محل های گوناگون، صدور بیانیه و برپایی ستون های سنگی در مناطق گشوده شده و غیره، نمونه هایی تبلیغاتی هستند که شاهان هخامنشی به کار می گرفتند. بر این اساس، این نوشتار بر آن است تا با بررسی عناصر و شیوه های تبلیغاتی پارسیان، سیاست تبلیغاتی آنها را در جنگ های مدیک تبیین و تشریح نماید.
    کلیدواژگان: شاه، ایدئولوژی شاهی، سپاه شاهی، تکنیک های تبلیغاتی، مبلغان، پیشگویی ها
  • محمدامین نژدنجفیان، محمدرضا مهدوی عباس آباد صفحه 115
    ناظر بیوتات، از جمله مناصب ابداعی صفویان است. این منصب را در تقسیم بندی دیوانسالاری آن دوره می توان جزو مناصب درباری و تشکیلات سلطنتی به شمار آورد، که البته مانند سایر مناصب دوره صفوی دارای کارکردهای دیگری به خصوص اداری و در برخی موارد نظامی هم بوده است. این منصب که از اوایل تاسیس سلسله صفوی پدید آمده بود، پس از اصلاحات اقتصادی شاه عباس اول – که تاثیر خود را در بیوتات سلطنتی هم برجای گذاشت – در دوره شاه عباس اول از اهمیت بیشتری برخوردار شد.
    به طور خلاصه، می توان گفت که در دوره صفوی، بیوتاتی (کارگاه هایی) وجود داشت که ملزومات دربار، اعم از خوراک و پوشاک و تسلیحات نظامی و اماکن و... را فراهم می نمود. هر کارگاه صاحب جمع(رئیس) و مشرف (بازرس) داشت و ناظر بیوتات برکل این کارگاه ها نظارت عالی می نمود و در حقیقت، سرپرست کل کارگاه های سلطنتی و ناظرکل دستگاه سلطنت صفوی و رئیس بخش خاصه دیوانسالاری صفوی بوده است. باید توجه داشت که بیوتات سلطنتی دوره صفوی از ساختاری پیشرفته و مترقی برخوردار بوده و برای شاه و دولت صفوی منافع زیادی داشته است.
    سؤال اصلی این تحقیق، این است که ناظر بیوتات در دوره صفوی از چه جایگاه، موقعیت و مسؤولیت هایی برخوردار بوده و بیوتات سلطنتی به عنوان اصلی ترین حوزه کاری ناظر بیوتات، چه کارکردهایی داشته و از چه ساختاری برخوردار بوده است؟
    در مورد بیوتات سلطنتی و وظایف ناظر بیوتات در منابع دوره صفوی، به خصوص سفرنامه ها و منابع اداری، مطالبی چند وجود دارد.
    کلیدواژگان: صفویه، بیوتات سلطنتی، ناظربیوتات، صاحب جمع، مشرف
|
  • Dr. Fereydoon Allah Yari, Dr. Morteza Nouraei, Ali Rasooli Page 1
    The collapse of Ilkhanid government pushed Iran into a period of instability and political disintegration. After the death of Ilkhan Abu-Saeied (1335), a contest for power and dominance of the Ilkhanid legacy begun, participated by a number of forces. Consequently the country was divided into several local states that lasted more than half a century until the end of 14th century. This article investigates how these forces dealt with the issue of legitimacy and illustrates the principles that rival elements used in order to gain legitimacy. These principles can be studied in four groups: Mongolian, Iranian, Sunnite and Shiite concepts.Mongol tribes used the Holiness of Chengiz family and their exclusive right to govern, whereas the Sunnite political concepts such as dissimulation of religiosity and relation to caliph were used by Sunnite states of Al-e-Kort and Muzzaffarides. Shia concepts like fighting against cruelty and wait for promised Mahdi were referred by Sarbedars, and finally, Iranian concepts like kingdom, enmity between Iran-Turan and the name of Iran, differently used by most of rulers of this period.Among these four groups of concepts, Mongolian and Sunnite principles gradually were sidetracked. However, Iranian and Shiite ones remained and reflected in Safavid movement.Mixing of these two at the beginning of 15th century led to establishment of central government and national unity in Iran.
  • Dr. Morteza Deghannejad, Dr. Loqman Dehqn Naiyeri, Seyyed Ahamd Aqili Page 25
    Iran's contemporary literary until the last year of Safavid period was based on Indian or Isfahani style. There is a different viewpoint, or some times contradiction, about this style from the middle of 12 century until to date. Some people know this era as the literary decline. There is another firm idea about exaltation and riches of this style to other style of literary Iranian. In this essay from view of history and literature the current is studied and we consider the weak and strong point of the current literary of the last year of the Safavid era. This literary current was continued to middle of 12 century. Second part of this century in literature was famed to literary return (bazgasht). Consideration of field and historical situation of this transformation and describe of weak and strong point of this is another subject of research. Description of historical texts will be also studied. In this period the important problem, according to this essay, is the consideration of historical era that current literary had been emerged. With an emphasis on role of Isfahan to this subject, particularly poetry and prose on this era. Quality and time of living of Indian style, and effect of transformation in return literary and comparative comparison of this current in Iran and Europe in view of history.
  • Dr. Ali Mohammad Valavi, Leyla Najafian Razavi Page 45
    The power struggle between Allavid and Abbasid is a well-known subject when studying the transition after of the second century. It is argued here that one of the most important symbols of this challenge in comparison of Mansur and Muhammad Ibn Abdollah, that is different dimensions of capturing of Hassanid in Hashemie`s prison needs more scholarly attention. The purpose of this article is to study the reasons of imprisoning of Hassanid with an analytic-descriptive approach and reviewing the narratives. It aims to present a more exact report of imprisoned Hassanids with a focus on the difference between their numbers and names.This study aims to show that Mansur`s disappointment of finding of Muhammad and Ibrahim, sons of Abdollah Mahz, and disappointment of their allegiance, obliged him to take them as hostages so as to impose on them an emotional and unplanned action while applying emotional pressure. This action ended in the removing of the main protectors of Muhammad`s action and caused the death of nine of prisoners in the period of imprisonment.
  • Dr. Ahmad Salehi Kakhki, Dr. Mohamad Amin Emami, Hesam Aslani Page 63
    During the Islamic era Iranian artists tried to obtain a high level of embellishment in architectural elements with the stucco by their knowledge of technology in gypsum & its properties. Gypsum mosaic is a unique kind of architectural decoration which has recognized only during a short period of time in Safavid dynasty. According to a technical view, gypsum mosaics can be divided in two main groups. The first and more important one is carved gypsum mosaic or "tokhmeh gozari". The other one is multiple layer gypsum mosaic or "tokhmeh daravari". The creators of these decorations, in the both methods, used a mixture of gypsum powder and mineral pigments to prepare colored plasters were needed in their artistic design. This paper, based on results of technical & experimental studies, will explain the terminology, the different steps of production, as well as the advantages and also limitations of carved gypsum mosaics or tokhmeh gozari. It will also introduce the historical buildings which have adorned with this kind of decoration. At the end of the article a new question will be made: that according to its hypothesis the general aspect of the next researches in the field of the gypsum mosaic decorations could be presented?
  • Dr. Seyyed Mohsen Qaeimmaqami Page 81
    Inscriptions are one of the most important historical references that are vital to the study of ancient history. Not only with studying inscriptions helps us directly understand very important historical point, but also we can challenge existing doubts and prejudices. According to historical linguistics, there are different subjects: political, military, social, cultural and economical subjects and also the changes in the regulations. While the most important subject in the Achaemenids inscriptions which can be surveyed in the side of religious scopes, such as monotheism and religious negligence upon the beliefs of the followers. At the other side it contains moral values such as truthfulness, honesty, gratefulness and freedom. These values all show the peaceful religious policy of the Achaemenids kings and also show their lawful positions. Undoubtedly, the most amount of the Achaemenids inscriptions are related to Darius the Great (BC 521-486) and the most special epigraph among all is the Bistoon inscription which is so important in the historical researches. By studying these inscriptions we can not only understand the historical points of the era but also to a considerable degree the religious policy of the Achaemenids. In this essay, with the great inspection of the Achaemenids inscription, it has been made efforts to find out how the religious policy and the legal position of the Achaemenids king were gained at the period.
  • Dr. Ali Asghar Mirzaei Page 93
    The series of wars between Persia and Greek, and the effective elements and factors in Achaemenid conquests, have received a fair deal of scholarly attention. However, what generally has been neglected is the propaganda used by both rival sides. The Achaemenid inscriptions and accounts of Greek historians suggest that the Persians and Greeks were not negligent in applying propaganda and anti- propaganda methods in different levels against together. The Persians in their conquests attempted, on various levels, to influence the subject of ethics and nations by the authority and greatness of their empire. The Greeks, particularly, were not an exception; the Persians in their expeditions to Greek showed that how much the use of propaganda manners can weaken the enemy and calling up the Greek allies. Sending messengers for gathering of information, to contact with effective forces such as the Greek temples Delphi, Branchidai, Magnesia, to propagandize the power and gracefulness of the Great King, the numerous number of royal army, sharing of more ethics and nations in expeditions, the celebration of various warlike matches, to review army in different places, the issuance of declaration and establishment of the steles in coquetted areas are propaganda cases that the Achaemenid used both in their conquests. Accordingly, this paper studies the Persian’s propaganda policy through survey of elements and ways of their propaganda in the Medic wars.
  • Mohammad Amin Najd Najafiyan, Mohammad Reza Mahdavi Abbas Abad Page 115
    Nazer Boyoutat is among Safavid’s inventive posts and characteristic for this period in particular. This post in the bureaucratic category of the period can be called as a part of court rank and imperial organization. And like other ranks of Safavid period, it had additional functions, such as office or military affairs. After the economic reformation of Shah Abbas that influenced itself in the Boyoutat Saltanaty, the position of Nazer Boyoutat grew even more powerful than before.Briefly one could say in the Safavid period, there were boyoutats (workshops) that were preparing materials for the court such as food, clothing, military weapons, and places, etc. Each workshop had Sahebjam (boss), Moshref (inspector) and Nazer Boyoutat was primer supervisor of all these workshops. In fact he was the head of special part of bureaucracy in Safavid court. It should be pointed out that Botoutat Saltanaty was using of a highly advanced and modern structure, and this proved very profitable for the king and the Safavid government. After the decline of Safavid dynasty, in spite of some parallel structures, there were no similar roles that of Nazer Boyoutat in the Iranian administrative history. The main research question is to identify the responsibilities of Nazer Boyoutat in the Safavid period. Also, what was the function of Boyoutat Saltanaty as a main function of Nazer Boyoutat? This research will use the travel accounts and administrative scripts from the Safavid period to study Boyoutat Saltanaty and the responsibilities of Nazer Boyoutat.