فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال سیزدهم شماره 3 (پاییز 1389)
  • سال سیزدهم شماره 3 (پاییز 1389)
  • 214 صفحه، بهای روی جلد: 12,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/03/01
  • تعداد عناوین: 9
|
  • عبدالرضا رکن الدین افتخاری، حمدالله سجاسی قیداری، سیدحسن رضوی صفحات 1-29
    خلاقیت و نوآوری از ارکان اصلی توسعه پایدار است. در همین راستا، از طریق کارآفرینی روستایی به ویژه در بخش کشاورزی، می توان با شناسایی مزیت ها، محدودیت ها، ضعف ها و قوت های جوامع روستایی بر اساس برنامه ریزی راهبردی مناسب، به توسعه اقتصادی روستایی در کنار سایر ابعاد کمک کرد؛ و بر این اساس، پرسش کلیدی عبارت است از آنکه «راهبردهای مناسب برای توسعه کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی منطقه مورد مطالعه کدام اند؟». بدین منظور، پژوهش حاضر با استفاده از روش پیمایشی و مطالعات میدانی به شیوه SWOT، به ارائه راهبرد کانونی توسعه کارآفرینی کشاورزی در مناطق روستایی شهرستان خدابنده می پردازد. نتایج نشان می دهد که به دلیل توانمندی ها و ظرفیت ها بالای منطقه، آستانه نوآوری و خلاقیت در بخش کشاورزی مناطق روستایی نیازمند بازنگری و ارائه سیاست های مناسب برای رفع محدودیت ها و استفاده از توان های موجود روستایی و کشاورزی است.
    کلیدواژگان: کارآفرینی کشاورزی، توسعه روستایی، مناطق روستایی، مطالعه موردی، خدابنده (شهرستان)
  • مهرناز پورسینا، محمد چیذری، جمال فرج الله حسینی، مریم طهماسبی صفحات 31-49
    هدف پژوهش حاضر بررسی عوامل مؤثر بر میزان انگیزه جوانان روستایی برای اشتغال به حرفه کشاورزی در سطح شهرستان کلاردشت است. جامعه آماری 2240 تن از جوانان روستایی شهرستان کلاردشت را در بر می گیرد که از این میان، 327 نفر به-روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند، و در نهایت، 292 پرسشنامه جمع آوری و تحلیل شد. یافته های تحقیق نشان می دهد که نگرش 8/18 درصد از جوانان روستایی نسبت به کشاورزی منفی و نگرش 2/81 درصد مثبت است. ضرایب همبستگی به دست آمده نشان می دهد که بین خودپنداری، آشنایی با مراکز و مؤسسات کشاورزی، سطح تحصیلات، نگرش، و سن با انگیزه جوانان روستایی رابطه معنی دار وجود دارد. تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می دهد که چهار متغیر میزان مهیا بودن فرصت های شغلی در روستا، خودپنداری، نگرش کشاورزان به مشاغل کشاورزی، و سن، تبیین کننده 5/21 درصد از تغییرات در انگیزه جوانان روستایی نسبت به مشاغل کشاورزی است.
    کلیدواژگان: جوانان روستایی، اشتغال کشاورزی، کشاورزی، توسعه روستایی، مطالعه موردی، کلاردشت (شهرستان)
  • مریم رحمانی، سعید رفیع پور گاوگانی، سیامک زند رضوی، مهدی ادیبی، علی ربانی صفحات 51-83
    پژوهش حاضر به بررسی نقش اعتبارات خرد در مرحله بازسازی آثار بحران در سه سال پس از زلزله پنجم دی ماه 1382 بم، در روستای پشت رود بم، با دو روش پیمایش و مصاحبه عمقی می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که با واگذاری اعتبارات خرد به زنان، از مخاطرات مالی خانوارها کاسته شده و با حضور زنان در قالب گروه های داوطلب، این شبکه خرده وام دهی به-صورت مرکزی برای تجمع زنان و تبادل نظرات و عقاید و نیز همدلی آنها درآمده و از این رهگذر، به بازسازی شبکه های اجتماعی و همسایگی تخریب شده در جریان زلزله یاری رسانده است. همچنین، مشارکت پذیری، اعتماد اجتماعی، ارتقای شخصیت زنان در میان اطرافیان، احساس رضایتمندی، و احساس بی قدرتی در قالب متغیرهای مستقل تبیین کننده 622/0 واریانس احساس امیدواری است که در قالب متغیر وابسته، نقشی مهم در بازسازی روانی پس از زلزله دارد. از میان متغیرهای مستقل، احساس بی قدرتی با ضریب تاثیر 516/0- دارای بیشترین تاثیر بر احساس امیدواری است.
    کلیدواژگان: اعتبارات خرد، مدیریت بحران، صندوق اعتبارات زنان، زنان روستایی، پشت رود(روستای بم)، مطالعه موردی، زلزله بم
  • آرزو مختاری حصاری، حسین شعبانعلی فمی، علی اسدی، زهرا زارعی دستگردی صفحات 85-104
    به دلیل ارتباط تنگاتنگ روستا با فعالیت های کشاورزی، نقش جامعه روستایی در امنیت غذایی و حیات اقتصادی- اجتماعی کشور انکارناپذیر است؛ از این رو، تاسیس نظام خدماتی مؤثر برای کشاورزان در توسعه یافتگی جوامع روستایی نقشی بسزا خواهد داشت. هدف پژوهش حاضر سنجش سطح برخورداری روستاهای مورد مطالعه از خدمات کشاورزی بر اساس 29 خدمت کشاورزی مورد مطالعه و تعیین روستاهای مرکزی بر اساس تعداد خدمات کشاورزی موجود در آنهاست. اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه به تعداد روستاهای مورد مطالعه (128 روستا) در بخش مرکزی شهرستان میانه در سال 86-1385جمع آوری شد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام گرفت و از فنون برنامه ریزی شامل اسکالوگرام و شاخص مرکزیت وزنی بهره گیری شد. نتایج تحقیق نشان می دهد که بسیاری از روستاهای دهستان های مورد مطالعه با وجود تعداد بالای کشاورز از بسیاری از خدمات مورد نیاز محروم اند. بنابراین، پژوهش حاضر با شناسایی روستاهای مرکزی برای خدمات رسانی کشاورزی، انواع خدمات قابل ارائه برای کشاورزان در روستاهای مورد مطالعه را پیشنهاد می کند.
    کلیدواژگان: سطح برخورداری، خدمات کشاورزی، نظام خدمات رسانی، مرکزی (بخش، شهرستان میانه، میانه (شهرستان)
  • خدارحم بزی، صلاح هدایتی صفحات 105-126
    نظام مدیریت روستایی ایران در سال های اخیر به لحاظ ساختارهای اقتصادی اجتماعی، دگرگونی های پیچیده ای داشته است. به طور کلی مدیریت روستاها تا سال 1341 متمرکز و در اختیار مالک، مباشر و کدخدا بوده است و از آن تاریخ تا سال 1357 در قالب انجمن ده، خانه انصاف و با همکاری کدخدا صورت می گرفته است. پس از انقلاب، شوراهای اسلامی روستایی محل اعمال سیاست های برخی از نهادهای وابسته به دولت بوده است. اهمیت موضوع از یک طرف، و تعدد روستاها در سیستان از طرف دیگر باعث شد تا این پژوهش در منطقه یادشده انجام پذیرد. فرض بر این بود که شوراها دارای عملکرد مثبتی در دست-یابی به توسعه پایدار روستایی بوده اند. به این منظور 500 پرسشنامه در سطح مناطق روستایی سیستان تکمیل گردید. نتایج حاصله بیانگر آن است که شوراها جز در مواردی که با کمبود یا نبود اعتبارات و امکانات لازم مواجه بوده اند، عملکرد مثبتی داشته اند.
    کلیدواژگان: مدیریت روستایی، شوراهای اسلامی روستایی، سیستان (منطقه)
  • اسماعیل نصیری صفحات 127-145
    هدف پژوهش حاضر بررسی آثار تشکیل تعاونی های تولید بر بهبود شاخص های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی اعضای این تعاونی ها در روستاهای شهرستان زنجان است. بدین منظور، 900 نفر به روش نمونه گیری کاملا تصادفی به عنوان نمونه های آماری تعیین شدند. اطلاعات به دست آمده از طریق مطالعات میدانی و تکمیل پرسشنامه ها، با استفاده از نرم افزار SPSS و آمار پارامتری و ناپارامتری، مورد تحلیل قرار گرفت. یافته ها حاکی از تاثیرگذاری تعاونی ها بر بهبود شاخص های توسعه، بهبود الگوی مصرف، افزایش درآمد، جلوگیری از مهاجرت به شهرها، و توانمندسازی معیشت و بهره برداری از تسهیلات و اعتبارات برای بهبود کیفیت زندگی، تعامل و اعتمادسازی میان اعضاست؛ و رابطه میان شاخص ها در سطح 1/0 معنی دار است.
    کلیدواژگان: تعاونی های کشاورزی، شاخص های توسعه، توسعه اقتصادی، توسعه اجتماعی، توسعه فرهنگی، مطالعه موردی، زنجان (روستاها)
  • اصغر صالحی، محمود سیف الهی، سیامک شهابی صفحات 147-171
    هر ساله، بخشی قابل توجه از نیروی انسانی و امکانات دولتی و غیردولتی صرف صدور جواز تاسیس و احداث صنایع در مناطق روستایی می شود؛ اما به علت عدم بهره برداری به موقع، از سرمایه گذاری های انجام شده استفاده بهینه صورت نمی گیرد. هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل اقتصادی مؤثر در تسریع یا تاخیر بهره برداری از صنایع روستایی و دستیابی به راهکارهای تقویت عوامل تسهیل کننده و رفع عوامل محدودکننده در بهره برداری از این صنایع است. نتایج تحقیق حاکی از آن است که علی رغم صرف زمان و هزینه قابل توجه برای صدور جواز تاسیس و سرمایه گذاری های انجام شده در زمینه ایجاد نواحی، مجتمع ها و کارگاه های صنعتی از سوی بخش های دولتی و غیردولتی، تاکنون از این سرمایه ها به نحو مطلوب استفاده نشده است؛ همچنین، بین وضعیت اکثر متغیرهای مربوط به عوامل فردی و اقتصادی مرتبط با صنعت در صنایع به بهره برداری رسیده و نرسیده در مناطق روستایی استان اصفهان تفاوت معنی دار وجود ندارد.
    کلیدواژگان: صنایع روستایی، عوامل اقتصادی، اصفهان (استان)
  • نیلوفر هاشمی صفحات 173-188
    هدف توسعه پایدار روستایی گسترش امکانات و بهبود شرایط زندگی نسل کنونی و نسل های آتی اقشار آسیب پذیر روستایی است و اکوتوریسم با ظرفیت هایی که دارد، می تواند به عنوان راهکاری اساسی در توسعه پایدار روستایی مطرح شود. این مقاله با استفاده از روش ماتریس تحلیلی SWOT می کوشد نگاهی کاربردی به گردشگری داشته باشد. نتایج پژوهش نشانگر برتری نقاط قوت بر نقاط ضعف و برابری فرصت ها و تهدیدهای اکوتوریسم است. برترین نقاط قوت، شامل افزایش اشتغال زایی، کاهش فقر، و افزایش مشارکت روستاییان در برنامه های توسعه؛ و برترین نقاط ضعف، عبارت از کالایی شدن فرهنگ، کمبود منابع، و عدم گرایش روستاییان به کشاورزی و دامپروری هستند. تامین زیرساخت های اساسی، و بهبود کیفیت خدمات عمومی، عمده ترین فرصت ها؛ و واگذاری حق بهره برداری از منابع طبیعی به سودجویان، و نشت اقتصادی، مهم ترین تهدیدات رشد اکوتوریسم در توسعه روستایی به حساب می آیند.
    کلیدواژگان: توسعه پایدار روستایی، اکوتوریسم، توسعه پایدار، گردشگری
  • صفحات 189-199
|
  • Abdorreza Rokneddin Eftekhari, Hamdollah Sojasi Ghidari, Seyyed Hassan Razavi Pages 1-29
    Creativity and innovation are the main foundations of sustainable rural development. Among other contributing factors, rural entrepreneurship particularly in agricultural sector can assist rural economic development by identifying strengths, weaknesses, opportunities and threats of the sector and by strategic planning. The main question of the study is: what are the appropriate strategies for the development of agricultural entrepreneurship in rural areas under study? To answer this question this study used survey and SWOT methodology and presented a central strategy for the development of agricultural entrepreneurship in rural areas of Khodabandeh County. The results indicated that due to the high potential and capacity of the region the innovation and creativity thresholds in the agricultural sector of rural areas need reconsideration and representation of appropriate policies for the elimination of constraints and use of existing rural and agricultural potentials.
  • Mehrnaz Poursina, Mohammad Chizari, Seyyed Jamal Farajollah Hosseini, Maryam Tahmasbi Pages 31-49
    The objective of this study was to examine factors affecting the rural youth motivation to be engaged in agricultural profession in Kelardasht county. The statistical population covered 2240 rural youth of the county. The sample size was equal to 327 based on Morgan Table and multi stage cluster sampling technique. The final number of collected and analyzed questionnaires was equal to 292. The findings indicated that 18.8% of rural youth had negative attitudes towards agriculture, while 81.2% showed a positive attitude. There was a significant relationship between rural youth motivation to be engaged in agricultural profession and their self image, knowing agricultural centers and organizations, the level of education, attitude, and age. The results from the multiple regression analysis indicated that the four following variables explained 21.5% of the variance in rural youth motivation to be engaged in agricultural profession: rural employment opportunities, self image, farmers attitude towards agricultural occupation, and age.
  • Maryam Rahmani, Saeed Rafipour Gavgani, Siamak Zand Razavi, Mehdi Adibi, Ali Rabbani Pages 51-83
    In this study the role of micro credits was examined on the phase of rehabilitating the impacts of crisis during three years after 2003 earthquake in Bam county. The study used survey technique and deep interview. The research findings indicated that disbursed micro credits to rural women reduced the financial risks of households, and the presence of women in the form of volunteer groups made this micro lending network a center for women gathering, exchange of views, and sympathy, and therefore, resulted in rehabilitation of the neighborhood and social networks which had been destroyed after the earthquake. The following independent variables could explain 62% of the variance in the feeling of hope as dependent variable which has an important role in psychological rehabilitation: participatory spirit, social trust, the promotion of women status, the feeling of satisfaction, and feeling of powerlessness. Among the independent variables the feeling of powerlessness had the most important effect on the feeling of hope.
  • Arezoo Mokhtari Hesari, Hossein Shabanali Fami, Ali Asadi, Zahra Zarei Dastgerdi Pages 85-104
    The role of the rural community is undeniable in food security and socioeconomic life of the country, due to the strong relationship between village and agricultural activities; therefore, the establishment of an effective system of services for farmers has a critical role in the development of rural communities. The purpose of this study is to measure the access level of district sample villages to 29 agricultural services and to determine the central villages with respect to the number of agricultural services available in them. The required data were collected in 2007 using questionnaires, and the number of villages under study was 128. Planning techniques such as scalogram and weighted centrality index were applied. The results indicated that many villages in subdistricts under study were deprived from many required services. Finally different types of possible services were recommended and central villages were determined for agricultural service delivery.
  • Khodarahm Bazzi, Salah Hedayati Pages 105-126
    The rural management system in Iran has gone through complex transformation in relation to socioeconomic structures in recent years. Generally, it can be said that rural management in Iran had been centralized and kept under the control of landlords, bailiffs and headmen of villages till 1962, and since then up to 1979 it was in the forms of village associations, and house of justice, with village headmen cooperation. After the revolution of 1979, the village councils have been established that were channels through which some government related organizations implemented their policies. The importance of the subject and the quantity of villages in the Sistan, led us to conduct the study in the region. The main hypothesis of the study was that councils had a positive performance towards the achievement of sustainable rural development. To this end 500 questionnaires were completed. The results indicated that councils had positive performances except in cases which lacked necessary facilities or credit.
  • Esmaeel Nasiri Pages 127-145
    The main objective of this study is to examine the impacts of organizing production cooperatives on improving social, economic and cultural indices of the members in rural areas of Zanjan county. The study used random sampling technique and the sample size was equal to 900. The data were collected by field study and questionnaires and analyzed by SPSS and parametric and non parametric statistics. The results indicated that cooperatives were effective in improvement of development indices, consumption pattern, income, prevention of migration to cities, empowering people subsistence capacity, utilization of facilities and credit to improve quality of life, interaction, and trust between the members. The relationship between indicators was significant at 99%.
  • Asghar Salehi, Mahmoud Seifollahi, Siamak Shahabi Pages 147-171
    Every year, a significant part of human, government and non government resources is devoted to issuing licenses for the establishment of rural industries, but due to non utilization of these units, these investments have not been efficient. The purpose of this study is to identify the effective economic factors that accelerate or impede the utilization of rural industries and to introduce strategies that facilitate their utilization. The study showed that despite the devotion of considerable time and money for the issuance of the licenses to establish industrial estates and workshops by government and non government organization, these investments were not utilized desirably. In addition, regarding economic and individual factors, there were no significant differences between utilized and non utilized industries in rural areas of Esfahan province.
  • Niloufar Hashemi Pages 173-188
    Ecotourism with its potentials can be a major strategy in sustainable rural development which regards expanding opportunities and improving living conditions of the present and next generations of vulnerable people in rural communities as its main objectives. This paper attempted to have an applied examination of tourism with the help of SWOT method. The results showed the advantage of strengths over weaknesses, and the balance between opportunities and threats of ecotourism. The main strengths included: increase in employment, enhancing rural people participation in development programs, and poverty reduction. The most important weaknesses were: commodification of culture, resource scarcity, and the low tendency of rural people to farming and animal breeding. Provision of basic infrastructures, and improving the quality of public services were the main opportunities; and the delegation of the rights to exploit natural resources to self-interested people and economic leakages were among the main threats of the growth of ecotourism in rural development.