فهرست مطالب

پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی - پیاپی 3 (پاییز 1388)
  • پیاپی 3 (پاییز 1388)
  • تاریخ انتشار: 1388/08/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • م. ابراهیمی، م. ر. بی همتا، ع. ه. حسین زاده، م. گلباشی، ف. خیالپرست صفحه 1
    به منظور مطالعه صفات زراعی و مرفولوژیک ژنوتیپ های لوبیا سفید در منطقه کرج (تهران) تعداد 30 ژنوتیپ در مزرعه دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران (کرج) در سال 1387-1386 و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در چهار تکرار مورد کشت قرار گرفتند از 18 صفت مورفولوژیکی و فنولوژیکی یادداشت برداری گردید. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپ ها از نظر اکثر صفات مورد مطالعه تفاوت معنی داری وجود دارد که بیانگر وجود تنوع ژنتیکی کافی بین ژنوتیپ های مورد مطالعه می باشد. بیشترین عملکرد دانه مربوط به ژنوتیپ شماره 29 و کمترین عملکرد مربوط به ژنوتیپ های شماره 4 و 15 بود. عملکرد دانه بیشترین همبستگی را با صفت وزن غلاف داشت. تجزیه ضرایب مسیر نشان دادکه صفت وزن غلاف بزرگترین اثر مستقیم و مثبت را بر عملکرد دانه دارد. استفاده از تجزیه به عامل ها با استفاده از دوران وریماکس نشان داد که 3 عامل مستقل مجموعا 82 درصد از تغییرات کل داده ها را توجیه کردند. دو عامل اصلی اول عامل های عملکرد و صفات مرتبط به آن و عامل خصوصیات بذر نام گذاری شدند.
    کلیدواژگان: لوبیا سفید، همبستگی، دوران عاملی، تجزیه به عامل ها
  • ن. ع. باقری، ن. ع. باباییان جلودار، ا. حسن نتاج، آ. پاشا صفحه 14
    اثر ترکیب پذیری عمومی و خصوصی و نحوه عمل ژن ها برای صفت تراکم دانه در برنج مورد مطالعه قرار گرفت. ژنوتیپهای برنج شامل حسنی، دیلمانی، شصتک محمدی، سنگ طارم و دائی شصتک که بصورت طرح دای آلل یکطرفه تلاقی داده شدند. در بهار سال 1384 بذر 10 هیبرید نسل F1 به همراه 5 والد آنها در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری کشت گردید. نتایج نشان داد که بین ترکیب پذیری عمومی و خصوصی صفت مورد مطالعه اختلاف معنی داری وجود دارد، این مطلب بدین معنی است که هم اثر افزایشی ژن و هم اثر غیر افزایشی ژن در توارث صفت تراکم دانه در برنج وجود دارد. همچنین نتایج نشان داد انتخاب برای صفت تراکم دانه نمی تواند زیاد موفقیت آمیز باشد، زیرا این صفت عمدتا توسط اثر غیر افزایشی ژن ها کنترل می شود، بنابراین روش اصلاحی مناسب برای این صفت می تواند تولید واریته هیبرید و استفاده از پدیده هتروزیس باشد. در این مطالعه تجزیه و تحلیل گرافیکی نشان داد که تراکم دانه تحت تاثیر اثر فوق غالبیت ژن ها قرار دارد. همچنین رقم دائی شصتک بعنوان والد دهنده از پتانسیل خوبی برای تراکم دانه برخوردار بود.
    کلیدواژگان: ترکیب پذیری، تراکم دانه، تجزیه دای آلل، برنج
  • ر. اسدی، م. رضایی، ا. امیری صفحه 24
    استان مازندران یکی از مناطق عمده کشت برنج در ایران می باشد ولی متاسفانه مناطق زیادی از اراضی زراعی این استان به دلائل گوناگون از جمله همجواری با دریا از شوری خاک و آب و کاهش عملکرد ناشی از آن رنج می برد. به منظور یافتن ارقام مقاوم به شوری و همچنین بررسی واکنش ارقام اصلاح شده به سطوح مختلف شوری این آزمایش به صورت فاکتوریل بر پایه طرح بلوک کامل تصادفی با دو فاکتور ارقام مختلف برنج (دشت، خزر، کادوس، نعمت، ندا، فجر، شفق و ساحل) و سطوح مختلف شوری آب شامل: 1، 2، 4 و 6 دسی زیمنس برمتر طی سال زراعی 1383 در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران (آمل) به اجرا در آمد. نتایج نشان داد افت نسبی عملکرد در تیمارهای شوری نسبت به شاهد به ترتیب معادل 23، 63 و 85 درصد بود. در شرایط شوری بین عملکرد و ارتفاع بوته، تعداد پنجه، درصد دانه پرشده و پرنشده در خوشه، تعداد خوشه، وزن صددانه و طول خوشه همبستگی منفی ولی با تعداد کل پنجه همبستگی مثبت وجود داشت. آستانه کاهش عملکرد ارقام اصلاح شده 3/1 دسی زیمنس برمتر بود. صفت تعداد دانه در خوشه بیشترین و صفات وزن صد دانه، درصد باروی و ارتفاع گیاه کمترین حساست را نسبت به شوری آب آبیاری دارا بودند. همچنین نتایج نشان داد با استفاده از صفات تعداد و وزن خوشه می توان عملکرد برنج در حالت تنش شوری آب را تخمین زد (85/0=r2).
    کلیدواژگان: شوری، آبیاری، برنج، عملکرد
  • ع. ا. باباجانپور، ق. ع. نعمت زاده، ا. مجیدی، آ. ابراهیمی، ع. حاجی پور، س. ح. ر. هاشمی صفحه 38

    استفاده از پتانسیل ذخایر ژنتیکی جهت اصلاح برنج، مستلزم شناسایی ژرم پلاسم می باشد. تحقیق حاضر به منظور بررسی تنوع و روابط ژنتیکی بین30 ژنوتیپ مهم برنج با استفاده از صفات زراعی و نشانگرهای مولکولی RAPD اجرا شد. صفات زراعی مورد مطالعه نظیر ارتفاع بوته، تعداد پنجه در بوته، طول خوشه، طول شلتوک، عرض شلتوک، تعداد دانه پر و پوک درخوشه و وزن هزار دانه بودند. بیشترین ضریب تنوع مربوط به تعداد دانه پوک (7/76 درصد) و کمترین آن مربوط به طول خوشه (46/18درصد) بوده است. تجزیه خوشه اینیز با استفاده از نرم افزار NTSYS 2.02 و ضریب تشابه EUCLID و الگوریتم UPGMA برای میانگین استاندارد شده ((z = x-μ/σداده های صفات زراعی صورت گرفت. نتایج حاصل، ژنوتیپ های مورد مطالعه را به سه گروه تقسیم می نماید بیشترین ضریب تشابه بین ژنوتیپ های سنگ جو و دم سیاه (69 درصد) و کمترین آن مربوط به ژنوتیپ های سنگ طارم و بینام (01/10 درصد) مشاهده شد. از 24 آغازگر تصادفی RAPD استفاده شده، 12 آغازگر تصادفی، چند شکلی مطلوبی نشان دادند. تجزیه خوشه ایداده ها با استفاده از نرم افزار NTSYS ver. 2.02 انجام گرفت و الگوریتم UPGMA و ضریب تشابه DICE مناسب ترین گروه بندی را در بین سایر روش ها نشان دادند. براساس نمودار درختی حاصل از تجزیه خوشه ای، 4 گروه قابل تفکیک بدست آمده که بیشترین ضریب تشابه مربوط به ارقام آمل 2 و هراز (2/94 درصد) و کمترین آنها هم برای ارقام زیره بندپی و ندا (2/34 درصد) بوده است.

    کلیدواژگان: برنج، تنوع، روابط ژنتیکی، صفات زراعی، نشانگرهای مولکولی RAPD
  • ا. قربانی، ف. زرین کمر، ا. فلاح صفحه 50
    برنج گیاهی حساس به سرما می باشد که تحت تنش سرما تا حد زیادی محصول آن کاهش می یابد. بنابراین شناخت مکانیسم دفاعی گیاه برنج در مقابل دمای کم ضروری است. بدین منظور، تاثیر سرما بر برخی صفات فیزیولوژی و مورفولوژی دو رقم برنج (Oryza sativa L.) اوندا (متحمل) و طارم دمسیاه (حساس) در مرحله گیاهچه ای بررسی شد که به مدت 4 هفته با تیمار شاهد (25/28 درجه سانتیگراد شب/ روز) و بعد از 2 هفته به تیمار تنش در دمای (13/15 درجه سانتیگراد شب/ روز) انتقال داده شد. نتایج بدست آمده نشان داد وزن خشک، طول اندام هوایی و ریشه هر دو رقم تحت تنش کاهش معنی داری پیدا کرده بود که در رقم طارم دمسیاه با کاهش بیشتری همراه بود. میزان کلروفیل a و b و نشاسته نیز در هر دو رقم تحت تنش کاهش یافته ولی میزان کاهش در برگ رقم طارم دمسیاه به ترتیب 48، 54، 38 درصدی نسبت به تیمار شاهد بود. در رقم طارم دمسیاه، میزان پرولین، مالون دی آلدئید (MDA) و قندهای محلول افزایش یافت که میزان افزایش پرولین و MDA برگ به ترتیب 62 و 70 درصد بود و در رقم اوندا افزایش فروکتوز با 74 درصد نسبت به شاهد مشاهده شد. نتایج بدست آمده نشان می دهد رقم اوندا داراری مکانیسم دفاعی بهتر و کارآمدتری نسبت به رقم طارم دمسیاه بوده و در نتیجه متحمل-تر به تنش سرما می باشد.
    کلیدواژگان: تنش سرما، برنج، گیاهچه ای، MDA، اوندا، دمسیاه
  • ص. ع. مهدیان صفحه 67
    برنج رقم طارم دیلمانی از نظر عطر، طعم، پخت و بازار پسندی جزء برنجهای کیفی ایران است. این رقم در مقابل بیماری بلاست (Magnaporthe grisea) حساسیت بالایی دارد. یکی از مشکلات مهم تولید کنندگان برنج رقم دیلمانی مبارزه شیمیایی با بیماری بلاست و در نتیجه آن آلودگی زیست محیطی می باشد. بهترین روش کنترل این بیماری و جلوگیری از خسارت آن تهیه و کشت رقم مقاوم می باشد. برای تهیه رقم مقاوم در این پژوهش از روش ژنتیک کلاسیک (مندلی) استفاده شد. والد پدری لاینهای ایزوژن C101LAC و C101A51 به ترتیب حامل ژنهای غالب مقاوم به بلاست Pi-1، Pi-2 و والد مادری رقم کیفی طارم دیلمانی بودند. بذور والدین تهیه، کشت و تکثیر شد. زمانی که گیاه برنج وارد مرحله گلدهی شد رقم حساس با گرده لاینهای مقاوم تلاقی داده شد. بذور دورگهای حاصله در سال بعد کشت شدند. گیاهان رشد یافته براساس مشخصات مرفولوژیکی و آزمون بیماریزایی انتخاب شدند. تلاقی برگشتی طی چهار سال تا تولید نسل BC4 ادامه داشت. مایه زنی گیاهان با نژاد غالب قارچ عامل بلاست در ایستگاه تحقیقات گیاهان زراعی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری انجام شد. در نتیجه این پژوهش دو ژن مقاومت به رقم حساس طارم دیلمانی منتقل شدند. رقم ترمیم شده در مقابل جدایه های قارچ عامل بلاست در منطقه مقاومت نشان داد. تیپ آلودگی درجه 4 و 5 (حساسیت) که قبل از انجام پژوهش وجود داشت به تیپ آلودگی درجه 1 و 2 (مقاومت) تبدیل شد. مورفولوژی گیاه و کیفیت آن تغییر جزیی نمود اما جلوگیری از خسارت ناشی از بلاست و در نتیجه افزایش محصول رضایتبخش بود.
    کلیدواژگان: برنج، بیماری بلاست، تهیه رقم مقاوم، P، grisea
  • ر. جباری، م. امینی دهقی، س. ع. محمد مدرس ثانوی، ع. ا. کردناییج صفحه 78
    آویشن (Thymus vulgaris L.) از مهمترین گیاهان خانواده نعناع و اسانس آن از جمله ده اسانس معروف گیاهان دارویی می باشد. در این پژوهش تاثیر روش کاربرد نیتروژن در دو منطقه با شرایط اقلیمی نیمه خشک و معتدل سرد بررسی شد تا بهترین روش کاربرد نیتروژن در هر رویشگاه با ملحوظ داشتن تمایز تعادلی در رشد (GDB) در تولید رویشی و متابولیت ثانویه آویشن مشخص شود. طرح آزمایش به صورت بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار بود که در دو منطقه در سال زراعی 1387 اجرا شد.
    تیمارهای آزمایشی شامل روش کاربرد نیتروژن (عدم کاربرد (شاهد)، 50 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به صورت خاکپاش، 50 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به صورت محلولپاش) و منطقه (شهر ری و کرج) بود. نمونه های آویشن در دو مزرعه برداشت و پس از خشک کردن در سایه، اسانس آن استخراج و جهت تجزیه اسانس از دستگاه GC استفاده شد. نتایج حاصل از تجزیه های جداگانه و تجزیه مرکب نشان داد که کاربرد نیتروژن به صورت محلول پاشی در مزرعه ی تحقیقاتی کرج تاثیر افزایشی بر درصد تیمول (74/2 درصد) و عملکرد تیمول (5/19 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد سایه خشک (2/2498 کیلوکرم در هکتار) و عملکرد اسانس (09/38 لیتر در هکتار) داشته است. در مزرعه ی تحقیقاتی شهر ری کاربرد نیتروژن به صورت خاکپاش بهتر بود به گونه ای که عملکرد سایه خشک (7/2772 کیلوگرم در هکتار)، عملکرد اسانس (1/19 لیتر در هکتار)، درصد و عملکرد متابولیت های ثانویه (درصد تیمول (2/1 درصد) و عملکرد تیمول (72/7 کیلوگرم در هکتار))، (درصد پی سیمن (68/0درصد) و عملکرد پی سیمن (62/7 کیلوگرم در هکتار)) و (درصد کارواکرول (076/0 درصد) و عملکرد کارواکرول (85/0 کیلوگرم در هکتار)) بیشترین میزان را نشان دادند. تیمول و پی سیمن جزء ترکیب های غالب در هر دو منطقه بودند. همچنین سازگاری آویشن در شرایط معتدل سرد و مرتفع کرج نسبت به آب و هوای نیمه خشک شهر ری به دلیل استقرار سریع تر و افزایش تعداد سرشاخه بیشتر بود. محلول پاشی در مزرعه کرج، نوعی تمایز تعادلی در رشد (GDB) ایجاد نمود که هم تولید رویشی و هم ترکیب تیمول را به عنوان مهم ترین متابولیت ثانویه آویشن افزایش داد. کاهش رطوبت هوا و وزش باد گرم در مزرعه شهر ری سبب کاهش جذب نیتروژن از طریق تغذیه برگی شد.
    کلیدواژگان: آویشن (Thymus vulgaris L، )، اسانس، پی سیمن، تیمول، کارواکرول، روش کاربرد
|
  • M. Ebrahimi, M.R. Bihamta, A.H. Hoseinzade, M. Golbashy, F. Khialparast Page 1
    In order to study agronomy and morphologic traits of common bean, a number ofwhite bean genotypes (30 lines) were studied in a randomized complete block design.Analysis of variance for most traits showed significant differences among genotype,indicating the existence of genetic variation among varieties. The highest yield wasrelated to the number 29 genotype and the lowest value was for genotypes number 4 and 15. Results of this experiment showed that weight of pod was highly correlated with the seed yield. Path coefficient analysis showed that the highest direct positive effect wasrelated to weight of pod. Factor analysis was performed for genotypes and threecommon factors were extracted, which described 82 percentage of traits variations.
  • N. Bagheri, N. Babaeian-Jelodar, E. Hasan-Nataj, A. Pasha Page 14
    Five rice genotypes (Hasseni, Dailamani, Shastak-mohammadi, Sange-tarom andDaei-shastak) and their 10 hybrids obtained through half diallel set were evaluated forcombining ability and gene effect studies of grain density trait. Single seedlings of eachentries were transplanted at 20×20 cm spacing in 3×5 m2 plots in a randomized blockdesign replicated three times during 2004-2005 at research station of Agricultural Sciencesand Natural Resources University General combining ability (GCA) and specific combiningability (SCA) was analyzed for this agronomic trait. The results showed significantdifference between general (GCA) and specific combining ability (SCA) for theinvestigated character. This indicates the role of additive and non-additive gene actionin inheritance of the trait. Also the results showed that selection for grain densitycharacter can’t well succeed, because of there was a high amount of non-additive geneaction in the genetic variance. Thus this character was important for production ofhybrid variety and application of heterosis. In this study, investigation of graphic Wr-Vranalysis for grain density indicated overdominance effect because the regression lineintercepted the Wr axis at negative point (a = -118/024). Also, the GCA effects of eachparent for this trait showed that the Daei-shastak is good general combiner for graindensity.
  • R. Asadi, M. Rezaei, E. Amiri Page 24
    Mazandaran province is an important area in rice cultivation but salinity is one thebiggest constraint to obtain crop potential yield in some part of the coastal line of ricecultivated area in northern Iran. In order to find tolerant varieties and study the reactionof some newly released high yielding varieties to different levels of salinity ofirrigation water a Factorial experiment was conducted in a RCD in a greenhouse at theRice Research Institute of Iran, Amol station. 8 varieties, cultivated in pots, were testedwith 3 levels of salinity (2, 4 and 6 dS.m-1) along with control (S0: EC=1 dS.m-1) with 3replications. Results showed that salinity had adverse effects on yield, number of tillersper pot, filled and unfilled spikelets, fertility, 100 grain weight, but increased number ofunfilled tillering. Relative yield in salinity treatment in comparison with fresh waterwere 23, 63 and 85 percent, respectively. The average of rice yield loss threshold wascalculated 1.3 dS.m-1. In average, number of panicle and no. of filled spikeletsaccounted for 80 and 59% of total variation of grain yield, but it decreased by increasingin salinity level. There was a high correlation between yield and number of panicle andgrain weight per panicle. The results showed that the yield in each salinity level couldbe predicted by number and weight of panicle (r2= 0.85)
  • A.A. Babajanpour, G.A. Nematzadeh, E. Majidi, A. Ebrahimi, A. Hajipour, S.H.R. Hashemi, S.M. Alavi Page 38

    Identification of rice germplasm is necessary for aplication of genetic resources forrice breeding. In this purpose 30 rice genotypes evaluated based on importantagronomic traits and RAPD markers. The maximum variation coefficient belonged tounfilled grain (76.6%) and minimum to panicle iength (18.46%). results of Euclideansimilarity coefficient and UPGMA algorithm indicated 3 distanced groups. Themaximum similarity related between Sang-Joe and Domsia (69%) and the minimum tothe Sang-Tarom and Binam genotypes (10.01%). Towelve RAPD primers out of 24primers indicated suitable polymorphism and its cluster analysis also shown 4 groupsthat Amol2 with Haraz with maximum similarity (94.2%) and Zire-bandpay withminimum similarity (34.2%).

  • A. Ghorbani, F. Zarinkamar, A. Fallah Page 50
    The rice crop is cold sensitive plant that under cold stress is more decreasing yield.Therefore, knowing defense mechanism of rice crop and low temperature is necessary.In order to, the effects of cold on some morphological and physiological characters oftwo rice (Oryza sativa L.) varieties (Onda and Domsiah) were studied under controltreatment (day/night 28o/25o) and were treated after two weeks with cold stress(day/night 15o/13o). The results showed that dry weight, length of shoot and rootdecreased in both varieties significantly, but the Domsiah variety was more decreased.The amount of chlorophyll a, b and starch content was decreased under stress in twovarieties. However, the amount of decreasing was about 48, 54 and 38 percentagesrelated to control treatment in leaves of the Domsiah variety, respectively. The contentof proline, MDA, soluble sugars were increased in the Domsiah variety in which theamount of increasing of proline and MDA were 62 and 70 percentages respectivelyFructose content in Onda variety was observed about 74% as to control. Results showedthat Onda variety was tolerant than Domsiah variety and as a results was more toleranceto cold stress.
  • S.A. Mahdian Page 67
    Rice cultivar Tarom Dilamani becauded a fragrance, flavor, cooking and marketingis a qualitative rice in Iran. This cultivar have high susceptibility against blast disease(Magnaporthe grisea). One of the important trouble producers of the Dilamani's ricecultivar is chemical control against blast disease and cause poisonous pollution ofnatural environment. The best manner in order to control this disease and avoid itsdamage is preparation and cultivation resistant cultivar. In this research we usedclassical breeding method to developing resistance cultivar. Female parent wasqualitative Tarom Dilamani cultivar and male parent was near isogenic lines C101LACand C101A51 that carry dominant resistant genes to blast Pi-1 and Pi-2, respectivly.Parent's seeds prepared, cultivated and propagated. When rice plant entered floweringstage, sensitive cultivar was confluenced with resistant line's pollen. Hybrid seedswould cultivated next year. Plants cause selected according to morphological charactersand virulences tests. Back cross was accomplished until four years until Bc4 generation.Plant inoculation was accomplished with dominant race of fungus cause blast atAgricultural Research Station of Sari Agricultural sciences and Natural Researchuniversity. Results of this research was transferred two resistance genes in sensitiveTarom Dilamani cultivar. The recovered cultivar showed resistance to races of funguscause blast on region. Infection type of sensitivity (4 and 5) that was prior ofaccomplished of this research have converted to infection type of resistance (1 and 2).Morphology and quality of plant changed slightly, but was satisfactory prevention ofdamage due blast and increase grain yield.
  • R. Jabbari, M. Amini Dehaghi, M.A. Modares Sanavy, A. Kordenaeej Page 78
    Thyme (Thymus vulgaris L.) is an important plant of family Lamiaceae and its essentialoil is famous among 10 essential oil of medicinal plant. In present study, effects of nitrogenapplication methods was evaluated at two moderate and semi arid zones for distinguishingthe best nitrogen application method in each habitat considering the growth differentiation balance (GDB) for vegetative production and secondary metabolites. The experiment wasconducted into a randomized complete blocks design with 3 replications in two regionsShahr e ray and Karadj in 2008. Treatments were included nitrogen application methods(no application as the control), 50 kg.ha-1 soil application and 50 kg.ha-1 foliar applications.Fresh samples of thyme plants were taken at two experimental farms and after drying in theshade, oil was extracted and the essence was analyzed by the GC apparatus. The results ofindependent and combined analyses showed that the foliar application of nitrogen at Karadjsignificantly increased plant height, percentage of thymol (2.74%) and thymol yield (19.5kg.ha-1), dry shade yield (2498.2 kg.ha-1) and essential oil (38.9 lit.ha-1) as well. In contrast,the highest values for dry shade (2772.7 kg.ha-1), yield essential oil (19.1 lit.ha-1), yield andpercentage of secondary metabolites i.e.)percentage of Thymol (1.2%) and thymol yield(7.72 kg.ha-1) percentage of P-cymene (0.68%) and P-cymene yield (7.62 kg.ha-1)and percentage of carvacrol (0.076%) and carvacrol yield (0.85 kg.ha-1) (measured underthe soil application of nitrogen on the experimental filed of Shahr e Ray). Thymol and Pcymenewere the representative compounds at two experimental locations. It was concludedthat better adaptation of thyme plant under the moderate cool and high altitude in Karadjrather than the semi arid condition in Shahr e Ray was due to the faster establishment and increase of the number of branches. Foliar application of nitrogen in Karadj resulted in akind of growth differential balance (GDB) and increased both vegetative production andthymol composition as the most important secondary metabolites of thyme. Declinedhumidity and warm wind, in the experimental farm of Shahr e Ray reduced nitrogenabsorption through the leaf feeding.