فهرست مطالب

  • سال دوم شماره 1 (پیاپی 3، پاییز و زمستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1389/10/11
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد هادی زاهدی وفا، عادل پیغامی صفحه 5
    یک نظام اقتصادی متشکل از سه زیرنظام تولید، توزیع و مصرف است که هسته مرکزی هر سه این ها در روابط بین عوامل تولید و گستره تعاملات نهادی- قراردادی فی ما بین آن ها خواهد بود، که شهید بزرگوار سید محمد باقر صدر از آن ها به روابط توزیع پیش و پس از تولید یاد می کند. بنحوی که مرز تمایز بین نظام ها و ایدئولوژی های اقتصادی و حتی رصد و پایش تغییرات مربوط به جریانات و اندیشه های اقتصادی در تاریخ و قرن اخیر نیز در همین مساله نهفته است. اما به اذعان بزرگان اقتصاد، مشکل اساسی مدل های انتزاعی و نظری نئوکلاسیک آن جاست که روابط درونی نظام سرمایه-داری را نادیده گرفته و در تمامی این سالیان، فرض را بر این داشته اند که فرق نمی کند که صاحب سرمایه، نیروی کار را اجاره و استخدام کند و یا کارگر، سرمایه را به استخدام درآورد؟ لذا در این مقاله ضمن مروری بر مساله و نشان دادن اهمیت ترتیبات نهادی و روابط افقی همکارانه و عمودی رئیس- عامل، بر نحوه حضور دو نهاده پول یا سرمایه مالی و عامل زمان در تابع تولید از نظر اقتصاد اسلامی تاکید داشته و نشان خواهیم داد، که مرکز پرگار اندیشه اقتصادی، با سوال از ترتیبات نهادی و قراردادی مربوط به نحوه چینش و آرایش نهاده های مولد در فرایند تولید، حول نظریه های توزیع قبل و بعد از توزیع می چرخد. از این رو اندیشه اقتصادی اسلام، قرن ها پیش از جریان مدرن، به دو رویکرد افقی و عمودی در این زمینه عنایت داشته و مرزبندی های مشخصی را در نحوه ورود و سهم بری هریک از نهاده های مولد مطرح ساخته است.
    کلیدواژگان: اقتصاد اسلامی، فقه الاقتصاد، نظریه توزیع پس از تولید، پول، سرمایه، زمان
  • حجت الاسلام سید عباس موسویان، داود نصرآبادی صفحه 39
    همواره روش های مختلفی برای انجام اعمال نیک و خداپسندانه وجود دارد؛ یکی از ماندگارترین و جاودانه ترین روش ها «وقف» است. در قالب وقف، مردم و خیرین قسمتی از اموال خود (از قبیل زمین، خانه و باغ) را برای اهداف خیرخواهانه متناسب با نیازهای جامعه اختصاص می دهند. با گذشت زمان و افزایش جمعیت، یکی از آسیب هایی که نهاد وقف با آن مواجه بوده این است که اکثریت مردم در عین حال که علاقه زیادی به عمل پسندیده و سنت حسنه وقف دارند، توانایی وقف انفرادی را ندارند؛ به عبارت دیگر افراد معدودی توانایی اختصاص املاک و مستغلات برای «وقف انفرادی» دارند. رویکرد وقف جمعی به ویژه به صورت انتشار اوراق بهادار که در دو دهه اخیر بین اندیشمندان مسلمان مطرح شده است، افزون بر تقویت روح تعاون و مشارکت اجتماعی که یکی از آموزه های اصلی قرآن است، قابلیت مقابله با آسیب های اساسی نهاد وقف را دارد.
    این مقاله که رویکردی تحلیلی کاربردی دارد به دنبال طراحی اوراق وقف می باشد که در عین تطابق با شریعت اسلام به ویژه فقه امامیه، قابلیت عملیاتی کردن هدف پیش گفته را داشته باشد؛ به عبارت دیگر در این مقاله مدل اوراق وقف جمعی برای تامین مالی طرح های غیر انتفاعی طراحی و تبیین می گردد.
    کلیدواژگان: وقف، وقف انفرادی، وقف جمعی، اوراق وقف جمعی
  • سجاد سیفلو صفحه 69
    امروزه انتشار اوراق بهادار (تبدیل به اوراق بهادر کردن) یکی از مطرح ترین راه های مدیریت ریسک و تامین مالی است. در حال حاضر، این روش به نحو گسترده ای برای مدیریت ریسک در شرکت های بیمه و شرکت های بیمه اتکایی برای پوشش ریسک های مربوط به فجایع و بلایای طبیعی بکار گرفته می شود. انتشار اوراق بلایای طبیعی می تواند به صورت انتقال ریسک های مربوط به فجایع طبیعی به بازار سرمایه تعریف شود. در واقع به جای اینکه ریسک به یک شرکت بیمه یا شرکت بیمه اتکایی انتقال داده شود، ریسک مربوطه به سرمایه گذاران بازار سرمایه با ظرفیتی وسیع تر انتقال داده می شود.
    یکی از چالش های به کارگیری این ابزارهای نوین مالی- بیمه ای تطبیق و تطابق آن ها با شریعت مقدس اسلام است. در این مطالعه از رویکرد تطبیق برای بررسی فقهی اوراق بلایای طبیعی استفاده شده است. در خصوص اوراق بلایای طبیعی می توان سه احتمال زیر را مطرح کرد:1. این اوراق همانند اوراق قرضه متعارف هستند.
    2. این اوراق همانند اوراق بهادار با پشتوانه دارایی هستند.
    3. این اوراق همانند قرارداد بیمه هستند.
    اوراق بلایای طبیعی علیرغم تشابه اسمی با اوراق قرضه های متعارف، اوراق قرضه نیستند. همچنین اوراق بلایای طبیعی، از نوع اوراق با پشتوانه دارایی نیز نیستند. از آنجا که اوراق بلایای طبیعی ابزاری مشابه قرارداد بیمه هستند و برای انتقال ریسک به کارگرفته می شوند، عقد بیمه به عنوان یک عقد جدید شرعی قابل تطبیق بر این اوراق است. از اینرو این اوراق در چارچوب اسلامی پذیرفته شده و مجاز هستند.
    کلیدواژگان: اوراق بلایای طبیعی، بیمه (بیمه اتکایی)، بررسی فقهی، اوراق بهادار با پشتوانه دارایی (ABS)، بازار سرمایه
  • سید محمد حسینی صفحه 93
    ابداع ابزارهای نوین مالی تحت عنوان مشتقات از یک سو گسترش بازار سرمایه و از سوی دیگر شرایط مدیریت ریسک به منظور کاهش نگرانی تولیدکنندگان را فراهم می کند.
    داده های این پژوهش از طریق جمع آوری اسناد، شامل پژوهش های انجام شده در این زمینه، کتاب ها، مجلات و مقالات اخذ شده از شبکه جهانی است و می توان گفت که روش تحقیق، تحلیلی- استنباطی خواهد بود.
    در این مقاله تلاش شده است تا قرارداد آتی توصیف و سازگاری آن با موازین فقهی، مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد که نتایج زیر بدست آمده است:اگر این نظریه فقهی مبنا قرارگیرد که اولا وفا به تعهدات لازم است و ثانیا عدم قبض ثمن در قرارداد سلف موجب بطلان اصل قرارداد نمی شود و ثالثا بیع مؤجل به مؤجل مطلقا باطل نیست، قرارداد آتی با موازین شریعت اسلامی منافاتی ندارد؛ اما اگر نظر اکثر فقها در قرارداد سلف و بیع مؤجل به مؤجل مبنا قرار گیرد، قرارداد آتی از نظر فقهی با اشکال مواجه است.
    البته اگر الف) بازار آتی چنان طراحی شود که طرفین در مقابل یکدیگر متعهد به اجرای قرارداد در آینده شوند؛ ب) این نظریه فقهی مبنا قرارگیرد که وفا به تعهدات لازم است و ج) حساب ودیعه صرفا نقش وثیقه را ایفا کرده و معامله گر حق برداشت مبلغ واریز شده به این حساب، بابت سود ناشی از قرارداد را نداشته باشد؛ در آن صورت به نظر اکثر فقها نیز اشکالی ندارد.
    کلیدواژگان: مشتقات، قرارداد آتی، مدیریت ریسک، بیع مؤجل به مؤجل، بیع سلف
  • محمد مهدی عسکری، مهدی اسماعیل پور دره صفحه 119
    گرچه همه مذاهب پنجگانه در اصل وجوب زکات متفق القول هستند، اما نظرات و دیدگاه های آن ها درباره سعه و ضیق موارد زکات که موجب وفور اموال زکوی یا کمی آن می شود، مختلف است. برخی از مذاهب آنرا منحصر در موارد نه گانه می دانند و برخی دیگر آنقدر توسعه می دهند که شامل هر مال با ارزش می-شود. از اینرو، انتخاب رای فقهی می تواند اثر مهمی روی افزایش یا کاهش عایدات زکات و در نتیجه زدودن فقر از چهره جامعه اسلامی داشته باشد.
    ارائه نظریه تعمیم متعلقات زکات توسط فقهای نزدیک به عصر ائمه(ع)، تعلق زکات بر اسب در دوران امیر المومنین(ع) و وجود روایاتی دال بر تعلق زکات بر اموال تجاری صامت، می توانند مویداتی برای تقویت نظریه تعمیم وجوب تعلق زکات بر مواردی بیش از اموال نه گانه باشند.
    کلیدواژگان: زکات، متعلقات زکات، تعمیم متعلقات زکات، حکومت و زکات، دارائی های مشمول زکات
  • کامران ندری، وهاب قلیچ صفحه 155
    رعایت عدالت در توزیع درآمد از اهداف نظام اقتصادی اسلام است. اصول و معیارهای اجرای این مطلوب پرسشی است که بنای این تحقیق را شکل داده است. این تحقیق که به روش کتابخانه ای شکل پذیرفته است پس از بررسی معیارهای برجسته توزیع درآمد در مکاتب اقتصادی، به معیارهای عادلانه این مقوله در نظام اسلامی پرداخته و سعی داشته با استنباطی متکی بر مفهوم حق، چارچوب نظام توزیع درآمد را مورد بازشناسی قرار دهد.
    با نگاهی به منابع اسلامی می توان دریافت که از میان معیارهای شاخص توزیع درآمد، معیار شایستگی، به شرط رعایت اصول اسلامی در بازار، در مرحله توزیع عایدی ها و درآمدهای ایجاد شده؛ و نیز معیار مساوات در بهره مندی از امکانات، فرصت ها و عوامل طبیعی مورد تایید موازین اسلامی می باشد. ولی این تایید را برای معیار مطلوبیت گرایی با توجه به تعاریف و تفاسیری که از آن وجود دارد، نمی توان پذیرفته شده دانست.
    نحوه توزیع کارکردی در مباحث اسلامی شباهت و قرابت فراوانی با دستاوردهای علم اقتصاد متعارف دارد. این در حالی است که مبحث توزیع مجدد مقداری در نظام اقتصاد اسلامی، که بر اساس مبانی مستدل فقهی وظیفه فردی و اجتماعی تلقی می شود، در فضائی مبتنی بر مفهوم حق از جایگاهی به مراتب والا و همه جانبه برخوردار می باشد.
    کلیدواژگان: درآمد، توزیع کارکردی، توزیع مقداری، معیارهای توزیع، اقتصاد اسلامی
  • حسین غفوری چرخابی صفحه 183
    مقاله ای که پیش روی دارید به بررسی آیات ربا و بیان پاره ای از احکام مستفاد از آن می پردازد. تبیین ترتیب نزول، شان نزول و سیر تحریم ربا در قرآن، معنای لغوی و فقهی ربا، علت ها یا حکمت های تحریم ربا -که در قرآن بدان تصریح شده و در روایات نیز مورد تاکید قرار گرفته- و همچنین توجه به نقطه نظر فقها و کیفیت استنباط احکام ربا از آیات و روایات از جمله مباحثی است که در این نوشتار مورد بررسی قرار گرفته است. استنباط اصل (قاعده) عدالت از این آیات نیز از نظر دور نخواهد ماند. روش تحقیق در این گفتار روش تحلیلی- توصیفی است که در آن سعی شده است با استفاده از منابع اصلی و با چینشی مناسب تحلیل متناسب ارائه گردد. نزول آیات ربا در چهار مرحله بیانگر اهمیت و نیز سختی مبارزه با پدیده شایع و همه جانبه ربا در عصر پیامبر اکرم(ص) است. پدیده ای که منحصر به عصر و زمان خاصی نیست و در همه زمان ها کم و بیش قابل رویت است.
    کلیدواژگان: آیه، روایت، ربا، احکام، حرمت، فقهاء، حیل
|
  • Dr. Mohammad Hadi Zahedi Vafa, Adel Paighami Page 5
    An economic system is comprised with three sub-systems of production, distribution and consumption, in which the core of the all, is the institutional arrangements among productive resources, known as apriori and apostrori theory of income distribution. Ironically, the neoclassical economists tried to deny the relevance of "capitalism," saying it made no difference whether capital hired labor or labor hired capital. And that is true in the kinds of models that they constructed. But the question was, in the real world, did it make a difference? Furthermore, besides the core economic questions of, what?For whom? By who? How? What quantity? Where? When? Should be produced, there is a neglected question in classical mainstream thought that, who decides and answers for these question, and own the business? By contrast, constructing a theory of take-overs was an important component of the Islamic Economics, in which, who make decisions, and thus who control the firm matters. In this paper we introduce the problem and showing the importance of whether to construct “cooperative” or “principal-agent” institutional arrangements among productive inputs, and exclusively through the conceptual and jurisprudential- contractual analysis of money and time, defining their positions in Islamic Economics’ distribution theory.
  • Dr. Seyed Abbas Mousavian, Davood Nasr Abadi Page 39
    There are several ways for divine activities, one of the most indelible and everlasting ways is vaqf; in vaqf people and endowers allocate a part of their assets (such as land, house & garden) for philanthropic purposes according to the needs of the society. By elapse of the time and growth of the population, one of the inconveniences that institution of vaqf has faced is that while majority of people interest in admirable activity of vaqf, they can’t do this activity individually. In other words, only few number of people can allocate their properties and real estates for “individual vaqf”. The “group vaqf” approach specially in the form of issuing equities which has been discussed among Muslim scholars in recent two decades, in addition to reinforcing the spirit of cooperation and participation that is one of the basic thoughts of Quran, has the ability of compacting with the inconveniences of the institution of vaqf.This research which has an analytical-practical approach tries to design vaqf papers that in accordance with Islamic Shariah, especially Shiite jurisprudence, has this ability to administrate mentioned aim, in other words, in this research the “group vaqf papers” model is designed and specified for financial procurement of non beneficial projects.
  • Sajjad Seiflou Page 69
    Securitization as a most common tool in risk management and financing is being utilized in insurance and reinsurance companies for managing the risk of covering catastrophic risks. Catastrophe (CAT) bond Issuance may be defined as the transfer of catastrophic risks to the capital. Rather than an insurer transferring its underwriting catastrophic risk to a (re)insurer, the risk is transferred to the broader capital markets. Securitizing insurance risk involves theA problem facing creation of this modern financial-insurance instrument is it's conformity with holy Islamic religion (Shariah). In this study, comparative approach is adopted to Jurisprudential examination of Catastrophe (CAT) bonds. By comparative approach we mean the use of Jurisprudential judgments of other securities and contracts which is defined, to find the parallel judgments for Catastrophe (CAT) bonds. Here, there are three probabilities about Catastrophe (CAT) bonds:1- These bonds are like conventional bonds.2- These bonds are like asset-backed securities (ABS).3- These bonds are like Insurance contract.Despite of term similarity with conventional bonds, Catastrophe (CAT) bonds arent conventional bonds and their Jurisprudential judgment of prohibition couldnt apply to Catastrophe (CAT) bonds. Likewise, the Catastrophe (CAT) bonds arent asset-backed securities and so their Jurisprudential judgment couldnt apply to Catastrophe (CAT) bonds. But, as Catastrophe (CAT) bonds, similar to insurance contract, are risk transferring tool, the Jurisprudential judgment of insurance contract, as a modernistic permissible contracts, could apply to Catastrophe (CAT) bonds. Thereby we can conclude that Catastrophe (CAT) bonds are accepted and permissible in an Islamic framework.
  • Dr. Seyed Mohammad Hosseini Page 93
    Creating new financial instruments, known as derivatives, may expand the stock exchange on one hand and provide us with a suitable condition in managing the risk on the other, for the sake of reducing producer's anxiety. This study collected data from documents, including research conducted in this field, books, journals, articles taken from the World Wide Web. Because of compatibility and incompatibility with the principles and rules of Islamic Shariah, requires analysis of Islamic fiqh texts and correct explanation of the contract, can be said, method will be analytic - Inferential.In this article tried to set forth an introduction to futures contract. It also examines the consistency of this financial instrument with fiqh principles and rules. Here the
    Results
    If this fiqh theory should be based that firstly, the promises is considered as mandatory, and secondly, non-delivery contract price in the contract of salam does not lead to nullity, and third, the sale delayed to delayed absolutely not invalidate, Futures contracts not contradict with Islamic Sharia rules. But the opinion majority of fiqh scholars about contract of salam and sale delayed to delayed to be based, Future contract from the fiqh point of view is confronted with the problem.Of course If a) the futures market is planned in the way that the seller and buyer undertake to respect the contract in future, b) the fiqh rule of respecting the promises is considered as mandatory and c) the margin account plays just as a security and none of the parties of the transaction is allowed to withdraw from this account as the profit of the contract, then it seems that from fiqh point of view, this market is legitimate.
  • Dr. Mohammad Mahdi Askari, Mahdi Esmael Pur Dareh Page 119
    Although all of the Islamic jurisprudential schools are in consensus about this fact that Zakah is an Islamic obligatory payment, there is a wide disagreement about the Zakah base. Some of the schools confine Zakah in the nine exactly stated assets in the Hadiths and others develop its base in a way that includes any valuable asset.As a result, the choice of the Fighi view will have great influence on the increase or decrease of the Zakah payments and hence on solving the problem of poverty in the Islamic society. Emerging the extended view of Zakah base by the scholars near the Imams era, imposition of Zakah on horse cattle in Imam Ali government, and the existence of some Hadiths clarifying the imposition of Zakah on unemployed tradable assets during the year, may be some evidence for the extended theory of Zakah base.
  • Dr. Kamran Nadri, Vahab Ghelich Page 155
    Observation of justice in income distribution is one of the aims of Islamic economic system. Principles and criteria of implementation of this goal is the main question of the paper. After studying the major criteria of income distribution in different schools of economics, we practice the justly criteria of this subject in Islamic system and it has been tried to with an inference that is based on the concept of “truth” restudy the structure of income distribution system.With a regard on the Islamic sources, we can understand that among different criteria of income distribution index, the criterion of “eligibility” -subject to observation of Islamic principles in market- in the stage of distribution of earned returns and incomes; and the criterion of “equality” in usage of facilities, opportunities and natural factors, are upheld according to the Islamic rules. But with regard to the definitions and interpretations that exist for utilitarianism, we cannot find such a sign for utilitarianism.The method of functional distribution in Islamic topics has a great similarity with outcomes of conventional economics, while the topic of “quantity redistribution” in Islamic economic system which according to the arguable Shariah bases is considered an individual and social duty, in the atmosphere that is based on the concept of “truth”, has a major and general role.
  • Dr. Hossein Qafuri Charkhabi Page 183
    This paper evaluates the concept of Riba in Quran and then discusses some of its related rules. Focusing on the arrangements of the revelation of Riba versus, the rationale of their revelation, the stages of the prohibition of Riba in Quran, the terminology of Riba, the rationale behind the prohibition of Riba and analysis of the different views of Fiqh scholars are some of the topics that this paper will shed lights on. In addition, the evaluation of the justice as a principle will not be forgotten. The methodology of the paper is content analysis in which the writer tries to evaluate the main sources. The prohibition of Riba in four stages shows the difficulty of this action prevailing in the age of prophet. For sure, the phenomenon of Riba is not only for the time of the Prophet (peace be upon him) but also it can be seen in all ages.