فهرست مطالب

پژوهشنامه ادبیات تعلیمی - پیاپی 8 (زمستان 1389)
  • پیاپی 8 (زمستان 1389)
  • 208 صفحه، بهای روی جلد: 25,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/03/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • امیرمحمود انوار، ابراهیم دیباجی، حسین عبدالحسینی صفحات 1-20
    استعاره از مباحثی است که از گذشته دور ذهن متفکران حوزه های مختلف علوم بشری را در سراسر گیتی به خود مشغول داشته است. در حوزه ادب، از آنجایی که استعاره بزرگ ترین کشف هنرمند و عالی ترین امکانات در حیطه هنری و از کارآمدترین ابزار تخیل و به اصطلاح نقاشی در کلام است مورد توجه ویژه ادیبان و ناقدان برجسته بوده و هست. بلاغت دانان اسلامی نیز که بسیاری از بزرگان ایشان ایرانیانی بوده اند که زبان عربی را در آغاز به درس آموخته اند، مانند دیگر پژوهشگران عرصه ادبیات جهانی درباره این صنعت بلاغی ژرف اندیشی ها کرده اند. از جمله ناقدان و بلاغت دانان برجسته اسلامی عبدالقاهر جرجانی (متوفی 471 ق) است که با تلاش روشمند خود موفق شد به افق های بی سابقه ای در مطالعات ادبی و زبانی از جمله استعاره دست یابد که تا آن زمان سابقه نداشت. او معیارهایی را به عنوان مبانی زیبایی شناسی استعاره ارائه کرده است که در این مقاله سعی بر آن است، هر چند مختصر، به تبیین این مبانی پرداخته شود.
    کلیدواژگان: بلاغت، استعاره، زیبایی شناسی، عبدالقاهر جرجانی
  • حسین آقاحسینی صفحات 21-36
    پس از سرودن خمسه توسط نظامی، بویژه دو اثر مشهور غنایی او؛ یعنی لیلی و مجنون و خسرو و شیرین، بسیاری از شاعران در صدد برآمدند که به تقلید از این آثار منظومه هایی پدید آورند. یکی از این مقلدان، شهاب ترشیزی شاعر سده دوازدهم و آغاز سده سیزدهم است. شهاب دو منظومه غنایی به نام های یوسف و زلیخا و خسرو و شیرین دارد که اولی را به تقلید از جامی و دومی را به پیروی از نظامی سروده است. شهاب در مثنوی خسرو و شیرین به دو منظومه نظامی و برخی از منابع دیگر مثل شاهنامه نظر داشته است. دو منظومه نظامی یکی هفت پیکر است که شهاب در وزن و برخی از شیوه های داستان پردازی، بویژه در «هفت مجلس»، به آن نظر داشته است دیگری به خسرو و شیرین که وی ماجرای عشق خسرو به شیرین را تقریبا نظامی گونه بیان می کند. با وجود این چند تفاوت عمده در مثنوی شهاب با خسرو و شیرین نظامی دیده می شود:1- وزن: وزن مثنوی شهاب فاعلاتن مفاعلن فعلن یعنی بحر خفیف است و از این جهت به هفت پیکر شبیه است.
    2- در شیوه داستان پردازی نیز «هفت مجلس» به شیوه هفت پیکر است.
    3- بسیاری از داستان های فرعی در مثنوی شهاب حذف شده و برخی از شخصیت های داستان او نیز با شخصیت های هفت پیکر متفاوت است.
    کلیدواژگان: نظامی، شهاب ترشیزی، خسرو و شیرین، هفت پیکر
  • محسن ذوالفقاری، مهدی دهرامی صفحات 37-56
    وصف، تصویر، خیال، احساس و عاطفه برخی از عناصر بنیادین و سازنده شعر هستند. گرچه شعر حاصل سوز و عطش درونی است و بیان آن جز با کاربرد زبان مجازی و خیال انگیز میسر نیست ولی تصاویر شعری نیز در واقع حاصل تاثیر و کارکرد خیال در بستر زبان هستند که موجب گستردگی، تنوع و پویایی شعر می شود. شاعر به دلیل شدت و رقت عاطفه و احساس خویش، چه بسا که برای شکل گیری کامل تصویری در ذهن مخاطب، به شیئ یا پدیده ای از منظرهای مختلف می نگرد و تصاویر را به صورت پیاپی می آورد و توصیفات متنوعی از آن به دست می دهد. این مقاله به بررسی توصیفات شعر خاقانی پرداخته و مواد و عناصر سازنده تصاویر در آن، مخاطب شناسی خاقانی در توصیفات، انسجام و تضاد بین تصاویر در محور عمودی و هماهنگی با محتوای شعر، پشتوانه فرهنگی آنها، تازگی و نوآوری توصیفات و... مورد بررسی قرار گرفته است. وجود نوآوری های فراوان در ارائه تصاویر و کشف ارتباط های تازه بین پدیده ها و اشیا، همچنین استفاده از دانش های مختلف در توصیفات علاوه بر دقت نظر و طبع خلاق سراینده، نشان از مهارت و نگرش خاص وی به جهان هستی و اجزای طبیعت دارد.
    کلیدواژگان: وصف، خاقانی، نقد و تحلیل
  • احمد رضی صفحات 57-82
    تحول در فناوری اطلاعات و گسترش جهش وار اینترنت در دهه اخیر یکی از حوادث مهم تاریخ بشری به شمار می رود که همه جنبه های زندگی اجتماعی انسان ها را تحت تاثیر قرار داده است. این پدیده امکانات متنوعی را در اختیار عموم دانشمندان؛ از جمله محققان و ادب دوستان قرار داده است؛ به طوری که آنان به راحتی می توانند اطلاعات مورد نیاز خود را از منابع موجود در شبکه جهانی اینترنت دریافت کنند و یا نتیجه مطالعات و تحقیقات خود را در اختیار عموم کاربران قرار دهند.
    استفاده آسان و ارزان از مراجع و منابع فراوانی که در اینترنت وجود دارد می تواند زمینه ساز رشد و توسعه کمی و کیفی تحقیقات ادبی در ایران شود؛ از این رو آشنایی با این منابع و کسب مهارت های لازم برای استفاده از آنها در پژوهش های ادبی امری اجتناب ناپذیر است.
    هدف از این نوشتار نشان دادن گستردگی و تنوع زیاد منابع اینترنتی در مقایسه با منابع چاپی و تاکید بر لزوم توجه ویژه به این نوع از منابع است. در این مقاله ضمن بیان مزیت های منابع اینترنتی، گونه های مختلف آن در حوزه مطالعات ادبی معرفی می شود؛ موانع استفاده پژوهشگران ادبی در ایران از این پایگاه ها بررسی و نمونه هایی از مهم ترین پایگاه های مرتبط با تحقیقات ادبی معرفی می شود.
    کلیدواژگان: مرجع شناسی، اینترنت، وبلاگ، کتابخانه مجازی، تحقیقات ادبی
  • قهرمان شیری صفحات 83-112
    با آن که کرامت عملی خارق عادت است که هر کسی بر انجام آن توانایی ندارد، مگر آن که مشمول عنایت حق قرار گرفته باشد، اما شماری از کرامت های صوفیان، به دلیل اتکا بر توانمندی های جسمانی یا روحانی، از امکان وقوع بیش تری برخوردارند. به دلیل آن که اسباب وقوع آن ها یا بر ریاضت و تمرین های بدنی نهاده شده است، مانند تحمل گرسنگی و بر روی آتش راه رفتن و در میان برف ها عرق کردن؛ و یا آن که انعطاف در بعضی از کنش های عاطفی و رفتاری چون توان تلقین گری و تاثیرگذاری و نیز روحیه بی آزاری و بی ترسی باعث پدید آمدن حوادث کرامت آمیز شده است. نمونه این گونه وقایع خارق عادت که اغلب نیز در نقل آن ها از اغراق بسیار استفاده شده است عبارت است از: تاثیر سخن بر مخاطبان و مرگ و بی هوشی آنان، استجابت دعا برای به کیفر رساندن گناه کاران، و انس صوفیان با درندگان.
    کلیدواژگان: تصوف، کرامت های ممکن، بر آتش رفتن، تحمل گرسنگی، تاثیر سخن
  • تیمور مالمیر، حسین اسدی جوزانی صفحات 113-146
    «دیوان سومنات» با 12 داستان کوتاه، دومین مجموعه داستان ابوتراب خسروی است. بر اساس نظریه ساختاری، پس از استخراج پی رفت ها، ساختار روایت ها را تحلیل کرده ایم؛ تحلیل ساختار روایات، ما را در فهم و تبیین ژرف ساخت های پیچیده یاری می کند؛ همچنین میزان هماهنگی ساختار روایات با ژرف ساخت را روشن می سازد. بررسی ساختاری این مجموعه نشان می دهد ژرف ساخت همه داستان ها، براندازی زمان یا بی اعتبار کردن زمان است. در مواردی که ساختار روایت با ژرف ساخت تطابق ندارد نویسنده به کمک عناصر و تعابیری که حاوی براندازی یا مبارزه با زمان گذراست، ژرف ساخت را می پرورد. در برخی داستان ها، ساختار روایت نظیر پیچیدگی در ترکیب پی رفت ها یا چند محور گشتن روایت یا تکرار روایت موجب تداعی ژرف ساخت داستان شده است. در این موارد نویسنده در طرح های متضاد هویت و بی هویتی، تسلیب و ترمیم و مرگ و زندگی برای تبدیل زمان تاریخی به زمان قدسی به منظور مبارزه با زمان پرداخته است
    کلیدواژگان: زمان تاریخی، زمان قدسی، ژرف ساخت، ساختار روایت، براندازی زمان، داستان کوتاه
  • زهرا دری صفحات 147-172
    ابوالمعالی نصرالله منشی و حکیم سنایی از نام آوران بزرگ ادب فارسی هستند که حدودا معاصر یکدیگر زیست کرده اند (با اندک تقدم تاریخی که از حیث زندگی محتملا برای سنایی قائلیم) و دو اثر سترگ «حدیقه الحقیقه» و «کلیله و دمنه» را به زبان و فرهنگ غنی فارسی ارزانی کرده اند؛ دو اثری که چون دو ستاره رخشنده در فلک بهرامشاهی درخشیدن گرفته اند. هرچند که ظاهرا ابوالمعالی به کار ترجمه «کلیله و دمنه» ابن مقفع پرداخته است ولی می دانیم توانمندی مترجم در حیطه زبان و ادب فارسی و عربی او را بر آن داشته است که چرب دستی کند و- به موازات تعهد و تقید به متن اصلی– متن ابن مقفع را به آیات قرآنی و احادیث نبوی و امثال و اشعار شاعران عرب و عجم بیاراید و خود خواسته است که در بسط سخن و کشف اشارات آن اشباعی رود و از این حیث مسلما خود آفرینشگری دگر است. به همین سبب نگارنده در این گفتار به مقایسه موضوعی و محتوایی این دو اثر پرداخته است تا میزان تاثیرپذیری آنها را بر یکدیگر در فضای فرهنگی عصر غزنویان با تکیه بر حکایات، امثال، اشعار، تلمیحات، تعابیر و اصطلاحات خاص، مورد ارزیابی قرار دهد که خود به خود اثرات متن ابن مقفع بر سنایی نیز تا حدی مکشوف می شود.
    کلیدواژگان: کلیله و دمنه، حدیقه سنایی، نصرالله منشی، سنایی، ابن مقفع
  • مریم محمودی صفحات 173-193
    بررسی و تحقیق در شعر عطار نشان می دهد که رمز و نماد در بیان مفاهیم، آموزه ها و افکار عرفانی بسیار مورد توجه او بوده است. ساختار برخی از آثار عطار از جمله الهی نامه و منطق الطیر نمادین است، اما گاهی نیز رمز و نماد در قالب الفاظ و کلمات پدیدار می شود که در این مورد تنها واژگان در معنای فرا واقعی خود به کار می روند. یکی از این واژگان، دریاست که در تقابل با واژگانی چون قطره، شبنم، موج، ماهی، گوهر و... مفهوم و معنای متفاوت می یابد. عطار از این نماد برای تبیین مفاهیم متعدد و متنوعی استفاده کرده است. بیشترین نمود این واژه ها در آثار عطار در بیان اندیشه رهایی از خود یا فنا و وصول به حقیقت برتر و دستیابی به توحید دیده می شود.
    کلیدواژگان: عطار، دریا، قطره، خدا، انسان، فنا
|
  • A.M.Anvar, I.Dibaji, H.Abdolhoseini Pages 1-20
    Metaphor is one of those subjects that have attracted the attention of Scholars in different fields of studies all across the world from long time ago. In the literature, due to the fact that metaphor is the highest artistic achievement in the field of art and most efficient instrument of imagination in speech, hence it has become the subject of critical review by the greatest critics and literary men. Among Islamic rhetoricians, Iranian scholars are in high positions. These Iranian scholars began their pioneering work in rhetoric by mastering Arabic and then, like other scholars of literature, explored the figurative art by going deep into history of world literature. Abdolghaher Jorjani (died in 471/1078A.D) is one of the well-known Muslim critics and master of literature who with his directed literary work succeeded in bringing and casting new approaches and perspectives on metaphor which were innovative and therefore unprecedented up to his time. He has outlined the aesthetic bases of metaphor. In the present study, the aim is to explain the aesthetic foundations of metaphor in Jorjani's thought in a brief way.
  • H.Aghahosaini Pages 21-36
    After composing Khamse by Nezami especially two famous lyrical works; namely, Leyli and Majnoon and Khosro and Shirin, many poets have tried to imitate his style. One of them is Shahabe Torshizi, the famous poet of twelve and early Thirteenth century. Shahab has two versified stories under the titles of Yoosuf and Zoleykhah and Khosro and Shirin. The former was composed by imitating from Jami and the latter one was basen on Nezami. Shahab has paid attention to the two versified stories of Nezami and some of the resources like Shahnameh. Two versified stories of Nezami; namely, Haft Peykar which was used as a model in Haft Majles contained similar rhythm and story telling and Shirin which was used the love story of Khosro to Shirin likened to Nezamis. However, there are some basic differences in these two works. 1)The rhythm of Shahab's work is faelaton Mafaelon Faelon that is Bahre Mokhafaf. Therefore, it is similar to Haft Peykar. 2)The Style of Story telling in Haft Majles is Similar to Haft Peykar. 3)Many episods in Shahab's versified story are removed and Some of Story characters are different.
  • M.Zolfaghari, M.Dehrami Pages 37-56
    Description, image, imagination, emotion, affection are some of the basic constituents of poetry. Although poetry is the result of inner thirsty and its manifestation is only through figurative language, poetry imaginations cause extenction, variation, and dynamic in poems. Poet because of his/her decent emontion and feelings, in order to form a perfect image in the mind of the reader, look at a thing or phenomenon from different angles and brings images continously and gives various descriptions to them. This article studies Khaghani's poetic descriptions and constituent materials and elements of images. the study of addressee in descriptions, coherence and contrast between images in vertical axis and coordination with poem content, their cultural support novelty and innovations of descriptions etc…….. There are various innovations for presenting of images and discovering of relations between phenomenon and things, using of different Knowledg in descriptions. Additionally, accuracy and creativity show the skill and particular tendency of the Khaghani to the universe and nature.
  • A.Razi Pages 57-82
    In the recent decades, changes in IT and great leaps forward in the field of internet are important events in human history. They affect all social aspects of human beings. They both provide a wide variety of facilities for all scholors specially those who are working in the field of literature. They are able to access to all sort of information in the internet easily. In this way, they present their findings to all users of the internet. Easy and cheap use of various references and sources in internet laying the ground works for quality and development in the area of literary researches in Iran. Therefore, familiarity with these references and acquiring skills for using them is unavoidable. The purpose of this paper is to show the extent and variations in internet resources in comparison with the printed ones and drawing attention to them as well. Therefore, this article enumerates the advantages of internet resources as well as presenting different sort of them in the field of literary researches. There are also obstacles for Iranian students who use them which all have been introduced plus some important databases.
  • G.Shiri Pages 83-112
    Since miracle is an extraordinary and supernatural power, everybody can`t do it, expect God who grant it to special people. However, some Sufis by focusing of their mental or physical capabilities can cause miracles such as mortifications and physical practices, starvation and walking in the fire or in the snow are some examples. They do this by sweating or many other capabilities in some of the emotional and behavioral actions such as inspirations or having the inoffensive and fearless spirits which results in occurring such miracles. There are a lot of miracle in Sufi books and writings, such as to influence on the audiences through speech and imposing the death and unconscious mode to people, praying for punishing the wrong doers and high intimacy of Sufi with the wild animals.
  • T.Malmir, H.A.Joozani Pages 113-146
    Soomenat’s Collection includes twelve short stories and it is Abootorab’s second collection of stories. In the present study, after finding the sequences, the structure of the narratives has been analyzed based on structural theory. The analysis of the structure of the narratives helps to understand and explain the complex deep structures. Furthermore, it can clarify the degree of cohesion between the deep structure and the narratives. A structural analysis of the aforementioned collection reveals that the deep structure in all stories aims at time invalidation. In some cases, when the structure of the narratives is not in accordance with the deep structure, the writer develops the deep structure using elements and comments which are in opposition to or invalidate linear time. In some of the stories, some elements of the narrative structure like the complexity of the sequences, the multifariousness of the narrative or the repetition of narrative, causes the heightening of the deep structure. In such cases, the writer has tried to annihilate the linear time and change it to a cyclic one in the form of some opposition like identity/lack of identity; deprivation/recovery and death/life.
  • Z.DorriÖ Pages 147-172
    Abul-Maali Nasr Allah Monshi and Hakim Sanai Are among the most eminent scholars of the Persian literature who lived nearly at the same period. They have bestowed the two invaluable books Hadighah-al- Haghigha and Kelileh and Demneh upon the rich Persian language and culture. These two works glittered like stars within Bahramsha's sky. Although Abul - Ma' Ali has seemingly translated Ibn al-Moqaffa's Kalilah and Dimnah, we are well-aware that he has manifested his skill because of his proficiency in both Persian and Arabic literature. Besides, by considering fidelity to its original, he has ornamented Ibn al-Moqaffa's writing with quaint verses, Prophet's saying, Adages, and the poem poetry of Iranian and Arab poets. In addition, he has meant to express the content in a more profound and immense way, and he has definitely had a new creation. Therefore, the researcher has compared these two works from the viewpoint of content to examine their mutual influence upon one another within Ghaznavi's cultural atmosphere by relying on anecdotes, Adages, poems, allusions, and special expressions and interpretations. As a result, the Ibn al-Moqaffa's influence on Sanai would be more illuminating than before.
  • M.Mahmoodi Pages 173-193
    Study and research on Attar's poetry show that signs and symbols have received a lot of attention for expressing Mystical teachings and thoughts. The structure of some of Attar's works such as Elahi Nameh and Mantegh Al Teyr is Symbolic. Sometimes, symbolic concepts are expressed through connotation meanings rather than denotation. One of these words is the word sea. This word is in contrast with the words such as drop, dew wave, fish, pearl etc … have different meanings. Attar has used this symbol for explanation of various concepts. Frequently used word of Sea in Attar's works is for expressing the thought of freedom from oneself or annihilation and accomplishing the excellent truth and achieving Monotheism.