فهرست مطالب

حقوق اسلامی - پیاپی 22 (پاییز 1388)
  • پیاپی 22 (پاییز 1388)
  • 224 صفحه، بهای روی جلد: 25,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1388/09/17
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ابوالقاسم علیدوست، محمد عشایری منفرد صفحه 7
    مذاق شریعت از نهادهایی است که به صورت گسترده، ولی پراکنده در دو سده اخیر در متون فقهی و استدلال های فقی هان به کار گرفته شده است. با وجود گستردگی استناد به مذاق شریعت، این نهاد به صورت مستقل کمتر مورد بررسی دقیق قرار گرفته است. نوشتار حاضر در صدد است موارد و چگونگی به کارگیری مذاق شریعت را اعم از استقلالی (مبین اراده شارع) و ابزاری (مانند تفسیر مقصود شارع) در نوشته های فقهی بررسی کند. افزون بر این،مقاله حاضرمی کوشد ضمن پرداختن به چیستی مذاق شریعت و تحلیل آن، مولفه های این نهاد را واکاوی کند و آن را با مقاصد شریعت بسنجد. نقد و ارزیابی نهاد مذاق شریعت در استدلال های فقی هان و پیشنهاد نهادهای جایگزین، موضوع دیگری است که نوشتار حاضر به آن می پردازد.
    کلیدواژگان: مذاق شریعت، مقاصد شریعت، فقه، عقل عملی، درک عقل
  • محمدعلی حاجی ده آبادی صفحه 37
    از جمله آموزه های سیاست جنایی اسلام که نقش و جایگاه بسیار مهمی در پیشگیری از جرم دارد، نهاد وقف وترویج فرهنگ وقف است.بررسی ابعاد وقف، به ویژه با نظر به وقفنامه هاییکه تاکنون کشف شده است و گزارش هایی که از وضعیت جوامع اسلامی موجود است، اثبات کننده این مدعاست که از جمله کارکردهای وقف، پیشگیری از بزهکاری و نیز بزهدیدگی است. کارکرد نهاد وقف فقط به پیش از وقوع جرم محدود نمی شود، بلکه پس از وقوع جرم نیز نقش آفرینی موثری در کاهش جمعیت کیفری، سازش دادن بزهکار و بزهدیده و ایفای نقش ترمیمی یا حتی اصلاح و درمان مجرمان دارد. در این مقاله ابعادی از این کارکردها بررسی می شود.
    کلیدواژگان: وقف، پیشگیری از جرم، اصلاح مجرمان، بازدارندگی از جرم، تکرار جرم
  • جواد حسین زاده صفحه 65
    اختیار معامله، پیش قراردادی است که زمینه و مقدمات انعقاد عقد اصلی را در آینده فراهم می کند. این قرارداد برآمده از نیازهای اقتصادی و بازارهای مالی جهان است و همین نیاز ها و باید های اقتصادی است که بسیاری از اوصاف، احکام و اصول حاکم برآن را ترسیم می کند. از این رو، شناخت ویژگی و اوصاف این قرارداد با توجه به حرکت رو به توسعه بازار های مالی ایران، امری لازم و ضروری است. تعهد به خرید یا فروش از سوییکی از طرفین و ایجاد اختیار خرید یا فروش برای طرف دیگر قرارداد و همچنین، پرداخت عوض برای به دست آوردن چنین اختیاری، از این قرارداد قالبی منحصر به فرد با احکامی خاص ساخته است؛ قالبی که مانند آن را در هیچ یک از عقود بانام مذکور در قانون مدنی و عقود بی نام شناخته شده، نمی توان یافت.
    با توجه به ایرادها و شبهه هایزیاد مطرح شده و توصیف های نادرستی که برخی نویسندگان از قرارداد مزبور به عمل آورده اند و همچنین، نظر به اینکه قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران به رغم ذکر نام قرارداد اختیار معامله، به ماهیت و اوصاف این قرارداد اشاره نکرده است، این تحقیق بر آن است تا ضمن بررسی و شمارش مهم ترین اوصاف قرارداد اختیار معامله، به ایرادها و شبهه های مطرح شده در اینباره نیز پاسخ دهد.
    کلیدواژگان: ابزارهای مشتقه مالی، قرارداد اختیار معامله، پیش قرارداد، بازار مالی، بازار بورس
  • سیددرید موسوی مجاب صفحه 99
    «بزهکاران یقه سفید» که اصولا فاقد وجدان اخلاقی اند از یک سو، از توان و استعداد بزهکاری بسیار زیادی برخوردارند و از سوی دیگر، میزان سازگاری و قابلیت انطباق اجتماعی آنان نیز بالاست. همین امر مبینآسیب های جدی ناشی از حالت خطرناک این بزهکاران خوش سیماست.
    معمولا بزهکاران یقه سفید به طبقات اجتماعی بالا اعم از سیاسی، اقتصادی یا اجتماعی تعلق دارند و با بهره گیری از قدرت و نفوذ موثر خود، به ارتکاب جرایمی همچون کلاهبرداری، اختلاس، ارتشا، جعل، سوء استفاده از کارت های اعتباری، فرار مالیاتی و دیگر جرایم مشابه اقدام می کنند. آنها به لحاظ ظاهر آراسته، وجاهت عمومی و در پناه هوشیاری و مقبولیت اجتماعی، بزهکاران «یقه سفید» نام گرفته اند. در نتیجه اقدامات بزهکارانه آنان، گاه تا مدت ها آثار دهشت باری بر ابعاد ساختاری جامعه به ویژه بعد اقتصادی، سایه می افکند. لذا بررسی و تحلیل جرم یقه سفیدی از دیدگاه جرم شناختی با توجه به گسترش روزافزون این جرم و پیامدهای زیانبار آن در جوامع و لزوم اتخاذ تدابیر اساسی و موثر در زمینه پیشگیری، ضروری است.
    کلیدواژگان: جرایم یقه سفیدی، حالت خطرناک، پیشگیری
  • منوچهر توسلی نایینی صفحه 133
    در سال هایگذشته،بسیاری ازاتباع بیگانه به صورت غیرمجاز به ایران وارد شدند وبرخی از آنان با زنان ایرانی ازدواج های غیرقانونی داشته، صاحب فرزندانی شده اند. بازگشت تعدادی از این اتباع بیگانه به کشورهای خود، همسران ایرانی این افراد درایران راباکودکان بی سرپرست و فاقد شناسنامه و هرگونه اوراق هویتی روبه رو ساخته است که در اصطلاح از آن با عنوان «کودکان بی هویت» نام برده می شود.در قانون «تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی» مصوب 1385 نیز تا رسیدن این کودکان به سن هجده سالگی هیچ گونه تدبیر حمایتی برای آنان پیش بینی نشده است. تعیین مهلت برای اتباع بیگانه دارای ورود غیرمجاز برای ثبت نام و گرفتن مدرک لازم برای تبدیل به وضعیت پناهنده یا آواره مجاز،اعطای تابعیت ایرانی به زوج خارجییا تسهیل در اعطای تابعیت به آنان از جمله راه حل هایی است که می توان مورد استفاده قرار داد، ولی به نظر می رسد راه حل اصلی را باید به قانونگذارواگذار کرد تا با ایجاد تغییراتی در قانون مدنی و حفظ تابعیت ایرانی برای زنان ایرانی در صورت ازدواج با اتباع خارجی و توسعه سیستم خون به مادران ایرانی، مانع از به وجودآمدنکودکان بی هویت شود. تحقیق حاضر می کوشد پس از تبیین مفهوم کودکان بی هویت، علل پیدایش این کودکان را بررسیکند وراهکارهای پیشنهادی برای جلوگیری از این پدیده را ارائه دهد.
    کلیدواژگان: اتباع بیگانه، ازدواج، کودکان، هویت، تابعیت، شناسنامه
  • احمد حاجی ده آبادی صفحه 151
    مطابق فقه، میان زن و مرد در قصاص و دیه گاه تفاوت است. این تفاوت که به ظاهر تداعی گر تبعیض جنسیتی است، از دیرباز تاکنون مورد بحث و برررسی بوده است گرچه در سالیان اخیر و در پی جریان های فمینیستی حجم نقد و انتقادها افزایش چشمگیری دارد. موضوع قصاص و دیه زن و مرد را از زوایای مختلف فقهی، حقوقی، جامعه شناختی، فلسفه فقه و فلسفه حقوقی و... می توان بررسی کرد. اما در هر بررسی باید از زبان خاص آن علم بهره برد. مقاله حاضر در ابتدا به بررسی فقهی این موضوع و در نهایت به بررسی پاره ای اشکال ها که در این زمینه ایراد شده است، می پردازد.
    کلیدواژگان: قصاص_دیه_تناسب جرم و مجازات_نفس_مادون نفس
  • مهدی فضلی، ابراهیم باطنی صفحه 183
    پیام های ناخواسته (اسپم) که معمولا با اهداف تجاری و به منظور تبلیغات از راه شبکه های رایانه اییا مخابراتی به صندوق پست الکترونیکییا صندوق دریافت پیام افراد ارسال می شود، حجم زایدی از اطلاعات محسوب می شود که گاهی بیش از نود درصد پیام های الکترونیکی را شامل می شود. ارسال چنین پیام هایی برای مقاصد تبلیغاتی، از سویی هزینه های سنگینی را بر دوش نقش آفرینان فضای سایبر به ویژه ارائه کنندگان خدمات تحمیل می کند و از سوی دیگر، نقض حریم خصوصی و حق خلوت اشخاص محسوب می شود؛ در عین حال، ارسال پیام های ناخواسته برای تبلیغات، اکنون به یک تجارت سازمان یافتهتبدیل شده است؛ به همین منظور استفاده از روش های متقلبانه و غیرقانونیبرای جمع آوری آدرس پست الکترونیکی افراد یا برای ارسال، دریافت و مشاهده چنین پیام هایی همچنان رو به رشد است. دو رویکرد عمده در میان دولت ها برای کنترل پیام های ناخواسته مشاهده می شود؛ یک رویکرد، ناظر بر عدم دخالت یا دخالت حداقلی دولت و کنترل از راه روش های فنی آموزشی و رویکرد دوم، افزون بر روش های مزبور، ناظر بر کنترل از راه وضع و اعمال قانون اعم از کیفری و حقوقی است. مقاله حاضر در عین بررسی رویکرد جهانی در برخورد با پیام های ناخواسته، می کوشد بایستگی برخورد با آن از راه وضع قانون کیفری در کشورمان را بررسی کند.
    کلیدواژگان: پیام های ناخواسته، اسپم، پست الکترونیکی، حقوق کیفری
|
  • Abolghasem Alidoost, Mohammad Ashaiery Monfared Page 7
    Taste of Sharia is among rules which have been extensively but dispersedly employed by the jurists and in their juridical argumentations in the recent centuries. In spite of extensive uses made of the rule of taste of Sharia, this rule has not been so widely and independently discussed. The present writing is to discuss cases in which this rule is used and the way it is used in juridical writings whether independently (which states the will of the Legislator) or in an instrumental manner (for example to interpret the intention of the Legislator). In addition to discuss and analyze the nature of the taste of Sharia, the present writing tries to analyze this rule and evaluate it against the intents of Sharia.Critique and evaluation of the rule of the taste of Sharia and proposing alternative rules concern the other subject which will be discussed in the present writing.
    Keywords: taste of Sharia, intents of Sharia, jurisprudence, practical reason, understanding of reason
  • Mohammad Ali Hajidehabadi Page 37
    One of the doctrines in Islamic criminal policy, which plays an important role to prevent crimes, is the institution of Endowment (waqf) and promotion of the culture of endowment. Study of various aspects of endowment, in particular given the discovered deeds of endowment which are in fact reports made of Islamic societies, proves the claim that one of the functions of endowment is to prevent crimes and being victim of crimes. The function of endowment is not limited to the period before occurrence of crime; even after it, it may play an important role to decrease criminal population, make reconciliation between criminal and his victim, and correct or even cure the criminals. In the present article,some aspects of such functions are studied.
    Keywords: endowment, prevention of crimes, correction of criminals, repetition of crime
  • Javad Hosseinzadeh Page 65
    Call of option is a pre-contract which paves the way for conclusion of the contract in future. This contract originates from economic needs and in the financial markets of the world; and it is these very economic needs and ought's which determine many of its characteristics, rules, and principles governing it. Given the developing motion of the Iranian financial markets, characteristics of this contract should be known.Commitment to sell or purchase some item by one of the parties and production of some option for the other party as well as payment to acquire such an option have made this kind of contract an unrivalled arrangement with its own rules. This is an arrangement whose similar can be found in no one of the various contracts mentioned in the Civil Law. Given the numerous objections and suspicions posed against this contract as well as incorrect description provided for it by some authors, and since in spite of mentioning the call of option, the Law of Iranian Negotiable Exchange has not described the nature and characteristics of this contract,the present study tries to discuss the most important characteristics of the call of option, and provide replies for objections and suspicions posed against it.
    Keywords: Financial Derivative tools, call of option, pre, contract, financial market, exchange market
  • Seyyed Doraid Mousavi Mojab Page 99
    White collar criminals- who have no moral sense- enjoy on the one hand a higher capability for crimes, and are very sociable on the other.This very point shows seriousness of harms caused by dangerous state of these criminals.As a rule, white collar criminals are from higher- whether political,or economic or social- classes; and employing their power and effective influence, they commit crimes such as fraud, misappropriation, bribery,forgery, abuses made of credit cards, tax-escaping and the like. Becauseof their refined appearance, and for their public acceptability and intelligence, they are called "white collar criminals". Sometimes, their offensive deeds influence horribly the structural dimensions and inparticular economic dimension of the society for long times.
    Keywords: white collar crimes, dangerous state, prevention of crimes
  • Manuchehr Tavassoli Naini Page 133
    In the recent years, many foreign nationals entered Iran illegally, some of them married Iranian women illegally, and children were born to them.Some of these foreigner nationals returned to their countries; and their Iranian wives have found themselves faced by the problem of children without identity cards. These children are called children without identity. To solve this problem, an act called "the Act to Determine the Citizenship Status of Children Resulted from Marriage between Iranian Women and Foreign Men" was enacted. As long as these children are not 18 years old, however, this Act has no efficiency; and till then, no supportive measure has been considered for them. Specifying a deadline for the foreigner nationals to register and obtain necessary documents to change their status to that of an allowed refugee or homeless man, granting Iranian citizenship to such "foreign" parents, or granting citizenship to them more easily are among solutions which may be employed. It seems, however, that finding of the main solution should be left to the legislator, so that, through some changes made in the Civil Law, while protecting Iranian citizenship of the Iranian women- if they marry foreign men- and developing the blood system to Iranian mother,he may prevent the problem of children without identity. Such an arrangement seems to be consistent with the Articles 41 and 42 of the Constitution. The present study will, at first, explain the concept of children without identity, and then goes to discuss the reasons behind emergence of such children, and provide some ways to prevent this phenomenon.
    Keywords: foreigner nationals, marriage, children, identity, citizenship, identity card
  • Ahmad Hajidehabadi Page 151
    According to jurisprudence, there is some difference between man and woman in terms of retaliation and blood-money. This difference, which seems to suggest some sexual discrimination, has been since olden times,studied and discussed. But, in recent years and as a result of feminist movements, it has been more seriously criticized. Retaliation and bloodmoney for man and woman may be studied from various, juridical,legal, sociological viewpoints as well as in terms of philosophy of jurisprudence, philosophy of law and the like. In each and every study in every discipline, the terminology of that discipline should be used. In the present article, at first, this issue will be studied from a juridical viewpoint; and, then, some objections posed in this regard will be discussed.
    Keywords: retaliation, blood, money, proportion between crime, punishment, self
  • Mahdi Fazli, Ebrahim Bateni Page 183
    Spam which is sent for commercial goals and promotion though computer networks to individual's email boxes is a great part of information which occupies sometimes more than 50 percents of emails.Sending of such emails for promotion imposes, on the one hand, serious costs to those who play roles in the cyberspace- and in particular ISPs-,and is a violation of individual's privacy, on the other. At the same time,now, sending of spam has become an organized trade. For the same reason, cheating and illegal ways to gather people's email addresses to send, receive, and see such emails are increasingly used. To control the spam, two main approaches are employed by the States. The first one concerns non-intervention or minimal intervention of the State through technical-educative ways; and in the second one, in addition to the uses made of the above ways, control through enacting and exercising lawswhether penal or legal- is employed. In Iran, in addition to the Act of Ecommerce in which some rules have been considered in this concern, as far two Bills have been prepared; the first one, by the Ministry of Communication and Information Technology, and the other by the ministry of Guidance and Islamic Culture. The two Bills have been presented to the Council of State. Though none of them has so far been approved, this shows formation of a penal-oriented approach to this phenomenon in or country. The present article discusses the global approach to the spam, and tries to study the need to enact a penal law in our country.
    Keywords: spam, email, penal law