فهرست مطالب

عرفان اسلامی - پیاپی 26 (زمستان 1389)
  • پیاپی 26 (زمستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/10/11
  • تعداد عناوین: 11
|
  • علی اکبر افراسیاب پور صفحه 13
    عرفان واسطوره در مواردی با هم اشتراک دارند، یکی از آنها مرگ اندیشی است. آن دو مرگ را مهم ترین دغدغه انسان و جاودانگی را شورانگیزترین آرزوی او معرفی می کنند. با استفاده از مکاشفه و شهود به تاویل و رمز پردازی پرداخته و مرگ را چون خواب و خلسه دانسته اند که با روش هایی می توان بر آن غلبه نمود. در اسطوره و عرفان؛ مرگ آغازی برای زندگی دوباره است وبا فنای در حقیقت، راه به بقا می برد. مرگ اندیشی در اندیشه های مشترک آنها چون فنا و بقا، پرواز روح، آتش، هوم وآب حیات قابل مطالعه است.
    کلیدواژگان: مکاشفه، بقا، فنا، آب حیات، آتش، هوم، پرواز روح
  • لیلا افسری صفحه 31
    در این مقاله به بررسی مکاشفه و مشاهده عرفانی و اعتبار آن درکلام خدا و معصومین پرداخته می شود. چرا که بحث کشف و شهود پیوسته در عرفان اسلامی مطرح بوده است و اصلا پایه عرفان اسلامی بر اساس مکاشفه و مشاهده عالم غیب است. سؤالی که مطرح است این است که آیا این قضیه در شریعت مقدسه نیز مطرح شده است و اگر مطرح شده است، چه بهایی به آن داده شده است؟ به همین منظور به دو منبع اصیل یعنی قرآن و روایات معصومین (ع) استناد می شود تا مشخص گردد که دیدگاه پیامبر عظیم الشان اسلام (ص) و جانشینان بر حقش چگونه بوده است و آیا آن بزرگواران نیز دارای مکاشفه بوده اند و اگر چنین بوده، تفاوت مکاشفات آنان (معصومین) با دیگران (غیر معصومین) چه بوده است؟
    در این پژوهش پس از بررسی این نتیجه حاصل می شود که کشف به دو صورت کشف صوری که مربوط به ملکوت سفلی و کشف معنوی که مربوط به ملکوت علیا است می باشد. اولیای الهی و عرفا از مراتب کشف صوری تا کشف ذوقی و از مراتب کشف معنوی تا پایان مکاشفات سری می توانند راه پیدا کنند ولی مرتبه خفی و اخفی که استغراق در مقام احدیت است مخصوص رسول گرامی اسلام و (ص) و ائمه معصومین (ع) است؛ همچنین مکاشفات صحیح مربوط به معصومین (ع) است که در راستای شریعت الهی می باشد. بنابراین مکاشفه تامه محمدیه کامل ترین مکاشفه ای است که در امکان یک انسان است.
    کلیدواژگان: مشاهده، کشف، شهود، میزان، صدق، کلام خدا، کلام معصومین(ع)
  • خلیل بهرامی قصرچمی، عبدالرحیم عناقه صفحه 57
    هر چند ابن عربی بیشتر به عنوان یک عارف اهل سنت مطرح است. اما دیدگاه های این مرد بزرگ در زمینه ولایت، ائمه (ع) و اهل بیت (ع) به قدری به اعتقادات شیعه نزدیک است که بسیاری او را شیعه می دانند. در این مقاله کوشش شده است تا دیدگاه او نسبت به اهل بیت (ع) تبیین گردد.
    شیخ اکبر ولایت را باطن نبوت و رسالت معرفی نموده و معتقد است، ولایت یعنی قرب به حق، زمینه دریافت نورانیت، فیض و وساطت بین حق و خلق را فراهم می سازد؛ و هر رسول و نبیی ابتدا ولی است. این ولایت با رسالت و نبوت حضرت ختمی مرتبت پایان نمی یابد؛ بلکه با استمرار آن در اهل بیت و ائمه (ع) به حضرت حجت (عج) ختم می گردد. مصادیق اهل بیت جایگاه، منزلت و عصمت آنان از منظر ابن عربی در این مقاله به روش اسنادی مورد بحث قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: ابن عربی، ولایت، آل، اهل بیت، عصمت، طهارت
  • سیدرضی میرصادقی صفحه 83
    تمثیل یکی از شیوه های بسیار مؤثر در القای مفاهیم ذهنی به مخاطب است که بیشتر در میان عرفا رایج بوده و آنان بدین وسیله مفاهیم عالی و انتزاعی را به شکل ملموس و محسوس در آورده و درخواننده، هم حسی به وجود می آورده اند به طوری که خواننده بدون نیاز به استدلالات منطقی، آنها را می پذیرفته است. مولانا نیز در تعلیم آموزه های خود، در مثنوی، از همین شیوه که یک شیوه قرآنی است استفاده کرده است.
    کلیدواژگان: عرفا، تمثیل، قیاس، صغری، کبری، تشبیه تمثیل، ارسال المثل، تمثیلات مثنوی
  • داود عظیم بگلو، شیرین تاجفر صفحه 103
    در این مقاله سعی شده است، آغاز شعر عرفانی، و این که معشوق در سبک خراسانی زمینی بوده و حکیم سنایی از شاعرانی بود که در اواخر سبک خراسانی قرار داشت که در دوره جوانی به معشوق زمینی پرداخته است، و در اواخر زندگانی به عنوان اولین فاتح قله های معشوق عرفانی به معشوق آسمانی روی آورده است و این که گشاینده راه شعر عرفانی است و راهنمای شاعران عرفانی دوره های بعد از خود یعنی سبک عراقی شده است، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است، همچنین بحث مختصری در مورد نحوه تحول فکری و علت این که معشوق زمینی را رها کرده و به معشوق آسمانی روی آورده، بحث شده است. در نهایت شخصیت دو بعدی سنایی در این مقاله هنگام مطالعه گویا و روشن شده است.
    کلیدواژگان: سنایی، عرفان، معشوق آسمانی، معشوق زمینی، تحول فکری
  • علی اوسط اسدی صفحه 125
    در نگرش تنزیهی عارفان مسلمان، خدا حقیقتی برتر و والاتر از همه مخلوقات و صفات آنان و ذاتا متمایز از تمامی آفریدگان است. با وجود رابطه محبت و عشقی که نزد صوفیان میان انسان و خدا مطرح می شود، وجه غالب در خداشناسی عرفانی اساسا مبتنی بر تنزیه ذات حق تعالی است. در خداشناسی عرفانی مولانا جلال الدین بلخی، هیچ کس به کنه حقیقت خدا نمی رسد و ذات خدا به هیچ وجه بوسیله عقول و ادراکات بشری قابل شناخت نیست؛ از نظر مولانا، کنه ذات خدا در پرده «غیب مطلق» است و ادراکات بشری با توسل به قیاس و توهم و تفکر به جایی نمی رسد. با وجود این، مولانا درباره امکان یا عدم امکان شناخت خدا با آوردن تمثیل هایی پر معنا دو نگرش متفاوت «تنزیه گرا» و «تشبیه گرا» را مطرح می کند؛ او در نگرش تنزیهی، عقل آدمی را عاجز از شناخت ذات و صفات خدا می داند. در حالیکه در نگرش تشبیهی معتقد است که خداوند وجود خود را از طریق آثار و نشانه هایش برای انسان متجلی می سازد. به عقیده وی، انسان فقط از طریق ظهور آثار خداوند می تواند پرتوی از صفات حق تعالی را – در حد فهم خود- مشاهده نماید و در هر حال ماهیت حقیقی اوصاف کمال الهی بر هر کسی غیر از خداوند پوشیده است.
    کلیدواژگان: مولانا، تشبیه و تنزیه، خداشناسی، تصوف اسلامی، ذات و صفات الهی
  • محمد مهدی اسماعیل پور صفحه 155
    جمادات به امر و مشیت الهی آگاه هستند و این بصیرت تنها از جانب انسان های کامل که واقف سر هستی اند قابل درک است. مولانا در حکایت«نالیدن ستون حنانه» قطره ای از چشمه ولایت پیامبر اعظم (ص) را که بر اسرار همه کائنات وقوف دارد به کاممان می چشاند.
    کلیدواژگان: عرفان اسلامی، ولایت، پیامبر اعظم (ص)، مولانا
  • مژگان عسلی صفحه 175
    یکی از مبانی عرفانی، نظریه انسان کامل است که در عرفان اسلامی به کمال رسیده و انسان گرایی و اصالت انسان را برتر از دیدگاه های مادی مطرح نموده است. روان شناسی کمال نیز در دوران معاصر به اندیشه های عرفانی نزدیک شده و نظریه هایی ارائه داده اند که در بسیاری از موارد با عرفان همسو هستند. در این مقاله ابتدا انسان کامل را در روان شناسی از دیدگاه ویلیام جیمز، اریک فروم، کارل راجرز و آبراهام مازلو مطرح گردیده و سپس نظریه انسان کامل در عرفان از دیدگاه ابن عربی، عبدالکریم گیلانی، عزیز نسفی و مولوی بررسی شده و در ضمن آن مقایسه ای تطبیقی بین دریافت های روان شناسی و عرفان صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: انسان کامل، روان شناسی سلامت، ولایت، رفتارگرایی، کمال گرایی، روان کاوی، خودشکوفایی
  • مریم امیر ارجمند صفحه 193
    مردی ناشناخته، با تخلص «طالبی» که پارسی و تازی، نیک می دانسته و از آیات و احادیث، قصص انبیا و اصول عرفانی بهره بسیار داشته، در تاریخ 947 ه. ق، به نظم «شوق نامه احمدی» در قالب مثنوی مبادرت ورزیده و در سال 949 ه. ق آن را در مکه معظمه به پایان رسانده است. «طالبی» در «شوق نامه»، داستان سفر روحانی بلوقیا- پادشاه مصر- را به قصد زیارت حضرت ختمی مرتبت (ص) در 4941 بیت سروده است. از این رو بن مایه این داستان، حدیث «اشتیاق» است و «آرزومندی». «شوق نامه» ضمن تاثیر بسیار از مثنوی مولانا و گلشن توحید شاهدی، از نظر ساختار، شباهت زیادی به مصیبت نامه عطار دارد، هر چند در بیان مسائل دینی و اخلاقی، لحن او همانند سنایی غزنوی، لحنی آموزنده و تحکمی است.
    کلیدواژگان: حضرت محمد(ص)، شوق نامه، طالبی، مولوی، عطار، سنایی، مناسبت های بینامتنی، داستان پردازی
  • آیت شوکتی، حسین آریان صفحه 221
    بهترین جلوه نیایش در نماز بروز نموده که ارتباط مستقیم و بی واسطه با خداوند است. نماز پیوندی بین خاک با افلاک می باشد که سرشتی عرفانی دارد و شاعران و نویسندگان دیروز و امروزدر بیان حکمت های آن نوعی از تجربه عرفانی را به نمایش نهاده اند. در این مقاله نمونه هایی از این تجربه قدسی را در گفته مختلف آورده و در ضمن آن جلوه هایی از وصال مشترک معنوی را با مایه های واحد نشان داده است. آنچه در کهن ترین متون عرفانی چون کشف المحجوب، مرصاد العباد و مصباح الهدایه آمده و در زبان ابن عربی و غزالی جاری گردیده در فحوای اشعار شاعران معاصر نیز آمده که نمونه های آن تقدیم می گردد.
    کلیدواژگان: نماز، اذان، وضو، اقامه، اهل اخلاص، عبودیت، گریه، معراج
  • حسنعلی آقاخانی نژاد صفحه 247
    ابوعبدالله محمدبن عبدالجباربن الحسن نفری یکی از عارفان و صوفیان قرن چهارم هجری قمری می باشد. نفری در جایی آرام و قرار نداشته و زندگی اش پیوسته در سفر می گذشته است. آن چه که اهمیت پرداختن به حیات و آثار نفری را دو چندان می کند پر رمز و راز بودن زندگی اوست. نفری در سال 366 هجری قمری در مصر از دنیا رفت. از وی دو اثر در زمینه عرفان، به نام های المواقف و المخاطبات باقی مانده است که ابن عربی آنها را مطالعه کرده و تاثیر پذیرفته است. یکی از عمده ترین دلایل گم نامی نفری سنگینی و صعوبت کلام اوست. او در زمینه مسائل عرفانی دارای اندیشه های نو و بدیعی است به طوری که بعضی از این اندیشه ها مانند «وقفه» و «سوی» مختص به وی است، و او برای اولین بار آنها را مطرح کرده است. از دیگر موضوعات عرفانی که نفری در آثارش به آنها توجه کرده است: حجاب، رویت، معرفت، انسان کامل است. در این مقاله ابتدا با تکیه بر منابع قدیمی و نیز رعایت ترتیب زمانی، شرح احوال نفری مورد بررسی قرار می گیرد. سپس آرای عرفانی وی از قبیل: وقفه، رویت، معرفت وانسان کامل تحلیل می شود.
    کلیدواژگان: نفری، وقفه، رؤیت، معرفت، انسان کامل
|
  • Dr. Ali Akbar Afrasiyabpour Page 13
    Mysticism and mythology have a few things in common, one of which is thinking about death. Both introduce death as the most important trouble and eternity as the most exciting ambition for human being. They paraphrase and decode death through revelation and intuition, and take it as a kind of sleeping and trance that could be overcome by some means. In mythology and mysticism, death is assumed as the advent of living again, and by destroying reality it leads to eternity. Their death thinking could be examined in their common beliefs such as mortality and eternity, flying soul, fire, Hoom and source of life.
  • Laila Afsari Page 31
    This paper deal with the study of mystical revelation and perception and its reliability in the words of God and the Impeccable, because revelation and perception have always been discussed in Islamic mysticism and that in general Islamic mysticism is based on revelation and perception of the invisible world. What is to be question is whether it is addressed in the holy Shariah or not, and if yes, how valuable it is. To this end, the two original resources, that is, the Koran and the impeccable's relations, are documented to find out the viewpoints of the Prophet and his successors, and whether these reverends have had any revelation or not, and if they did, how their revelation was different from non-impeccables.This study concludes that revelation is of two types: surface revelation that pertains to inferior heaven, and spiritual revelation that relates to superior heaven. The divine saints and mystics can have access from surface revelation degrees to talent revelation and from spiritual one to mysterious revelation; but secret degree which is drowning into the eternity stage is exclusively bestowed to Muhammad the Prophet and the impeccable. Also, correct revelation pertains to the impeccable that is aligned with the divine Shariah. Therefore, the entire Muhammad revelation is the most comprehensive one available for human being.
  • Dr. Khalil Bahram Qasrchami Page 57
    Although Ibn Arbi is known to be a Sunni mystic, his viewpoints on province, the impeccable, and the saint's Household members are so much close to those of Shiites that he is assumed to be a Shiite. This paper tries to explain his perspectives on the saint's household members.The greatest Sheikh knows province to be the core of prophecy and prophetic mission, and believes that province, proximity to God, is the basis for luminosity, grace, and intermediation between God and creatures, and that every prophet and messenger is primarily a province. Such a province is never ending with the prophecy and prophetic mission of the last prophet on the earth. Rather, continuing up to the saint's household members leads to Imam Mahdi (pbuh). This paper evidentially discusses the saint's position of household members, status, and chastity in the eyes of Ibn Arabi.
  • Seyyed Razi Mir Bagheri Page 83
    Allegory is an effective method to impose mental concepts to the audience which has been mostly used by mystics, and they would have been able to turn the abstract and highly polished concepts into a tangible and sensible form so that the reader also felt a sensation inside in a way that without any logical evidences they would accept it easily. Rumi has also utilized the same method in his trainings in Masnavi, which per se is the Koranic method.
  • Davood Azim Begloo, Shirin Tajfar Page 103
    This paper endeavors to discuss the following points: the origin of mystical poetry; the earthly status of the beloved as stated in Khorasani poetry style; as a kind of poet who deals with earthly beloved in his teen age period and living during the late Khorasani style and in his late years of living proned toward heavenly beloved as the first conqueror of mystical beloved; Sanayee as the initiator of mystical poetry and as a resource person for the mystical poets of later times, i.e. Iraqi style. In addition, there is a brief discussion over the mental evolution and the reason why earthly beloved is put aside and heavenly beloved became popular. Eventually, the dual character of Sanayee is clarified and revealed.
  • Ali Owsat Asadi Page 125
    In purifying attitude of Muslim mystics, real God is superior and higher than other creatures and their attributes, and instinctively He is distinct from the whole creatures. Despite the love and affection bond that Sufis believe exists between man and God, the governing aspect in mystical theism is basically set on the purified nature of the Almighty. In mystical theism of Mowlana Jalaloddin Balkhi, no one can have access to the actual core of God, and that the nature of God is not at all recognizable through the human wisdom and understanding. In Rumi's opinion, the core of God's nature is covered in "absolute unknown", and human understanding helped by analogy and illusion or contemplation leads nowhere. However, Rumi poses two different attitudes, namely pro-catharsis and pro-analogy. In pro-catharsis attitude, he believes that human wisdom is unable to recognize the nature and attributes of God, whereas, in prophetic mission-analogous one, he believes that God reveals his own entity to mankind through His signs and effects. In his opinion, human being is able to see a ray of the Almighty light as much as possible, only through the emergence of God's revelation of signs. And in any case, the real nature of divine attributes of God is concealed to everyone but the Almighty Himself.
  • Mohammad Mehdi Esmayeelpour Page 155
    Inanimate objects are conscious by the divine will and order, and this insight is understandable by perfect men who are aware of the existence. Rumi offers in his allegory “Lamenting Column” a droplet out of the province source of the Prophet, who was entirely cognizant over the overall mystery of the universe.
  • Mojgan Asali Page 175
    One of the fundamentals of mysticism is the theory of perfect man who in Islamic mysticism has achieved perfection and deals with anthropocentricism and man’s originality more than materialistic viewpoints. Perfection psychology in contemporary era has come closer to mystical beliefs and there are some theories that are in line with mysticism in many cases. This paper addresses perfect man in psychological viewpoints of William James, Eric Fromm, Carl Rogers, and Abraham Maslow, and then the theory of perfect man in mysticism in the eyes of Ibn Arabi, Abdolkarim Gilani, Aziz Nasfi, and Rumi will be examined, not to mention that there is a comparative studies between psychological findings and mysticism.
  • Dr. Maryam Amir Arjomand Page 193
    An unknown man having a pen name of "Talebi", who knew Persian and Turkish pretty well, and had enjoyed the verses and relations and stories about prophets and mystical principles, tried his hand on composing "Shogh Nameh Ahmadi" in couplets in 947 Hegira, and finished that in Mecca in 949 Hegira. Talebi wrote a poem in 4941 lines on the story of the Bloghia the Egyptian King who set out on a trip to visit the Prophet Muhammad. Therefore, the theme of the story is "desire" and "wish". Shogh Nameh which was inspired by Rumi's Masnavi and Golshan Tohidi Shahidi, structurally is similar to Attar Mosibat Nameh, though in terms of religious and moral issues, his tone is just like that of Sanayee Ghaznavi, that is, pedantic and compelling.
  • Ayat Shokati, Hossein Ariyan Page 221
    The best manifestation of worshiping is emerged in praying which is a kind of direct and straight relation with God. Praying is a link between the earth and heaven that has a mystical nature so that the ancient and modern writers and poets could demonstrate a type of mystical experience in explaining philosophy. This paper presents some examples of such a divine experience in various remarks and in addition, it reveals some manifestations of the common spiritual links with unanimous substances. What has been stated in the most ancient mystical literature such as Kashfol Mahjoub, Mersadol Ebaad, and Mesbahol Hedayah, represented by Ibn Arabi and Ghazali, has been depicted in the contemporary poets some samples of which will be presented in the paper.
  • Hassanali Aghakhaninejad Page 247
    Abu Abdollah Mohammad Ibn Abdoljabbar Ibn Alhassan Neffari is one of the mystics and Sufis of the 4th century Hegira. Neffari did not settle in a single place and was constantly on the move. What makes it important dealing with his life and works double as much is the mysterious aspect of his life. Nefarri passed away in Egypt in 366 Hegira. His works include two books titled Almavaghef and Almokhatebat that Ibn Arabi had a chance to read them and get impressed by. One reason why he was left least known is his sophisticated and less intelligible language. He offers innovative and novel mystical notions so that some of them intermission and Sevi is exclusively his own. It was he who first initiated the words. Out of other issues which he attended to involves veil, visitation, cognition, perfect man. At first this paper examines Neffari's biography according to the ancient resources and in a chronological order. Then, his mystical notions will be analyzed including intermission, visitation, cognition, and perfect man.