فهرست مطالب

جلوه هنر - شماره 3 (بهار و تابستان 1389)
  • شماره 3 (بهار و تابستان 1389)
  • 88 صفحه، بهای روی جلد: 5,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/05/05
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محسن حسن پور، دکتر حبیب الله آیت اللهی صفحه 5
    کتاب های درسی جزء کتاب های غیرتخیلی است که از نظر آموزشی و انتقال مفاهیم پایه، کارکردی مهم و بنیادی در آموزش دارد. در جامعه ایران سابقه آموزش نوین به کمتر از 150 سال می رسد. تا مدت های طولانی، این گونه کتاب ها جایگاهی مناسب نداشتند و زمانی نسبتا طولانی طی شد تا بتوانند از شیوه ای مدون و اصولی در تولید کتاب های درسی بهره گیرند. در آغاز راه، تصویرگری این گونه کتاب ها فاقد جذابیت، خلاقیت، رنگ آمیزی و چاپ مناسب بود. با رشد صنعت چاپ و رویکرد جدید در امر تعلیم و تربیت در آغاز سده حاضر، پیشرفت محسوسی در تولید و خلق تصاویر کتاب های درسی پدید آمد.
    این حرکت نو در دهه چهل به نقطه عطفی در تصویرگری کتاب های درسی منجر شد. در این دوره، نسل جدید مؤلفان، تصویرگران و طراحان گرافیک که به تازگی آموزه های جدید غرب را فراگرفته بودند، توانستند تغییراتی اساسی و بنیادی در کتاب های درسی پدید آورند. هدف از این تحقیق آن است که این عوامل را شناسایی و با دوره ی بعد از انقلاب اسلامی مقایسه کند.
    همچنین نکات مثبت و گاه بازدارنده را برای دست یابی به الگو و روشی مناسب در خلق آثار تصویری کتاب های درسی ایران معرفی کند تا شاید بتوان در آینده نزدیک شاهد الگویی برگرفته از فرهنگ و هویت اصیل ایرانی-اسلامی بود.
    جامعه آماری این تحقیق شامل کتاب های فارسی، تعلیمات دینی، علوم و تاریخ دوره ابتدایی قبل و بعد از انقلاب اسلامی است.
    کلیدواژگان: تصویرگری، کتاب های درسی، دوره ابتدایی، قبل و بعد از انقلاب
  • ویژگی های هنری نقوش برجسته دوره هخامنشی و تاثیر آن بر نقوش برجسته دوره ساسانی
    دکتر ابوالقاسم دادور، عادله غربی صفحه 21
    این مقاله به بررسی ویژگی های هنری نقوش برجسته دوره هخامنشی و تاثیر آن بر نقوش برجسته دوره ساسانی می پردازد. نویسندگان با توجه به مطالعات انجام شده و مشاهدات عینی از نقش های برجسته دوران یاد شده، طبق تعاریف و ضوابط مباحث هنری، ابتدا کلیات فنون و روش های به کار رفته (در زمینه هایی همانند ترکیب بندی، هماهنگی، تضاد و...) در برخی از نقوش دوره هخامنشی را باز می گویند، سپس با ارزیابی ویژگی های یاد شده در نقوش برجسته عهد ساسانی شباهت ها و تفاوت های سبک هنری حاصل از این تطبیق را برجسته می کند. در ادامه، به این نتیجه می رسد که نقوش برجسته عصر ساسانی به لحاظ هنری به نوعی ادامه دهنده تکنیک های هنری دوره هخامنشی بوده اند.
    کلیدواژگان: نقش برجسته، هخامنشی، ساسانی، ترکیب بندی، هماهنگی، تضاد
  • بررسی قرآن های خطی گنجینه آستان قدس رضوی (سده های اول تا ششم هجری)
    دکتر مهناز شایسته فر صفحه 29
    گنجینه آستان قدس رضوی دربردارنده نسخه های نفیس قرآنی از سده های مختلف تاریخ کتابت قرآن است؛ ازجمله آن ها می توان به نسخه های قرآنی منسوب به ائمه اطهار (ع) اشاره کرد. این نسخه ها اغلب با وقف نامه هایی وقف آستان قدس رضوی شده اند. بی شک، بررسی نسخه های نفیس قرآنی سده های اولیه اسلام با خطوطی چون کوفی، نسخ، ثلث، و نقوش تزئینی متنوع ما را با سیر تحول و گسترش خط و تذهیب قرآنی آن دوره آشنا می کند.
    اهداف مقاله:1. شناخت نوع خط و تذهیب قرآن های سده های اول تا ششم ه ق.
    2. شناسایی خوش نویسان و مذهبان قرآن های موزه گنجینه آستان قدس رضوی در شش قرن اول اسلامی.
    سؤالات مقاله:1- خطوط و تذهیب نسخه های خطی قرآنی شش سده اول اسلامی موجود در گنجینه آستان قدس رضوی دارای چه ویژگی هایی است؟
    2- خوش نویسان و مذهبان قرآن های مورد بحث چه کسانی اند؟
    کلیدواژگان: گنجینه آستان قدس، خطوط، تذهیب، نسخه های خطی قرآنی، سده های اول تا ششم ه، ق
  • جایگاه عرفانی نقش مایه گرفت و گیر در چهار نمونه از قالی های دوره صفویه 1337 تا 1345
    علی وندشعاری صفحه 39
    اوج هنر صنعت قالی ایران بدون شک دوره صفویه است. حضور نقش مایه هایی چون گرفت وگیر به عنوان یکی از نقش مایه های اصلی در بسیاری از قالی های این عصر قابل تامل است. بررسی ها نشان می دهد در ادبیات عرفانی پرراز و رمز و تمثیل ایران، تقابل این دو حیوان از منظر تقابل نفس مطمئنه و اماره مطرح شده است. تقابل شیر و گاو بر روی فرش های صفویه نیز از منظر راز و رمز عرفانی تاویل و تفسیرپذیر بوده و هنرمند آگاهانه از این نقش مایه استفاده کرده است.
    در این مقاله با بررسی 5 نمونه از قالی های دوره صفویه و نیز تاکید بر 22نوع از حضور مجلس گرفت وگیر در این نمونه ها، به روش توصیفی و تطبیقی، اهمیت و کارکرد مفهوم عرفانی این نقش مایه آشکار شده است. با توجه به اینکه تمامی قالی های ذکرشده تولیدات کارگاه های دربار صفوی است و نیز تفکرات صوفیانه و عارفانه بر کتابخانه دربار غالب بوده است (این تفکرات بر تولیدات کارگاه های هنری آن زمان ناظر بوده است)، تاثیر ادبیات عرفانی و تمثیلی در انتخاب و به کارگیری نقش مایه ها بر روی فرش ها قابل اثبات و تایید است.
    کلیدواژگان: قالی، دوره صفویه، عرفان، نقش مایه گرفت و گیر
  • هنرمندان بزرگ دربار مغول هند متاثر از مکتب نگارگری صفویه
    زهرا پاکزاد صفحه 51
    نگارگران ایرانی که بر نقاشی و نقاشان دربار مغول هند تاثیرگذار بوده اند هر یک با حفظ ویژگی های فردی، ملی و میهنی خویش، در تعاملات سنتی، اعتقادی و هنری به موفقیتی شگرف و سترگ دست یافتند و مکتب درخشان هند و ایرانی را به وجود آوردند. همایون شاه طی اقامتش در ایران حدود سال 950 ه ق (1550م.) تنی چند از نگارگران ایرانی همچون عبدالصمد و میر سیدعلی را با خود به دربارش در هند برد. این هنرمندان در کارگاه پادشاهی همایون، هنرمندان هندی را آموزش دادند. ایشان به شیوه طبیعتگرایی مکتب مغول هند که تلفیقی از شیوه نگارگری مکتب صفوی، بخارا و هند و مسلمان بود، کمک فراوانی کردند. در این مقاله، محور سخن بر میزان تاثیرپذیری نقاشان دربار مغول هند از سبک و شیوه نگارگری ایرانی (صفویه) است. نگارگران ایرانی دوره صفویه با حفظ سنت های تصویری (مکتب صفویه) و دست یابی به شیوه های شخصی به تعلیم هنرمندان نقاش دربار مغول هند مشغول شدند.
    فرضیه: هنرمندان مغول هند ابتدا از نظر موضوع، شیوه اجرایی و زیبایی شناسی تحت تاثیر هنرمندان ایرانی قرار گرفتند؛ اما پس از مدتی با دست یابی به شیوه های شخصی و تغییر سلیقه حامیان هنر، خود را از سایه این تاثیر خارج کردند و به سبک طبیعتگرایی هندی پیوستند. در این زمان، نقاشی هندی با خصوصیات واقعگرایی در چهره ها، پیکره های آدمیان و حیوانات به همراه ترکیب بندی و فضاهای منسجم و ایده آلیستی و بهشت آسای ایرانی توام شد.
    روش تحقیق، تحلیلی، توصیفی با تکیه بر منابع کتابخانه ای است.
    کلیدواژگان: نقاشی، صفویه، مغول هند، طبیعت گرایی، واقعگرایی، سبک اروپایی (غربی) سنت های بومی
  • مروری بر فرایند بیش متنیت در نقاشی ایرانی (از گذشته تا کنون)
    منیژه کنگرانی صفحه 61
    یکی از رویکردهای نوین مطالعاتی که امروزه در عرصه های مختلف ادبی و هنری به کار گرفته می شود، رویکرد بینامتنی است. ژولیا کریستوا نخستین بار این رویکرد را برای بررسی هر نوع رابطه میان دو متن ادبی به کار گرفت. ژنت با بهره گیری از نظریات کریستوا هر نوع رابطه میان دو متن را با عنوان ترامتنیت نام گذاری و آن را به پنج بخش تقسیم کرد. این مقاله تنها به یکی از گونه های ترامتنیت ژنتی، یعنی بیش متنیت می پردازد و سعی می کند قابلیت این مفاهیم را در گذشته هنر نقاشی ایران بررسی، و آثار نقاشی ایرانی را با رویکرد بیش متنیت نقد و تحلیل کند. نویسنده در این جستار به این سؤالات پاسخ خواهد داد: آیا می توان از نظریات غیربومی در نقد و تحلیل آثار نقاشی ایرانی بهره گرفت؟ آیا توجه به هنر پیشینیان و رابطه برگرفتگی در نقاشی ایرانی امکان پذیر بوده و سابقه داشته است؟ این رابطه به چه علت و چگونه بوده است؟ همچنین ضمن مروری بر علل توجه هنرمندان و به ویژه نقاشان به دیگر آثار هنری و ویژگی های آموزش هنر در ایران، با انتخاب پنج نمونه از آثار نقاشان ایرانی در دوره های مختلف، فرایند بیش متنیت یا نحوه بهره گیری هنرمندان نقاش از آثار هنری پیشین تحلیل و بررسی می شود. آنچه از این مطالعه به دست می آید این است که بیش متنیت در نقاشی ایرانی سابقه طولانی داشته؛ اما به صورت مکتوب و مستند نظریه پردازی نشده است.
    کلیدواژگان: بینامتنیت، بیش متنیت، پیش متن، نقاشی ایرانی، آموزش هنر
  • مروری بر آثار زنان نقاش
    دکتر فاطمه هنری مهر صفحه 71
    زن امروز در نقش مادر، پزشک، معلم، نقاش، وکیل، خطیب، کارگر، استاد، صنعتگر و حتی در نقش خانه دار در اجتماع ساحتی مقدس و قابل ملاحظه پیدا کرده است. او از نسل های گذشته خویش فرسنگ ها فاصله گرفته است. نقش آفرینی زن در بستر معیارهای ارزشی جهان و ایران قابل قبول هستند. آنچه اهمیت دارد، بروز استعدادها و شکوفایی آثار هنری آنان است که جای بسی تامل و مداقه دارد. در این مقاله آثار زنان هنرمند پیشکسوت مورد نقد ساختاری قرار می گیرد تا مسائل اجتماعی، و فرهنگی شان نمایان شود.
    در حال حاضر زنان ما به یک خودشناسی پویارسیده اند که اساسی ترین پرسش آن، انسان است و اینکه من که هستم و «زن بودن» من چه مفهومی دارد و این مفهوم را در آثار هنری خود چگونه می توان شکوفا ساخت.
    کلیدواژگان: زنان نقاش، تعادل، نماد، هنر نقاشی
|
  • M. Hasanpour, H. Ayatollahi. Page 5
    Textbooks are among non-imaginative books which have fundamental functions from educational aspects and transferring basic concepts. In the Iranian community, the history of modern education goes back to less than150 years. For a long time, such materials had no suitable position and it took several years to apply a complied and systematic methodology in producing textbooks. At the beginning, the illustration of such works lacked necessary attraction, creativity, coloring and appropriate printing. With the development of printing industry and emergence of a new approach in education at the start of the present decade, a considerable progress was observed in creating and producing textbooks illustration.This new movement in the 40's was led to a climax in textbook illustration. In this period, the new generation of authors, illustrators and graphic designers, who had recently learned new experiences of the western art, were able to create fundamental changes in textbooks. The aim of this research is to identify the causes and compare them with those of post-Islamic revolution. Moreover, it tries to introduce positive and somehow inhibitory elements for obtaining an effective method and style in creating textbook illustration works in Iran so that we could observe a new model originated from the genuine Iranian-Islamic culture and individuality. The statistical universe of this research includes Persian Language, Islamic Ethics, Science, and History of elementary textbooks of pre- and post-Islamic revolution period.
  • Artistic Features of Achamanid Reliefs and Its Influence on Sasanid Reliefs
    A. Dadvar, A. Gharbi Page 21
    This article deals with the artistic features of Achamenid reliefs and its influence on Sasanid reliefs. According to the studies and objective observations from reliefs of the mentioned period, the author first explains all techniques and procedures made (in aspects such as composition, harmonics, contrast, …) in some reliefs of Achamenid period, taking into consideration all artistic definitions and principles. Then, by evaluating the aforesaid features in Sasanid reliefs, similarities and differences of the resulting style will be highlighted from this comparison. Finally, the author will conclude that Sasanid reliefs have been artistically the continuation of Achamenian period artistic techniques.
  • A Survey on the Qur anic Manuscripts of the Astan Qods Razavi Collection (First to Sixteen Centuries)
    M. Shayestehfar Page 29
    Astan Qods Razavi Collection includes magnificent Qur’anic manuscripts of different centuries in the history of written art work. Among them is the manuscript related to Ayeme Attar (the Shi’ah Imams). These manuscripts were mainly devoted to the Astan Qods Razavi Collection by various dedications. Undoubtedly, discreet analysis of the exquisite Qur’anic manuscripts of the Islamic early centuries written in Kufi, Naskh, Thulth and various embellished patterns acquaint us with the history and development of calligraphy and gilded ornamentation of the Holy Qur’an. The aims of this research include: introducing the calligraphy and ornamentations applied on the Qur’anic manuscripts of the first six centuries, Identifying the calligraphists and creators of the existing manuscripts in Astan Qods Razavi Collection in related centuries.
  • The Status of Mystical Motifs of Battle between Lion and Cow (Gereft-o-Gir) in Four Samples of Safavid Period Carpets
    A. Vandshoari Page 39
    Undoubtedly, the artistic climax of carpet industry in Iran is the Safavid period. The presence of motifs such as the battle between Lion and Cow (Gereft-o-Gir) as one of the main motifs on many carpets of this period is remarkable. Surveys show that the Iranian mystical literature abundant with mysteries and allegories suggest the opposition of spirituality and sensuality by contrasting these two animals. The contrast of lion and cow on Safavid carpets can be interpreted from mystery and mysticism perspective and the artist has consciously used these motifs on purpose. This article studies four carpet samples from Safavid period, emphasizing on 22 types of Gereft-o-Gir present in these samples by using descriptive and comparative methods in which the importance and function of mystical concept of these motifs are clearly evident. As all the above-mentioned carpets have been produced in the workshops of Safavid Court and Sufi thoughts and spiritual ideas were obviously dominant in the court library which caused the creation of art workshops of that time, the influence of mystical and allegorical literature on the selection of and application of figurative motifs on the carpets is verifiable.
  • Great Artists of Mongol Court Influenced by Safavid Painting School
    Z. Pakzad Page 51
    Iranian painters, who influenced painting and painters of Mongol’s court in India, achieved a very huge and conspicuous success and created the brilliant Indian-Iranian School retaining their individual and patriotic traits and characteristics in traditional, artistic and ideological interactions.During his stay in Iran in about 1550, Homayoun Shah met some Iranian painters such as Abdolsamad and Mir Seyed Ali and took them to his court in India. They trained the Indian artists in Homayoun Shah’s workshop. They had a considerable contribution to the naturalism of the Indian Mongol School, which was a combination of Safavid, Bokhara, Indian and Muslim’s School of painting.The Indian Mongol artists were first influenced by the Iranian artists from thematic, executive, stylistic and aesthetic viewpoints. Yet, after a while, by achieving their own personal methods and changing the tastes of art supporters, they were separated from such an influence and joined the Indian Naturalist Style.In the meantime, the Indian Painting was linked with realistic traits in figures, human and animal portraits as well as Iranian idealistic, paradise-like and integrated spaces. The methodology of this research is an analytic-descriptive one based on library resources.
  • An Overview on the Process of Hypertextuality in Persian Painting (from Past to present)
    M. Kangarani Page 61
    One of the new approaches to the study of arts and literature in modern era is Intertextuality- first devised by Kristeva for the study of any types of relationship between two literary texts. Having manipulated Kristeva’s notion of Intertextuality, Genette classified all possible types of relationship between two texts under the notion of Transtexuality which is divided into five subcategories. This article deals with only one type of Genette’s transtextulaity, i.e. hypertextuality, and will attempt to survey the potentiality of this notion in the history of painting in Iran and then make a critical analysis of the Persian paintings based on the hypertextual approach in order to come up with an answer to the question that whether non-vernacular theories could be applied upon the critical analysis of the Persian paintings? Has Persian painting ever practiced or had the capacity of manipulation or absorption of preceding arts? Why is the so-called relation formed and how? Accordingly, while having an overview of the artists’ and particularly painters’ interest in other arts and characteristics of artistic education in Iran, five sample works of Persian painters from different periods are selected for a detailed study of Hypertextual process or the type of manipulation of their preceding works of art. Finally, it is concluded that Hypertextuality has had a long background in Persian painting, although it has not been documented and theoretically discussed.
  • Over view of women painters
    F. Honarimehr Page 71
    The woman of today’s world as a mother, physician, teacher, painter, lawyer, lecturer, worker, master, professional artisan or even a simple homemaker has found a sacred and remarkable status in every society. In fact, she has distanced her past generations many miles away In this article, the works of premiere female artists critically reviewed from structural aspect in order to identify its social, political and cultural themes.The hypothesis of this article is that feminine movement is a dynamic autognosis and its basic question is human being and who I am, what it means to be a female and how she can reveal this meaning in her artistic works.