فهرست مطالب

  • پیاپی 25 (بهار و تابستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/05/08
  • تعداد عناوین: 16
|
  • ابوالفضل مشکینی، فریاد پرهیز، حافظ مهدنژاد، اکرم تفکری صفحات 7-20
    بدون شک، جهانی شدن بارزترین تفاوت بین جهان دیروز و امروز است، و با مفهوم پکپارچه سازی و همگن شدن جهان، دهکده جهانی و فشرده سازی ارتباطات جهانی یا به تعبیر جان شورت، «فشردگی بیش از حد معانی و مفاهیم مختلف» رابطه بسیار نزدیکی دارد. تبعات و پیامدهای گسترده این پدیده، ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع جهانی را تحت الشعاع قرار داده است. در این میان، شهرها تجسم بخش و انعکاس گر جهانی شدن هستند، به گونه ای که پویایی های شهری معاصر ترجمان فضایی جهانی شدن می باشند در عصر جهانی شدن، شهرها به سرعت اقتصادهای خود را به منظور سازگاری با شرکت های چند ملیتی، رسانه های بین المللی و گردشگران خارجی تغییر داده اند؛ و مراکز تجارت جهانی، فستیوال های بین المللی و اجتماعات مهاجر بر چشم اندازهای شهری حاکم شده اند. بر همین مبنا، پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی، مبادرت به تحلیل پیامدهای جهانی شدن بر روی شهرها و به تبع آن تغییر رژیم های شهری نموده است. نتایج پژوهش، نشان دهنده آن است که فرآیندهای جهانی شدن منجر به تغییراتی در شهرها و شبکه شهرها شده است. به این معنا که اکثریت سرمایه ها و نخبگان در شهرهای ویژه ای متمرکز شده اند؛ دوقطبی شدن اجتماعی و دوگانگی دیجیتالی به طور روز افزونی افزایش یافته است؛ «معماری ترس» بر سکونتگاه های ثروتمندان سایه افکنده است؛ و اینکه «شهر کینزی» جای خود را به «شهر کار آفرین» داده است. به دنبال پیدایش شهر کار آفرین، رویه ها، اهداف و سیاست شهری از اهداف رفاه به سمت اهداف رقابت جویی اقتصادی تغییر پیدا کرده، و همچنین ایده «شهرها به عنوان مکان زندگی جمعی» به ایده «شهرها به عنوان مکانهای مزایای اقتصادی رقابت آمیز» تغییر یافته است.
    کلیدواژگان: جهانی شدن، شهرهای جهانی، دوگانگی دیجیتالی، رژیم های شهری، شهر کینزی، شهر کارآفرین
  • نینا الماسی فر، مجتبی انصاری صفحات 21-34
    افزایش امنیت محیطی (بر پایه چگونگی دریافت افراد از محیط پیرامونشان) در راستای بهبود «کاربری فضاهای شهری» از مهم ترین رویکردهایی است که جوامع پیشرفته در زمینه علوم اجتماعی، مدیریتی و «طراحی محیط» بدان توجه دارند. آنچه از امنیت به عنوان دریافت عینی و ذهنی یاد می شود ناشی از ساختار و نحوه چیدمان محیط است؛ لذا برای افزایش آن بایستی معیارها و استانداردهایی برای طراحی فضاهای شهری در نظر گرفت. رویکرد CPTED از جمله رویکردهایی است که بر «کاهش جرائم توسط طراحی محیط» تاکید دارد. البته این قوانین بر پایه رفتارهای جوامع غربی شکل گرفته اند؛ نکته مهمی که کمتر بدان پرداخته شده، «عامل جنسیت و توجه به اقشار مختلف زنان» است (با توجه به ادارک متفاوت از امنیت در جنس زن و مرد). هدف از این تحقیق، مشخص نمودن معیارها و ضوابطی است که مشخصا به جزئیات ریزتر احساس امنیت در رابطه با قشر زن می پردازد؛ خواستگاه هایی که شاید تنها در حد دریافت ذهنی بوده و بالواقع وجود خارجی نداشته باشند، ولی در هر صورت کارایی محیط را تحت تاثیر قرار می دهند. برای نیل به این هدف، در نمونه مورد نظر در مقاطع مختلف، «شارش افراد» اندازه گیری شده است. از مقایسه میزان حضور آقایان و خانم ها در سطح پارک (بر پایه میزان شارش) می توان به میزان تفاوت حضورشان در هر مسیر پی برد. در ادامه از خود زنان تحت پرسش نامه ای (بر پایه رویکرد CPTED) خواسته شده که زمینه های کاهش احساس امنیت را در فضاهای شهری (پارک مورد نظر و به ویژه فضاهایی که کمتر استفاده می کنند)، شرح دهند. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد در کشورهایی که ساختار فرهنگی و اعتقادی عمیق تری وجود دارد، بایستی رویکرد CPTED معیارهای ریزتر و جزئی تری را در ارتباط با زنان در شاخصه های طراحی محیط لحاظ نماید.
    کلیدواژگان: احساس امنیت محیطی، رویکرد CPTED، دیدگاه زنان، پارک ساعی
  • امیرحسین پورجوهری، حمید ماجدی صفحات 35-48
    از زمان تهیه طرحهای توسعه شهری در ایران تاکنون، «چارچوب مدیریت رشد شهرها» کاملا متاثر از «سیاست محدود سازی رشد» بوده است. ابزار اعمال این سیاست نیز، «تعریف حدود رشد شهری» (UGB) بوده که کماکان بدون ویرایش بنیادی، مورد استفاده قرار می گیرد. با وجود مباحثات متفرق در زمینه ناکارایی سازوکار فعلی، فقدان بررسی های علمی در این زمینه مانع از تلاش جدی جهت جایگزین نمودن سیاست و ابزارهای کارآمدتر گردیده است. این مقاله، به «تحلیل فضایی میزان کارایی سازوکار فعلی» (از طریق تمرکز بر ابزار مورد استفاده) می پردازد. بدین منظور دو شاخص سنجش «میزان اعتبار» (روایی) و «کارایی» تعریف گردیده است. نتایج این مقاله بر لزوم تجدید نظر در ساز و کار فضایی فعلی مدیریت رشد در شهرهای ایران تاکید می ورزد.
    کلیدواژگان: رشد، رشد شهری، مدیریت رشد شهری، حدود رشد شهری، شاخص خطای تعریف حدود رشد، شاخص میزان ناکارایی حدود رشد
  • محمدرضا رضوانی صفحات 49-62
    «شهرگریزی»، حرکت جمعیت از نواحی شهری به نواحی روستایی است که عموما با مهاجرت از شهر به روستا همراه است. شواهد فراوانی در زمینه شهرگریزی در کشورهای توسعه یافته در چند دهه گذشته وجود دارد؛ اما در کشورهای در حال توسعه، این پدیده نسبتا جدید است و در فضاهای محدودی از جمله اطراف کلانشهرها وجود دارد. در ایران نیز در دو دهه گذشته شواهدی مبنی بر «شهرگریزی موقت و دائمی» و «مهاجرت معکوس جمعیت» از کلانشهرها بویژه شهر تهران به مناطق روستایی و شهری اطراف وجود دارد. «هدف تحقیق» حاضر بررسی سابقه و سیر تحول شهرگریزی در شهر تهران و شناسایی عوامل موثر بر آن است. داده های مورد نیاز با «روش اسنادی» و با «تحلیل ثانویه نتایج سرشماری های جمعیتی کشور»، جمع آوری و سپس پردازش و تحلیل شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد «مهاجرت خالص جمعیت در شهر تهران حداقل در دو دهه اخیر منفی بوده» و در واقع برخی از ساکنان شهر تهران در این مدت به مناطق روستایی و شهری اطراف مهاجرت کرده اند. با این حال اگرچه مهاجرت خالص جمعیت در شهر تهران در دو دهه گذشته منفی بوده است، ولی این جریانهای جمعیتی نقش چندانی در تمرکز زدایی از شهر تهران نداشته است، زیرا مهمترین مقصد مهاجرت از شهر تهران، متوجه شهرستانهای دیگر استان تهران بویژه شهرها و روستاهای اطراف شهر تهران بوده که این سکونتگاه ها نیز فاصله زیادی با شهر تهران ندارند. همچنین این مهاجرتها بطور خالص متوجه استانهای دیگر کشور نبوده است. در این راستا لازم است علاوه بر اجرای برنامه های توسعه و توازن منطقه ای در کشور، مدیریت یکپارچه شهری و روستایی در محدوده کلانشهر تهران ایجاد شود و سیاست تمرکز زدایی نیز باید کل استان تهران و یا حداقل منطقه کلانشهر تهران را پوشش داده و صرفا محدود به شهر تهران (مناطق 22 گانه) نشود.
    کلیدواژگان: شهر گریزی، تمرکز زدایی، شهر نشینی، مهاجرت معکوس، تهران
  • محمدرضا پورجعفر، مجتبی انصاری، هادی محمودی نژاد، امین علیزاده صفحات 63-82
    در حوزه ادبیات نظری نحوه تعامل و برهمکنش مقولات وابسته و پیوسته «برنامه ریزی شهری» و «فرآیند مساله گشایی در طراحی فضاهای شهری»، مقوله «آفرینشگری» و «برانگیزش خلاقیت» از مفاهیم جدیدی است که به فراخور ظهور گرایش های جدید در «طراحی و برنامه ریزی شهری»، می تواند مورد توجه حوزه اندیشه و مراتب اندیشیدگی شهرسازی، خاصه در حوزه اندیشه «انتقادی و تفسیری» قرار گیرد. بر این اساس است که در این میان، «کودکان و نوجوانان»، در فرایند برنامه ریزی و طراحی شهری مورد التفات قرار نداشته؛ چنانچه، جستجو برای تبیین راهکارها و سیاستهای مربوط به این قشر در حوزه برنامه ریزی و طراحی کالبدی فضاهای شهری از اهمیتی مضاعف برخوردار بوده که برانگیزش «حس آفرینشگری» در این گروه می تواند از مهمترین مواردی باشد که لازم است در طراحی فضاها و محوطه های شهری مورد توجه قرار گیرد. یافته های تحقیق نشان می دهد که با طراحی فضاهای شهری؛ خاصه فضاها و محوطه های عمومی شهری و پارکها، امکان برانگیزش و تقویت حس خلاقیت شهروندان بطور اعم و کودکان و نوجوانان بطور اخص، فراهم می شود که نتایج آن در قالب معیارهایی در حوزه راهبردی و فنی و اجرایی: عام و خاص، مورد اشاره قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: آفرینشگری، طراحی فضاها و محوطه های شهری، راهکارهای برنامه ریزی و طراحی فضاهای شهری، پارکها و پردیسها، کودکان و نوجوانان
  • لیلا زمانی کوخالو، داریوش نوروزی صفحات 83-90
    هدف از پژوهش حاضر، اولویت بندی نیازهای آموزشی شهروندان منطقه 19 تهران بر اساس «سر فصل های موضوعات آموزشی معاونت خدمات شهری» است. به این منظور، 29 موضوع آموزشی در زیر مجموعه های «حوزه معاونت خدمات شهری»، طبقه بندی و رتبه بندی شد. اولویت بندی نیازهای آموزشی شهروندان یکی از دغدغه های دست اندرکاران و مدیران اجرایی شهر تهران است. جامعه مورد بررسی کلیه شهروندان ساکن در منطقه 19 تهران (اعم از زن و مرد و خصوصا سرپرستان خانوارها) در نیمه اول سال 1387 بود که تعداد آن ها 315/248 نفر (64285 خانوار) بود و بر اساس «جدول مورگان»، 384 نفر از طریق «روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای» انتخاب شدند. روش تحقیق توصیفی- پیمایشی و ابزار اندازه گیری پرسشنامه محقق ساخته حاوی 29 سؤال بسته پاسخ بود. پس از توصیف اطلاعات جمع آوری شده از گروه نمونه جهت تجزیه و تحلیل داده ها از «آزمون آماری مجذور کای» «آزمون فریدمن» استفاده شد. بر اساس نتایج پژوهش نیازهای آموزشی شهروندان منطقه 19 تهران به گونه زیر اولویت بندی شد. برای نمونه اولویت اول: نظافت عمومی شهر؛ اولویت دوم: روش های امداد و نجات فردی و خانوادگی؛ و غیره.
    کلیدواژگان: اولویت بندی، نیاز های آموزشی، سرفصل آموزشی، موضوعات آموزشی معاونت خدمات شهری
  • محمدرضا صمیمی صفحات 91-98
    هدف این مقاله، «شناخت نقش مدیریت در پایداری اقتصادی و اجتماعی نواحی شهری از دیدگاه شهروندان» است. با استفاده از ادبیات موجود، ابتدا برخی «شاخصهای تاثیر گذار مدیریتی» جهت بررسی اثرات، استخراج و بر آن اساس، داده های مورد نیاز از طریق پرسشنامه از شهر نور گردآوری شده است. روش تحقیق، «توصیفی و تحلیلی» است که متناسب با نوع داده ها، «آزمونهای آماری ناپارامتری» برای تحلیل داده ها به کار گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که از دیدگاه شهروندان، مدیران با عملکردها و برنامه های خود، اثرات اقتصادی و اجتماعی مثبتی نظیر؛ «افزایش سطح درآمد شهروندان، افزایش اشتغال و ایجاد فرصتهای شغلی، بالا رفتن سطح استاندارد زندگی، کاهش بیکاری، کاهش جرم و فعالیتهای غیر قانونی شهر، کاهش درگیری های اجتماعی، بالا رفتن سطح امنیت اجتماعی» و اثرات منفی نظیر؛ «عدم مشارکت مردم در طرحها و برنامه ها تخریب مناظر و چشم اندازها» را موجب شده اند. در ضمن باید گفت که بر اساس آماره «آزمون کای اسکوئر» در این زمینه، «توافق معناداری بین شهروندان» وجود دارد.
    کلیدواژگان: مدیریت، مدیریت شهری، پایداری اقتصادی و اجتماعی، دیدگاه شهروندان و مدیران، شهر ساحلی نور
  • موسی کمانرودی کجوری صفحات 99-114
    «مناسب سازی فضاهای شهری برای معلولان»، از اولویت دار ترین برنامه ها و اقدامات مدیریت شهری محسوب می گردد. به رغم اقدامات سیاستگذاری و قانونگذاری قابل توجه ملی و محلی، مدیریت توسعه شهری تهران از یک برنامه بلند مدت، میان مدت و کوتاه مدت منسجم و پایدار و سازوکارهای «نظارتی»، «کنترلی»، «پایشی»، «ارزیابی» و «هماهنگی های سازمانی» کارآمد در زمینه مناسب سازی فضاهای شهری برای معلولان برخوردار نمی باشد. این پژوهش به «آسیب شناسی ساختاری- مدیریتی» مناسب سازی ساختمان های مسکونی- اداری و معابر عمومی برای معلولان در شهر تهران در دو سطح «برنامه ای» و «اجرایی» و در تعداد معدودی از متغیرها و شاخص های مربوط پرداخته است. اطلاعات سطح اول این پژوهش به «روش تحلیل و توصیفی» و با استناد به «مطالعات کتابخانه ای» و اطلاعات سطح دوم، با «مطالعات میدانی» پنج مورد از نمونه ساختمان های مسکونی- اداری و معابر عمومی واقع در حوزه های شمالی، مرکزی، جنوبی، شرقی و غربی شهر تهران، جمع آوری شده است. برای تحلیل اطلاعات این پژوهش از «روش کمی» و «روش کیفی» بطور همزمان استفاده شده است. بر اساس یافته های این پژوهش، ساختار متمرکز بخشی و عملکرد متفرق مدیریت توسعه شهری تهران کارایی لازم مناسب سازی فضاهای شهری برای معلولان را ندارد و مستلزم توسعه ساختار سیاسی متکثر مشارکتی مبتنی بر «حکمروانی خوب شهری» است. اصلاح ساختارها، فرایندها، اطلاع رسانی و آموزش عمومی و تخصصی از جمله راهکارهای مدیریتی تحقق ضوابط و مقررات مناسب سازی فضاهای شهری برای معلولان در شهر تهران است.
    کلیدواژگان: آسیب شناسی، مدیریت شهری، شهر تهران، معلولان، مناسب سازی فضاهای شهری
  • نصرالله مولایی هشتجین، سید حبیب راضی * صفحات 115-128

    بروز حوادث مختلف در کشور با توجه به «گستردگی» و «تنوع اقلیمی»، «خطرات انسان ساخت»، «شکاف بین محیطهای شهری و روستایی»، «توزیع ناعادلانه امکانات و خدمات» و «عدم وجود سلسله مراتب خدمات رسانی در جامعه روستایی»، بروز مشکلات فاجعه آمیز را در پی دارد. یکی از راه های افزایش کارایی و ضریب ایمنی روستاها در گرو شناسایی، مطالعه و اجرای صحیح روش های نوین کاهش ریسک با احداث پایگاه های آتش نشانی و مکان یابی صحیح آنها در روستاها می باشد. در این پژوهش در دهستان طاهرگوراب از توابع بخش مرکزی شهرستان صومعه سرای گیلان، با هدف سنجش عملکرد پایگاه موجود و بهبود الگوی سلسله مراتب خدمات رسانی و تعیین مکان بهینه پایگاه آتش نشانی روستایی، محدوده مورد نظر با استفاده از روش های «اسنادی و میدانی» و «روش تحلیلی- توصیفی» و روش های کمی مورد بررسی قرار گرفت. بر این اساس روستای طاهرگوراب با داشتن تعداد جمعیت زیاد (1317 نفر) و حداقل مجموع فواصل (102.9 کیلومتر) نسبت به سایر روستاها، وجود بیشترین خدمات در مجموع انواع موسسات بر اساس «روش گاتمن» (29 واحد) و با دارا بودن بالاترین «ارزش مرکزیت» (2.81)، مناسبترین مکان برای احداث و توسعه پایگاه آتش نشانی می باشد. همچنین بر اساس مدل SWOT نقاط قوت، ضعف، تهدید و فرصت در پایگاه مورد نظر از جنبه های مختلف محیطی- اکولوژیکی، اقتصادی، مدیریتی بررسی شده و در نهایت راهکارهای ارائه بهینه خدمات جامع ایمنی و آتش نشانی ارائه شده است. نتایج حاصله حکایت از نقش مثبت و موثر این پایگاه در مقابله با حوادث بخصوص حریق و افزایش رضایت مردم از عملکرد این پایگاه دارد.

    کلیدواژگان: بهینه سازی، سلسله مراتب، سکونتگاه های روستایی، پایگاه آتش نشانی روستایی، طاهرگوراب، گیلان
  • محمد اسکندری نوده، سید عارف موسوی، لیلا صیاد بیدهندی صفحات 129-146
    امروزه، «سکونتگاه های غیر رسمی» به عنوان بخشی از ساختارهای شهری پذیرفته شده اند و سعی بر آن است که از ظرفیت های موجود آنان، جهت «ساماندهی و توانمندسازی» استفاده شود. از مقوله های بسیار مهم در سکونتگاه های غیر رسمی که همواره مورد توجه اسناد توانمندسازی است، «ساختارهای اجتماعی» این سکونتگاه هاست. این تحقیق سعی دارد که با استفاده از «رویکرد توصیفی و تحلیلی» و با استفاده از «روش میدانی» و بهره گیری از «تکنیک پرسشنامه» به بررسی ساختار اجتماعی سکونتگاه های غیر رسمی بپردازد. برای این هدف، دو سکونتگاه غیر رسمی با نام های پشت شهر و ششصد دستگاه را در شهر بندرعباس مورد مطالعه قرار داده است. اطلاعات توصیفی به دست آمده بررسی شد و تحلیل استنباطی اطلاعات با استفاده از تحلیل عاملی به انجام رسید. نتایج نشان می دهد که محلات مذکور در توزیع یکدست و همگون متغیرهای شاخص اجتماعی از تجانس برخوردار نیستند و اکثر متغیرهای مطالعه شده از بار عاملی قابل قبول که نشانگر توسعه همگن متغیرها و در مجموع شاخص اجتماعی باشد، برخوردار نیستند. در این راستا جمع بندی و نتیجه گیری شد و پیشنهادهایی به منظور ارتقاء و بهبود «شاخص اجتماعی» ارائه گردید.
    کلیدواژگان: سکونتگاه های غیررسمی، ساختارهای اجتماعی، بندرعباس، پشت شهر، ششصد دستگاه
  • احسان لگزیان، محمد رنج آزمای آذری صفحات 147-168
    باید گفت که در تدوین «اسناد توسعه شهری»، توجه به مدیریت توسعه زمین، از مقولات قابل تاملی است که عدم توجه به ضرورتهای وابسته و پیوسته با «مدیریت توسعه زمین» از یک طرف، و همگام با جریان «توسعه کالبدی» پیش بینی شده برای پهنه های شهری از طرف دیگر، سبب می گردد تا هدف اصلی طرحهای توسعه، که تاکیدی در حوزه «هدف شناسی» در راستای «ارتقاء کیفیت زیست شهری» دارند، تحقق نیابد. در عین حال، منظور از «مدیریت توسعه زمین»، نوعی ایجاد هماهنگی و پیوستگی فی مابین شاخصه ها، سنجه و مولفه های وابسته با «ویژگی های زمین» و «نحوه استفاده و نوع کاربری» از آن است. در این مقاله، هدف اصلی، معرفی «الگویی کاربردی در زمینه مدیریت توسعه زمین»، به منظور هماهنگی با جریان توسعه در شهرها و در نظرگیری «زمینه های توسعه آتی» با تاکید و توجه بر پتانسیلهای محیطی موجود و نحوه برخورد و مواجهه با مقوله زمین و مالکیت فعلی و راهکارها و رویه های موجود در این رابطه است. بدین منظور، «برنامه اصلاح مجدد زمین» به عنوان روش منتخب مدیریت توسعه زمین در گستره های شهری معرفی، و زمینه های مختلف کاربرد آن با توجه به تجارب گسترده جهانی در دهه های اخیر بیان می گردد. نتایج مورد نظر در این زمینه می تواند به عنوان ابزاری کارآمد و اثرگذار با کارکردهای اقتصادی و کالبدی، در راستای هدایت و مدیریت توسعه زمین، و هماهنگ با مقوله «مدیریت شهری» خاصه در مقولات حقوق مالکیت زمین و نحوه برخورد با توسعه های آتی شهر و در عین حال، همگام با طرح های توسعه شهری باشد.
    کلیدواژگان: زمین و زمین شهری، برنامه ریزی کاربری زمین، برنامه اصلاح مجدد زمین، مدیریت توسعه زمین، طرح های توسعه شهری
  • علی ملک زاده، یوسف اشرفی* صفحات 169-186

    امروزه شهرها باید نقش فعالی در ایجاد «اقتصاد محلی رقابت آمیز» و «بهبود کیفیت زندگی» همه ساکنان داشته باشند. تجربه کشورهای توسعه یافته نشان می دهد که تلاش های اقتصادی و توسعه اجتماعی شهر، زمانی بیشتر موفق خواهد بود که به وسیله یک «فرایند استراتژیک» هدایت شود. در این میان، چشم اندازسازی به عنوان قلب فرایند CDS و به عنوان فکری استراتژیک قبل از برنامه ریزی استراتژیک از اهمیت شایانی در برنامه ریزی توسعه شهری برخوردار است. مقاله حاضر دو هدف اصلی را دنبال می کند: «1- ایجاد بستری برای ساکنان شهر مراغه تا در مورد آینده مشترک شهر خود تفکر کرده و برنامه ریزی کنند و 2- رسیدن به یک چشم انداز مشترک برای توسعه آتی شهر مراغه تا آن هم بستری برای برنامه ریزی توسعه شهری و طراحی طرح های اجرایی باشد.» روش مورد استفاده بر حسب هدف، «روش تحقیق کاربردی»، و شیوه مطالعه بر حسب روش و ماهیت، «تحقیق توصیفی- تحلیلی زمینه یاب» (پیمایشی) می باشد. بر اساس نتایج تحقیق، ساکنان شهر مراغه و قشرهای مختلف جامعه شهری دارای اجماع نسبتا خوبی بر روی قابلیت ها، پتانسیل ها و مشکلات شهر مراغه و در نتیجه رسیدن به یک چشم انداز مشترک برای توسعه آتی آن هستند.

    کلیدواژگان: راهبرد توسعه شهری، برنامه ریزی استراتژیک، چشم انداز، چشم اندازسازی مشارکتی، سناریو، مراغه
  • فرح حبیب، سید امیر حسین گرکانی، سید مصطفی مختاباد امرئی، فاطمه رحیم بخش صفحات 187-202
    در اغلب «برنامه های بازسازی پس از سانحه»، سیاست جابجایی کل یا بخشی از سکونتگاه، به عنوان راه حلی مناسب از لحاظ فنی، جهت کاهش خطر و ایمنی از پدیده هایی چون زلزله، سیل، رانش زمین و غیره مورد ملاحظه قرار می گیرد. با این حال بررسی تجارب مختلف حاکی از آن است که پیامدهای جابجایی به گونه ای بوده که عموما بازماندگانی که جابجا شده اند به دلایل مختلفی از جمله عدم تطبیق معماری روستای بازسازی شده با معماری روستای قدیم در فرآیند بازتوانی، «از جابجایی رضایت نداشته و جابجایی اغلب به از دست دادن خوداتکایی روستاییان و حس تعلق به مکان در روستای جدید منجر شده است.» این مقاله روستا را به مثابه متنی می پندارد که از لایه های مختلفی تشکیل شده و با بررسی رویکردهای نشانه شناسی، به تحلیل چگونگی استحاله نشانه هایی چون «خط افق»، «نظام همسایگی»، «الگوی شبکه معابر» و غیره در روستای باباپشمان استان لرستان می پردازد. برای این منظور از «رویکرد نشانه شناسی معماری امبرتواکو» و تفکیک نشانه ها به «رمزگان تکنیکی»، «رمزگان تحلیلی» و «رمزگان معنایی» استفاده گردیده و برای سنجش میزان رضایت مندی روستاییان، از «روش پیمایشی» استفاده شده است. یافته های این پژوهش حاکی از «استحاله نشانه های مسکن روستای قدیم» و حفظ نشانه های بافت در روستای جدید است. بکارگیری نشانه هایی از روستای قدیم که مورد پذیرش روستاییان است موجب رضایت مندی روستاییان از بازسازی و سکونت در روستای جدید گردیده است، طراحی با تکیه بر تحلیل نشانه شناسی می تواند راهبردی برای طراحی روستاهایی باشد که می بایست از نو ساخته و یا جابجا شوند.
    کلیدواژگان: سکونتگاه روستایی، جابجایی، بازسازی، نشانه شناسی، روستای باباپشمان
  • ناصر برک پور، حامد گوهری پور، مهدی کریمی صفحات 203-218
    بررسی و سنجش عملکرد شهرداری و نحوه ارائه خدمات از دو منظر عینی و ذهنی می تواند صورت گیرد. از منظر عینی، کیفیت ارائه خدمات شهری بر پایه سنجش آنها نسبت به استانداردهای بیرونی صورت می گیرد. اما در منظر ذهنی، احساس مردم و میزان رضایت آنان از خدمات شهری، تعیین کننده «کیفیت عملکرد شهرداری» است. در تحقیق حاضر، مدلی برای ارزیابی عملکرد شهرداری ها طراحی شده و به طور نمونه در سه محله از دو منطقه تهران اجرا شده است. هدف اصلی از انجام این تحقیق، سنجش رضایت شهروندان از عملکرد شهرداری در سطح محله و عوامل مؤثر بر آن است. در این تحقیق، رضایت به عنوان یک متغیر وابسته و متغیرهای مستقل یا شاخص های عملکرد شامل 17 وظیفه عمرانی، فرهنگی و خدماتی شهرداری است که کیفیت انجام آنها تاثیر مستقیم بر کیفیت محیط شهر و از آن طریق بر میزان رضایت مردم می گذارد. روش این پژوهش، روش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه است. نتایج تحقیق نشان می دهد سطح رضایت عمومی شهروندان از عملکرد شهرداری در هر دو منطقه نزدیک به متوسط است، اما از نظر ویژگی های اجتماعی پاسخ دهندگان مانند جنسیت، سن، تحصیلات و میزان آگاهی از وظایف شهرداری، تفاوت های معناداری میان نظرات ساکنان دو منطقه وجود دارد.
    کلیدواژگان: ارزیابی عملکرد، شهرداری، رضایت شهروندان، شهر، تهران
  • علی اکبر تقوایی، سکینه معروفی صفحات 219-234
    «مسجد» یکی از عناصر مهم و تاثیرگذار در شهرهای اسلامی است، در طول تاریخ شکلگیری شهرهای اسلامی مساجد همواره به عنوان فضاهای عمومی مهم و مردمی دارای عملکردهای متعدد اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و کالبدی بوده و در زندگی مردم نقش محوری داشته اند. این مقاله بر آن است تا با مطالعه موردی بر روی یکی از مساجد شهر تهران ضمن تبیین جایگاه کیفیت محیط شهری و مولفه های آن، به ارزیابی نقش مساجد در ارتقاء کیفیت محیط بپردازد. هدف اصلی این تحقیق، تبیین و ارزیابی نقش مساجد در ارتقاء کیفیت محیط (اجتماعی و کالبدی) است. برای آزمون فرضیه های فوق، پس از انجام مطالعات نظری و پایه در خصوص ارائه تعاریف نظری و عملیاتی از متغیرهای تحقیق، به بررسی نمونه موردی (مسجد حضرت امیر در تهران) پرداخته شد. در این تحقیق، با تهیه پرسشنامه اطلاعات لازم در خصوص آزمون فرضیه های مورد نظر جمع آوری شده، سپس با استفاده از نرم افزار spss، داده های جمع آوری شده تجزیه و تحلیل گردید. بر اساس نتایج بدست آمده، فرضیه سوم رد شد و دو فرضیه اول و دوم مورد تایید قرار گرفت.
    کلیدواژگان: مسجد، کیفیت محیط کالبدی، کیفیت محیط اجتماعی، همبستگی اجتماعی، احساس تعلق به محیط
  • محسن رفیعیان، محمدرضا بمانیان، مجتبی رفیعیان صفحات 235-257
    ظهور نظریات «توسعه درون زا» از اوایل قرن بیستم تاکنون نیاز به مرمت بافت های فرسوده درونی شهرها را الزامی می کند. بافت های واجد ارزش، با وجود ارزش های محتوایی (تاریخی، فرهنگی و اجتماعی) از نظر ریخت شناسی بافت و الگوی نوسازی دچار آشفتگی های بصری و عملکردی هستند. برای حل مساله این بافت ها تاکنون رویکردهای متفاوتی تحت عنوان موزه ای، توانمند سازی و ارگانسیتی اتخاذ گردیده است؛ رویکرد ارگانیستی که با جامع نگری سعی در تکیه بر میراث موجود در بافت های فرسوده واجد ارزش و تلفیق اقتصاد و فرهنگ و احیای پایدار بافت های تاریخی از طریق تعیین نقش آن ها در سازمان فضایی شهر دارد، با تئوری های جدید ساماندهی شهری از جمله «توسعه خلاق» همخوان است که یکی از روش های پیاده سازی توسعه خلاق برنامه ریزی گردشگری بافت های فرسوده می باشد. این مقاله با بررسی نظریات نوین توسعه بویژه توسعه خلاق با رویکرد گردشگری و تدوین مدل (SZCD)، که مدلی برای شناسایی پهنه های زمینه ساز توسعه خلاق بافت فرسوده با رویکرد گردشگری در برنامه ریزی شهری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی (AHP) است. عوامل، معیارها و شاخص های مدل در محدوده امامزاده یحیی را استخراج کرده و نتیجه را در قالب پهنه زمینه ساز توسعه پیشنهاد کرده است.
    کلیدواژگان: توسعه خلاق، پهنه های زمینه ساز، گردشگری، مدل شناسایی پهنه های زمینه ساز توسعه خلاق (SZCDM)، تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، تهران
|
  • Abolfazl Meshkini, Faryad Parhiz, Hafez Mahdnejad, Akram Tafakori Pages 7-20
    Globalization is undoubtedly the most striking difference between yesterday and today; it is closely related with the concepts of integration and homogenization of the world, the global village, global communication compression, or “excessive compaction of different meanings and concepts” according to John Short. Implications and consequences of this phenomenon have widely overshadowed political, economic, social and cultural aspects of global communities differently. Cities are like a reflection and portray for globalization in a way that the dynamics of contemporary cities implicate globalization. Cities in the Age of Globalization have rapidly changed their economies in order to adapt themselves to multinational companies, international media and foreign tourists. International trade centers, International festivals and immigrant communities are now parts of urban landscape. On the same basis, the present study attempts to analyze the consequences of globalization on cities, and consequently on urban regime changes, in a descriptive – analytic way. This research shows that the processes of globalization have lead to changes in cities and network of cities. This means that most funds and elites are concentrated in particular cities. Social polarization and digital dichotomy has increasingly risen. “Fear architected” is hanging upon the wealthy habitations and Kinsey city has been replaced by the entrepreneurship city. It means that the principles and procedures of urban policy have changed from the welfare policies towards economic competitiveness policies. The idea of cities as a place of collective life has peacefully changed to the idea of cities as places of competitive economic benefits.
  • Nina Almasifar, Mojtaba Ansari Pages 21-34
    Environmental safety and citizen's perception of simulated natural environments towards utilization of urban landscapes and its applications are among the most significant standpoint of developed countries especially in scientific fields such as sociology, management and landscape design. Subjective and objective perception of safety refers to landscape structure and arrangements of its components. Certain criteria and standards of environmental safety should be developed so structure and arrangements of components could be figured out. In this regard, it could be pointed out to CPTED method which emphasizes on decreasing delinquencies by and through landscape design. Simply there are so many places and situations in which it is probable that men feel safe but women dont. Objective of the present study is to identify criteria and principals which emphasizes on details of women safety in society and various part of urban landscape that is essential needs and requirements which might be subjective yet have an effect on environmental efficiency. To achieve such goal in the present study number of individuals has been estimated and the environments have been rated based on the individual's concentration in each part. Considering such statistical data compared to data gathered by police division of park delinquencies, it has been recognized that absence of individuals is proportional to scale of delinquencies and misbehaviors. Subsequently women are asked to present their idea in a questionnaire based on CPTED principals on lack of safety in urban districts (especially in the case study park) and other places they are not willing to be. Finally it is concluded that in societies which have a deep tenets and cultural structures, CPTED method should have included detailed criteria of landscape design characteristics for women.
  • Amirhoseein Pourjohari, Hamid Majedi Pages 35-48
    As in many developing countries, Iranian cities are growing in population and physically expanding at a high rate. For approximately the past five decades, after formulation of the first series of urban development plans, defining the urban growth boundary (UGB) has been an important policy tool of (central) government and urban management agencies. Throughout this period and despite clear evidence indicating the ineffectiveness of the UGB whose policy has been adhered to with no major modifications. Perhaps lack of effort in this area goes back to the absence of scientific studies in the field of level of success of the policies and available tools. It is such an extent that current trend of urban growth management is considered as an appropriate approach. This article, while paying attention to relevant theoretical topics, analyses urban growth management and boundary in Iran. Evaluation of the current growth management process is conducted through definition of special quantitative indices and sample monitoring using non-parametric analysis techniques in GIS. As a result through a quantitative framework, this research demonstrates the weaknesses in the current procedure. The fundamental blunders cast doubt over the accuracy and credibility of the urban management mechanisms in Iran. Applicable results from the research include the necessity to revise the current policy tools.
  • Mohammad Reza Rezvani Pages 49-62
    Counter urbanization is the movement of population from urban areas to rural areas that generally is associated with migration from cities to villages. There is many evidences about counter urbanization in developed courtiers in past decades, but this phenomenon is relatively new in developing countries and there is in limited spaces including the metropolis environs. There are evidences about the temporary and permanent counter urbanization and reverse migration of people from metropolises to urban and rural areas in Iran especially in city of Tehran. The Objectives of the present research is study and analysis of counter urbanization and its changes in city of Tehran and factors affecting it. The required data by documental methods and mainly by secondary analysis of population senses is gathered and then processed and analyzed. The results indicates the net- migration in city of Tehran at least two recent decades was negative and in fact some of Tehran’s residents have immigrated to surrounding rural and urban areas in certain periods. However although the net- migration has been negative in city of Tehran in past two decades, but these population flows didn’t have important role in decentralization from city of Tehran, because of Tehran's most important migration destination are other townships in Tehran province especially cities and villages around the city of Tehran and this settlement doesn’t have far with Tehran. Therefore is necessary implementing development plans and regional balance in the country and rural and urban integrated management in Tehran Metropolitan Area? Also decentralization should be total Tehran province or at least cover the Tehran Metropolitan Area and doesn’t have limited only to city of Tehran (22 urban districts).
  • Mohammad Reza Pourjaafar, Mojtaba Ansari, Hadi Mahmoudinejad, Amin Alizade Pages 63-82
    In the context of theoretical literature and the overlap of interdependent of coherent subjects like “urban planning” and problem solving in urban design, the concept of creativity and innovation incentives are contemporary ones which depending on the emergence of new trend’s bring up the affection of reflection and urban construction reflection hierarchy context, specialty in the context of criticism and interpretive reflection. Accordingly here are “children and youths” who have not cared for the process of urban planning and design; however, study for finding solutions and policies in this regard is of high importance so that invocation of sense of creativity in these groups can be the most important case which are necessary in design of urban spaces and environments. Results of the study show that by urban spaces design, especially urban public spaces and environments and parks, the possibility of empowering and invocating citizen’s sense of creativity as a whole and that of children and youths specialty is brought up whose consequences are pointed out in some criteria frameworks (in strategic, technical and administrative contexts; generally and specifically.
  • Leila Zamanikokhalo, Daryoush Norouzi Pages 83-90
    The main purpose of the present research is the classification and Specification & the priority of educational requirements of citizens of Tehran District No. 19 according to the municipality educational syllabuses (Urban Civil Assistant Department). For this purpose, 29 educational subjects which are subset of urban mayor domain assistant have been classified and organized according to priority. Classification and making their priority of citizens’ educational requirements is one of the administrative directors’ distresses. Surveying society is all citizens of Tehran District No.19 (included as male and female specially, family supervisors) on the first half of 2008 that their numbers are 248/315 people (64285 family). 384 people have been elected through cluster- randomly sampling method according to the Morgan Table. Research method is descriptive-measurement and measurement tool was the researcher questioners which have 29 closed questions. After description of the collected data, the sample group and data have been analyzed through Chi Square and Freidman Statistical Test. According to the results of the research, educational requirements of citizens of Tehran-District No. 19 has been organized and classified. For sampling, the 1st priority is urban public hygiene and the 2th, priority is individual and family methods and ways of help and rescue and the likes.
  • Mohammareza Samimi Pages 91-98
    The aim of this paper is to identify the role of management in economic and social sustainability of urban regions from the viewpoint of citizens. Using existing literature, initially some influence managerial indicators to evaluate the extraction effects and based on the required data through questionnaires has been collected from the city of NOOR. Research method is descriptive analytical which it appropriate to the type of data, nonparametric statistical tests for data analysis has been used. From the viewpoint of citizens, Research results show that administrators with their own functions and programs have caused positive social and economic effects such as: increasing level income of citizens, increasing of employment and creation job opportunities, rising life standards, reducing unemployment, reducing crime and activities Unlawful cities, reduce social conflicts, rising level of social security; and negative effects such as: lack of people participation in projects and programs in landscape and landscape degradation. Based on κ-square test statistics in this area, there are significant agreements between the citizens.
  • Mosa Kamanroudikojori Pages 99-114
    Making appropriate urban spaces for the disabled that should be considered the most priority of urban management programs and actions. Despite significant policy and legislative actions of national and local urban management Tehran a long, medium and short- term plan run prospects for solid, sustainable and effective mechanisms of monitoring, controlling, evaluation and organization arrangements rerequire in making appropriate urban spaces for the disabled does not include completely. This study surveying the structural pathology-Management making appropriate buildings and public roads for disabled people in Tehran and a program executive at two levels and a few related variables and indicators. First level data to study Library and information in the second method with five case studies from field samples of buildings and public roads in areas of northern, central, south, east and west of Tehran has been collected. For statistical analysis, the quantitative and qualitative research methods were used simultaneously. Based on the findings of this study that focused on the structure and function of performance necessary to disperse the Tehran urban management making appropriate urban spaces for the disabled and does not require the development of participatory political structure based on the plural good governance. Reform the structure, processes, information and education, including general and specialized management solutions realization rules making appropriate urban spaces for the disabled in Tehran.
  • Nasrolah Molayei Hashtjin, Seyed Habib Razi, Reza Hasanpour Pages 115-128

    Various events in the country according to the extent and variety of climate, human made dangerous, the gap between urban and rural environments, unfair distribution of services and facilities and lack of hierarchy in the rural community service problems are following the disastrous, One way to increase efficiency and safety factor depends on the villages is identifying, study and proper implementation of new methods to reduce fire risks by building firefighting center and their correct site selecting in the villages, In this study the village of Tahergurab from central city of Some Sara of Gilan province, with the aim of performance measurement and improvement of the existing firefighting station service hierarchy model and determining optimal location of rural firefighting stations, the defined area by using documents and field and analytical methods - descriptive and quantitative methods were studied. Accordingly Tahergurab village with large population (1317 persons) and the minimum total distance (102.9 km) compared to other villages, there most types of services in total institutions based on Gatman method (29 units) and having the highest centrality values (2.81), is the appropriate location for construction and development of firefighting center. Also, based on the SWOT model, strengths, weaknesses, opportunities and threats in the firefighting station according to different environmental aspects - ecological, economic, administrative review and ultimately a comprehensive safety and fire model is presented. The result suggests a positive and effective role in dealing with incidents of this firefighting station, especially, fire and increase public satisfaction is a function of the firefighting station.

  • Mohammad Eskandarinode, Seyed Aref Mosavi, Leila Sayad Bidhendi Pages 129-146
    Today, informal settlements as part of urban structures have been accepted and tried that existing capacity of organizing and empowering them to be used. Important issues in the informal settlements which are always considered documents empowerment, is social structures in this settlements. This research is trying to use descriptive and analytical approach and using the field techniques and use of questionnaires to evaluate the social structure of informal settlements. For this purpose, two informal settlements which names are Sheshsad dastgah and Poshtshahr in BandarAbbas has been studied. Descriptive data were reviewed and data were analyzed using factor analysis. The results show that these neighborhoods in homogeneous distribution and social indicators coordinate variables are not homogeneous. And most of the studied variables have not an acceptable coefficient in factor variables and homogeneous development of social indicators. The results in this direction were summarized and recommendations to promote and improve social indicators were presented.
  • Ehsan Legzian, Mohammad Ranjazmay Azari Pages 147-168
    It should be noted that in provision of “urban department document”, caring for land development management is of those important issues whereas neglecting of interdependent to land development management in one hand, and being parallel to the pre-stream of physical development for urban spaces in other hand, result in district of the main goals of development plans which are important in the context of toward “urban life quality promotion”. The main goal of this article is to introduce an applied model in the context of land development management so as to create coordination between development stream in cities and future development plans emphasizing and paying attention to the existing environmental potentials and the way to deal with the concepts of land and ownership and solution in this regard. Therefore, “land readjustment” is introduced as a selected method for land development management in urban contexts, and its different applications are investigated with respect to the experiences of recent decades. Result of the study can be used as useful tool and applications toward guiding and management of land development, and in accordance with “urban management” especialically the areas of land ownership rights and the methods of dealing with future development of the city in accordance with urban development plans.
  • Yosef Ashrafi, Ali Malekzade Pages 169-186

    Cities are increasingly aware that they need to take a proactive role in making their local economy competitive and in improving the quality of life for all residents. Experience in developed countries indicates that local government economic and social development efforts are more successful if guided by a strategic process. In between visioning as a heart of strategic process and as a strategic thinking before strategic planning is important in planning for urban development.

    Objective

    This paper followed two principal goals: first purpose is to provide community residents with a process for thinking about and planning for their shared future. The second purpose is guides a community through the process of arriving at a shared vision for urban development planning and an action plan that supports and leads the Maragheh toward its goals.

    Methods

    The methodology is practical at the purpose of research and descriptive- analytic at the course of research. Responder for this study was 305 citizens, 62 elites (in one of two focus groups) and 36 city authorities. A nonrandom selection process was used to obtain focus groups and city authorities and random selection for citizen.

    Results

    It combines input from citizen, focus groups and city authorities to positively influence urban development planning initiatives. This process result will culminated in the creation of a vision that will guide urban development and invigorate city’s action plan.

  • Farah Habib, Seyed Amirhosein Garakani, Seyed Mostafa Mokhtabad Amarei, Fateme Rahim Bakhsh Pages 187-202
    Most of reconstruction programs after the happenings, the total or partial policy of relocation of habitation, as an appropriate solution, respect to technical aspect, is considered for decreasing the risk and providing security for earthquake, flood, ground drift, etc. However, investigating different experiences predicate that the relocation consequences are in forms that generally the remainders which were transited for reasons as the lack of any the reconciliation at renovation of architecture in the new village with the old village in the process of rehabilitation, that there were no satisfaction and often the relocation caused the villagers lose their self-sufficiency and feel dependent to a place at the new village. At this article the village is assumed as a text which consists of different layers and by investigating the semiotics approaches, based on Lotman Symbolic theory, the manner of how the transformation signs such as the sky-line, the neighborhood system, the pavement network model, and etc. at the new village of Babapashaman at Lorestan Province are considered. With regard to transformation of the sings and satisfaction villagers, design with stress on semi logy analysis and utilization of old rural sings that is acceptable by villagers that must be rehabilitation or relocation can be use for designing villages.
  • Naser Barakpour, Hamed Ghoharpour, Mehdi Karimi Pages 203-218
    Municipality performance measurement and evaluation for services delivery can be done in two ways, based on objective and subjective perspective. In objective view, quality of services measured according to the certain standards and criteria. While in subjective view, citizen satisfaction and their feelings are determinant for quality of municipality performance. In present research, a model for evaluating municipality performance has been designed and implemented in two districts of Tehran, based on literature review and examination of other countrie's experiences. The main purpose of this study is assessing the citizen satisfaction with municipal services and also evaluating factors affecting it. In this research, satisfaction will be examined as a dependent variable. Urban public services including 17 municipality tasks and their quality are considered as independent variables which have direct impact on overall living environment quality and citizen satisfaction. In this survey research, the main and necessary data has been gathered by questionnaire. In this study, the impact of various factors on citizen satisfaction has been considered. The results indicate that citizen satisfaction level in both districts is close to average, but there are differences between two district residents based upon social characteristics such as age, education and gender on citizen satisfaction.
  • Ali Akbar Taghvaee, Sakine Maroofi Pages 219-234
    In this article, the authors try to describe and explain the influence mosques on the quality of urban environment. The investigation is going to answer the following questions: whether mosques can affect the quality of the surrounding physical environment or not? Whether the socio-cultural and religious function of mosques affects their social environment such as social cohesion and the sense of locality? The Hypotheses of this research are as below: 1. It seems that the existence of the mosques affects the surrounding physical environment. 2. There is a meaningful relationship between the socio-cultural and religious function of the mosques and the level of social cohesion in the case under study. 3. There is a significant relationship between the existence of mosque in a neighborhood and the sense of locality. In order to examine the above hypotheses, Hazrat-e Amir mosque was selected as the case study and a questionnaire was prepared and then data were collected. The variables were determined and defined. Finally the responds were analyzed by SPSS. Based on the results, the third hypothesis was rejected and the other two were accepted.
  • Mohsen Rafiean, Dr. Mohammad Reza Bemanian, Dr. Mojtaba Rafiean Pages 235-257
    Inner city renovation attitudes has been increased last decades، this growing attitudes make planners pay attention to best comprehensive approaches، one of this is organic approaches that consider all economical، social، functional، legislative and physical aspects together. Creative development as a means of this approaches also consist on combination of culture and economy explained by Florida (2002)، this concept can carry in heritage sites with tourism consideration، it means that creative development with tourism approaches can led to renovation. But the question is that “Is the potential of deferent parcels or zones in one district the same for development?” this theses focus on identifying suitable zones for creative development with tourism approach in heritage sites with SZCD model، that measure factors، criteria and indexes of creative development with tourism approaches by using AHP methods.