فهرست مطالب

حدیث پژوهی - پیاپی 5 (بهار و تابستان 1390)
  • پیاپی 5 (بهار و تابستان 1390)
  • 312 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/06/20
  • تعداد عناوین: 9
|
  • سهیلا پیروزفر، محمد مهدی آجیلیان مافوق صفحه 7
    در بررسی سیر تاریخی مکاتب حدیثی، گاه با خاندان هایی روبه رو می شویم که تاثیراتی اساسی بر تحولات آن مکاتب گذاشته اند، به طوری که نمی توان آن مکاتب را بدون در نظر گرفتن نقش و تاثیر این خاندان ها بررسی کرد. در این میان تاثیرات خاندان اشعری بر مکتب حدیثی قم آن قدر گسترده است که شاید بتوان تا نیمه اول و اواسط قرن سوم هجری، از مکتب حدیثی قم مترادف با مکتب حدیثی اشعریان یاد کرد. نویسندگان این مقاله به تشریح نقش اشعریان در پیدایش، توسعه و گسترش مکتب حدیثی قم در قرون اول تا سوم هجری پرداخته و سیر تحولات آن مکتب و میزان تاثیرپذیری آن از این خاندان را بررسی کرده اند.
    کلیدواژگان: خاندان اشعری، مکتب حدیثی قم، محدثان اشعری، قم، طبقات اشعریان
  • محمد تقی دیاری بیدگلی صفحه 43
    نوشتار پیش رو، با عنوان «نقش و کارکرد روایات تفسیری معصومان(ع)» در صدد آن است تا ضمن شناسایی گونه ها و کاربردهای متنوع روایات تفسیری، مهم ترین کارکردهای آن ها را با ارائه برخی نمونه ها در فهم و تفسیر آیات قرآنی با تاکید بر دیدگاه ها، مبانی، روش و گرایش تفسیری علامه طباطبایی تبیین و بررسی کند. پرسش کلیدی و اساسی مقاله، این است که آیا همه روایات موجود در تفاسیر، روایات تفسیری شناخته شده، در فهم مفاد آیات قرآنی، نقش و کارکردی یکسان ایفا می کنند؟
    کلیدواژگان: تفسیر ماثور، روایات تفسیری، روش تفسیر نقلی، پیامبر اکرم(ص)، اهل بیت(ع)، المیزان، علامه طباطبایی
  • محسن قاسم پور صفحه 69
    عالمان جرح و تعدیل، برخی راویان حدیث را به دلیل وجود صفات و یا سیره اخلاقی خاص و یا اعتقاداتی ویژه، مورد مذمت قرار داده اند. اعتقاد به غلو و تفویض از جمله عواملی است که راویان در منابع رجالی متقدم، آن را موجب جرح شمرده اند. این پدیده، در سده های دوم و سوم هجری، در میان گزارشگران احادیث ائمه رواج داشته و البته امامان معصوم با آن به شدت مقابله می کرده اند. عالمان علم رجال با الهام از رویکرد ائمه با چنین راویانی و استناد بدان به ویژه تحت تاثیر عالمان و محدثان سده های سوم و چهارم شهر قم تعابیر و اصطلاحاتی را در آثار خویش به کار برده اند که به مذهب غلو و تفویض معطوف است. تعابیر به کار رفته ناظر به غلو یا تفویض راویان در میان منابع متقدم رجالی شیعه از وحدت رویه برخوردار نیست و در مواردی به جای هم به کار رفته است. بر این اساس، نظر کسانی که خواسته اند با توجه به اصطلاحات یا تعابیری خاص، دو گروه یاد شده را به دقت از همدیگر متمایز کنند، همه جا استوار نیست، و منابع رجالی در برخی موارد، با چنین دیدگاهی همراهی ندارد. این گروه نقش مؤثری در ورود این نوع اصطلاحات در منابع رجالی داشته است. مقاله حاضر، دیدگاه های رجالی عالمانی نظیر کشی، نجاشی، شیخ طوسی و ابن غضائری را محور اصلی پژوهش قرار داده است.
    کلیدواژگان: غلو، تفویض، رجال، راویان، حدیث، جرح و تعدیل
  • پرویز رستگار صفحه 95
    ابوحنیفه، نعمان بن ثابت، نزد کسانی از دانشمندان سال های زندگی خود، زانوی شاگردی بر زمین زده بود. از او در این مسیر سخنی گزارش کرده اند که دربردارنده کارگشایی ویژه برای دو سال از سال های دانش اندوزی و نیز ستایش بلند و کارآمدی برجسته یکی از آموزگارانش است: «لو لا السنتان لهلک النعمان.»گروهی از نویسندگان امامی مذهب، پس از رخ نمایی از این گفته در نوشته ای سده سیزدهمی، اشاره آن را به سوی امام صادق و شاگردی دو ساله ابوحنیفه نزد آن بزرگوار دانسته اند. در این نوشتار، با یادآوری بهانه های گریز ابوحنیفه از امام صادق و زمینه های گرایش او به زید بن علی نشان داده می شود که این سخن به زید اشاره دارد و هموست که در این جمله بحث برانگیز مورد ستایش قرار گرفته است، زیرا در یک کلام ابوحنیفه خویشتن را در جهان دانشورزی، حبیب زید و وامدارش و رقیب امام صادق و هم قطارش می دیده است.
    کلیدواژگان: ابوحنیفه، لو لا السنتان، زید بن علی(ع)، امام صادق(ع)، زیدیان
  • محسن صمدانیان، فردوس میریان صفحه 119
    پیروی از هنجارهای دینی و اجتماعی، موجب برقراری هر چه بیشتر نظم در امور مختلف و پیشرفت جامعه از جمله تقویت بنیه های علمی، فرهنگی و اقتصادی آن است. هر جامعه و یا گروه قواعد، قوانین و آداب و رسوم خاصی برای ایجاد روابط با یکدیگر و انجام امور فردی و اجتماعی خود دارند که به آن «هنجار» می گویند. شناخت هنجارها و ناهنجاری ها و موضوع های مربوط به آن، از جمله علل عدم پیروی از هنجارها(ناهنجاری) می تواند در کنترل ناهنجاری و حفظ و تقویت ارزش ها و هنجارهای مفید مؤثر باشد.
    بسیاری از سخنان امام علی در نهج البلاغه حاوی موضوع ها و مسائل اجتماعی است. همچنین مطالب این کتاب گویای چگونگی عملکرد آن حضرت در اجرای احکام و حدود الهی و مواجهه با هنجارها و ناهنجاری های اجتماعی است. از این رو در این مقاله، پس از توضیح مختصر در مورد هنجار و علل پیروی از آن، دیدگاه نهج البلاغه در مورد بعضی از عللی که از نظر جامعه شناسی موجب عدم پیروی از هنجارهاست، بیان شده و مهم ترین علل عدم پیروی، یعنی عدم وجود هنجار، ناآگاهی و عدم درک فواید پیروی از آن تبیین شده است. بی توجهی به اصول تربیتی صحیح و آماده نبودن برای دگرگونی ها و بحران ها نیز از این عوامل اند.
    کلیدواژگان: امام علی(ع)، نهج البلاغه، جامعه، هنجار، ناهنجاری، سنت
  • مهدی جلالی، علی صادقی صفحه 153
    حدیث بساط جریان شگفت انگیز سیر فضایی علی با فرش پرنده است که در معیت جمعی از اصحاب پیامبر از جمله ابوبکر و عمر صورت گرفته است. این سفر برای اثبات برتری و ولایت علی بر دیگران، در زمان پیامبر از مدینه تا غار اصحاب کهف انجام شده است. در همه روایات به جز روایت ثعلبی، اصحاب کهف فقط به سلام علی پاسخ می گویند، و از پاسخ گویی به دیگران سر باز می زنند. در این نوشتار، ضمن ارائه شبکه روایی حدیث بساط، روشن شده است که راویان اصلی حدیث، جابر و انس هستند. سپس گزارش کاملی از طرق شانزده گانه حدیث ارائه شده است. در پایان، به روش کتابخانه ای با تکیه بر منابع شیعه و اهل سنت، همه طرق حدیث از لحاظ سند و محتوا ارزیابی شده که در نهایت امکان وقوعی چنین مسئله ای به طور کامل پذیرفته شده است، ولی بر اساس وثوق سندی که پایگاه نظری این تحقیق است، وقوع اصل خبر با تردید روبه روست، البته بر پایه وثوق صدوری، صحت اصل خبر و وقوع آن را، بر اساس شهرت روایی حدیث و تلقی به قبول علمای سلف می توان پذیرفت؛ هر چند حدیث، درباره تعداد افراد و وقایع طول سفر، دچار اضطراب است.
    کلیدواژگان: علی(ع)، فضایل و مناقب، حدیث بساط، حدیث غمامه
  • حامد خانی(فرهنگ مهروش) صفحه 185
    از عالمان برجسته متقدم شیعی در عرصه قرائات، فقه، ادبیات و حدیث، ابان بن تغلب است. گزارش های رجالی درباره وی اندک به نظر می رسد. از دیگر سو، در مطالعه تاریخ علوم اسلامی در دو سده نخست هجری، بازشناسی شخصیت های کلیدی همچون وی، و رفع ابهام درباره اندیشه و حیات ایشان، اقدامی بنیادین محسوب می شود. یک روش برای شناخت بهتر این قبیل شخصیت ها، توجه به إسناد روایات ایشان، و استخراج داده های تاریخی مندرج در آن هاست. این مطالعه می کوشد به تحلیل إسناد ابان به طبقه صحابه و تابعین بپردازد، و با شناسایی و دسته بندی استادان وی در این دو نسل، شواهدی از حیات و اندیشه ابان را بازکاود، از تحصیلات وی پرده بردارد، و وابستگی های مکتبی او را بازشناسد.
    کلیدواژگان: ابان بن تغلب، تحلیل اسانید، تاریخ فقه در سده دوم هجری، تاریخ حدیث، بوم گرایی در حدیث، اصحاب ائمه (ع)
  • محمد خاقانی، حمید عباس زاده صفحه 247
    در این نوشتار، با بازخوانی مفهوم تصویر نزد قدما و معاصران، مؤلفه های تصویر هنری در اندرزنامه جاودانه امیرالمؤمنین به امام حسن بررسی، و به برخی تفاوت ها و مزیت های تصویرهای این اندرزنامه با تصویرهای شعری اشاره شده است.
    همچنین در پرتو دیدگاه های صاحب نظران نقد و بلاغت جدید، پاره ای از مصادیق این مؤلفه ها در اندرزنامه مذکور تحلیل شده است تا تمایزهای تصویرگری نهج البلاغه با دیگر آثار، بهتر باز شناسانده شود.
    کلیدواژگان: نهج البلاغه، نامه سی و یک، اندرزنامه، تصویر هنری، واقعیت هنری
  • سید علی اکبر ربیع نتاج، زهرا لازری صفحه 273
    روز بیست و پنجم ذیقعده را «دحو الارض» نام نهاده اند. اعتقاد رایج بر این است که در ابتدا تمام سطح زمین را آب های حاصل از باران های سیلابی نخستین فراگرفته بود، این آب ها به تدریج در گودال های زمین جای گرفتند، خشکی ها از زیر آب سر برآوردند و با مرور زمان گسترده شدند، و اولین نقطه ای که از زیر آب بیرون زد، موضع خانه کعبه بوده است.
    در این مقاله تبیین می شود که «دحو» در احادیث می تواند به دو معنا استنباط شود: گسترش زمین و حرکت زمین؛ و حمل دحو به هر دو معنا امکان پذیر است.
    نویسنده در نوشتار حاضر، ضمن بیان منابع احادیث دحو الارض و بررسی اسناد آن، به معناشناسی کلمه دحو می پردازد، و با ذکر مستندات مشخص می کند کدام یک از دو معنای دحو مورد نظر است، همچنین تلاش می کند احادیث را با قرآن و سنت متواتر مقابله کند تا صحت و سقم آن ها مشخص شود.
    کلیدواژگان: دحو الارض، کعبه، گسترش زمین، قرآن، بررسی حدیث
|
  • Sohailā, Piroozfar, Muhammad ā, Giliā, N. Mā, Fawq Page 7
    In a historical survey of the traditionist [tradition-oriented] schools، sometimes we meet with certain houses which had substantial effect on the development of those schools، in a way that one cannot discuss those schools without considering the role and influence of those houses. In this respect the influence of the Asharite House on the traditionist school of Qom is so vast that one may say that until the first half and the middle of the third century AH the traditionsit school of Qom was equal to the Asharite traditionist school. The writers of this article attempt to discuss the role of the Asharites in the emergence and development of the traditionsit school of Qom from the first to the third century AH and also explain the development of this school and the degree of the influence of this House on it.
  • Muhammad Taqi Beedgoli Deyāri Page 43
    Beside investigating the different kinds and functions of the Interpretative narrations this article attempts to study their most important functions، by offering some samples، in understanding and interpreting the verses of the Quran with emphasis on the views، principles، method and the interpretation tendency of Allameh Tabatabie. The main question of this paper is whether all the narrations that exist in interpretation or interpretative narrations have the same role and function in understanding the meaning of the verses of the Quran.
  • Mohsin Qā, Simpoor Page 69
    Experts in criticism and amendment have criticized some narrators of hadith because of some attributes، special moral traits or particular convictions. Belief in exaggeration and authorization is one of the factors which the narrators in earlier sources of transmitters of hadith have considered blameworthy. This phenomenon was widespread among the transmitters of the hadith of the Imams in the second and third centuries AH، and of course the infallible Imams strongly opposed it. The scholars of the transmission of hadith being inspired by the way the Imams dealt with such transmitters and on its basis-especially under the influence of the scholars and traditionists of the third and fourth AH centuries of Qom-have used certain expressions and terms in their works in reference to the school of exaggeration and authorization. However، the expressions used in reference to the exaggeration and authorization of the transmitters in the early Shii sources of transmitters of hadith are not consistent and sometimes they are used interchangeably. Accordingly، the views of those who intended to differentiate carefully between the mentioned two groups by employing certain terms or expressions are not always conclusive، and the sources of the transmission of hadith in certain cases do not endorse such view. This group had an effective role in introducing such terms in the sources of the science of the transmission of hadith. The present article is based mainly on the views of scholars like Kashi، Najashi، Sheikh Tusi and Ibn Ghadhaeri on the transmitters of hadith.
  • Parviz Rastagār Page 95
    Abu Hanifah، Numan Ibn Thabit، has been the disciple of some scholars for many years of his life. In this respect it is reported that he has uttered a saying which shows how he was helped in a special way for two years of the years of his learning and also his special praise for one of his grand teachers. He has said، “Were it not for the two years، al-Numan would have perished.” Some of the Imami authors having revealed this saying in one of the writings of the 13th century AH have argued that this saying refers to Imam al-Sadiq and the two years Abu Hanifa was his student. This article by highlighting the excuses Abu Hanifah brings for deserting Imam al-Sadiq، peace be upon him، and turning to Zayd Ibn Ali، shows that this saying refers to Zayd and it is he who is praised in this controversial utterance، for in short Abu Hanifah in the world of learning loves Zayd and is indebted to him and he thinks he is the rival of Imam al-Sadiq and his countryman.
  • Muhsin Samadā, Niān., Firdos Miriyā, N Page 119
    It is evident that observing the religious and social norms often leads to more order in different affairs of life and the development of the society، especially in its scientific، cultural and economic institutions. Every society or group has its special principles، laws، customs and conventions to maintain relationships among each other and to exercise their individual and social affairs، which they call “norms”. Knowing the norms and perversions and their related subjects، including the reasons of violating the norms (perversion) can be effective in controlling perversion and preserving and enforcing the values and useful norms. Many of the speeches of Ali، peace be upon him، in Nahj al-Balagheh contain social subjects and questions. Moreover، the subjects of this book display the way Ali followed to maintain divine laws and rules and the way he dealt with social norms and perversion. Therefore، in this article after a brief explanation of norms and the reasons why they must be followed، the view of Nahj al-Balagheh on some reasons which in sociology considered to be the cause of violation of norms are discussed. Among these the most important causes، namely the absence of norms، ignorance and not knowing their benefits are discussed. Ignoring the principles of correct education and not being ready for changes and crises are also some of these reasons.
  • Mehdi Jalāli, Ali Sādiqi Page 153
    Basat or flying rug tradition illustrates the strange event of Ali’s space journey on the flying rug، which took place in the presence of some companions of the Prophet، including Abu Bakr and Umar. This journey from Madinah to the Cave of the Sleepers has taken place at the time of the Prophet، peace be upon him and his household، to prove the supremacy of Ali and his authority over others. In all narrations except that of Thaalibi it is reported that the people of the Cave answered the greeting of Ali but refrained from answering the greeting of others. In this article besides offering the transmission chain of the Basat tradition، it is shown that the main transmitters of the tradition have been Jabir and Anas. Then a full report of the sixteen ways the tradition has been transmitted is given. At the end in a library research and on the basis of Shii and Sunni sources all the ways in which the tradition has been transmitted، in respect of documents and content، have been evaluated. It is concluded that the possibility of such occurrence is totally accepted but in regard of the reliability of the documents، which makes the theoretical ground of this research، the occurrence of the event itself meets with some doubt. Of course، on the basis of the reliability of the sources the truth of the tradition and on the ground of the tradition being well-known and accepted by earlier scholars its occurrence may be accepted، though the tradition concerning the number of the people and the events that happened throughout the journey is not clear.
  • Hamid Khā, Ni (Farhang Mihrwash) Page 185
    Ibban Ibn Taghlib is one of the eminent Shii scholars in the fields of Quranic readings، jurisprudence، literature and hadith. Scholars of the transmitters of hadith speak of him rarely. On the other hand، in the study of the history of Islamic sciences in the first two centuries in the Islamic calendar، recognizing a key figures like him and removing any ambiguity about his thoughts and life is considered to be necessary. One of the methods to know such characters better is to consider the documentation of their narrations and extract the historical data implied in them. This study attempts to discuss the way Ibban referred to companions and successors in his documentation، and by identifying and classifying his masters among those two generations to find out more evidence on his life and thought، to display his education and understand his ideological dependencies.
  • Muhammad Khāqāni, Hamid Abbāszādeh Page 247
    In this article by reviewing the concept of image from the viewpoint of the ancients and moderns، the constituents of the artistic image in the monumental Ali’s epistle of admonishes to Imam al-Hasan are studied and some of the advantages and differences of the images of this epistle with poetic images are pointed out. Moreover، in the light of the views of the experts in criticism and new rhetoric some of the examples of these constituents in this epistle are analyzed to show better the differences of the images of Nahj al-Balagheh with those of other works.
  • Sayyid Ali Akbar Rabi Nattāj, Zahrā Lāzari Page 273
    Twenty fifth of Dhilqidah is called “the spreading of the earth”. It is commonly believed that at the beginning all the surface of the earth was inundated by the water of the first torrential rains. Water gradually receded to ditches on the earth and in consequence the lands surfaced، and with the passage of time they were spread، the first place emerging out of water being that of Kaba. In this article it is explained that dahw or “spread” in traditions could be interpreted in two ways: the expansion of earth and the movement of earth، and therefore dahw could have two meanings. The writer of this article، besides looking into the sources of the traditions related to the spread of earth and evaluating their documents، discusses the meaning of the word dawh or spread، and by offering some documents shows which one of the two meanings is intended here. He also tries to compare the traditions with the verses of the Quran and reiterated traditions to show their truth or incorrectness.