فهرست مطالب

جغرافیا و برنامه ریزی - پیاپی 33 (پاییز 1389)
  • پیاپی 33 (پاییز 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • یوسف اشرفی، ایرج تیموری، رحمت الله فرهودی، مریم جعفری مهرآبادی، فاطمه سالاروندیان صفحات 1-33
    ویژگی اصلی برنامهریزی شهری در ایران از زمان شروع برنامه ریزی به مفهوم امروزی آن، رویکرد بالا به پایین آن میباشد. در این رویکرد، برنامهریزی بیش از اتکا به نیازها، اهداف و خواست های شهروندان و امکانات شهر، بر سیاست های دولت مرکزی استوار است، و به عنوان سندی غیرقابل تغییر طبق نظرات دولت مرکزی تهیه و برای اجرا به مسؤولان شهری ابلاغ میشود. مسؤولان برنامهریزی شهری راه های گوناگونی را برای مشارکت مردم در امور شهری تجربه کرده اند که به دلیل همان ویژگی بالا به پایین آن با شکست مواجه شدهاند. براساس نتایج تحقیق، رویکرد استراتژی توسعه شهری (CDS) فرآیندی مشارکتی (مشارکت واقعی) است که همه ذینفع ها و بهرهوران شهری از همه اجزای جامعه را دربر میگیرد.
    کلیدواژگان: استراتژی توسعه شهری، برنامهریزی، برنامهریزی مشارکتی، مشارکت عمومی
  • علیرضا ایلدرمی صفحات 35-57
    در این تحقیق به بررسی ارتباط پوشش گیاهی گون با عوامل توپوگرافی مانند جهت جغرافیایی یا دامنه، شیب و طبقه ارتفاعی در زاگرس مرکزی پرداخته شده است. ابتدا منطقه به سه طبقه ارتفاعی و سه کلاس شیب تقسیم و چهار جهت جغرافیایی در آن تعیین گردید. پوشش گیاهی موجود با پیمایش صحرایی تعیین و اندازه گیری فاکتورهای پوشش به وسیله نوار و به روش سیستماتیک - تصادفی در تمامی دامنه ها، طبقات ارتفاعی و کلاس های شیب انجام شد. جهت مقایسه پارامترهای مختلف مربوط به طبقات شیب، ارتفاع و دامنه ها و بررسی وجود اختلاف معنی دار بین میانگین ها از قبیل تراکم، درصد پوشش گیاهی به ترتیب از روش آنالیز واریانس یک طرفه و آزمون دانکن و از نرم افزار SPSS و Excel استفاده گردید. نتایج نشان داد که بیشترین و کمترین درصد پوشش گون به ترتیب در دامنه شرقی و غربی، در حالی که بیشترین و کمترین تراکم گون به ترتیب مربوط به دامنه شمالی و جنوبی است. طبقه ارتفاعی 2500-2300 و شیب های 50-30% و 30-20% بیشترین پوشش و تراکم گون را دارند و کمترین هر دو این فاکتورها مربوط به طبقه ارتفاعی 2500 متر به بالا و شیب 60-50 درصد است. آتش سوزی، تغییر کاربری اراضی مرتعی به زراعی در ارتفاعات پایین و وجود شیب های تند، برون زدگی سنگی، عمق کم خاک و وزش بادهای شدید در ارتفاعات بالا از دلایل کاهش پوشش و تراکم گون بوده اند.
    کلیدواژگان: گون، خاک، عوامل توپوگرافی، مراتع کوهستانی، زاگرس مرکزی، ایران
  • مسعود تقوایی، امید مبارکی صفحات 59-82
    یکی از مهم ترین فضاهایی که در میان مقصدهای گوناگون مورد توجه و بازدید گردشگران قرار می گیرد، شهرها می باشند. در این میان شهرهای پرجمعیت و تاریخی جاذب گردشگران بیشتری هستند. فضاهای شهری از دیرباز جذاب ترین فضاها به شمار می روند، زیرا شهرها پیشرفته ترین و کامل ترین سکونتگاه های انسانی بوده و دربردارنده مراکز مهم اقتصادی، علمی، تفریحی، پزشکی و غیره هستند. به طور ویژه شهرهای تاریخی - فرهنگی فرصت های بسیاری برای گردشگران براساس منابع موروثی و باستانی دارند، به همین جهت مهم ترین کانون های جذب گردشگران هستند.
    روش این تحقیق پیمایشی، توصیفی و براساس تحلیل محتوا بوده، و هدف آن بررسی فضاهای تاریخی- فرهنگی شهر تبریز و پتانسیل ها و محدودیت های موجود در این بخش از شهر است که می تواند نقش مؤثری در برنامه ریزی و مدیریت گردشگری این شهر داشته باشد.
    برخی از یافته های این تحقیق نشان می دهد که فضای توریستی تبریز تحت تاثیر فضای تاریخی شهر قرارگرفته و بیشتر بخش مرکزی شهر را پوشش می دهد. لذا این بخش از شهر با وجود موقعیت مکانی مناسب و نزدیکی به مراکز تجاری، خدماتی و اداری و داشتن تجهیزات و تاسیسات شهری، دچار مشکلات خاصی مثل آلودگی شدید هوا، فرسودگی ناوگان حمل ونقل شهری، کیفیت پایین تسهیلات و خدمات گردشگری است.
    کلیدواژگان: فضا، فضای توریستی، توریسم شهری، شهرهای تاریخی، فرهنگی، شهر تبریز
  • فیروز جمالی، محمدرضا پورمحمدی، ابوالفضل قنبری صفحات 83-104
    هدف این مقاله، تحلیل نابرابری های ناحیه ای در سال 1385 و تعیین اولویت توسعه ای نقاط شهری استان آذربایجان شرقی است. روش پژوهش «توصیفی تحلیلی» است. شاخص های مورد بررسی متشکل از 39 شاخص، شامل شاخص های بهداشتی و درمانی، فرهنگی و آموزشی، اقتصادی، زیربنایی و مسکن، ورزشی و تلفیقی از شاخص های مورد مطالعه می باشد. با استفاده از روش های تحلیل عاملی و شاخص ترکیبی توسعه انسانی، درجه توسعه یافتگی و رتبه هر یک از نواحی محاسبه شده است. سپس با استفاده از مدل تحلیل خوشه ای، نقاط شهری استان آذربایجان شرقی در سه سطح توسعه یافته، نیمه توسعه یافته و محروم طبقه بندی شده و در نهایت، با بهره گیری از مدل رگرسیون به پیش بینی اولویت توسعه نقاط شهری استان آذربایجان شرقی مبادرت شده است. مدل رگرسیون نشان می دهد که به ترتیب سهم شاخص های بهداشتی و درمانی، مسکن و زیربنایی، ورزشی و اقتصادی در تخمین درجه توسعه یافتگی و در نتیجه کاهش نابرابری های ناحیه ای بیشتر می باشد. بنابراین با توجه به مدل رگرسیونی، شاخص های بهداشتی و درمانی و زیربنایی و مسکن به ترتیب اولویت برای نواحی محروم، نیمه توسعه یافته و توسعه یافته پیشنهاد می شود. شاخص های ورزشی و اقتصادی در اولویت دوم به ترتیب برای نواحی محروم، نیمه توسعه یافته و توسعه یافته توصیه می شود.
    کلیدواژگان: نابرابری، توسعه، تعیین اولویت، نقاط شهری، استان آذربایجان شرقی
  • سعید جهانبخش صل، بهروز ساری راف، علی محمدخورشیددوست، هاشم رستم زاده صفحات 105-130
    هدف تحقیق حاضر استفاده از شاخص MFI، تعیین حساسیت نوسان رطوبتی و مقایسه آن با کاربری اراضی موجود در محیط GIS است تا بدین روش کاربری های مستعد آسیب پذیری در مقابل خشکسالی های احتمالی در دشت سراب مشخص شوند. بدین منظور ابتدا داده های باران سنجی ماهانه ایستگاه های موجود در دشت سراب با استفاده از شاخص SPI(به عنوان یک شاخص استاندارد) در طول دوره آماری بررسی و سال 80-1379 به عنوان خشک ترین سال و 84-1383 به عنوان ترسالی مشخص گردید. داده های حاصله به محیط GIS منتقل و در نهایت نسبت به درون یابی متناسب داده ها در محیط GIS اقدام شد. در ادامه، ارزیابی حساسیت سطح زمین در مقابل نوسانات عنصر بارش با روابط ریاضی مدل سازی شد. با استفاده از تصاویر ماهواره ای ETM+ (خشکسالی) و SPOT (ترسالی) شاخص پوشش گیاهی (NDVI) منطقه در سال های مورد بررسی تهیه گردید. با تهیه نقشه کاربری اراضی منطقه (دیم، آبی، نقاط شهری، مراتع و...) و مقایسه آن با نقشه پهنه بندی شده شاخص نوسان رطوبتی دشت سراب با استفاده از تحلیل-های فضایی در محیط GIS، نحوه اثرپذیری نوع کاربری اراضی منطقه از وقوع خشکسالی ها مشخص گردید. براساس نتایج حاصله محصولات زراعی دیم غرب دشت سراب در درجه اول و محصولات زراعی آبی در مرکز و محصولات باغات در مراحل بعد بیشترین تاثیر را از نوسانات رطوبتی متحمل می شوند.
    کلیدواژگان: شاخص نوسان رطوبتی (MFI)، ترسالی، خشکسالی، تحلیل فضایی، دشت سراب، . GIS
  • کریم حسین زاده دلیر، مجتبی ولی بیگی درویشوند صفحات 131-146
    در این مقاله ابتدا با تعریفی از ساختارشکنی سعی در بررسی نگاه آن به شهر و برنامه ریزی شهری داریم. ساختارشکنی به عنوان یک تئوری تفسیری متون شناخته می شود. هدفش تحلیل متون است و عدم دستیابی به دانش پایه را در زبان شناسی، فلسفه و تئوری های ادبی شامل می-شود، که در نگاه به شهر به یک تنوع باورنکردنی از شهرها و روش های صحبت در موردشان براساس دو اصل نگاه افراد و گروه ها داخل شهر به آن و چگونگی کیفیت زندگی شهری باور دارد که در آن روابط سلسله مراتبی موجود بین فعالیت های گوناگون کاربری اراضی و بین تخصیص های گوناگون کاربری اراضی ساختارشکنی می شود و دستیابی به تنوعی در الگوهای کاربری زمین، و عدم ارایه نسخه ایی از پیش تعیین شده و بی انتها در مورد آن را، مورد توجه قرار می دهد.
    کلیدواژگان: ش، الوده شکنی (ساختارشکنی)، ش، هر، برنامه ری، زی شهری، روابط سلسله مراتبی در برنامه ریزی شهری
  • شهرام روستایی، محمدرضا نیک جو، احد حبیب زاده صفحات 147-173
    فرسایش خاک یک فرایند پیچیده و خطر بالقوه ژئومورفولوژیکی است و مقدار آن بازتابی از نحوه مدیریت زمین و شاخص توسعه یافتگی کشورها به شمار می رود. برای نیل به مدیریت درست زمین، لازم است پهنه های حساس به فرسایش در سطح حوضه ها شناسایی شوند سپس متناسب با توانایی ها و محدودیت های زمین، بهره برداری از آن صورت گیرد. مجموعه اطلاعات ورودی مورد استفاده در این تحقیق عبارتند از: لیتولوژی، کاربری فعلی اراضی و پوشش گیاهی، شیب توپوگرافی و تراکم زهکشی آبراهه ها. حوضه آبخیز بجوشن چای به دلیل داشتن شرایط ویژه فرسایشی، به عنوان منطقه مورد مطالعه در تحقیق حاضرانتخاب شده است. مطالعه ماهیت و ساختار منطق فازی و انطباق نقشه های خروجی از عملگرهای فازی با واقعیت های فرسایشی به دست آمده از مطالعات میدانی حوضه نشان می دهد که در پهنه بندی اراضی حساس به فرسایش، عملگر جمع جبری فازی به دلیل بارز نمودن پهنه های با حساسیت فرسایشی بالا، از راندمان و کارایی بالاتری نسبت به عملگر ضرب فازی برخوردار است.
    کلیدواژگان: فرسایش، پهنه بندی، تئوری فازی، حوضه آبخیز بجوشن چای، سیستم اطلاعات جغرافیایی
  • سید حسین میرموسوی، یونس اکبرزاده صفحات 175-190
    یکی از مخاطرات اقلیمی مهم در کشاورزی پدیده تگرگ است. میزان خسارت تگرگ بسته به نوع محصول، اندازه تگرگ، شدت رگبار آن و مرحله فنولوژیکی گیاه متفاوت است. شناخت روش های مقابله با این پدیده، مستلزم بررسی فراوانی وقوع و توزیع زمانی و مکانی آن در مناطق مهم کشاورزی می باشد. این مطالعه در جهت ایجاد زمینه برای برنامه ریزی به منظور کاهش خسارات تگرگ در مناطق آسیب پذیر استان آذربایجان شرقی صورت گرفته است. برای این منظور از 6 ایستگاه هواشناسی استان آذربایجان شرقی در طی دوره آماری بین سال های2006-1987 و ماه های آوریل تا سپتامبر (به عنوان فصل رشد گیاه) استفاده شده است. نتایج حاصل نشان می دهد که بیشترین فراوانی بارش تگرگ در محدوده شمال شرقی استان (شهرستان اهر) و کمترین فراوانی آن در شمال غربی استان (شهرستان جلفا) اتفاق افتاده است. ماه آوریل دارای بیشترین فراوانی بارش تگرگ و ماه سپتامبر از کمترین فراوانی برخوردار می باشد.
    کلیدواژگان: مخاطره اقلیمی، آذربایجان شرقی، توزیع زمانی و مکانی تگرگ
|
  • Y. Ashrafi, I. Teimori, R. Farhoudi, M. Jafari Mehrabadi, F. Salarvandian Pages 1-33
    The basic characteristic of urban planning in Iran from the start, to the contemporary meaning of it, is its Top-down approach. This approach is based on central government policies rather than focus on needs, goals, the wants of citizens and the city facilities. This planning is provided according to the statements of central government as an invariable document and is communicated to urban managers in order to be performed. In the current concept of global competition, a well planned city should have the best quality of life for people in addition to effective efficiency and function. So that the citizens can play the effective and active roles in forming urban environment. Urban planning managers have tried different ways to participate people in urban affairs, but these ways failed as a result of Top-down approach. In this paper, we have tried to follow the approaches by means of which it would be possible that participial planning to become instituted in urban planning of Iran. Therefore, the main purpose of the paper is paying attention to new approach (CDS) with Down-top and local characteristic, to encourage the public participation in urban planning of Iran. The research method is descriptive-analytical, in which the public participation, participial planning and the importance of it in urban planning have been discussed and through describing the CDS approach, the goals and the process of provision of it, the role in the performance of participial planning, have been studied. As the result of this study, the City Development Strategy (CDS) approach is a participial process (real participation) that involves all of urban users of the whole society classes. In fact, CDS is a participial decision making where main purpose is the provision of urban sustainable development by means of creating social capacities to fulfill the public participation.
  • A. Ildormi Pages 35-57
    This study aimed to investigate of relationships between Astragulus and topographic elements such as aspects, slope and elevation classes in central Zagros. For this purpose, the study area was divided to three elevation classes and three classes of slopes and defined four aspects in it. Vegetation types were studied by physiognomic- floristic method in the field. The factors of vegetation (canopy cover and density of Astragulus) were measured by transect with systematic-randomized method. Data were analyzed through analysis of variance one way (ANOVA) and homogeneity Duncan test. Statistical analysis indicated that maximum and minimum canopy cover percentage of Astragulus respectively was related to eastern and western aspects. Maximum and minimum density of Astragulus respectively related to northern and southern aspects. The elevation class of 2300-2500m had the highest canopy cover and density of "A. parrowianus" and the minimum of these factors occurred in elevation class of 2500m< and slope class of 50-60%. We found that grazing intensity (excessive), intentional and prescribed fire, change of rangeland use to agriculture in low elevations, low soil depth, intensive winds all caused to canopy cover decrease and density of A. parrowianus.
  • M. Taghvaei, O. Mobaraki Pages 59-82
    The important spaces among various destinations making instant attention for tourists are cities. Also population and historical cities are attractive many tourists. City spaces form attractive for spaces. Because cities Perform advanced and perfect human settlements and involve main central economic, science, recreational, medical, professional etc. for tourists. With special historical and cultural attractions they have many opportunities for tourists on the basis of inherited source and ancient monuments. The approach in this research is field based on studies, descriptive and on the basis of analytical study. Tourist spaces methods of historical-cultural city Tabriz of and potentials and limits that have effective role in planning and tourism management have been considered.Results of the research show that tourism space in Tabriz settle it as effective historical space especially in central part. Therefore this part of city with suitable local position and closeness to commercial, service and administrative sections. However, air pollution is outstanding and also transportation problems are very clear. We proposed to raise services standards of tourism; active renovation and rehabilitation of city transportation, presentation of financial exemption for private parts for investment in tourism are proposed. Creation to information and propaganda are central in suitable management of tourism planning in Tabriz city, which could assist with tourism development and suitable tourism space.
  • F. Jamali, M.R. Pourmohammadi, A. Ghanbari Pages 83-104
    This paper aims at analyzing regional inequalities in 2006 and forecast development priority in urban places of East Azerbaijan Province. The study area consists of urban places of East Azerbaijan Province in 2006. The method of study is descriptive-analytical. The study consists of thirty nine indices including health, cultural, economical, infrastructural, housing, physical education, and finally combination of these indices using factor analysis and HDI methods that examined the degree of development and ranking of the regions. By using cluster analysis method the urban places of East Azerbaijan were grouped in three levels as developed, developing and deprived. Finally, using the regression model the priority of the development in the urban places of East Azerbaijan was is determined. Regression model results shows that share of the indices of health, housing and infrastructural, physical education and economic estimation have greater degree of development and the decrease of regional inequalities. With respect to the regression model health and infrastructural and housing indices suggest priority for less developed, developing and developed regions respectively. The physical education and economic indices are two priorities that suggest less developed, developing and developed regions.
  • S. Jahanbakhsh Asl, B. Sari Sarraf, A.M. Khorshiddoost, H. Rostamzadeh Pages 105-130
    The aim of the present research is the use of MFI (moisture fluctuation index) with the purpose of determining moisture fluctuation susceptibility and its comparison with the existing land uses in GIS environment (geographic information systems). By so doing the susceptible land uses for probable droughts in Sarab Plain could be specified. At first monthly precipitation records of the existing stations in Sarab plain were studied through SPI (as a standard index) for the statistical period, and the year 1379-80 was specified as the driest year while year 1383-84 as the wettest one. The data obtained were transferred into the GIS software and finally, we interpolated land cover susceptibility inside the GIS. Followed by this, the appraisal of susceptibility of ground surface versus the precipitation element fluctuations was modeled by mathematical models. With the utilization of satellite images of ETM+ (drought) and SPOT (wet years) the vegetation cover index of NDVI of the region was prepared for the years of study. With the provision of land use map of the area (dry farming, irrigation, urban points, rangelands, etc.) and the comparison of it with the zoned map the moisture fluctuation index of Sarab plain and the effectiveness pattern of the type of land use of the region from drought occurrence were determined in the course of spatial analyses in GIS. Based on the results acquired, agricultural productions of dry farming in west of Sarab were categorized in the first grade and the agricultural productions of irrigated lands in the middle and finally the horticultural products in the next stage were most affected by moisture fluctuations.
  • K. Hosseinzadeh Dalir, M. Valibeigi Darvishvand Pages 131-146
    In this article, first with definition of the deconstruction, tried try to examine its view to city and urban planning. Deconstruction is realized as text interpretational theory that is the purpose text analysis and is included out of reach of basic knowledge in of philosophy, linguistics, littoral theory and believe in urban planning to diversity of cities. Speaking about them according to personals and groups views in city and quality of city life circumstance, is a kind of deconstructed hierarchical relations between different land use activities and different land use careers in urban planning. It is attended to diversity in land there use patterns and there is not on offered or ordered method about it.
  • S. Roostaei, M.R. Nikjoo, A. Habibzadeh Pages 147-173
    Soil erosion is a complex and potentially dangerous geomorphic feature and its rate is a reflection of the type of land management and growth index in any country. For reaching a better and correct land management level it is necessary to recognize sensitive zones of erosion in catchments and their utilization to be based on their potentials and limitations afterwards.In this article we have applied Fuzzy theory operators to recognize the areas susceptible to erosion and their zoning according to the erosion potentiality. Results obtained are closer to the reality due to the lack of firmness and flexibility of classic methods in valuing the data. The total input data used in this study include: lithology, the present land uses and vegetation cover, topographic gradient, and the density of runoff drainages.Study of the nature and structure of Fuzzy logics and the accordance of output maps of Fuzzy operators with the erosion realities obtained from field works indicated that:In the zoning of lands susceptible to erosion, the Fuzzy deterministic operator has a higher utility sue to better specification of lands susceptible to erosion compared to Fuzzy multiplication operator. Therefore, we propose higher sensitivities on the issues such as land use, utilization management and water, soil, and plant conservation and the possible costs imposed to managers, and the method proposed is Fuzzy added up method for the recognition of erosion susceptible areas.
  • S. H. Mir Mousavi, Y. Akbarzadeh Pages 175-190
    Hail is one of the crucial climatic extremes in agriculture. The extent of damage caused by hail is different depending on the type of crops, hail size, its shower size and the phonologic stage of plants. Understanding the methods of managing this crisis depends on our knowledge about the frequency of hailing and its tempro-spatial distribution in important agricultural areas. This study aims to identify these factors in order to design a plan for reducing hail damages in the vulnerable areas of the East Azerbaijan Province. For this purpose, the daily minimum temperature data were collected from 6 stations in East Azerbaijan Province between 1987-2006 by the measures from April to September. The basis was seasonal calendar of crop production. Results revealed that the highest amount of hailing happened in the north east of the Province (Ahar district), while the least was in the North West (Jolfa district). April and September showed the highest and the least amount of hailing respectively.