فهرست مطالب

اقیانوس شناسی - سال یکم شماره 4 (پیاپی 15، زمستان 1389)
  • سال یکم شماره 4 (پیاپی 15، زمستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/10/11
  • تعداد عناوین: 7
|
  • بابک امین نژاد، سعیدرضا صباغ یزدی، مجتبی صانعی صفحه 1
    بستر نواحی کم عمق مجاور مناطق عمیق با جریان های قوی موازی ساحل در معرض تغییر و تحول قرار داشته و کارهای مهندسی برای رژیم انتقال رسوب و تغییر شکل بستر پهنه کم عمق ساحلی مورد نیاز است. در این مقاله سعی بر آن است تا با ایده گرفتن از فرسایش در سواحل سیل گیر رودخانه ها و تاثیر احداث آب شکن عمود بر ساحل در آنها، روند فرسایش در اثر جریان های شدید موازی مناطق ساحلی تشریح شود. برای این منظور اثر آبشکن منفرد عمود بر ساحل که حدود سیزده درصد از عرض ناحیه کم عمق ساحل را می پوشاند بر الگوی جریان در یک مدل آزمایشگاهی مورد مطالعه قرار گرفته است. در این آزمایشات از اثر شیب بستر، تغییر دانه بندی، وجود صخره و ناهمواری های ناگهانی، نامنظمی های ساحل و شیب کناره آبشکن صرف نظر شده است. هدف اصلی این تحقیق بررسی آزمایشگاهی اثر سه شکل مستطیل، ذوزنقه و نیم دایره برای دماغه انتهائی سازه یک آب شکن عمود بر ساحل بر تشکیل میدان سرعت و الگوی کلی تغییر ریخت شناسی بستر سواحل با رسوبات دانه ای توسط مدل سازی فیزیکی است.:
    کلیدواژگان: مدل سازی آزمایشگاهی، تاثیر شکل دماغه آب شکن، الگوی تغییر ریخت شناسی، بستر دانه ای، جریان موازی ساحل
  • مهشید جلیلی، حسین نگارستان، شیلا صفاییان صفحه 11
    بررسی پراکنش و فراوانی ماکروبنتوزهای تالاب انزلی با نمونه برداری در چهار ایستگاه در بخش سیاه کشیم انجام شد. برداشت نمونه های کفزیان درشت، از بهار تا زمستان 85 با استفاده از نمونه بردار چنگه ای (ون وین گرب با سطح 250 سانتیمترمربع با سه تکرار به صورت فصلی انجام شد. همچنین عوامل محیطی مانند دانه بندی رسوبات، دما، اکسیژن محلول، pH، شوری و مواد آلی رسوبات اندازه گیری شد. ماکروفونای جداسازی شده، در حد امکان تا سطح گونه شناسایی شدند. در این تحقیق 36 گونه شناسایی شد که فراوانترین آنها: لارو حشرات sp Scirtes tibiolis، Chironomus Ambrysus mormon و کمتار sp Tubifex بوده که در چهار فصل حضور داشتند. اما شکمپای Valvata cristata تنها در تابستان مشاهده گردید. شاخص تنوع شانون نیز بین صفر تا 64/2 در نوسان بود. تنوع و فراوانی کفزیان درشت در بهار و پاییز بیشترین و در تابستان و زمستان، کمترین مقدار را دارا بودند.
    کلیدواژگان: کفزیان درشت، فراوانی، پراکنش، تنوع، تالاب انزلی
  • علی داداللهی سهراب، فرشید ارجمند صفحه 21
    پساب تولیدی کارخانه صابون سازی خرمشهر به عنوان بزرگترین و پیشرفته ترین کارخانه تولید صابون و گلیسرین ایران با ظرفیت تولید روزانه 100 تن چیپس صابون و 14 تن گلیسرین از طریق کانالی به طور مستقیم به رودخانه کارون تخلیه می گردد. با توجه به امکانات موجود، نمونه برداری از 3 ایستگاه به ترتیب در 50 متری بالادست محل تخلیه پساب کارخانه، 50 و 500 متری پایین دست محل تخلیه پساب بهمراه پساب خروجی و در 10 ماه متوالی از مهر 1385 تا تیر 1386 توسط ظروف نمونه برداری ون دورن (Van dorn) انجام شد. پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب و پساب کارخانه مورد بررسی و مقایسه نتایج اندازه گیری این عوامل با استاندارد سازمان محیط زیست ایران نشان داد که میزان(Chemical Oxygen Demand) COD، BOD (Biochemical Oxygen Demand) و کلرید پساب خروجی با میانگین های ppm 0/1300، ppm 8/196 و ppm 9/4042 از حداکثر مجاز استاندارد بیشتر است. طبقه بندی ایستگاه های مطالعاتی بر اساس نظام شاخص کیفیت آب (Water Quality Index) WQI، نیز نشان داد که ایستگاه های اول، دوم و سوم و پساب کارخانه با متوسط شاخص کیفیت سالیانه 63/54، 29/40، 71/45 و 32/24 به ترتیب در رده های متوسط، بد و بسیار بد قرار می گیرند. بررسی های آماری بر روی نتایج حاصل از نمونه برداری از ایستگاه های مطالعاتی نشان داد که ورود پساب کارخانه در بین ایستگاه ها طی ماه های نمونه برداری در سطح اطمینان 95% از لحاظ عوامل BOD، COD، نیترات، فسفات و بی کربنات اختلاف معنی داری را نشان می دهد و مشخص شد که پساب خروجی کارخانه با توجه به حجم آبگذری رودخانه و دبی فاضلاب خروجی، بر روی کیفیت آب رودخانه موجب ایجاد تغییراتی شده است. بررسی روند تغییرات نشان دهنده افزایش بسیاری از عوامل در ایستگاه دوم و کاهش قابل ملاحظه در ایستگاه سوم بوده که گویای توان خودپالایی رودخانه کارون است.
    کلیدواژگان: رودخانه کارون، کارخانه صابون سازی خرمشهر، کیفیت آب
  • مهدیه کارخانه یوسفی، یوسف فیلی زاده، هومن رجبی اسلامی، علی ماشینچیان، پرویز آبرومند صفحه 29
  • مجید احمدیان، شیما مدنی، منصور خلیلی عراقی، فرهاد رهبر صفحه 37
    با توجه به نقش مهم زیستگاه های دریایی در زندگی افراد و نقش اقتصادی آنها در امرار معاش ساکنین نواحی ساحلی، در این مقاله به بررسی و ارزش گذاری یکی از مهمترین زیستگاه های دریایی یعنی آبسنگهای مرجانی خلیج فارس پرداخته خواهد شد. در میان مناطق دارای آبسنگ مرجانی در خلیج فارس، جزیره کیش به عنوان منطقه ای که شدیدا تحت تاثیر صنعت گردشگری، توسعه ساحلی و سایر فعالیتهای اقتصادی قرار دارد، انتخاب شده است و با توجه به اینکه جنبه گردشگری جزیره از مهمترین مشخصات آن است، به تخمین ارزش تفریحی این زیستگاه در جزیره کیش پرداخته شده است. برای اندازه گیری مازاد مصرف کننده ارزش تفریحی از روش ارزش گذاری مشروط و میزان تمایل به پرداخت گردشگران برای بازدید از مرجان ها استفاده شده است. متوسط میزان تمایل به پرداخت گردشگران به عنوان یکی از شاخص های رفاهی از روش پرسشنامه انتخاب دوگانه و مدل نیمه پارامتری توزیع-آزاد (SNPDF) برآورد شده است. نتایج نشان می دهد که متوسط تمایل به پرداخت گردشگرانی که با غواصی از این زیستگاه بازدید کرده اند 454600 ریال و افرادی که از طریق قایق کف شیشه ای از این منبع مطلوبیت کسب کرده اند، متوسط تمایل به پرداختشان 16840 ریال برای هر بازدید است. با در نظر گرفتن مازاد تولیدکننده و تجمیع دو قسمت بالا، ارزش تفریحی سالانه آبسنگ های مرجانی جزیره کیش معادل 8/89 میلیارد ریال است که مبین ارزش قابل توجه این منبع طبیعی و نیاز به توجه ویژه سیاست گذاران در حفظ و بهبود این زیستگاه یکتا است.
    کلیدواژگان: ارزش گذاری اقتصادی، ارزش تفریحی، ارزیابی مشروط، تمایل به پرداخت افراد، آبسنگهای مرجانی، جزیره کیش، مدل نیمه پارامتری توزیع، آزاد
  • عزیر عابسی، محسن سعیدی، ناصر حاجی زاده ذاکر صفحه 49
    تخلیه سطحی فاضلابهای سنگین در محیطهای متحرک، تحت تاثیر مجموعه ای پیچیده از فرایندهای هیدرولیکی و فیزیکی قرار دارد. در مطالعه حاضر با توجه به مکانیزمهای متفاوت حاکم بر حرکت فاضلابهای سنگین، حالات مختلف جریان در تخلیه سطحی این نوع پسابها مورد بررسی قرار گرفته است. در این تحقیق با استفاده از روش مقیاس طولی و از طریق یک فلوم آزمایشگاهی که صرفا برای این نوع مطالعات طراحی و ساخته شده است، حالات مختلف جریان در مقیاس آزمایشگاهی شبیه سازی شده و الگوهای رفتاری حاکم مورد مطالعه قرار گرفته است. در نتیجه این مطالعه، معیارهای مشاهده رژیمهای سه گانه جت آزاد، جت چسبیده به کرانه و پلوم نفوذ یافته به سمت بالادست برای تخلیه سطحی فاضلابهای سنگین تدقیق شده و محدوده وقوع هر رژیم از طریق توسعه یک نمودار بی بعد تعیین گردیده است. محورهای این نمودار، پارامترهایی بی بعد دربرگیرنده متغیرهای جریان بوده که در نقاط مرزی، معیارهای تفکیک رژیمهای مشاهده شده از یکدیگر را نشان می دهند. معیارهای کمی استخراج شده، در ادامه جهت توسعه نمودار درختی طبقه بندی جریان در تخلیه سطحی فاضلاب سنگین مورد استفاده قرار گرفته اند. با استفاده از نتایج این مطالعه از طریق تشخیص محدوده وقوع هر رژیم و در پی آن زیر رژیمهای حاکم، پیش بینی مشخصات جریان به وسیله معادلات تجربی استخراج شده برای هر حالت ممکن خواهد شد.
    کلیدواژگان: تخلیه کننده های دریایی، فاضلاب، شناوری منفی، کانالهای ساحلی، تخلیه سطحی
  • شهربانو عریان، مصطفی تاتینا، مهتاب قریب خانی صفحه 61
    در این تحقیق تجمع فلزات سنگین وانادیوم، نیکل، کادمیوم و سرب ناشی از بخش محلول آب نفت خام در بافت عضله ماهی حلوا سفید مورد بررسی قرار گرفت. تحقیقات فوق در آزمایشگاه سم شناسی آبزیان پژوهشکده اکولوژی خلیج فارس انجام شد. دو محلول یکی عاری از نفت خام به عنوان شاهد و دیگری با دوز ppm 12 از نفت خام به روش اندرسن و با استفاده از آب دریا که مشابه آب محل صید ماهیها بود تهیه شد. سپس 42 عدد ماهی صیدشده از 6 ایستگاه مختلف در بخش شمالی خلیج فارس، در آزمایشات زیست سنجش بلند مدت (8 روزه) به تعداد 21 عدد ماهی در هر یک از تیمار ها قرار گرفت. پس از پایان 8 روز در معرض گذاری، ماهیان مورد آزمایش به طور جداگانه فریز و بسته بندی شده و جهت تعیین میزان تجمع فلزات سنگین در بافت عضله به آزمایشگاه ارسال شدند. اندازه گیری غلظت فلزات سنگین بوسیله دستگاه جذب اتمی (فیلیپس مدل PU 9400) انجام شد. در این مطالعه، میانگین میزان تجمع فلزات سنگین وانادیوم، نیکل، کادمیوم و سرب STD) (در بافت عضله ماهیان شاهد به ترتیب برابر با ppm 02/0 38/1، ppm 04/0 65/1، ppm 01/0 05/0 و ppm 03/0 29/0 و در ماهیانی که در معرض نفت خام با دوز ppm12 قرار گرفته بودند به ترتیب به میزان ppm 15/0 65/1، ppm 36/0 34/2، ppm 03/0 09/0و ppm 07/0 39/0 اندازه گیری شد. نتایج حاصل از تحلیل داده ها با استفاده از آزمون T-test نشاندهنده وجود اختلاف معنی دار آماری (05/0 P<) بین دو تیمار از نظر تجمع فلزات سنگین و انادیوم، نیکل، کادمیوم و سرب است. همچنین در ماهیان هر دو تیمار ترتیب تجمع فلزات سنگین به صورت Ni>V> Pb>Cd مشاهده گردید که این روند افزایشی با توجه به آزمون T-test معنی دار است. از سوی دیگر وجود مقادیر نسبتا زیاد از تجمع این فلزات در ماهیان شاهد را می توان به آلودگی آب محل زیست این ماهیان (خلیج فارس) نسبت داد. علاوه بر این، میانگین غلظت فلزات سنگین سرب و کادمیوم در بافت عضله ماهیان شاهد کمتر و غلظت فلز سنگین وانادیوم بیشتر از حد مجاز استاندارد برای مصارف انسانی تشخیص داده شدند.
    کلیدواژگان: حلوا سفید، نفت خام، فلزات سنگین، خلیج فارس، جمهوری اسلامی ایران
|
  • Aminnejad, Babak, Sabbagh, Yazdi, Saeed, Reza, Saneie, Mojtaba Page 1
    babak1409@yahoo.com Study Type: Research | Subject: Special Article abstract: The shallow parts of the coastal zone are usually affected by strong flow parallel to the coast lines. Thus, the bed morphology of these areas is subjected to permanent changes and engineering treatment is essential for controlling bed erosion and sedimentation. In this work, laboratory experiments are performed to investigate the effects of spur dikes end shape (which are located perpendicular to the shore line in shallow continental shelves) on formation of flow pattern and scouring due to strong parallel shore currents. To achieve this goal, the effects of single spur dike which covers about thirteen present of the continental shelf are studied. The three spur dike end shapes of rectangular, trapezoidal and semicircular are studied in present work. The measurements on velocity patterns and morphology changes of a sandy bed around the spur dike in a laboratory model are utilized to get general idea of spur dike end shape effects.
    Keywords: Spur Dike End Shape, Morphology Changes, Continental Shelves, Sandy Bed, Parallel Shore Flow
  • Jalili, Mahshid, Negarestan, Hossein, Safaeiyan, Shila Page 11
    Macrobenthic assemblages of the Anzali lagoon were studied in order to investigate their population density, distribution and abundance. Anzali lagoon with an area of 200 km² is situated in the south-west of the Caspian Sea. Samples were obtained in 4 stations seasonally and taken with a 250 Cm² Van Veen grab in Anzali lagoon from spring 2006 to winter 2006 with 3 replicates. Environmental factors such as temperature, grain size, T.O.M, salinity, pH and dissolved oxygen were also studied. 36 taxa were identified to species or lowest taxonomic level. The most abundant recorded species were Chironomus, Scirtes tibiolis, Ambrysus mormon of insecta, and Tubifex of Oligochaeta, which present in samples through the study area. However Valvata cristata of Gastropoda was observed only in summer. According to the results, the Shannon-wiener index fluctuated between lowest up to 2.64. Abundance and diversity of macroinvertebrates were maximum in spring and autumn. In spring it can be related to spawning and recruitment of the macrobenthos in Siah Keshim Wetland. In autumn however, greater amount of invertebrates in the environment can be as a result of reduction in water temperature which diminishes the feeding rate of predatory fishes. Summer and winter benthic invertebrates of Siah Kashim were lower in number and diversity. Most fishes of Anzali Lagoon are benthic feeders, so in summer when water temperature rises, they become more active in feeding macrobenthos. As a result their frequency and diversity reduces in summer. Winter in Siah Kashim coincides with death of many macrophytes, which provide space for aggregation of insect larvae as benthic animals. This may cause a reduction in benthos of Siah Kashim in winter.
    Keywords: Anzali lagoon, Macrobenthos, Distribution, Abundance, Diversity
  • Dadolahi, Sohrab, Ali, Arjomand, Farshid Page 21
    The Khorramshahr soap factory is the biggest and most advanced Iranian soap and glycerine factory with daily producing 100 tons soap-chips and 14 tons glycerine. The produced sewage of this factory is directly drained into the Karoon River through a channel. In this study, samples were collected from 4 stations including: 50 meter above, 50 and 500 meter lower and the sewage evacuation area during 10 months starting from October 2006 to July 2007 using Van Dorn sampler. The comparison of physic-chemical parameters of water and sewage with the standard values defined by Department of Environment, showed that the amount of COD, BOD and Chlorine (means 1300, 169.8 and 4042.9 ppm, respectively) in sewage is higher than the standard level. Based on water quality index, stations 1, 2, 3 and factory sewage with annual quality index of 54.63, 40.29, 45.71 and 24.32 were classified as moderate, bad and very bad, respectively. There was significant difference (p<0.05) in factors such as BOD, COD, nitrate, phosphate and bicarbonate among the stations during the sampling period. The results also revealed factory sewage has affected the river water quality in spite of high water volume and sewage exit flow. These changes in the quality of river water indicate increase of many parameters in second station and decrease in third station which shows Karoon River high ability of self purification.
    Keywords: Karoon River, Water Quality Index, Sewage, Soap Factory Khorranshahr
  • Karkhaneh Yousefi, Mahdiyeh, Filizadeh, Yousef, Rajabi Eslami, Homan, Mashinchiyan, Ali, Aberumand, Parviz Page 29
    Agar extraction for Gracilaria corticata by investigating the effects of various extraction variables such as soaking time, soaking temperature, seaweed to water ratio, extraction temperatures and extraction time and also Alkali treatment method. The results showed that agar yield was significantly affected by all the tested variables. The agar yield was maximized when extraction process was carried out with 1 h soaking time at 40° C with seaweed to water ratio of 1:100 and extracted for 1.5 h at 90° C. the result of alkali treatment showed that alkali treatments at 5% is the best concentration and 80 °C is the best alkali temperature for agar extracting. Also some of chemical and physical properties of agar such as gel strength and sulfate content were determinate. The result showed negative correlation between gel strength and sulfate content of Agar.
    Keywords: Gracilaria corticata algae, agar extraction, gel strength, Persian Gulf
  • Ahmadian, Majid, Madani, Shima, Khalili Araghi, Mansour, Rahbar, Farhad Page 37
    This research will discuss an assessment of the Economic value of Kish Island's coral reefs regarding their recreational usage, and estimate a visitor’s willingness to pay (WTP) for recreational benefits obtained, based on contingent valuation (CV) and dichotomous choice (DC). For determination of visitor’s willingness to pay semi-nonparametric distribution-free (SNPDF) model was employed. The visitors contain scuba diving and glass ship for visiting coral reefs. Results indicate that 73% of visitors in scuba diving and 52% of visitors in glass sheep are willing to pay for recreational values of Kish Island's coral reefs. The mean value for willingness to pay for the recreational annual value of the coral reefs is 45460 Rls/ha and 1684 Rls/ha per visit for scuba diving and glass sheep respectively. The total recreational annual value was estimated at 144,840 US$/ha for the Kish Island. This provides enough justification for policy makers to maintain the quality of coral reefs habitat, and along with that to avoid the degradation of marine resources.
    Keywords: Kish Island's coral reefs, Recreational value, Contingent valuation, Willingness to pay, SNPDF model
  • Abessi, Ozeair, Saeedi, Mohesn, Hajizadeh Zaker, Naser Page 49
    Surface discharge of dens jet as a common way for disposal of produced waste water in coastal areas is strongly influenced by the hydraulical and physical fissures of discharge stream and ambient water. In the current study, considering different mechanisms of flow in surface discharge of negative buoyant jets, dominated regimes are studied. Using Length Scale (L.S.) method and utilizing an experimental set up which are merely designed for this studies, different flow regimes were experimentally simulated and its behavior were investigated. As a result of this study, the observed criteria for free jet regime, shoreline attached jet regime and intruding upstream plume in the case of surface discharge of dens jets were précised and their ranges of diversity in the form of dimensionless diagram were developed. The axis’s of this diagram are a couple of dimensionless parameters that formed by the flow variables where each shows classification criteria in the boundaries of diagram. Finally, extracted criteria as a separator of these regimes were used to develop a tree-like classification scheme in surface discharge of dens jets. In this method, through identifying the range of flow variables in occurrences of each regime and sub regimes, coming prediction of flow characteristics by empirical equations will easily be possible.
    Keywords: Marine outfalls, Waste water, Negative buoyancy, Inshore channels, surface discharge
  • Oryan, Shahrbanoo, Tatina, Mostafa, Gharibkhani, Mahtab Page 61
    Surface discharge of dens jet as a common way for disposal of produced waste water in coastal areas is strongly influenced by the hydraulical and physical fissures of discharge stream and ambient water. In the current study, considering different mechanisms of flow in surface discharge of negative buoyant jets, dominated regimes are studied. Using Length Scale (L.S.) method and utilizing an experimental set up which are merely designed for this studies, different flow regimes were experimentally simulated and its behavior were investigated. As a result of this study, the observed criteria for free jet regime, shoreline attached jet regime and intruding upstream plume in the case of surface discharge of dens jets were précised and their ranges of diversity in the form of dimensionless diagram were developed. The axis’s of this diagram are a couple of dimensionless parameters that formed by the flow variables where each shows classification criteria in the boundaries of diagram. Finally, extracted criteria as a separator of these regimes were used to develop a tree-like classification scheme in surface discharge of dens jets. In this method, through identifying the range of flow variables in occurrences of each regime and sub regimes, coming prediction of flow characteristics by empirical equations will easily be possible.
    Keywords: Pampus argenteus, crude oil, heavy metals, Persian Gulf, Iran