فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 59 (بهار 1390)
  • پیاپی 59 (بهار 1390)
  • 150 صفحه، بهای روی جلد: 30,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/08/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • ابراهیم کلانتری صفحه 5
    طرح اجمالی فرضیه تکامل زیستی موجودات زنده گرچه به لحاظ تاریخی در آثار برخی از فیلسوفان یونان باستان به چشم می خورد، اما طرح و ترویج مستند و فراگیر آن به عنوان یک نظریه علمی توسط طبیعی دان شهیر انگلیسی، چارلز رابرت داروین در حدود دو قرن پیش زمینه ساز چالشی بزرگ میان زیست شناسی جدید و الهیات مسیحی شده است. این چالش به سرعت به حوزه الهیات اسلامی نیز سرایت کرد و واکنش علمی اندیشمندان اسلامی را در پی داشت.
    از آنجاکه طرح نظریه تکامل به صورت طبیعی به تداعی نوعی تعارض میان نظریه مذکور و آیات آفرینش در قرآن کریم انجامیده، به همین جهت تلاش قرآن پژوهان برای حل این تعارض ظاهری چشمگیرتر به نظر می رسد. نگارنده در این نوشتار با روش اسنادی- تحلیلی ابتدا به اختصار به تبیین نظریه مذکور پرداخته و پس از آن با دسته بندی آیات آفرینش، موضع اصلی تعارض را نشان داده و در گام سوم به تبیین آرای قرآن پژوهان در حل این تعارض اقدام نموده است. در میان نظریه های چهارگانه ای که اصلی ترین دیدگاه ها در این عرصه به شمار می آیند، نظریه های اول، دوم و سوم روشمند و مبتنی بر اصول و مبانی تفسیر می باشند و می توان گفت در حل تعارض مذکور موفق بوده اند؛ اما نظریه چهارم از این جهت با مشکل جدی روبروست و به همین سبب نه فقط از اقبال چندانی برخوردار نگردیده که واکنش منفی بسیاری از قرآن پژوهان را نیز در پی داشته است.
    کلیدواژگان: نظریه تکامل، آیات آفرینش، تعارض ظاهری، قرآن پژوهان، خلقت
  • تکامل داروینی و اتئیسم / بررسی و نقد استنتاج اتئیسم از تکامل داروینی
    سیدحسن حسینی* صفحه 31
    در این مقاله ابتدا با تفکیک اصل تکامل داروینی از داروینیسم، و توضیحاتی درباره محورهای اصلی تکامل داروینی، اصل انتخاب طبیعی و نسبت آن با دیدگاه داروین بررسی می شود. در بخش دوم مقاله به نحوه استنباط اتئیسمو نگرش های اتئیستی از تکامل داروینی و داروینییسم با تاکید بر نظریات ریچارد داوکینز اشاره، و استدلال های اصلی وی بازسازی می شود.
    در بخش پایانی مقاله، اشکالات و ایرادات اصلی استدلال های مطرح شده در استنتاج اتئیسم از تکامل داروینی و داروینیسم مورد بررسی قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: اتئیسم، اصل تکامل داروینی، داروینیسم، اصل انتخاب طبیعی، آفرینش گرایی، تکامل گرایی
  • علی شهبازی، محمد محمدرضایی صفحه 51
    این نوشته متکفل بیان پاره ای از مبانی و مفروضات نوداروینیست هاست که آنها از یک جهت هیچ گاه برای اتخاذ آن مبانی دلیل و برهانی اقامه نمی کنند و از جهتی دیگر، همواره می کوشند به روش های گوناگون و حتی توسل به اقسام مغالطه ها، آن مفروضات و پیامدهای گریزناپذیر آنها را به مخاطب خود القا کنند. در همین مورد از در آمیختن ها و گذرهای زیبان باری سخن خواهیم گفت که نوداروینیست ها صورت می دهند، یا بدان قائلند. همین مبانی و غفلت از تفکیک هایی که بیانشان لازمه کار علمی است، ارتکاب به مغالطه ها و خطاهایی را موجب می شود که در جای جای آثار آنها به روشنی دیده می شود.
    کلیدواژگان: نوداروینیسم، مبانی، طبیعت گرایی، تقلیل گرایی، مغالطه، ایدئولوژی
  • تکامل در آفرینش انسان از نگاه اندیشمندان معاصر / با محوریت نقد کتاب «خلقت انسان»
    محمد صفر جبرئیلی صفحه 67
    آفرینش انسان از جمله مباحث مورد توجه اهل فکر و اندیشه از گذشته های دور بوده است. در دو قرن اخیر با طرح فرضیه داروین مبنی بر تکامل آفرینش، موافقان و مخالفان نه فقط در جهان اسلام، بلکه در جهان غرب نیز به طرح مواضع خود پرداختند. جریان پیش آمده در علم گرایی و علم زدگی نیز در رواج و گسترش طرح این بحث بی تاثیر نبود.
    وجود آیات نسبتا متعدد قرآن کریم درباره آفرینش انسان، طرح شبهات و پرسش ها توسط مادی گرایان و علم زدگان در تعارض علم و دین، به ویژه با استناد به نظریه تکامل، مفسران و اندیشمندان اسلامی را واداشت تا با هدف تبیین و تفسیر آیات و پاسخ گویی به شبهات و ابهامات به طور مستقل یا در ضمن بررسی و تفسیر آیات مربوطه به تفصیل به واکاوی مسئله بپردازند که در کل می توان دیدگاه های آنان را در سه موضع تایید، رد و سکوت گزارش کرد. در این مقاله با جانبداری از موضع دوم به نقد مبانی برداشت های موضع اول در تفسیر آیات مربوطه با محوریت کتاب «خلقت انسان» مرحوم دکتر یدالله سحابی پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: خلقت، انسان، تکامل
  • رمضان مهدوی آزادبنی صفحه 87
    یکی از اجزای مهم و اساسی در نظریه تکامل انواع، ایده انتخاب طبیعی است. حال مسئله این است آیا مفروضات مکتوم در ایده انتخاب طبیعی با تصور دینی از طبیعت و جهان پیرامون سازگار است؟ در تحقیق حاضر نویسنده تلاش خواهد نمود تا با استناد به آیات قرآن کریم نشان دهد چگونه نظریه کمبود منابع زیستی به عنوان یکی از مفروضات مبنایی در ایده انتخاب طبیعی با برداشت و تفسیر قرآنی از طبیعت در تعارض است و جهان پیرامون بشر نه تنها برای آدمی، بلکه حتی برای سایر موجودات متناسب با نیاز زیستی آنهاست. اگر بتوان عدم اعتبار و نادرستی ایده کمبود منابع زیستی و عدم تناسب منابع زیستی با نیاز موجودات- به عنوان یکی از مفروضات مکتوم در نظریه تکامل- را نشان بدهیم، در این صورت گام مهمی در مخدوش ساختن نظریه مذکور طی شده است. انذار قرآن کریم از صفاتی همانند کبر که اساس زیاده خواهی منجر به فقر و کمبود است، و وعده حاکم نمودن صالحان بر زمین از یک طرف و وعده قطعی الهی درخصوص تضمین رزق و معیشت موجودات از طرف دیگر، به طرز موثری ایده انتخاب طبیعی را به چالش فرا می خواند.
    کلیدواژگان: تکامل، تکامل الهی، انواع، خلقت، منشاء آفرینش
  • مهدی عباس زاده صفحه 103
    این نوشتار بر آن است که به بررسی و تبیین آرای فیلسوف و متکلم اسکاتلندی مدرسی، یوهانس دنس اسکوتوس (1266 -1308م.) در باره نحوه و فلسفه خلقت عالم و انسان، و نقد آن با تکیه بر آرای ابن سینا بپردازد. خلقت و خالقیت از دیدگاه اسکوتوس از صفات مهم الهی است. بدین منظور، در این نوشتار ابتدا بحثی از دو صفت الهی دیگر که از دیدگاه او کاملا با بحث خلقت مرتبط است- یعنی قدرت مطلقه و آزادی اراده- مطرح و سپس تبیینی از خلقت و خالقیت عالم و انسان در تفکر او ارائه می شود. در بخش بعد ضمن تبیین اجمالی دیدگاه ابن سینا در بحث خلقت، عدم فهم صحیح دیدگاه ابن سینا از سوی اسکوتوس و ژیلسون مورد بحث و نقد قرار می گیرد. در انتهای نوشتار نیز مقایسه ای میان دیدگاه های اسکوتوس و ابن سینا در بحث خلقت عالم و انسان، ارائه و تفاوت ها و شباهت های این دو دیدگاه مطرح می شود. اسکوتوس ترجمه لاتین کتاب «الشفاء» ابن سینا را مطالعه کرده است و در مباحث معرفت شناختی و مابعدالطبیعی کاملا تحت تاثیر وی قرار دارد. اگرچه اسکوتوس در مباحث کلامی و به ویژه بحث نحوه خلقت از ابن سینا فاصله می گیرد، اما در موضوع غایت و فلسفه خلقت عالم و انسان کاملا از دیدگاه او پیروی می کند.
    کلیدواژگان: خلقت، قدرت مطلقه، آزادی اراده، وجوب، امکان، عشق، انسان
  • محمدمهدی گرجیان عربی، زهرا محمدعلی میرزایی صفحه 123
    محور همه مباحث عرفانی، وحدت شخصی وجود است؛ بدین بیان که هستی حقیقی در ذات حق تعالی، خلاصه می گردد و کثرات مشهود، مظاهر وجود واحد حق اند. بنابراین، اگر عرفا از چینش مراتب هستی سخن می گویند، منافاتی با وحدت وجود ندارد، بلکه این مراتب متعدد، شئون حق اند. در میان این مراتب، انسان کامل که مظهر اسم جامع الله است، با جمع تمامی حقایق الهی و کونی در خود و ویژگی های منحصر به فردش، نسبت به سایر مراتب از جایگاه ویژه ای برخوردار است؛ به گونه ای که در ارتباط تمامی ذرات هستی با حق، نقش برجسته ای دارد. ارتباط حق با مراتب کثرت از دو راه سلسله ترتیب و وجه خاص می باشد. مراد از سلسله ترتیب، وسایط فیض الهی بوده و وجه خاص، ارتباط بی واسطه با حق است که حقیقت انسان کامل با هردو طریق مذکور ارتباط حق با خلق، مرتبط است؛ چراکه از یکسو در سلسله ترتیب، در واقع، تنها واسطه فیض الهی اوست و بقیه وسایط، بازوان وی هستند و از سوی دیگر، با نظر به وجه خاص که ارتباط حقیقت هر شیء با حق است، سر ارتباط انسان کامل با وجه خاص روشن می شود؛ زیرا حقیقت انسان کامل با جامعیتش، حقیقت کل هستی است و در پرتو قرب به وی، قرب حق و وجه خاص او با هر شیء نیز درک می گردد. پژوهش حاضر، در صدد بررسی تحلیلی جایگاه عرفانی انسان کامل در ارتباط بین حق و خلق می باشد.
    کلیدواژگان: انسان کامل، کون جامع، وجه خاص، طریق سر، سبب سوزی و سبب سازی
|
  • Ibrahim Kalantari Page 5
    The brief proposal of the hypothesis of the biological evolution of the living creatures is historically seen in the writings of some of the ancient Greece philosophers; but its documented and extensive presentation and promotion, as a scientific theory, has been done by the famous English scientist, Charles Robert Darwin, about two centuries ago. This has created a great challenge between the new biology and the Christian theology. This challenge has been rapidly transferred to the Islamic theology and has entailed the scientific reaction of Islamic thinkers. Since the presentation of the theory of evolution naturally brings into mind a kind of contradiction between this theory and the creation verses of Quran, thus the Quran researchers have put a great effort in solving this superficial contradiction. I have first briefly explained the mentioned theory in this article, using an Isnadi-analytic method; then categorizing Quran’s verses about creation, I have shown the exact point of contradiction; and in the third step I have explained the ideas of Quran researchers in solving this contradiction. Among the four theories, which are the main ideas in this regard, the first three theories are systematic and are based on the bases and principles of interpretation and they have been successful in solving the contradiction; but the fourth theory has a serious problem and thus not only it is not well acclaimed rather it has arose the negative attitude of many Quran researchers as well.
    Keywords: the theory of evolution, creation verses, superficial contradiction, Quran researchers, creation
  • Seyyed Hasan Hoseini * Page 31
    I will first distinguish between the Darwinian evolution and Darwinism in this article, and will explain the main points of the Darwinian evolution; then I will investigate the natural selection and its relation with Darwin’s view. In the second part of this article, I will talk about the method of deduction of atheism and atheistic views from Darwinian evolution and Darwinism with an emphasis on Richard Dawkins’ perspectives, and will reform his main reasoning. In the final part of this article, the main problems mentioned about deducing atheism from the Darwinian evolution and Darwinism are investigated.
    Keywords: atheism, Darwinian evolution principle, Darwinism, natural selection principle, creationism, evolutionism
  • Ali Shahbazi, Mohammad Mohammad, Rezaie Page 51
    Our task in this essay is to explain some of the Neo-Darwinist's foundations and assumptions. Neo-Darwinists, on the one hand, never give any argument for those foundations and assumptions, and on the other hand, always attempt to put these assumptions and their inevitable consequences in their audience's minds. In this case, we speak of confusions and prejudicial conclusions that Neo-Darwinists make. Holding these assumptions and being neglected of the distinctions that are prerequisites for any scientific activity, Neo-Darwinists inevitably make fallacies and mistakes that can be clearly seen throughout their works.
    Keywords: Neo, Darwinism, foundations, naturalism, reductionism, fallacy, ideology
  • Mohammad Safar Gebreili Page 67
    Creation of human has been considered by intellectuals from the very past. As the hypothesis of Darwin about the evolution of creation was posed, the fore and against scholars talked about their views in the two recent centuries, not only in the world of Islam but also in the West. Scientism and surfeit of science had an effective role in the promotion and expansion of this theory. There are many verses in the Quran about the creation of human; and the materialists and the ones who had a surfeit of science posed some questions regarding the contradiction between religion and science using the theory of evolution. As a result Islamic interpreters and scholars were compelled to explain and interpret the verses and answer the posed questions and ambiguities; thus they investigated this subject in detail, either independently or in the midst of interpreting the related verses. Generally their views may be categorized in three positions: acceptance, rejection and giving no opinion. Approving the second view in this article, the bases of the first view in interpreting the verses are criticized. This discussion is based on the book “Creation of Human Being” by Dr. Yadollah Sahabi.
    Keywords: creation, human, evolution
  • Ramezan Mahdavi Azadboni Page 87
    One of the most important bases of the theory of evolution is the idea of natural selection. Now the question is: are the hidden presuppositions of the idea of natural selection consistent with the religious conception of nature and our surrounding world? The author of this article will try to show, using Quran’s verses, how the theory of ‘lack of biological resources’ – which is one of basic presuppositions of the idea of natural selection - is in contradiction with Quran’s interpretation of nature; rather [according to Quran] our surrounding world not only corresponds with human’s biological needs, it also corresponds with the needs of other creatures as well. An important step in falsifying the mentioned theory is to prove the invalidity and incorrectness of the theory of ‘lack of biological resources and non-correspondence of biological resources with the need of creatures’ – which is one of the hidden presuppositions of the theory of evolution. The Noble Quran, on the one hand, warns people to have attributes such as arrogance which is the base of intensive demands and ends up with poverty and shortage, and promises the dominance of the righteous [worshipers] on the earth, and on the other hand, definitely guarantees the provision and sustenance of the creatures. This point effectively challenges the idea of natural selection.
    Keywords: evolution, the Divine evolution, creation, the origin of creation
  • Mahdi Abbas, Zadeh Page 103
    I will try to explain and investigate the theories of Johannes Duns Scotus (1266-1308 A.D.), a Scottish classic philosopher and theologian, regarding the process of creation of the universe and human and its philosophy in this article. I will also criticize these theories emphasizing on the theories of Ibn-Sina. One of the important Divine attributes, for Scotus, is creation and being the Creator. Two other Divine attributes which are completely related with the discussion of creation, as Scotus believes, i.e. absolute power and freedom of will, are first discussed in this article, and then the creation and being the Creator of the world and human are explained according to his view. In the next section Ibn-Sina’s view in the discussion of creation is first briefly explained, and then it is investigated either Scotus and Gilson have understood Ibn-Sina’s view correctly or not. Finally the theories of Scotus and Ibn-Sina regarding the creation of the universe and human being are compared and their similarities and difference are mentioned. Scotus has studied the English translation of Ibn-Sina’s book, “Al-Shefa”, and is completely influenced by his theories in the discussions of epistemology and metaphysics. Although Scotus’ views in theological discussions and especially the discussion of the process of creation is different from Ibn-Sina’s view, but he completely follows his view in the discussion of the goal and philosophy of creation of the universe and human being.
    Keywords: creation, absolute power, freedom of will, possibility, love, human
  • Mohammad, Mahdi Gorgianarabi, Zahra Mohammad, Ali Mirzai Page 123
    The center of all mystical discussions is the personal unity of being; it means that the real being is exclusively the Divine essence and the visible multiplicity are the manifestations of God’s unique being. Therefore there is no incongruity between arranging the degrees of being, mentioned by the mystics, and the unity of being; rather these various degrees are different aspects of God. Among these degrees, the perfect human, who is the manifestation of the complete name of Allah and includes all the Divine realities in itself and has individual characteristics, has a special position compared with the other degrees; it has an outstanding role in the relation of all the particles of universe with God. The relation between God and the different degrees of multiplicity [i.e. creatures] is through two ways: the chain of order and a particular manner [which is not in the chain of order]. The chain of order means the intermediates of God’s blessings and the particular manner means a direct relation with God; the perfect human is related to God through both ways because on the one hand he is, in fact, the only intermediate of God’s blessings in the chain of order and the other intermediates are his aids, and on the other hand, paying attention to the particular manner, which is the relation of the reality of anything with God, clarifies the mystery of the relation of the perfect human with God. This is because the reality of the perfect human, which is comprehensive as well, is the reality of being and if we get close to it we will experience getting close to God and will understand its direct relation with any other object. The present article tries to analytically investigate the mystical position of the complete human in the relation between God and the creatures.
    Keywords: complete human, the comprehensive being, particular manner, the hidden path