فهرست مطالب

  • پیاپی 18 (زمستان 1387)
  • تاریخ انتشار: 1387/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حسین احمری صفحه 9
    عقل نقش زیادی در تقویت دین داشته و دین هم به عقل بهای زیادی داده تا آن جایی که عقل را ستون دین دانسته اند. منظور از عقل، عقل جمعی و کلی نگر است نه عقل فردی و جزیی نگر.
    در رابطه با جایگاه عقل در دین، بین فقها اختلاف نظر است و افراط و تفریط هایی صورت گرفته است. بعضی عقل را از نقل بی نیاز دانسته اند و بعضی هیچ جایگاهی برای عقل در استنباط احکام قائل نشده اند.
    زیربنای این بحث حسن و قبح عقلی و ملازمه ی بین حکم و عقل و شرع است.
    در این قاعده که آن چه شرع حکم کرده، عقل نیز حکم می کند اختلاف نظر است و اکثرا این قاعده را جاری نمی دانند ولی در آن چه عقل حکم می کند شرع نیز تایید می نماید اکثرا قبول دارند البته کمیت عقل را در معجزات لنگ می دانند.
    کلیدواژگان: عقل، دین، حسن قبح، معجزات
  • صدیقه اشرف، اعظم نظری صفحه 23
    امروزه با توجه به زیاد شدن وقوع طلاق میان زوجین، یکی از مسایل مهمی که بانوان باید به آن توجه داشته باشند، بحث نگه داشتن عده و رعایت احکام مربوط به آن می باشد.
    با نگه داشتن عده، وضعیت زن از نظر بارداری یا عدم بارداری مشخص می شود تا از اختلاط انساب جلوگیری شود و نیز زوجین در این دوره، بار دیگر می توانند در مورد وضعیت خود تجدید نظر کنند و در صورتی که نادم و پشیمان بودند، به زندگی مشترک خود دوباره بازگردند.
    این مقاله به بررسی عده ی بانوان می پردازد. به نظر می رسد یکی از دلایل اصلی نگه داشتن عده، احراز باردار بودن یا عدم بارداری زوجه است. هرچند دلایل دیگری نیز مطرح است که در این پژوهش به آنها اشاره می شود.
    مساله ی اصلی تحقیق آن است که عده در جامعه اسلامی چه جایگاهی دارد و دلایل وجوب نگه داشتن عده و مسائل مربوط به آن چیست؟
    برای رسیدن به پاسخ از نرم افزارهایی چون مکتبه اهل بیت، جامع فقه اهل بیت، المعجم از آیت الله سیستانی و نیز سایت اینترنتی WWW.Hawzah.Qandas و مقالات پیرامون عده استفاده شده است.
    با توجه به بررسی های انجام شده در کتاب های فقهی، عده در لابه لای بحث هایی چون نکاح دائم و منقطع، طلاق، آمیزش به شبهه، وفات زوج، فسخ نکاح، ارتداد زوج و زوجه، بذل مدت یا انقضای آن و... مطرح شده؛ اما در کتاب های جدید، مختصرا به بحث پیرامون «عده بانوان» پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: زوج، زوجه، انحلال نکاح، وفات، مفقود الاثر، آمیزش به شبهه، عده، نکاح دائم، نکاح منقطع
  • حسین الهی صفحه 51
    بدون تفکر و اندیشه جامعه دوام و قوام پیدا نمی کند، دولت و امپراتوری [شاهنشاهی] به وجود نمی آید و اگر این تفکر و اندیشه و عملکردش مبتنی بر خردورزی و داشتن برنامه ی برخاسته از خواسته های جامعه نباشد، استمرار پیدا نمی کند. ایرانیان باستان در محیط جغرافیایی خود، از چنان اندیشه توام با خرد برخوردار بوده اند که تمام جوانب زندگی انسان را در روشنایی می گرفت و به آن صورت جهانی می داد که تا به امروز صورت آرمانی آن در روایت ها و باورهای مردم، قصه ها و داده های تاریخی باقی است. در سیر این اندیشه ی سیاسی آن چه از همه مهم تر بود، آزادگی انسان و مختار بودن و جایگاه فردی او بود که به تکامل یک اجتماع کمک و ارزش می داد و به یقین در غیر این صورت ایرانیان موفق نمی شدند که ده ها قرن قدرت جهانی را از لحاظ سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، هنر و ادبیات و حتی روانی در اختیار داشته باشند و تاثیر خود را بر تمدن جهان پیوسته تا به امروز نگه دارند و پایه گذار اداره ی کشور و جهان باشند و روش حکومت را بر پایه ی روشنایی[داد-آزادگی] که نوعی اراده ی ایزدان به حساب می آوردند و خود تجسم آن بودند به دنیا هدیه کنند.
    کلیدواژگان: اندیشه ی سیاسی و پایه های آن، جهان به هم پیوسته، خاندان حکومتگر، هدف و روش حکومت توسعه جامعه، داد و دادگری، منشا قدرت، منافع فردی و اجتماعی
  • غلامرضا خدیوی صفحه 75
    فهم شرائط امروز هرجامعه ای بدون درک تحولات گذشته تاریخی آن به سادگی ممکن نیست درمورد تحولات تاریخی ایران وبه عبارت دقیق تر تحولات تاریخ اجتماعی ایران نیز نظریات زیادی وجوددارد. که هریک از منظری خاص به تحولات تاریخ اجتماعی ایران پرداخته وسعی در توضیح این تحولات داشته اند.این مقاله درنظر دارد ضمن اشاره کوتاهی به اهم این نظریات واشاره به بعضی محدودیتهای آنها، اعتبار نظریه ادواری ابن خلدون در موردتحولات اجتماعی را که وی درحدود ششصد سال پیش در کتاب «العبر...» (که بخشی ازآن در فارسی معروف به مقدمه میباشد) ارائه می کند،در مورد تحولات تاریخی ایران وبراساس شواهد تاریخی،ارزیابی کند. به نظر نویسنده مقاله، نظریه ابن خلدون ضمن برابری با نظریات امروزی کسانی مانند همایون کاتوزیان واحمداشرف و برخورداری از اصالت ودقت فوق العاده وبا برخی جرح وتعدیلها الگوی نظری قابل قبولی را برای تبیین تحولات تاریخ اجتماعی ایران ومخصوصا برای دوره بعداز اسلام و به طور مشخص دوره تاریخی مورد نظر دراین مقاله یعنی دوره تاریخی (طاهریان تا صفویان) که جامعه ایران دائم دستخوش تحولات ودرگیری های اقوام وقبائل مختلف و عمدتا غیرایرانی بوده است که به لحاظ همین ناپایداری کاتوزیان آنرا جامعه کلنگی مینامد، ارائه نماید. به نظر نویسنده مقاله شناخت این تحولات میتواند به درک بهتر شرائط امروز نیز کمک کند.
    کلیدواژگان: جامعه فئودالی شیوه تولید آسیائی، جامعه آب محور، نظام ملوک الطوایفی، جامعه کلنگی، عصبیه، عمران بادیه نشینی، عمران شهر نشینی، اقطاع و تیول
  • محمود خواجه میرزا صفحه 103
    فتح اندلس و هشت قرن حضور مسلمانان، دستاوردهای فرهنگی، علمی، اقتصادی، سیاسی بسیاری در برداشت. در میان این اندوخته ها، دانش پزشکی، دارای اهمیت بسیار است و مسلمانان در این زمینه، به پیشرفت های چشم گیری دست یافتند. حضور 250 ساله ی مسلمانان در غرناطه ی اسلامی و تالیف چندین کتاب پیرامون پزشکی تخصصی، داروشناسی، جراحی، بیماری های داخلی، بیماری های واگیر و بهداشت عمومی و هم چنین بهره گیری پزشکان این دوره از تاریخ پزشکی گذشته ی اندلس و شرق جهان اسلام، بخشی از فعالیت ایشان در این زمینه است و این جستار بر آن نیست که دستاوردهای دقیق و تخصصی پزشکی در در غرناطه مورد کاوش قرار دهد و در پی رد یا اثبات موضوعات مطرح شده در کتاب های پزشکی آن باشد، زیرا این چنین موضوعاتی در حیطه ی کار پزشکان و طبیبان متخصص می باشد. این پژوهش به سیری در آثار پزشکی غرناطه ی اسلامی می پردازد.
    کلیدواژگان: اندلس، غرناطه، پزشکی تخصصی، آثار پزشکی
  • محمد خیراللهی صفحه 115
    از جمله مسایلی که در فقه به عنوان امری پذیرفته شده محسوب می گردد، حرمت صدقه بر آل هاشم است. شریف مرتضی حرمت صدقه برآل هاشم را به عنوان یکی از متفردات امامیه در مسلک فقهی خویش معرفی کرده است و هرگاه برای حضرت محمد(ص) طعامی آورده می شد، ایشان سوال می کردند اگر به آن حضرت گفته می شد که آن صدقه است، میل نمی کردند ولی اگر به هدیه بودن آن غذا اشاره می شد می پذیرفتند. پیامبر اسلام(ص)، حضرت علی(ع) را برای گردآوری خمس و تصدی امر قضاوت به یمن اعزام داشته بود. صدقه ی مفروضه بر بنی هاشم از فرزندان ابی طالب عقیلیین و فرزندان جعافره وعلویین و فرزندان عباس بن عبد المطلب و فرزندان ابی لهب و فرزندان حارث بن عبد المطلب حرام است از موارد استثنای حرمت این که بعضی از سادات به بعضی دیگر صدقه دهند که هیچ گونه حرمتی در بر ندارد و نیز در صورتی که صدقه از نوع صدقه تطوعی و غیر واجب باشد،نیز حرام معرفی نشده است.
    کلیدواژگان: صدقه، سادات، سیره، حرمت، استثنائات
  • منصور گرکز صفحه 127
    تاریخ علم حسابداری از جمله موضوعاتی است که جایگاه و روند آن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در بسیاری از کتب حسابداری زادگاه حسابداری را به کشورهای غربی منتسب می کنند ولی بسیاری از محققان سابقه آن را به 6000 سال قبل در بین النهرین می دانند. در این مقاله به بررسی نظام حسابداری و حسابرسی و بانکی در دوره هخامنشیان پرداخته شده است. الواح و سایر مستندات تاریخی نشان می دهد که سیستم های منظم پرداخت حقوق و دستمزد، انبارداری، سیستم های حسابداری، تاسیس بانکها، ضرب سکه، وجود نظام های مالیاتی، سیستم های حسابرسی و بازرسی همه حکایت از پیشرفت حسابداری و نظام مالی در دوره هخامنشیان دارد.
    کلیدواژگان: حسابداری، هخامنشیان، حسابرسی، نهادهای پولی، نظام مالیاتی
  • محبوب مهدویان صفحه 151
    فلسفه و کلام در جهان اسلام فراز و نشیب های فراوانی را پشت سر نهاده است. گاه تحت تاثیر شرایط و مقتضیات زمانی و مکانی زمینه ی شکوفایی فلسفه و برخی فرق کلامی فراهم شده و فیلسوفان و متکلمان برجسته ای پا به عرصه ی وجود نهاده اند و زمانی دیگر شرایطی دیگرگون زمینه ی رکود فلسفه و برخی فرق کلامی و رشد برخی دیگر را فراهم آورده است. بی تردید نقش سلسله های حکومتگر در این فرآیند قابل توجه و مهم بوده است. از این روی در این نوشتار کوشش شده نقش طاهریان به عنوان نخستین خاندان حکومتگر در ایران بعد از اسلام، در مواجهه با فلسفه و کلام مورد بررسی قرار گیرد؛ زیرا قلمرو حکومتی آنان، خراسان و ماوراء النهر یکی از مراکز مهم فرهنگی در جهان اسلام بوده و نقش برجسته ای را در رشد و شکوفایی فلسفه و کلام و یا رکود آنها ایفا کرده است. بنابراین شایسته است زمینه های چنین فرآیندی در دوره ی طاهریان در این سرزمین و تاثیر آن در دوره های بعد بازبینی و شناسایی شود.
    کلیدواژگان: طاهریان، عبدالله بن طاهر، فلسفه، کلام، کرامیه، محمدبن کرام
|
  • H. Ahmari Page 9
    Wisdom has played a great role in strengthening religion, and religion has also valued wisdom so highly that considers wisdom as the pillar of religion.By wisdom, we mean the general and collective wisdom, not the individual or personal one.There are different views concerning the relationship between wisdom and religion with the juists, sometimes extremely, and sometimes so little. Some consider no need to mention this relationship, while some observe no status for wisdom to infer religious injunctions.This paper deals with rational goodness and, indecent and the connection between order, wisdom and divine law. Under this rule, there is an argument on the fact that what the divine law dictates, wisdom also orders, so that most of the scholars consider this rule ineffective, but believe that what wisdom dictates, divine law approves of, while they observe the quantity of wisdom in miracles non-effective.
  • S. Ashraf (Phd), A. Nazari Page 23
    By observing the period of women’s menses, the condition of a pregnant or non-pregnant woman is determined, so that the fact of mixture of familial offspring is prevented, especially in our modern time when divorce is prevailing in our society. Moreover, the spouses are allowed to return to their marital condition if they desire during this certain period.This paper seeks to study women’s menses period to see whether they are pregnant or not to prevent serious problems in offsprings, along with other reasons considered in this paper.The main point of the paper is to consider the status of this period of menses in women and the reason why women must observe a certain of period and wait for a certain time before they desire to marry again after they are divorced.According to research findings and what has been contained in jurisprudential books, this menstruation period is included among the discussions and arguments such as conjugal marriage, permanent marriage or temporary marriage, divorce, death of spouses, dissolution of marriage tie, and so on, while in contyemporary books this fact is recently brought into consideration.
  • H. Elahi Page 51
    Societies would not remain stable, durable and constant without thinking and contemplation. No imperial government would come into being without this thinking trend and speculation style. If this kind of contemplation and its functionality were not based on wisdom and planning, the society would not survive. Ancient Iranians in their own geographical environment have constantly benefited from such wisdom and planning that highlighted all the human aspects of life and even gave it a universal popularity and that its ideal aspect was found in versions and people’s beliefs, in tales and in historical data. What was more important in this trend of political thought was man’s liberty and his individual status which contributed to the perfection and value of a society; otherwise, Iranians were not successful as a nation who had occupied the global power in political, economic, social aspects, art and literature and even in mental aspects of life for tens of centuries. In addition, they have been able to preserve their contribution and their effect on the world civilization so far. They were also able to lay the foundation of the country administration as well as the world administrative system and to offer a government style based on lightness (freedom and justice), which was considered as a kind of divine determination and will, which they themselves represented it.
  • Gh. Khadivi Page 75
    It is not easy to understand today’s conditions of a society without the Perception of its historical transformations background. There are many views concerning the historical changes of Iran, each of which considers its historical social changes from different points of view.This paper is an attempt to consider some of their restrictions, especially the valadity of periodical theory of Ibne- Khaldoon on the social transformations, which he studies in his book entitled” Al-Ebr…”about 600 years ago(Some part of it appears in Persian).in this part of the book, he evaluates the historical transformations in Iran based on histoical evidences.To the author of the article, the theory of Ibn-Khaldoon, as the modern theories of H. Katoozian, Ashraf, contains extraordinary originality and precision along with some changes and balances of acceptable theoretical paradigms on the explanation of hisorcial and social changes in Iran, in particular for the post Islam period.This article also seeks to investigate the Taherids and Safavid Periods in Iran, in which Iran had constantly experienced changes and involved wars and fightings among races and tribes, mostly between foreigners and Iranians.Thus, the inconsistancy of the Katoozians calls it “A Pick Society “(Kulangi Society).At the end of the paper, the writer tends to conclude that the recognition of these transformations and upheavals should help us to understand the modern conditions much better.
  • M. Khawjeh Mirza Page 103
    The conquest of Andelus and the presence of Muslims over there for eight centuries produced many cultural, scientific, economic, and political achievements.Among these accomplishments, the science of medicine is of great significance, in which the Muslims had great advancements. The availability of Muslims in Islamic Qaranta during 250 years and due to their producing several specialized medical books including pharmaceutical, surgery, internal diseases, contagious diseases, and public health, along with benefiting from physicians during this period of medical history of the past in Andelus, the east of Islam World has become an imporatnt area of the Muslims, activities in this area of human knowledge.This paper is an attempt to investigate the medical works produced during the Muslims’rule in Islamic Qaranta.
  • M. A. Khairullahi Page 115
    One of the matters, which is considered as an accepted thing in jurisprudence, is the sanctity of charity for the the Hashem’s household. Sharif Murtaza has introduced the sanctity of charity for the Hashemids, as are of the Imamyyeh’s differences in his own jurisprudential creed. He used to ask Holy Muhammad (pbuh) on this matter whenever some food was brought to him considering the fact if the Holy Prophet knew that the food was as charity, he would not accept it, but if he knew it was as a gift, he would accept it.The Holy Prophet dispatched Holy Imam Ali (a.s.) to Yeman to collect taxes and for some judicial judgement, and he prohibitted the given charity for the Banihashems from the off-springs of Abi Talib Aqilan and Ja’afereh and the Alavids and the Abbas-Ibn-Abdul Muttalib and the Abi Lahabs and the Harith-Ibn-Abdul-Muttalibs, except for the sanctity of it for some Sadats, in case, they would give charity to one another.
  • M. Garcaz Page 127
    The history of accounting dscipline is one of the quests, the status and trend of which has almost been ignored so far. Most books on accounting have attributed the birthplace of this discipline to western countries, but most scholars consider its background and history back to 600 years ago originated in Mesopotamia.This paper seeks to study the Accounting and Auditing as well as the Banking system during the Hakhamaneshid (Achamenid) Period. Some tablets and historical documents and evidences reveal that the regular systems and routins of salary and wages payments, store-keeping, accounting systems, banking institutions, coins minting, the existence of taxation systems, and auditing inspections, all of which indicate the development of accounting and financial systems during the Hakhamaneshid Period.
  • M. Mahdavian Page 151
    Philosophy and theology have undergone several ups and downs in the world of Islam. The flourishing aspect of philosophy and certain theological sects have sometimes been affected by certain conditions of time and place, as the result of which some philosophers and theologians have come into existence. Occasionally, there were some negative points where the recession in philosophy and in some theological sects have occurred, while other disciplines have developed.No doubt, the ruling classes have played great roles in this process. Therefore, this paper seeks to study the function of the Taherids, as the first ruling class household, in post-Islamic Iran as far as philosophy and theology are concerned. For their kingdom domain, Khorassan and Transoxania have been their important cultural centers in the world of Islam, which have contributed to the development and cherishing of philosophy and theology or to their recession.Thus, it is noteworthy to have a review and to recognize the scopes of such a process across this land during the Taherids period as well as their effect in the following eras.