فهرست مطالب

مطالعات جغرافیایی مناطق خشک - پیاپی 4 (تابستان 1390)
  • پیاپی 4 (تابستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/05/18
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد باعقیده، بهلول علیجانی، پرویز ضیاییان صفحه 1
    برای شناسایی شاخص جایگزین به جای شاخص های اقلیمی ارزیابی و پایش خشک سالی ها، آمار بارش ماهانه ی دوره ی رشد (مارس تا سپتامبر) ایستگاه های هواشناسی استان اصفهان و تصاویر ماهواره NOAA در دوره ی آماری 1997 تا 2003 تهیه و پردازش شدند. از آمار بارش شاخص SPI و از تصاویر ماهواره ای شاخص NDVI محاسبه و استخراج شدند. نواحی پوشش گیاهی استان از روی نقشه ی کاربری، اراضی به صورت مراتع غنی، متوسط، و فقیر تعیین شدند. در بین دوره های زمانی مختلف، شاخص SPI، دوره ی زمانی سه ماهه، همبستگی بالایی نشان داد و بقیه ی محاسبات براساس این دوره زمانی محاسبه شد. نتایج تحقیق نشان داد که در همه ی ایستگاه ها و کل استان مقدار شاخص ها در ماه های بهار، یعنی مارس تا می، بالا بود و در ماه های تابستان از مقدار آن ها کاسته شد. در سطح استان اندازه شاخص ها در مراتع غنی بالا و در مراتع فقیر کاهش نشان می دهد. همبستگی بین شاخص ها نیز در همه ی ایستگاه ها قابل قبول بود، این مساله نشان داد شاخص پوشش گیاهی NDVI می تواند جایگزین مناسبی برای شاخص های اقلیمی در ارزیابی و پایش خشک سالی ها باشد. ارزش این شاخص در مناطقی که داده های هواشناسی بسیار پراکنده هستند و یا سری زمانی مرتب و مداوم ندارند بسیار بالا است.
    کلیدواژگان: خشک سالی، NDVI، SPI، پوشش گیاهی، استان اصفهان
  • مجتبی یمانی، سمیه ذهاب ناظوری، ابوالقاسم گورابی صفحه 17
    اقلیم خشک، فقر پوشش گیاهی و همواری نسبی سطح زمین و همسایگی با دشت لوت از مهم ترین عواملی هستند که باعث غلبه فرایندهای فرسایش بادی در منطقه کرمان شده اند. بدیهی است میزان فرسایش بادی و حجم نقل و انتقال مواد به ویژگی های سرعت، جهت و فراوانی باد و از طرفی به ویژگی های سطح زمین و مواد رسوبی وابسته است. هدف این تحقیق بررسی مورفولوژی، نحوه تاثیر گذاری دینامیک باد و سپس علل استقرار ماسه های بادی در جنوب شهر کرمان است. آمار باد ایستگاه های سینوپتیک پیرامون منطقه کرمان و نیز ویژگی های ماسه های بادی، داده های این پژوهش و نقشه ها، عکس های هوایی، تصاویر ماهواره ای، ادوات آزمایشگاهی و مدل های ریاضی و نیز نرم افزار های رایانه ای ابزار اند. بر ای دست یابی به هدف، آمار باد ایستگاه های پیرامون کرمان اخذ و از طریق ترسیم گلبادها، تجزیه و تحلیل شده است. سپس ماسه های نمونه برداری شده با سرعت های آستانه باد برازش داده شده و با شاخص به دست آمده در عملیات آزمایشگاهی تلفیق و مقایسه شده است. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آماری جهات فصلی باد، نشان می دهد که در محدوده کرمان بادهای غالب عمدتا از دو نیمه شمالی و غربی می وزند. تغییر راستای وزش فصلی این بادها می تواند نتیجه تاثیر شرایط کم فشار حاکم در چاله ی لوت بوده و راستای وزش بادهای منطقه تحت بررسی را که در حاشیه لوت قرار گرفته است کنترل کند. بررسی راستای وزش عمومی باد و گل باد های ایستگاه کرمان و تطبیق آن ها با توپوگرافی منطقه و پیرامون نشانگر آن است که جهت وزش باد های اصلی منطقه تحت تاثیر گسترش فصلی سیکلون حرارتی مسلط بر چاله ی لوت در تابستان ها است. گسترش این سامانه ی کم فشار در تابستان موجب می شودکه بادها جهت غالب شمالی پیدا نمایند. سپس در طول زمستان به دلیل محدود شدن ابعاد این سیستم ناپایدار، بادها در منطقه کرمان که در مجاورت چاله ی لوت قرار دارد راستای غربی پیدا می کنند. در این میان کانالیزه شدن باد در امتداد دره های کوهستانی و تاثیر توپوگرافی در تغییر جهات محلی بادهای سطح زمین بی تاثیر نیست.
    کلیدواژگان: ریگ کرمان، ماسه بادی، فرسایش بادی، دشت لوت، سیکلون حرارتی
  • مسعود تقوایی، اعظم صفرآبادی* صفحه 35

    امروزه مدیریت شهری تحول یافته است. شهرها برای رفاه و آسایش بیش تر شهروندان مدیریت می شوند. مدیریت شهری، نقش مهمی در موفقیت برنامه ها و طرح های توسعه شهری، به عهده دارد. این موضوع، به خصوص در ارتباط با توسعه پایدار بیش تر اهمیت می یابد. شهرها به علت دارا بودن جاذبه های طبیعی، تاریخی و فرهنگی، از مقاصد گردشگری محسوب می شوند. توسعه گردشگری شهری آثار مثبت و منفی اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی به دنبال دارد، ایجاد تعادل در این زمینه، به گونه ای که آثار مثبت بیش از آثار منفی باشد، نیازمند اتخاذ سیاست های مدیریتی قوی است. بنابراین، پایداری در گردشگری شهری، مستلزم توجه نظام مند به ابعاد فنی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی، تاریخی و زیست محیطی است تا استفاده از جاذبه های گردشگری، مطابق با نیاز امروز و حفظ و ماندگاری این منابع برای آیندگان باشد. هدف مقاله ی حاضر، بررسی متغیرهای ضروری عملکرد مدیریت شهری، در ارتباط با توسعه گردشگری پایدار شهری در شهر کرمانشاه است. نتایج حاکی از آن است که بین مدیریت یک پارچه شهری و همکاری های متقابل مدیران شهری و مردم محلی با دستیابی به توسعه ی پایدار گردشگری شهری رابطه مثبت و مستقیم وجود دارد، یعنی هر مقدار مدیریت شهری هماهنگ تر باشد و ارتباطات بیش تر بین مدیریت شهری و مردم محلی برقرار شود، به همان اندازه امکان دستیابی به توسعه ی پایدار گردشگری شهری بیش تر خواهد شد.

    کلیدواژگان: مدیریت، توسعه پایدار، گردشگری شهری، کرمانشاه
  • غلامعلی مظفری، علی هاشمی، فرشاد صفرپور صفحه 53
    مالاریا یکی از بیماری های بومی ایران است که از زمان های قدیم در این کشور شیوع داشته. شیوع و انتشار این بیماری تحت تاثیر مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به ویژه شرایط محیطی است. در این مطالعه رابطه ی بین تغییرات سالانه ی موارد بروز بیماری مالاریا و شاخص SOI برای ایران طی سال های 2007-1990 و نیز تغییرات ماهانه موارد بروز بیماری مالاریا و شاخص SOI برای شهر چابهار طی سال های 1382 تا 1387 مورد بررسی قرار گرفته است. برای انجام این تحقیق، مقادیر بارش سالانه کشور طی یک دوره آماری 18 ساله (2007-1990) و بارش ماهانه و سالانه ایستگاه چابهار طی دوره آماری 6 ساله (1387-1382) به ترتیب از سایت سازمان هواشناسی کشور و ایستگاه هواشناسی شهر چابهار اخذ گردید. داده های مربوط به شاخص نوسان جنوبی (SOI) به صورت ماهانه و سالانه طی دوره آماری مورد مطالعه نیز از طریق سایت سازمان ملی اقیانوسی و اتمسفری جمع آوری شد. نتایج نشان داد که رخداد نوسان جنوبی با فاز منفی (ال نینو) که توام با افزایش ریزش های جوی در سطح کشور است، با کاهش موارد بروز بیماری مالاریا همراه است و در سال هایی که فاز مثبت (لانینا) به وقوع می پیوندد، موارد بروز مالاریا افزایش نشان می دهد. ولی این وضعیت در شهر چابهار برعکس است و تغییرات ماهانه شاخص نوسان جنوبی و موارد بروز مالاریا در این شهر نشان داد که فاز منفی نوسان جنوبی با کاهش بارش و فاز مثبت آن با افزایش مقادیر بارش همراه است. در نتیجه فاز منفی شاخص نوسان جنوبی با افزایش موارد بروز بیماری (اوج بروز بیماری در سال 1382مصادف با شدیدترین خشک سالی در چابهار) و فاز مثبت آن با کاهش موارد بروز بیماری مالاریا در شهر چابهار همراه است.
    کلیدواژگان: مالاریا، ال نینو، لانینا، SOI، ایران، چابهار
  • شهرام بهرامی، جواد جمال آبادی صفحه 67
    منطقه ی مورد مطالعه، طاقدیس تیپیک دنه خشک در استان کرمانشاه و بخشی از زون ساختمانی زاگرس چین خورده است. هدف این تحقیق محاسبه ی حجم فرسایش سنگ و ارتباط آن با تکتونیک است. جهت دستیابی به هدف فوق، ابتدا محدوده ی 90 حوضه ی زهکشی در دامنه ی طاقدیس بر اساس تصاویر ماهواره ای Quickbird و داده های ارتفاعی SRTM مشخص گردید. بعد از بازسازیی سطوح قدیمی، ژئومورفیک DEM اولیه ی (قبل از فرسایش) منطقه تهیه شد. سپس DEM فعلی (واقعی) منطقه به دست آمد. با کم کردن حجم DEM واقعی از حجم DEM اولیه، حجم فرسایش سنگ در هر دره محاسبه گردید. با استفاده از شیب لایه ها و عرض طاقدیس، منطقه ی مطالعاتی به 9 زون تکتونیکی تقسیم گردید و میانگین پارامترهای حجم فرسایش سنگ حوضه ها (Ve)، مساحت حوضه ها (A) و نسبت حجم فرسایش سنگ به مساحت حوضه ها (Rva) در هر زون به دست آمد. نتیجه ی این تحقیق نشان می دهد که با افزایش شیب ساختمانی پهلوی طاقدیس، مقدار پارامتر Rva نیز افزایش می یابد. هم چنین رابطه ی مستقیمی بین مساحت حوضه ها و حجم فرسایش سنگ (Ve) وجود دارد. بررسی داده ها نشان می دهد که گسل ها نیز نقش مهمی در افزایش فرسایش سنگ دره ها ایفا می نمایند. در زون های شماره 3، 4، 5، 6 و 7، بالاترین مقدار Rva به ترتیب مربوط به حوضه های گسلی شماره 25، 31، 57، 72 و 76 می باشند. به طور کلی تحقیق حاضر نشان می دهد که حجم فرسایش سنگ در طاقدیس دنه خشک کاملا متاثر از شیب و عرض پهلوی طاقدیس، موقعیت گسل ها و مساحت حوضه ها می باشد.
    کلیدواژگان: دنه خشک، حجم فرسایش سنگ، تکتونیک، Rva
  • حسین قدرتی، علی یار احمدی، مریم مختاری، حسین افراسیابی صفحه 79
    مقاله ی حاضر به بررسی رابطه ی سرمایه ی اجتماعی زنان متاهل و باروری آن ها و توزیع میزان باروری در مناطق مختلف شهری می پردازد. بدین منظور نمونه ای 384 نفری از زنان 20 تا 50 ساله ی ساکن در شهر سبزوار به صورت تصادفی مورد مصاحبه قرار گرفتند. متغیر وابسته ی تحقیق با شاخص تعداد فرزندان زنده به دنیا آمده سنجیده شده است. از مفهوم سرمایه ی اجتماعی به ابعاد ارتباطی و عینی آن اکتفا شده و متغیرهای عضویت در گروه های رسمی و عضویت غیررسمی به عنوان شاخص های مفهوم سرمایه ی اجتماعی مورد سنجش قرار گرفت. در کنار بررسی تاثیر متغیرهای مستقل یاد شده، تاثیر متغیرهای تحصیلات، درآمد، وضعیت اشتغال، محل تولد و میزان استفاده از رسانه ها نیز مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج مطالعه نشان می دهد که دو متغیر تحصیلات زن و عضویت در گروه های رسمی، به ترتیب مهم ترین عوامل تاثیر گذار در تعداد فرزندان به دنیا آمده هر زن می باشند که در مجموع 20 درصد واریانس متغیر وابسته را تبیین می کنند. متغیر تحصیلات دارای تاثیری منفی بر باروری است در حالی که اثر متغیر دیگر بر روی باروری مثبت است. هم چنین رابطه ی معنی داری میان منطقه ی محل سکونت و میزان باروری مشاهده شد. به این معنی که هرچه مناطق به لحاظ اجتماعی اقتصادی وضعیت بهتری دارند، دارای میانگین باروری کمتری هستند.
    کلیدواژگان: مناطق شهری، باروری، سرمایه ی اجتماعی، شبکه های اجتماعی
  • غلامعلی خمر، علی اسماعیل زاده کواکی، علی براتپور صفحه 95
    سرمایه ی اجتماعی، از مقولات اجتماعی بسیار مهم است که هم چون شاخص های مهم اقتصادی از جمله تورم، تولید ناخالص ملی، میزان اشتغال و... در میزان توسعه یافتگی کشورها نقش بزرگی را ایفا می کند. هدف از این مقاله، ارزیابی و تحلیل توزیع فضایی سرمایه ی اجتماعی در سطح نواحی شهر قوچان است. روش تحقیق مطالعه حاضر، از نوع پیمایشی بوده، داده های این پژوهش با استفاده از پرسشنامه و به روش نمونه گیری خوشه ایچند مرحله ای به دست آمده است. جامعه ی آماری، ساکنان نواحی پنجگانه قوچان می باشند که تعداد 200 نفر انتخاب گردیدند. هم چنین برای ارزش گذاری و رتبه بندی نواحی از نظر میزان سرمایه اجتماعی از مدل تصمیم گیری (Topsis) استفاده گردید. براساس تحلیل صورت گرفته، نواحی پنجگانه ی قوچان در سه سطح برخوردار، نیمه برخوردار(متوسط) و فرو برخوردار (محروم) قرار گرفته اند. برای بررسی میزان سرمایه ی اجتماعی در سطح شهر قوچان، 12 شاخص مورد بررسی از طریق مدل آنتروپی شانون وزن دهی شده و سپس از تاپسیس به عنوان روش تصمیم گیری چند شاخصه ای استفاده شده و در نهایت با استفاده از نرم افزار Arc GIS، نقشه سطوح برخورداری نواحی شهر ترسیم شده است. نتیجه ی حاصل از بررسی انجام شده، نشان می دهد که در میان نواحی شهری قوچان، سه ناحیه (یک، دو و پنج) محروم با ضریب اولویت 38/0 در پایین-ترین سطح برخورداری جای گرفته اند. دومین سطح، ناحیه چهار است که دارای ضریب اولویت 53/0 است و سطح یک، ناحیه سه می باشد که با ضریب اولویت 77/0 از لحاظ شاخص های مورد بررسی، بهترین وضعیت را در بین نواحی پنجگانه شهر قوچان دارا است.
    کلیدواژگان: اولویت بندی، تحلیل فضایی، سرمایه اجتماعی، توسعه شهری، قوچان
|
  • Mohammad Baaghideh, Bohloul Alijani, Parviz Ziaian Page 1
    In order to define a surrogate index instead of climatic indices for analyzing and monitoring droughts, monthly rainfall data (period of growth from March to September) of 36 stations spread over Esfahan and NOAA satellite images during the 1997- 2003 period were prepared and processed. The climatic index of SPI was computed from monthly rainfall and the Normalized Difference Vegetation Index (NDVI) was extracted from NOAA images. Based on land use map, the vegetation map of Esfahan Province were prepared that has rich, medium and poor range lands. Among several time periods of SPI index, three months period had a high correlation and therefore all calculations were computed based on the mentioned three months. The results showed that, in all stations of study area, both indices were high during spring months of March to May and decreased during the summer warm months. Both of the indices were high over the rich range lands and lower in poor range lands of province. The correlation between the indices was acceptable in all stations and this reveals that the use of the NDVI index instead of SPI is appropriate surrogate index in analyzing and monitoring droughts in Esfahan Provinc. The performance of mentioned indexes is high especially where the climatic data are rare and sparse and where time series are not regular.
  • Mojtaba Yamani, Somaye Zahab Nazori, Abolghasem Goorabi Page 17
    Dry climate, poor vegetation and relatively smooth surface and neighborhood with plain Lute are the most important factors that brought about wind erosion processes prevail in the Kerman region. Obviously, wind erosion rate and volume of material transfer depends on characteristics of speed and direction also frequency of wind as well as surface and sediment characteristics. The purpose of this study is to evaluate the morphology of sands, the state of effectiveness of wind dynamics and the causes of sand stabilization in the southern Kerman city. The data of this research are wind statistics of synoptic stations surrounding this area and characteristics of sand and tools of research are maps, aerial photographs, satellite images, laboratory equipment and mathematical models and computer software. To achieve the purpose of this research, statistics of wind stations surrounding Kerman obtained and were analyzed by wind rose. The sand samples have been fitted with wind speed threshold and then combined and compared with indicator obtained in laboratory operations. Results of statistical analysis of seasonal wind directions show that the dominant winds in the Kerman area mainly are blown in two major vectors northern and western. The seasonal wind’s vector has been affected by the dimensions of thermal low pressure cyclone dominated in Lut that controlled winds along the margins of the Lut. Evaluating the general wind blowing vector and wind roses also their adjustment with topography of the region indicate that main direction of wind along the area affected by thermal expansion of seasonal cyclone dominant in the summer of Lut is North direction. Then because of Limitation of the scale of thermal cells during winter, wind in Kerman that located in vicinity of Lut is generally taken Western direction. Wind Channelizes along the mountain valleys and topography is effective in changing the direction of local ground- level winds.
  • M. Taghvaei, A. Safarabadi Page 35

    Nowadays, urban management has evolved. Cities are managed for the welfare of most citizens. Urban management has an important role in the success of programs and urban development plans. This issue will be more important especially in relation to sustainable development. Cities due to having natural, historical and cultural attractions are considered as tourism destinations. Development of urban tourism has both positive and negative economic, social, cultural and environmental effects and establishing balance in this field in a manner that it has more positive effects than negative ones requires strong management policies. Thus, sustainability in urban tourism requires systematic attention to the technical, cultural, political, economic, historical and environmental aspects, so that using tourism attractions is in line with today requirements as well as the maintenance and sustainability of resources for future. This paper aims at analyzing essential variables of urban management, in connection with the sustainable development of urban tourism in the city of Kermanshah. The results suggest that a direct positive relationship exists between integrated management and mutual cooperation of urban managers and local people and sustainable development of urban tourism, that is, if urban management is more coordinated and there exists better relations between managers and local people, the possibility of achieving sustainable development of urban tourism will increase.

  • Golamali Mozafari, Ali Hashemi, Farshad Safarpour Page 53
    The Malaria is endemic disease that has been broken out from old times in Iran. The outbreak of this illness is affected by economic, social and cultural problems, especially environmental conditions. In this study, It correlation between annual changes of patient cases and SOI index in Iran during 1990- 2007 period and, monthly changes for Chabahar city during 1382-l 1387, have been analyzed. In this regard, values of annual rain in Iran during a statistical period (1990-2007) and monthly and annual rain of Chabahar during (1382-1387) were used that obtained from Iran meteorological organization and meteorology station of Chabahr respectively. The monthly and annual SOI index data was taken from NOAA. The results showed that SO accident negative phase (Elnino), which accompanied with increasing precipitation in this country, is matched by decrease of Malaria cases and that in years which positive phases (Lanina) occurred, Malaria cases increased. But in Chabahar city, this situation is inverse. This means that, negative and positive phases of Southern Oscillation are accompanied with decreasing and increasing rain respectively. So, Elnino increased malaria cases and Lanina decreased it in Chabahr.
  • Shahram Bahrami, Javad Jamalabadi Page 67
    Study area, Danekhoshk anticline, is a typical growing anticline in Kermanshah province and is located in Folded Zagros structural Belt. The purpose of this research is to calculate the eroded rock volume and its relationship with tectonic in Danekhoshk anticline. To achieve the purpose of this study, at first, boundaries of 90 drainage basins on slopes of studied anticline were determined based on Quickbird Satellite image and SRTM topographic data. After reconstruction of the geomorphic palaeosurfaces, the original (pre-erosion) DEM of study area was derived. Then the present-day (actual) DEM was prepared. The eroded rock volume for each basin was calculated by subtracting the volume of present-day DEM from original (pre-erosion) DEM. Studied anticline was subdivided into 9 tectonic zones based on dip (S) and width of limbs and then mean of eroded rock volume (Ve), basin area (A), and ratio of eroded rock volume to basin area (Rva) parameters were obtained for each tectonic zone. Result of this study reveals that rate of Rva increases with increasing structural dips of anticline limb. Also, there is positive relation between Basin area (A) and eroded rock volume (Ve). Data analysis represents that faults have important effect in increasing rock erosion of basins. In zones 3, 4, 5, 6 and 7, the highest rates of Rva are in faulted basins 25, 31, 57, 72 and 76 respectively. Overall, this research shows that the volume of eroded rock in Danekhoshk anticline is perfectly affected by dip and width of limbs, basins area as well as the faults location.
  • Hossein Ghodrati, Aliyar Ahmadi, Maryam Mokhtari, Hossein Afrasiabi Page 79
    This paper investigates the relationship between social capital of married women and their fertility as well as distribution of fertility along urban regions. For this purpose, a sample of 384 women aged 20-50 were interviewed in Sabzevar. The index of dependent variable was CEB. Social capital concept was operationalized through its objective component – formal membership in social networks. Some other independent variables such as using mass media, education, income, job state and birthplace were studied. Results of multivariate analysis show that variables including women education and membership in formal groups were used in the regression model. These variables explained 20 percent of dependent variable variance. It is notable that the impact of education on dependent variable was negative while the other noted variable had a positive impact on dependent variable. Furthermore there is a significant relationship between urban regions and fertility, that is higher socio-economic urban regions, has lower fertility.
  • Khammar Gholamali, Esmailzadeh Kavaki Ali, Baratpor Ali Page 95
    Social capital is one of the important social issues that, such as significant indicators of economic including inflation, GDP, employment rate, etc. play a significant role in the development of countries. The purpose of this paper is to evaluate and analyze the spatial distribution of social capital in areas of Quchan city. The methodology of this research was survey, and data was obtained by means of questionnaires and multi-stage cluster sampling. 200 persons of inhabitants of five areas of Quchan were selected as Statistical Society. For valuation and ranking of areas in terms of investment rate, Social Capital Model of Decision Making (Topsis) was used. Based on conducted analysis; five areas have three levels of wealthy, semi wealthy (medium) and wealthless (bereaved). For measuring social capital in the city of Quchan, 12 studied indicators were weighted by Shannon Entropy model and then Topsis were used as a multi- index decision-making method. Finally, the map of fruition levels of city’s areas was prepared by means of Arc-GIS software. Result of conducted reviews, shows that among the urban areas of Quchan, three bereaved areas (one, two and five) with a priority factor of 0/38 have the lowest level of enjoyment. The second level is the area 4 that its priority coefficient is 0/53, and the level one is the area 3 with a priority factor of 0/77 that, in terms of studied indexes, has the best condition among the five areas of Quchan.