فهرست مطالب

طب سنتی اسلام و ایران - سال دوم شماره 2 (تابستان 1390)
  • سال دوم شماره 2 (تابستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/11/25
  • تعداد عناوین: 10
|
  • مقالات
  • فرناز سهراب وند، اسماعیل ناظم، مژگان تن ساز، منصور کشاورز، فتانه هاشم دباغیان، علیرضا نیکبخت نصرآبادی، سیداشرف الدین گوشه گیر صفحه 107
    مقدمه
    باروری یکی از اهداف بزرگ خلقت، جهت بقای نسل است. شیوع قابل توجه ناباروری در جهان و ایران و بار اقتصادی ناشی از روش های درمانی مختلف آن، سبب ایجاد مشکلات متعددی برای زوج وجامعه می گردد. طب سنتی ایران که یکی از مکاتب طبی کل نگر می باشد، دیدگاه های ویژه ای در این مورد دارد که شناخت آن ها برای جامعه ی پزشکی خالی از فایده نیست.
    هدف از این مطالعه، سیری در اسباب و علل نازایی زنان از دیدگاه طب سنتی ایران می باشد تا با شناخت دقیق زوایای آن بتوان ضمن آشنایی با عقاید حکمای طب سنتی در رابطه با این بیماری به الگویی جدید در شناخت و تقسیم بندی علل نازایی دست یافت.
    به این منظور متون معتبر طب سنتی از قبیل قانون ابن سینا، کامل الصناعه، خلاصه الحکمه، ذخیره ی خوارزمشاهی، اکسیر اعظم، معالجات عقیلی، الموجز و غیره مورد بررسی قرار گرفتند. مطالب مربوط به نازایی ذیل عنوان «امراض زنان» و اسباب و علایم آن بررسی شدند و متون مرتبط با آن مورد تجزیه و تحلیل محتوایی قرار گرفتند و اختلافات، اشتراکات و افتراقات بررسی و جمع بندی شدند. به طور کلی دلایل عمده ی بیان شده در رابطه با علل نازایی زنان شامل مشکلات منی زن، مشکلات مربوط به تخمدان ها و مجاری منی، مشکلات رحمی، مشکلات اندام های دیگر و علل روحی، روانی و رفتاری بیان شده است.
    همچنین حکمای ایران معتقد بودند که ماده ی اولیه ی تولید منی از همه ی اعضاء خصوصا اعضای رئیسه به دست می آید. با این دیدگاه اختلال در اندام های دیگر به ویژه رئیسه (مغز،کبد و قلب) را نیز عامل نازایی می دانستند. علل روحی و روانی از سایر عللی است که حکما به آن توجه خاص داشتند. مرور اسباب نازایی زنان از دیدگاه طب سنتی ایران که در این مقاله مورد بحث قرار گرفته است، مقدمه ای است برای آشنایی با اصطلاحات و نظرات حکمای طب سنتی ایران و همچنین آغاز راهی است که به شناخت روش های درمان نازایی زنان از دیدگاه این مکتب ختم خواهد شد.
  • سعیده غفاری، مریم حمزه لو مقدم صفحه 117
    مقدمه
    اهمیت تغذیه ی نوزاد با شیر مادر واقعیتی است که رهنمودهای طب سنتی و نیز علم نوین تاکید و توجه خاصی بدان دارد. این اهمیت تا بدانجاست که حکمای بزرگی چون شیخ الرئیس ابوعلی سینا، مباحثی چند را به تفسیر و توضیح این مهم و نیز تدابیر لازم پیش، در حین و پس از تولد نوزاد؛ ارایه نموده اند. در بحث حاضر، نگاه منابعی چون قانون در طب شیخ الرئیس ابوعلی سینا، ذخیره ی خوارزمشاهی حکیم سید اسماعیل جرجانی، خلاصه الحکمه محمد حسین عقیلی خراسانی شیرازی و نیز حفظ صحت دکتر میرزا علی خان ناصر الحکما در خصوص تغذیه با شیر مادر و تدابیر شیردهی مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: تغذیه، نوزاد، شیر مادر، طب سنتی ایران
  • ناصر سیم فروش صفحه 123
    مقدمه
    در بسیاری از کشور ها انجام ختنه امری شایع است، حتی در آمریکا حدود 80 درصد نوزادان پسر ختنه می شوند. اهمیت ختنه در مورد کاهش عفونت ادراری در مطالعات متعدد ذکر شده است، به علاوه انجام ختنه بر پیشگیری از سرطان تناسلی مردان نیز به اثبات رسیده است. مطالعات متعدد نشان داده است که برای بهره مند شدن از آثار سودمند ختنه، می بایست ختنه در دوران نوزادی نوزادی انجام گیرد.
    گاهی ترس از تنگی نوک مجرای ادرار یعنی مه آ باعث تاخیر در ختنه می گردد، اما این ترس کاملا اشتباه است، چرا که تنگی مه آ به سادگی و به صورت سرپایی قابل درمان است و ایجاد آن به ندرت می تواند موجب بروز عوارض گردد. لذا تاخیر در انجام ختنه، تنها موجب می گردد تا منافع انجام ختنه چون پیشگیری از عفونت های ادراری در دوران نوزادی و کودکی و عوارض آن چون بیماری های کلیوی حاصل نگردد. حتی مطالعات نشان داده اند در صورتی ختنه در پیشگیری از سرطان های دستگاه تناسلی سودمند خواهد بود که در دوران نوزادی انجام گردد. به علاوه انجام ختنه در دوران نوزادی دارای فواید دیگری نیز می باشد از جمله اینکه در دوران نوزادی ترمیم نسجی عالی است و تقریبا هم زمان با افتادن بند ناف زخم ختنه نیز جوش می خورد و احتمال عفونت ختنه در این زمان ناچیز است، زیرا هم آنتی کورهای مادر در خون بچه وجود دارد و هم این ناحیه ی پر خون در برابر عفونت کاملا مقاوم است. به علاوه انجام ختنه ی نوزادی مشکلات و استرس روحی که در انجام ختنه در سنین بالاتر برای کودک ایجاد می نماید را نیز ندارد.
    مطالعه ی حاضر به بررسی مستندات موجود در زمینه ی ختنه ی نوزادی می پردازد تا اهمیت زمان انجام ختنه را روشن سازد، به علاوه روش صحیح و مناسب انجام ختنه به صورت مصور در این مقاله توضیح داده شده است تا قابلیت استفاده از آن به صورت راهنما فراهم گردد.
    کلیدواژگان: ختنه، نوزادی، عفونت ادراری، تنگی مه آ
  • امید صادقپور، امیر محمد جلادت صفحه 131
    مقدمه
    طب سنتی ایران دارای سابقه ای درخشان با منابع مکتوب فراوان در عرصه ی پزشکی است و در درمان بیماری ها همچون مکاتب دیگر، از داروها استفاده می نماید. یکی از مهم ترین دسته های دارویی مورد استفاده در این طب؛ مسهل ها نام دارند که این داروها به دفع اخلاط فاسد یا به عبارتی مواد زاید از بدن می پردازند. در این مطالعه مطالب مربوط به انواع، نحوه ی مصرف و مکانیسم اثر این دسته از داروها از منابع مختلف طب سنتی ایران اعم از نسخ خطی و چاپی کتابخانه های مختلف و منابع الکترونیک پزشکی جمع آوری گردید. بدین ترتیب مجموعه ای از داروهای مسهل طب سنتی ایران گردآوری شد و آثار این داروها در دفع اخلاط مختلف از دید حکمای طب سنتی ایران و همچنین موارد مصرف آن ها مورد بررسی قرار گرفت.
    همانطور که در متون طب سنتی ایران ذکر شده است، پاکسازی بدن از اخلاط فاسد یا مواد زاید از روش های اصلی درمان در طب سنتی ایران می باشد و شناخت این روش های درمانی و داروهای مورد مصرف در این موارد می تواند به عنوان اجزایی از مبانی درمان در مطالعات بالینی متعدد مورد توجه قرار گرفته و حتی نویدبخش بهبودی بیماران به عنوان روشی جایگزین و یا مکمل در روش های درمانی رایج امروز باشد.
    کلیدواژگان: طب سنتی ایران، داروهای مسهل، پاک سازی بدن
  • غلامرضا اصغری، سیما دریاسلامه صفحه 139
    مقدمه
    با توجه به رشد روزافزون چاقی در جوامع و نقش آن در بروز بیماری های قلبی و عروقی، دیابت و افزایش فشار خون؛ کاهش وزن به یکی از معضلات بهداشتی درمانی تبدیل شده است. شاید به دلیل نبود رژیم غذایی مناسب از یک سو و مشکلات زندگی در عصر نوین همچون نداشتن فعالیت فیزیکی مناسب و سبک زندگی ماشینی از سوی دیگر موجب گردیده است تا بسیاری از مردم به منظور کاهش وزن به دارودرمانی روی آورند. مصرف گیاهان دارویی و داروهای گیاهی جهت کاهش وزن در کشور ما با استقبال فزاینده ای روبه رو شده است. بنابراین کنترل این فرآورده های گیاهی که به صورت سنتی در اختیار مردم قرار می گیرند امری ضروری به نظر می رسد.
    روش ها
    در این مطالعه تعداد ده نمونه از فرآورده های ارایه شده برای درمان چاقی از عطاری های شهر اصفهان جمع آوری گردید. سپس اطلاعات دارویی آن ها ثبت گردید. این فرآورده ها مورد بررسی ماکروسکوپی و میکروسکوپی قرار گرفتند و آثار درمانی آن ها با منابع سنتی مقایسه گردید.
    یافته ها
    نتایج نشان داد بیش از 50 درصد از این فرآورده ها حاوی حداقل یک گیاه دارویی می باشند که مصرف آن در منابع سنتی جهت کاهش وزن توصیه شده است.
    بحث و نتیجه گیری
    ضروری است که عرضه کنندگان داروهای سنتی آموزشهای لازم را مطابق با منابع معتبر طب سنتی فراگیرند و با نظارت مستمر بر فعالیت آنان فرآورده های طب سنتی تحت ارزیابی مستمر فارماکوگنوستیک قرار گیرد.
    کلیدواژگان: داروهای گیاهی، چاقی، فارماکوگنوزی، اصفهان
  • اکرم جهانگیر، مژگان کاربخش، بتول موسوی، فرانک فرزدی، فرزانه مفتون، ژیلا صادقی صفحه 147
    مقدمه
    در این مقاله شواهد موجود در زمینه ی علم نفس از منظر قرآن، حکمت اسلامی، روانشناسی و عصب شناسی مورد بررسی قرار گرفته است.
    روش ها
    مفهوم نفس به استناد قرآن، متون فلسفی، روانشناسی و عصب شناسی تشریح شده و پیوند های موجود بین این دیدگاه ها تبیین شده است تا به یک تعبیر قابل ادراک از این مفهوم دست یابیم. سپس به استناد تطبیق انجام شده و تجربیات عینی پژوهشگران، جمع بندی کاربردی ارایه گردیده است.
    یافته ها
    در قرآن و کتب فلسفی- عرفانی به کرات از نفس و مفاهیم مرتبط یاد شده است. مفهوم آنیما (و آنیموس) در روانشناسی یونگ با قرین (و قرینه) در قرآن مطابقت دارد.
    بحث و نتیجه گیری
    باور به موجودات ملکوتی و نفوس در آموزه های ادیان الهی به چشم می خورد ولی وقتی پای تحلیل های عینی به عمل می آید برخی دانشمندان وجود و تاثیرات آن ها را باور ندارند. نتیجه ی این امر، انکار ابعاد گسترده ای از وجود انسان ها است که شواهد آن در متون دینی، فلسفی، عرفانی، روانشناسی و عصب شناسی یافت می شود. به نظر می رسد انجام تصویر برداری از موجودات غیر ارگانیک، در تبدیل این واقعیات به علم الیقین کمک کننده باشد و روش های مستند سازی، بتواند تحولی عمیق در مدیریت روانپزشکی غربی ایجاد نماید و نگرش دینی را ابعادی نو و غیر قابل تشکیک بخشد.
    کلیدواژگان: نفس، قرآن، روانشناسی، عصب شناسی
  • مجید امتیازی، اسماعیل ناظم، منصور کشاورز، محمد کمالی نژاد، سیدالشرف الدین گوشه گیر، فتانه هاشم دباغیان، هادی شهراد بجستانی صفحه 155
    احیای مجدد طب سنتی ایران فرصتی مناسب در اختیار پزشکان و پژوهشگران قرار داده است تا از تدابیر درمانی ارزشمند حکمای گذشته بهره مند شده، روش های تشخیصی و درمانی کم عارضه و کم هزینه را جستجو و ارزیابی علمی نموده و در اختیار جامعه قرار دهند. هیپرلیپیدمی به دلیل شیوع بالا و ارتباط مستقیمی که با بیماری های قلبی-عروقی دارد، از معضلات مهم بهداشتی جامعه است. از طرف دیگر از مباحث پایه ای و مهم طب سنتی که در همه ی اختلالات مورد توجه قرار دارد، وضعیت عملکردی هضم های چهارگانه می باشد. در این مقاله سعی شده است با استفاده از منابع معتبر طب سنتی و نیز استفاده از شواهد بالینی، ارتباط بین مراحل مختلف هضمی و اختلال هیپرلیپیدمی مشخص گردد.
    کلیدواژگان: طب سنتی ایران، هیپرلیپیدمی، مطالعه ی بالینی، سوء مزاج معده، سوء مزاج کبد
  • علیرضا قنادی، بهزاد ذوالفقاری، شاهپور شماشیان صفحه 161
    مقدمه
    بیشتر داروهای مشتق شده از گیاهان از طریق مطالعه ی درمان های سنتی و دانش بومی اقوام کهن به دست آمده است و با وجود پیشرفت های عظیم در علم سنتز ترکیبات صناعی، برخی از این ترکیبات هنوز غیرقابل جایگزین شدن می باشند. علم اتنوبوتانی به مطالعه و بررسی چگونگی استفاده ی افراد یک قوم یا جامعه از گیاهان می پردازد و به عنوان ابزار کارآمد استخراج دانش بومی استفاده از گیاهان، شناخته می شود. طی دهه ی گذشته، بررسی هدفمند دارونامه های بومی با چشم انداز تولید داروهای جدید در دستورکار بسیاری از سازمان های ملی و بین المللی قرار گرفته است. رویکرد مثبت دانشمندان و افزایش گرایش دولت ها به همکاری در پروژه های اتنوبوتانی، پیام آور ارزش روزافزون اطلاعات حاصل از این مطالعات می-باشد. ثبت و بررسی علمی دانش مکتوب و نامکتوب طب سنتی اقوام مختلف ایران منجر به حفظ گنجینه ی ارزشمند دانش و تجربیات پزشکی چند هزار ساله ی ایرانیان می شود و زمینه ساز کشف داروهای جدید و پیشرفت صنعت داروسازی خواهد شد.
    کلیدواژگان: اتنوبوتانی، دارونامه های بومی، مطالعه ی بالینی، گیاهان دارویی
|
  • F. Sohrabvand (Md), E. Nazem Hakim, M. Tansaz (Md), M. Keshavarz (Phd), F. Hashem Dabbaghian (Md), S.A. Gooshehgir Page 107
    Fertility is one of the main goals of creation for survival. The high prevalence of infertility around the world and in Iran as well as the economic burden of different treatments of infertility has resulted in several problems for couples and the community. As a holistic approach, Traditional Iranian Medicine (TIM) has a particular viewpoint in this area, which can be helpful for current medicine. The purpose of the current study is to review the infertility etiology according to TIM to elucidate the different aspects of the problem and become familiar with the beliefs and viewpoints of Iranian traditional physician. This may bring new insight into identification and classification of the underlying causes of infertility. To this end, we carefully evaluated the main texts of TIM such as Al-Qanun Fi Al-Tibb (The Canon of Medicine) by Avicenna, Kamel Al-Sena’eh, Kholaseh Al-Hekmat, Zakhireh Kharazmshahi, Exir Azam, Moalejat Aghili, and Almojaz. Infertility-related subjects under the entry of "gynecology", their sign and symptoms, and the underlying causes were investigated. Contextual analysis was performed and the discrepancies and congruities were summarized. Generally, the main etiologies considered for female infertility can be categorized as problems of oocytes, uterine, ovaries and fallopian tubes, dysfunction of other organs, and psychological and behavioral causes. Iranian traditional physicians or "Hakims" believed that the components of oocytes come from all organs, particularly the main organs such as heart, liver, and brain. Therefore, dysfunction of other organs, especially the main organs can lead to infertility. Psychological factors also received great attention from hakims. This is an introductory investigation to become familiar with the viewpoints of Iranian traditional physicians toward infertility. Moreover, this can be an initiative for identifying alternative methods of diagnosis and treatment of female infertility.
  • S. Ghaffari Pharmd, M. Hamzeloo Moghaddam Page 117
    The significance of breastfeeding is stated in Traditional Iranian Medicine; it is also a highpriority in current medicine. Even Avicenna provided some explanations on the importanceof breastfeeding, and the measurements to be followed in the perinatal period. The current study considers the topic of breastfeeding in the sources of traditional medicine as the Cannon of Medicine (Avicenna), Zakhireh Kharazmshahi (Jorjani), Kholaseh Al-Hekmat (AghiliKhorasani), and Hefz-o Sehat (Naserol Hokama).
  • N. Simforoosh Page 123
    Carrying out circumcision is a common practice in many countries. In the USA, almost 80% of male infants are circumcised. The importance of circumcision in reducing the risk of urinary tract infection has been demonstrated in several studies. Moreover, the role of circumcision in decreasing the risk of male genital cancers has been confirmed. It has been shown that to achieve the advantages of circumcision, it should be performed in neonates. Sometimes, circumcision is delayed due to the fear of meatus stenosis. However, the fear is not true, as meatus stenosis can be treated easily in outpatient services, and it rarely causes complications. Therefore, delaying circumcision causes not to achieve the advantages of the procedure, including prevention of neonatal and childhood urinary tract infection, and their complications such as kidney diseases. Even it has been shown that circumcision would be helpful in prevention of genital system cancers, only if performed during neonatal period. Furthermore, carrying out the procedure during neonatal period is accompanied with some other benefits. For instance, wound healing is excellent in this period, and the circumcision lesion would heal almost at the same time as the umbilical cord falls off, and the risk of infection is very low, since the maternal antibodies are present in neonate’s blood and the wound region has a very good blood supply and is resistant against infection. Neonatal circumcision is not accompanied by the problems and psychological stresses, experienced in childhood circumcision. The current study evaluates the available evidence on neonatal circumcision, to elucidate the importance of circumcision timing. Moreover, the appropriate method of carrying out the procedure is provided in the paper, to be used as a guide.
  • O. Sadeghpour (Phd), A.M. Jaladat Page 131
    Traditional Iranian Medicine (TIM) has an outstanding history with numerous medical textbooks. Similar to other medical schools, in TIM, drugs are used in treatment of diseases. One of these drug groups is purgative agents. These drugs were used to excrete putrefied temperaments, or extra materials from the patients’ body. In the current study, different information on the categories, route of administration, and mechanism of effect of this drug category was collected from different sources of TIM, including the manuscripts, printed texts, and electronic books. In this way, a collection of purgatives used in TIM was established, and the effects of these drugs in excretion of different temperaments from the viewpoint of TIM hakims, as well as the indications for administration of the drugs were evaluated. As it has been mentioned in TIM sources, refinement of the body from putrefied temperaments or extra materials is one of the major treatment methods in TIM. Understanding this treatment method and the drugs used for this purpose can be considered as a component of treatment process in different clinical studies. This can even lead to cure of patients as an alternative or complementary approach along with the current treatment methods.
  • Gh. Asghari (Phd), S. Daryaye Salameh Page 139
    Background
    Overweight and obesity have become a major public health issue due to a steep rise in the prevalence of overweight. Overweight and obesity are major risk factors for many diseases, including cardiovascular problems, diabetes, andhypertension. Because of inappropriate diet, lack of adequate physical activity, andsedentary life style; people use medical treatments to lose weight. Herbal medicines havebeen gaining considerable popularity in recent years. Given the increasing popularity ofherbal medicines for treatment of obesity in Iran, there is a need to evaluate theseproducts, which are traditionally provided.
    Methods
    Ten herbal products used for obesity on Isfahan traditional medicine market were collected, their medical information was recorded, and then the drugs weremicroscopically and macroscopically evaluated. Finally, their therapeutic effects werecompared with the indications mentioned in traditional medicine texts.
    Discussion
    More than 50% of the products contained at least one medicinal plant, which has been used traditionally for treatment of obesity.
    Conclusion
    The providers of traditional medicines should receive required trainings according to texts of traditional medicine. Moreover, they should be continuouslymonitored and the traditional medicine products continuously undergo pharmacognostictesting.
  • A. Jahangir (Msc), M. Karbakhsh (Md), B. Mousavi (Md), F. Farzadi (Phd), F. Maftoon (Phd), J. Seddighi Page 147
    Background
    The purpose of this paper is to compare the concept of Nafs in the Holy Quran, Islamic philosophy texts, psychology, and neuroscience.
    Methods
    The definition of Nafs in the Holy Quran and philosophy, psychiatry, and neuroscience texts is presented. Then, the correlations of these viewpoints are provided to achieve an explanation of the concept. Considering the comparisons as well as the objective experience f authors, an applicable conclusion is provided.
    Findings
    The concept of Nafs has been frequently mentioned in the Holy Quran and philosophical and spiritual texts. The concepts of “anima” and “animus” in the Jung’s school of psychology seem to be comparable Gharin and Gharineh in the Quran. There seems to be objective indications for Nafs concept from the viewpoint of the Quran, Jung’s psychology, and neuroscience research.
    Discussion
    Belief in seraphic creatures and Nafs can be observed in the thoughts of divine religions. Nevertheless, when the objective evaluations are considered, some scientists do not accept the existence and effects of these items. The result is denial of a wide range of human dimensions, which can be found in religious, philosophical, spiritual, psychological, and neuroscience texts. Photographic documentation of inorganic creatures can be helpful in acknowledgement of these realities. Documentation methods may lead to a deep revolution in management of the western psychology and provides novel aspects for the religiousviewpoints.
  • M. Emtiazy (Md), E. Nazem Hakim, M. Keshavarz (Phd), M. Kamalinejad (Bsc), S.A. Gooshehgir (Md), F. Hashem Dabbaghian (Md), H.Sh. Bajestani Page 155
    Revival of Traditional Iranian Medicine provides an opportunity for researchers to getbenefits from the valuable therapeutic measures of past traditional physicians (The Hakims). In this way, researchers can achieve therapeutic methods with less complications and lower costs. Because of its high prevalence and direct relationship with cardiovascular disorders, hyperlipidemia is a major health concern. According to the Traditional Iranian Medicine texts, one of the basic issues that should be considered in all disorders is the functional status of the four stages of digestion. In the current paper, the relationship between stages of digestion and hyperlipidemia is clarified by referring to Traditional Iranian Medicine texts and the clinical evidence.
  • A.R. Ghannadi (Phd), B. Zolfaghari (Phd), Sh. Shamashian Page 161
    Most drugs of plant origin have been obtained by studying the traditional treatments andknowledge of ancient peoples. In spite of great advancements in chemical synthesis, some of these compounds cannot still be replaced. Ethnobotany deals with the ways people of a society use plants. The science is known as an efficient tool to extract the native knowledge of using plants. During past decade, targeted evaluation of local pharmacopeia with the vision of developing novel drugs has been performed by many national and international organizations. The positive approach of scientists and increased tendency of governments to cooperate in ethnobotany projects shows the increasing value of information obtained in these studies. Registration and evaluation of written and non-written scientific heritage of traditional medicine of different Iranian ethnic groups can preserve the valuable treasure of multi-thousand-year-old knowledge and experiment of Iranians in medicine. This will also lead to discovery of novel medicines and achievements in pharmaceutical industry.