فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال چهاردهم شماره 2 (تابستان 1390)
  • سال چهاردهم شماره 2 (تابستان 1390)
  • 222 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/11/25
  • تعداد عناوین: 10
|
  • علی شکوری صفحات 1-29
    این مقاله دورنمای نواحی روستایی و روستاشناسی را با تاکید بر ایران در شرایط جدید و در حال ظهور، از جمله جهانی شدن و جامعه اطلاعاتی مورد بحث قرار می دهد. پرسش این است که چگونه تحولات جدید در فناوری و شکل گیری روندهای اجتماعی، اقتصادی و جمعیتی در جامعه جدید امکانات و محدودیت های متعدد و جدیدی را برای شناخت، مطالعه و توسعه و سیاست گذاری نواحی روستایی به وجود آورده است؟ این مقاله با کندوکاوی در پیشینه مطالعات روستایی در ایران و با اشاره به برخی از ویژگی ها و ضعف های عمده آنها، کاستی ها را در مسائل کلان تر پژوهشی کشور تحلیل می کند و این دیدگاه را که روستا و روستاشناسی در جهان امروز به دلیل بهره گیری از گفتمان های حاکم قدرت در تحلیل روستا و مسائل آن، به حاشیه رفته است، رد می کند. تداوم روستانشینی بخش چشم گیری از جمعیت ایران و دیگر کشورها، پیدایش مسائل جدید در کنار مسائل سنتی روستایی، و وجود کاستی های متعدد، دال بر بازنگری در رویکردها و روش ها تلقی می شوند. تحول پارادیمی به پساساختارگرایی و پسانوگرایی زمینه های نظری و روش شناختی این بازاندیشی و تجدیدنظرطلبی را فراهم کرده است.
    کلیدواژگان: روستاشناسی، جهانی شدن، پسانوگرایی
  • منصور شاه ولی، حمیده قیصاری صفحات 31-52
    توانمندسازی کشاورزان ضرورتی اجتناب ناپذیر برای توسعه پایدار است؛ لذا، پژوهش حاضر با هدف تعیین توانمندی زیست محیطی کشاورزان تعاونی های تولید روستایی و عوامل موثر بر آن در استان فارس، با روش پیمایشی و نمونه گیری تصادفی طبقه بندی انجام گرفت و 150 کشاورز عضو و 150 کشاورز غیرعضو در آن شرکت داشتند. یافته ها نشان می دهد توانمندی زیست محیطی کشاورزان عضو تعاونی ها بالاتر است و با شرکت آنان در کلاس های آموزشی و دسترسی به اطلاعات همبستگی مثبت معناداری دارد. دسترسی به اطلاعات و سطح زیرکشت محصولات پیش بینی کننده های توانمندی زیست محیطی اعضای تعاونی ها هستند. توزیع منابع اطلاعاتی و افزایش دسترسی کشاورزان به آنها، برگزاری آموزش های منظم زیست محیطی براساس تجارب گذشته، و شناخت ظرفیت های مناطق تحت پوشش تعاونی ها برای توسعه فعالیت های کشاورزی، پیشنهادهای پژوهش حاضر برای ارتقای توانمندی زیست محیطی اعضای تعاونی ها هستند.
    کلیدواژگان: تعاونی های تولید روستایی، توانمندسازی، پایداری محیط زیست، فارس (استان)
  • سمیرا سرایلو، محمدرضا زارع مهرجردی، کوهسار خالدی صفحات 53-71
    با توجه به اهمیت تحقیقات کشاورزی در نرخ بازده اقتصادی و کاهش فقر روستایی مطالعه حاضر، با هدف تعیین اثر تحقیقات بخش کشاورزی بر فقر روستایی انجام شده است. در این راستا، ابتدا با استفاده از آمارهای سری زمانی برای دوره 1350-1386 سیستم معادلاتی شامل توابع فقر روستایی، قیمت خوراکی ها، ارزش افزوده زراعی و باغی و دامی به روش حداقل مربعات سه مرحله ای برآورد شد. نتایج برآورد معادلات بیانگر اثر مثبت هزینه تحقیقات و موجودی سرمایه کشاورزی و اثر منفی نیروی کار بر ارزش افزوده زراعی و باغی و دامی است. رابطه ارزش افزوده زراعی و باغی و دامی با قیمت مواد خوراکی، منفی است. از طرفی ضریب جینی و قیمت خوراکی ها دارای اثر مستقیم، و درآمد خانوارهای روستایی دارای اثر عکس بر میزان فقر مطلق روستایی هستند. بنابراین، با توجه به تاثیر زنجیره ای این متغیرها، نتیجه می گیریم که بین مخارج تحقیقات کشاورزی و فقر مطلق روستایی رابطه ای منفی وجود دارد.
    کلیدواژگان: هزینه تحقیقات، کشاورزی، فقر روستایی، ایران
  • مریم حسن نژاد، محمدرضا کهنسال، محمد قربانی صفحات 73-91
    در این مقاله عوامل موثر بر مشارکت روستاییان در گروه‎های توسعه روستایی که در چارچوب پروژه بین المللی ترسیب کربن تشکیل شده اند، بررسی می شود. حجم نمونه 198 عضو را در منطقه حسین آباد غیناب شهرستان سربیشه استان خراسان جنوبی در بر می گیرد. نتایج نشان می دهد که احتمال عضویت در این گروه ها با افزایش سطح هزینه های سالانه خانوار، در میان افراد بدون همسر، و ساکنان دائمی منطقه و نیز افراد فاقد شغل فرعی افزایش می یابد. این درحالی است که با افزایش سطح تحصیلات همسر و سطح درآمد سالانه خانوار، احتمال عضویت در گروه های توسعه روستایی کاهش می یابد. با توجه به یافته ها، پیشنهادهایی برای بهبود عملکرد این نوع گروه ها ارائه می شود.
    کلیدواژگان: مشارکت روستایی، توسعه روستایی، ترسیب کربن، حسین آباد غیناب (منطقه)، سربیشه (شهرستان)، خراسان جنوبی (استان)
  • محمدعلی فیروزی، ناهید سجادیان، مهیار سجادیان صفحات 93-115
    از مسائل اساسی روستاهای کشور بحرانهای طبیعی وعدم توجه به مدیریت ریسک و نبود سامانه ای در جهت برخورد سازمان یافته با بحران ها بوده است. لذا، این پژوهش براساس اصول بنیادین، ساختار علمی سامانه مورد نیاز را به روش توصیفی- تحلیلی در جهت طراحی سامانه پشتیبانی تصمیم گیری فضایی در روستاها به کار گرفت و به عنوان نمونه کاربردی در ارتباط با بهمن در استان مازندران اجرا کرد. این سامانه با پذیرش معیارهایی چون مقدارشیب، جهت شیب، ارتفاع، جهت باد، سرعت باد، نوع انحنای زمین، مقداربارش، دما، و تاریخ قادر است که در قالب سناریوهای مختلف به مدیریت ریسک بهمن در ارتباط با روستاها کمک کند. بنا بر یافته های تحقیق، علاوه بر ارائه سامانه مذکور، یافته های مبتنی بر گزارش های سامانه نشانگر این است که3322 کیلومتر مربع ازاستان دارای پتانسیل بهمن خیزی است. به لحاظ مساحت شهرستان های آمل، نور و تنکابن مناطق دارای پتانسیل بهمن خیزی بالا هستند و از نظر روستاهای مشمول خطر بهمن، تنکابن با شش روستا در رتبه نخست و سپس روستاهای نور، آمل و چالوس شناسایی شدند.
    کلیدواژگان: سیستم پشتیبانی تصمیم گیری، مدیریت ریسک، توسعه پایدار، نظام اطلاعات جغرافیایی (GIS)، مازندران (استان)
  • رحیم سرور، میرنجف موسوی، تهمیه دانیالی صفحات 117-137
    مشارکت دادن روستاییان در طرح های توسعه روستایی و توجه به خواست ها و نیازهای جامعه روستایی در رسیدن به توسعه امری اجتناب ناپذیر است، لذا بایستی به اهمیت این نقش در توسعه توجه شود. این مقاله به بررسی پیامدهای مشارکت روستاییان در توسعه روستایی بخش مرحمت آباد از شهرستان میاندوآب پرداخته است. روش پژوهش، پیمایشی با استفاده از پرسشنامه است و 349 سرپرست خانوار به عنوان نمونه آماری انتخاب شده اند. میانگین مشارکت روستاییان به عنوان متغیر مستقل حدود 04/53 درصد بوده است. مشارکت در روستاهای کردکندی و مرادخانلو در سطح خیلی پایین و در روستاهای قپچاق و فیروزآباد در سطح بالا قرار داشته است. همچنین درجه توسعه یافتگی روستاها به عنوان متغیر تابع نشان می دهد که از مجموع 14روستا، توسعه 4 روستا در سطح بالا، 6 روستا در سطح پایین، و 4روستای دیگر در سطح متوسط قرار دارند. برای بررسی اثرات پیامدهای مشارکت روستاییان بر توسعه روستایی از آزمون تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شده که اثرات مشارکت روستاییان را بر توسعه روستایی بخش مرحمت آباد تایید می کند.
    کلیدواژگان: مشارکت، توسعه روستایی، میاندوآب (شهرستان)، مرحمت آباد (بخش)
  • احسان حسنوند، اسماعیل حسنوند صفحات 139-164
    دهیاری ها به علت تازگی در بنیان، دارای مشکلات مختلفی هستند که پرداختن به این مشکلات و آگاهی از آنها موجب کارآیی بیشتر و خدمت رسانی بهتر این نهاد می شود. پژوهش حاضر در صدد بررسی موانع توفیق دهیاری ها بوده است. این پژوهش از نوع تحقیق پیمایشی است و با استفاده از تکنیک پرسشنامه به جمع آوری اطلاعات پرداخته است. جامعه آماری از کلیه دهیاران شهرستان سلسله در استان لرستان تشکیل شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که از میان متغیرهای مورد بحث، متغیر موانع و مشکلات اجرایی و پشتیبانی بیشترین تاثیر را در عدم توفیق دهیاری ها دارد و مشکلات مالی، اجتماعی، مشکلات مربوط به شخص دهیار و مشکلات قانونی در رده های بعد قرار دارند.
    کلیدواژگان: مدیریت روستایی، دهیاری ها، سلسله (شهرستان)
  • شاه بختی رستمی، مهرداد داوری سرخه لیژه صفحات 165-183
    عوامل متعددی بر موفقیت یا ناکامی شوراهای اسلامی روستایی تاثیرگذارند. در این مقاله تاثیر چهار عامل میزان شناخت مردم از وظایف و اختیارات شوراها؛ میزان آگاهی اعضای شوراها از وظایف و اختیارات خود؛ میزان مقبولیت اجتماعی؛ و میزان حقوق و مزایا، بر عملکرد شوراهای اسلامی روستایی شهرستان کرمانشاه در قالب چهار فرضیه مورد مطالعه قرار گرفته است. برای انجام این کار، سه جامعه نمونه از الف افراد واجد شرایط رای دهی در روستاهای منتخب شهرستان؛ ب اعضای شورای اسلامی روستاهای منتخب؛ و ج مسئولان دولتی مرتبط با شوراهای اسلامی، انتخاب شدند و مورد مصاحبه قرار گرفتند. برای انتخاب نمونه ها از روش های کوکران و تصادفی ساده استفاده شد. سپس با استفاده از روش اسپیرمن، میزان همبستگی بین متغیرهای تحقیق سنجیده شد. نتایج این تحقیق حاکی از تایید فرضیه های 1 و 3 و مردود شدن فرضیه های 2 و 4 است.
    کلیدواژگان: شوراهای اسلامی روستایی، مشارکت، کرمانشاه (شهرستان)
  • نجمه دریانی، کورش رضایی مقدم، سیروس سلمان زاده صفحات 185-201
    مطالعه حاضر با هدف بررسی عوامل تاثیرگذار بر دانش کشت پایدار ارقام پرمحصول برنج در استان مازندران به روش پیمایشی انجام گرفته است. نمونه آماری این پژوهش، 270 نفر از شالیکاران شهرستان های آمل، بابل و ساری هستند که به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شده اند. داده های پژوهش با استفاده از ابزار پرسشنامه جمع آوری شد. یافته های این مطالعه نشان داد که بین متغیرهای سن، سطح تحصیلات، سطح مشارکت، عملکرد ارقام پرمحصول برنج، درآمد ناخالص ارقام پرمحصول برنج، ویژگی های مدیریتی، تجربه کشت برنج، سطح کل اراضی زراعی، سطح کل اراضی زیرکشت برنج و سطح اراضی زیرکشت ارقام پرمحصول برنج، با متغیر دانش کشت پایدار ارتباط مثبت و معنی داری وجود دارد. همچنین براساس نتایج حاصل از تحلیل رگرسیون، متغیرهای ویژگی های مدیریتی، سطح تحصیلات، سن، سطح کل اراضی زیرکشت برنج، سطح مشارکت و تجربه کشت برنج حدود 35 درصد از تغییرات متغیر وابسته دانش کشت پایدار را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: کشاورزی پایدار، دانش کشاورزی پایدار، شالیکاران، مازندران (استان)
  • صفحات 203-211
|
  • Ali Shakouri Pages 1-29
    This study examines the perspective in rural areas and rural studies in emerging era of globalization and information society with an emphasis on Iran. It looks at new development in technology, demographic and economic trends in rural areas and their impacts on the emergence of new possibilities and constraints in rural areas, which in turn are important for understanding and development of these areas. The present developments have highlighted the shortcomings related to theoretical, methodological and decision making issues and subsequently pinpoints the need for revising the traditional approaches and elaboration of new ones. It is expected that these revisions and adjustments are applied in development process. The present study reviews the existing rural studies and research in Iran and rejects the claim that these studies are futile and useless; It strongly believes that the shortcomings should be examined and analyzed in a more macro dimension in the country. This claim is challenged that new process has caused the downfall of rural studies and marginalization of rural areas. The issue that 30 percent of rural population still live in rural areas and new problems have been emerged in these areas, in parallel with the formation of new trends have urged the researchers to look at the shortcoming as an indicator of the imperativeness of a revision in traditional power based approach, and not as a sign of a decline in rural areas. The paradigm shift from positivism and structuralism to post structuralism and post modernism provide an enabling environment for theoretical and methodological revision.
  • Mansour Shahvali, Hamideh Gheisari Pages 31-52
    Farmers empowerment is unavoidable necessity for sustainable development, thus the present survey study is carried out with the purpose to determine environmental empowerment of production cooperative’s farmers and factors affecting it in Fars province. The sample includes 150 members and non-members which are selected by stratified sampling method. Findings show that environmental empowerment of production cooperatives’ members are more than non-members which is directly and significantly related to their participation in training classes and availability of information. Availability of information and area under cultivation of crops explain environmental empowerment of production cooperative’s members. The present study recommends distribution of information and increasing farmers access to it, organization of regular environmental training based on previous activities, acknowledging the capacity and potential of areas under the coverage of cooperatives for the development of agricultural activities as means to improve environmental empowerment of production cooperative’s members.
  • Samira Sarailou, Mohammad Reza Zare Mehrjerdi, Kouhsar Khaledi Pages 53-71
    Considering the importance of agricultural research on economic rate of return and the decline of rural poverty, this study is carried out to determine the effects of agricultural research on rural poverty. The study applies three-stage least square method to estimate system of equations for rural poverty, food prices, farming, horticulture and livestock value added for 1971-2009 time series data. The results of estimation indicate positive effects of research expenditures and the stock of agricultural capital on farming, horticulture and livestock value added, while labor force has a negative effect on farming, horticulture and livestock value added. There is a negative relationship between food prices and farming, horticulture and livestock value added. Gini coefficient and food prices have direct impact and the income of rural house has an indirect effect on absolute rural poverty. Considering the serial influence of these variables it can be concluded that a negative relationship exists between agricultural research expenditures and absolute rural poverty.
  • Maryam Hassannejad, Mohammad Reza Kohansal, Mohammad Ghorbani Pages 73-91
    This study examines factors affecting rural people participation in rural development groups formed in international carbon sequestration project in South Khorasan Province. The sample size includes 198 members in Hosseinabad Ghinab region in Sarbisheh County. The most effective factors include marital status, type of residency, spouse’s level of education, annual household expenditures, annual household income, having second job. In other words the probability of membership in group increases directly with the increase in annual household expenditure, singleness, permanent residency and the lack of second job. It declines with a rise in spouse’s level of education and annual household income. Based on the results some recommendations are offered to improve the performance of these groups.
  • Mohammad Ali Firouzi, Nahid Sajjadian, Mahyar Sajjadian Pages 93-115
    Among the problems and issues of rural areas is natural disaster and disregard to its management, the lack of a system to deal with disasters in an organized manner is among the issues and problems of rural areas. Thus, this study applies, based on fundamental principles, scientific structure of required system in a descriptive-analytical method to design a support system for spatial planning in rural areas and as a practical example it has been implemented in Mazandaran province in relation to avalanche. This system adopts criteria such as ground slope, direction of slope, elevation, wind direction, wind speed, earth curvature, rain fall and date. It is able to manage risk avalanche in the form of different scenarios with respect to rural areas. Based on study findings, beside the presentation of mentioned system, the study reports that 3322 square kilometers in the province are vulnerable to avalanche; Amol, Nour and Tonekabon are areas which are highly vulnerable to avalanche and 6 villages in Tonekabon are ranked first, followed by villages in Nour, Amol and Chalous.
  • Rahim Sarvar, Mirnajaf Mousavi, Tahmineh Daniali Pages 117-137
    The subject of rural people participation in rural development projects and attention to rural community needs and demands is an inevitable fact in achieving development goals. Thus the importance of this role should be considered in development. This paper considers the consequences of rural people participation in rural development of Marhamatabad district in Miandoab county. The study is a survey and data is collected by a questionnaire and the sample size is equal to 349 of the head of households. The mean of rural people participation, as independent variable, is 53.4 and Kordkandi and Moradkhanlou are categorized as villages with the lowest level of participation and Qepchaq and Firouzabad as the villages with high level of participation. In addition the village development level as dependent variable shows that from the total of 14 villages, 4 villages are categorized as high level of development, 6 as low level of development and 4 as medium level of development. The study uses one way analysis of variance to examine the impacts of rural people participation on rural development (F=12.9) which is significant and it confirms the hypothesis that rural people participation affects rural development.
  • Ehsan Hassanvand, Esmaeel Hassanvand Pages 139-164
    Due to their recent formation, Village Assistance Offices (VAOs) face different problems. Awareness of and attempts to solve these problems can help this new organization and raise its efficiency. This study is an attempt to examine the barriers to the success of VAOs. This study is a survey research. It uses questionnaires to collect data. The statistical population consists of all the village assistance officers in Selseleh county in Lorestan province. The findings of the study show that among different variables these are the most important that cause the failure of VAOs: executive problems and barriers, financial problems, social problems, personal problems and legal problems respectively.
  • Shahbakhti Rostami, Mehrdad Davari Sorkhehlizheh Pages 165-183
    Different variables can affect the success and failure of Islamic rural councils. This study examines the impacts of four variables on the performance of Islamic rural councils in Kermanshah county: 1) rural people’s awareness about the responsibilities of councils, 2) council’s members awareness about their responsibilities and authorities,3) level of social acceptance, and 4)the level of salary and benefits. The sample includes three groups of people: 1) people eligible to vote in selected villages134, 2) government staff related to Islamic council 16, and 3) the member of rural councils in selected villages 20. The sample is selected randomly by Cochran method. The correlation between variables is examined by Spearman test. The results confirm the relationship between first and third variables with the dependent variable and reject the relationship between second and fourth variables with the dependent variable.
  • Najmeh Daryaee, Kourosh Rezaee Moghaddam, Sirous Salmanzadeh Pages 185-201
    The purpose of present study is to examine factors affecting the knowledge of sustainable cultivation of rice high yield variety in Mazandaran province. This study is a survey and statistical sample includes 270 rice cultivators in Amol, Babol and Sari counties which are selected by simple random method. Research data is collected by a questionnaire. The most important findings indicate positive and significant relationship between age, level of education, level of participation, gross income of high yielding variety, management characteristics, rice cultivation experience, total area of farming land, total area of land under rice cultivation and area under high yield rice variety cultivation as independent variable and sustainable agricultural knowledge as dependent variable. In addition the results from regression show that management characteristics, level of education, age, total area of land under rice cultivation, level of participation and rice cultivation experience can explain 35% of changes in sustainable agricultural knowledge as dependent variable.