فهرست مطالب

معماری و شهرسازی آرمان شهر - پیاپی 7 (پاییز و زمستان 1390)
  • پیاپی 7 (پاییز و زمستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1391/02/10
  • تعداد عناوین: 15
|
  • معماری
  • حسین سلطان زاده، مازیار قاسمی نیا صفحه 1
    محیط طبیعی یکی از مهم ترین پدیده های موثر در چگونگی شکل گیری ساختار معماری بومی و سنتی بوده است.
    فن آوری های محدود گذشته سبب می شد که در طراحی و ساخت این واحدها بیشترین بهره برداری از عوامل محیطی صورت گیرد. در معماری مسکونی بومی استان گلستان به دلیل شرایط متنوع محیطی، گون ه های مختلفی شکل گرفته است که موضوع مورد بررسی در این پژوهش می باشد. هدف از این پژوهش شناخت و سپس گونه شناسی واحدهای مسکونی در استان گلستان است؛ با طرح این پرسش که خانه های بومی این استان را براساس ویژگی های محیط جغرافیایی و شهری به چند گونه می توان طبقه بندی کرد؟ چارچوب نظری تحقیق براساس نقش خصوصیات محیط طبیعی محلی و همچنین محیط شهری در چگونگی شک لگیری واحدهای مسکونی استوار است. روش تحقیق توصیفی، تحلیلی و تطبیقی بوده است. گردآوری اطلاعات به دو شکل اسنادی و میدانی صورت گرفت، به این ترتیب که پاره ای از اطلاعات لازم، نخست به صورت اسناد گردآوری شد و سپس طی سه سفر به نقاط مختلف استان، نمونه های فراوانی گردآوری شد که شماری از آن ها پس از نخستین بررسی های توصیفی، طبقه بندی شدند. نتایج به دست آمده نشان می دهد که با وجود آن که در سیمای کلی معماری بومی استان، نوعی وحدت و یکپارچگی وجود دارد، ولی میتوان به سبب برخی از پدیده ها، مانند ویژگی های اقلیمی محلی)خرده اقلیم ها(، محیط فرهنگی- اجتماعی و خصوصیات جمعیتی سکونتگا ه ها، انواع واحدهای مسکونی بومی این استان را به سه گونه واحدهای واقع در نواحی دشت، واحدهای واقع در نواحی کوهپایه ای و واحدهای مسکونی واقع در نواحی کوهستانی طبقه بندی کرد.
    کلیدواژگان: استان گلستان، معماری مسکونی، گونه شناسی، معماری بومی، اقلیم، خرده اقلیم
  • مینو شفایی، رامین مدنی صفحه 17
    اهمیت مسکن روستایی و بافت های با ارزش روستاها در ساخت و سازهای جدید، مساله طراحی الگوی مسکن روستایی را موجب شده است. به تبع آن مطالعات بسیاری در حوزه مسکن روستایی صورت گرفته و الگوهای مسکن زیادی طراحی شده اند. گزارش آسیب شناسی پس از اجرا، حاکی از عدم توفیق الگوهاست. یکی از علل کارآمد نبودن الگوها انبوه مداخله گرها و نیز عدم انجام پژوهش علمی و معتبر در مورد مسکن روستایی است. در بعضی موارد، بررسی گزارشها و مطالعات در حوزه مسکن روستایی نشان می دهد که مطالعات مذکور شامل انبوه داده هاست که به صورت خام و بدون تجزیه و تحلیل در مرحله طراحی استفاده شده اند. در هر پژوهش، اعتبار گردآوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل و استنتاج از آنها، به کاربرد روش تحقیق علمی متناسب با موضوع وابسته است. برای پژوهش و طراحی مسکن روستایی نیز، استفاده از روش تحقیق مناسب می تواند علاوه بر ایجاد اطمینان از صحت داده ها، شیوه تجزیه و تحلیل انبوه اطلاعات و اعتبار استنتاج از آنها را نیز تبیین نماید. در مقاله حاضر، ضمن تشریح «روش تحقیق زمینه یابی» که در پژوهش و طراحی الگوی مسکن روستایی در روستاهای توابع اصفهان استفاده شده است، شیوه گردآوری اطلاعات، روش تهیه ابزار تحقیق، تجزیه و تحلیل داده ها، اعتبارسنجی و استنتاج از داده ها بیان می شود. از آنجا که روش تحقیق پیشنهادی در پژوهش و طراحی الگوی مسکن در هشت روستا از توابع استان اصفهان استفاده شده، دارای ویژگی تعمیم پذیری است و می تواند مرجعی برای تحقیق و طراحی در حوزه مسکن روستایی باشد.
    کلیدواژگان: روش تحقیق زمینه یابی، طراحی الگوی مسکن، مسکن روستایی
  • یوسف گرجی مهلبانی، علی یاران، سمیرا پروردی نژاد، منیژه اسکندری صفحه 31
    اقلیم و شرایط آب و هوایی نقش بسیار مهمی را در زندگی انسان ها ایفا می کنند. این نقش در طراحی خانه ها و بناها و شکل دهی به سکونتگاه های انسان ها بسیار بارز می باشد. این تحقیق به دنبال بررسی چگونگی تطبیق معماری و اقلیم در شهر کاشان و چگونگی توجه به شرایط آب و هوایی در ایجاد خانه های شهر کاشان می باشد. برای انجام این تحقیق از داده های اقلیمی ایستگاه سینوپتیک شهر کاشان در یک دوره 30 ساله استفاده شده است. روش انجام این تحقیق توصیفی- تحلیلی و بررسی خانه های شهر کاشان می باشد. نمودار بیوکلیماتیک ساختمانی گیونی نشان می دهد، شرایط بیوکلیمای ساختمانی شهر کاشان در ماه های ژانویه، فوریه و دسامبر خارج از محدوده H قرار دارد و در این شرایط برای ایجاد شرایط آسایش حرارتی در داخل ساختمان ها نیاز به استفاده از وسایل گرمازا می باشد. در ماه جولای با توجه به بالا بودن دمای هوا و نبود رطوبت در هوا، برای ایجاد شرایط مطلوب آسایشی در داخل بناها نیاز به تزریق رطوبت از طریق وسایل مکانیکی مانند کولر آبی می باشد. در این ماه شرایط بیوکلیمایی داخل بناها در محدوده EC در دیگر ماه های سال با استفاده از مصالح مناسب و رعایت اصول طراحی اقلیمی می توان، شرایط اقلیمی و محیطی را با توجه به آسایش حرارتی انسان در داخل ساختمان ها تنظیم نمود. به طور کلی با بررسی ویژگی های طراحی چند خانه در شهر کاشان نشان داد که استفاده از شرایط محیطی برای ایجاد آسایش در داخل بناها از اهداف مهم طراحی بوده و هر یک از اجزای ساختمان به نوعی همساز با شرایط اقلیمی می باشد.
    کلیدواژگان: معماری، اقلیم، بیوکلیمای ساختمانی، آسایش، کاشان
  • علی عمرانی پور، اصغر محمد مرادی صفحه 41
    این پژوهش برآنست تا با غور در نظریه شخصیت اریکسون، استنتاجاتی را بر ویژگی های محیط انجام دهد؛ به امید آن که بتواند به طور مستقیم مورد استفاده طراحان محیطی قرار گیرد. لذا بدین منظور، ابتدا هشت مرحله مختلف رشد شخصیت از یکدیگر تفکیک شده، سپس در هر دوره، هدف محیط، رویکرد و رفتار مطلوب محیطی تبیین م یگردند. در مرحله بعد مولفه-های محیط کالبدی در هر دوره بیان شده و ویژگی های هر یک از آن مولفه ها در قالب حکم هایی بیان می گردند. نتایج این تحقیق به مثابه حلقه اتصالی خواهد بود میان شخصیت انسان، آن گونه که اریکسون توصیف می کند، با طراحی محیط مصنوع مناسب و متناسب با احوال، خصایص و توانایی های انسان برای رشد.
    کلیدواژگان: شخصیت، اریکسون، محیط، روان شناسی محیط، محیط کالبدی
  • محمد جواد مهدوی نژاد، نوشین ناگهانی صفحه 51
    قضاوت در خصوص آثار معماری به شکل های گوناگون صورت می پذیرد و اختلاف نظرهای زیادی در مقام قضاوت مشاهده می شود. تفاوت در اظهارنظر در خصوص زیبایی آثار معماری یکی از موضوعات بحث برانگیز در معماری معاصر ایران است. موضوعی که سبب می شود در بسیاری از موارد، اختلاف نظرهای قابل توجهی میان متخصصین و طراحان از یک سو، و مردم و دیگر گروه های بهره بردار از سوی دیگر به وجود آید. در این پژوهش ضمن تحلیل ادبیات تخصصی موضوع چارچوب نظری مربوط طراحی شده و براساس الگوی امتیازدهی به نمونه های مطلوب، آزمون مورد نظر طرح گردیده است. 20نمونه از آثار مشهور معماری معاصر ایران در دو دسته انتخاب شده اند. دسته اول شامل آثاری است که در منابع مکتوب، مجلات معتبر و ادبیات تخصصی از آن ها به عنوان آثار برگزیده یاد شده است و دسته دوم شامل آثاری است که جنبه های تبلیغاتی درباره آنها وسیعتر است و بیش تر از شهرت عمومی برخوردارند. این دو گروه از بناها در اختیار3 گروه از پرسش شوندگان قرار گرفته است که به ترتیب عبارتند از 20 نفر از اساتید معماری، 30 نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد معماری و 50 نفر از دانشجویان کارشناسی ارشد که در رشته هایی به غیر از رشته معماری تحصیل می کنند. دستاوردهای پژوهش نشان دهنده آن است که تفاوت معناداری میان بناهای انتخاب شده از سوی هر یک از گروه ها قابل مشاهده می باشد. علاوه بر آن که مردم اقبال بیشتری نسبت به آثار عمومی و بهره مند از تبلیغات محیطی داشته اند و بناهایی که براساس طراحی معماری درک آن ها نیازمند سواد بصری بالاتری است از سوی مردم پایین تر ارزیابی شده است. هرچند در بسیاری از موارد نوعی اتفاق نظر نیز قابل مشاهده می باشد
    کلیدواژگان: سواد بصری، درک زیبایی، معماری معاصر ایران، طراحی معماری
  • طراحی شهری
  • منوچهر طبیبیان، نصیبه چربگو، انسیه عبدالهی مهر صفحه 63
    طراحی شهری ایرانی- اسلامی، به نوعی بازتاب کاربرد کلیه اصول ساختاری موجود در طبیعت می باشد. کل های موجود در طبیعت از تعاملات کل های کوچکتر با مقیاس های مختلف در سلسله مراتبی که تا ساختار ماده پیش می رود، شکل گرفته اند. بنابراین در این مقاله به سلسله مراتب به عنوان یکی از مهم ترین اصول موجود در عرفان اسلامی و مورد استفاده در شهرسازی ایرانی- اسلامی پرداخته می شود. این اصل یکی از مهم ترین قوانین لازم برای دستیابی به انسجام شهری می باشد. در شهرهای گذشته ما سلسله مراتب به صورت پیوسته در کلیه مقیا سها از استخوان بندی شهر تا ترکیبات معماری مورد توجه بوده است؛ لیکن مرور تجربیات شهری معاصر نشان می دهد که لفظ سلسله مراتب به صورت صوری و غالبا موردی و موضعی مطرح بوده است نه اینکه مفهوم جامع آن)شامل موارد و مراتب لازمه و توجه به کلیت کالبد فضاهای شهری و معانی آنها(مورد توجه قرار گیرد. در حقیقت چیدمان های شطرنجی و شبک های بسیاری از طرح های شهری امروز تنها خیال انسجام شهری را با خود به همراه دارند؛ زیرا که در طر حهایی که امروزه با اهداف مختلف برای شهرها ارائه می شوند، مقیاس های میانی و فضاهای اشتراکی به عنوان دو عنصر ایجاد کننده سلسله مراتب و متعاقبا انسجام شهری مورد فراموشی قرار گرفته اند. در این مقاله ابتدا به تشریح مفهوم عام این اصل و همچنین مفاهیم عرفانی آن در عرفان اسلامی و ایرانی پرداخته شده است، سپس ابعاد مختلف اصل سلسله مراتب در محیط های مصنوع به کمک مصادیق تصویری شهرهای ایرانی- اسلامی مورد توجه قرار م یگیرد و در پایان با بررسی موارد فوق در نمونه موردی محدوده پیرامون بازار تهران، رهنمودهایی به منظور به کارگیری این اصل در طراحی شهری امروز ارائه خواهد شد.
    کلیدواژگان: طراحی شهری، عرفان اسلامی، شهر ایرانی، اسلامی، اصل سلسله مراتب، مقیاس های میانی، فضای رابط
  • محمدرضا مثنوی، مهدی فتحی صفحه 77
    گسترش نواحی شهری و زندگی شهرنشینی با توسعه شبکه سلسله مراتبی از بزرگراه ها همراه بوده است که در آن تردد بدون اتومبیل شخصی بیش از پیش دشوار می باشد. این امر در کنار عوامل دیگری همچون نگرانی های زیست محیطی و گسترش بی ضابطه شهرها، سبب شکل گیری نگرش هایی نو در شهرسازی و مدیریت شهری بر پایه توجه بیشتر به رابطه پیچیده انسان و محیط پیرامونش شده است. یکی از این نگرشها تشویق شهروندان به استفاده از امکانات حمل ونقل غیرموتوری در قالب پیاده روی، دوچرخه سواری و غیره است. شبکه های سبزراهی تجلی این نوع امکانات می باشند که از دهه 1860 میلادی شکل گرفته و اقبال به آنها در دهه های اخیر رشد فزاینده ای داشته است. این شبکه ها در عین حال که ارتباطات درون شهر و همچنین شهر و حومه را جهت تردد وسایل نقلیه مختلف برقرار می کنند،می توانند واجد کارکردهای تفریحی، تفرجی و اکولوژیکی نیز بوده و یک هویت متمایزکننده داشته باشند.این پژوهش پس از مرور و بررسی ادبیات علمی در زمینه سبزراه، اطلاعات مختلف موجود در ارتباط با منابع زیستی، فیزیکی و فرهنگی سایت را مورد تحلیل قرارداده است. در مرحله بعد ضمن طراحی پرسشنامه، از طریق مصاحبه علاوه بر شناسایی و طبقه بندی نیازها و ترجیحات بصری استفاده کنندگان به جمع آوری اطلاعات مربوطه در محل سایت پرداخته است. در نهایت پس از تجزیه و تحلیل، تلفیق و تولید داده های جدید، طرح راهبردی و راهکارهای آن را با توجه به اهداف تحقیق تدوین و ارائه نموده است. برهمین اساس این پژوهش با استفاده از ایده سبزراه ها، محیط و منظر بزرگرا ه های مورد مطالعه در جنوب شهر تهران)شهیدتندگویان و بهشت زهرا(را که واجد ویژگی های سبزراهی یعنی پیوستگی فضایی، ساختار خطی، امکان استفاده چندجانبه و مرتبط ساختن شهر و حومه می باشند، براساس ویژگی های کالبدی و ساختاری آن از یک سو و ترجیحات و مطلوبیت های بصری استفاده کنندگان از سوی دیگر، مورد تحلیل و سنجش قرارداده و مهم ترین راهبردها و راهکارهای ارتقاء منظر بزرگراهی بر پایه شکل گیری سبزراه و توجه به زیبایی منظره ای و کارکرد حاشیه مسیر را تدوین نموده است.
    کلیدواژگان: سبزراه، بزرگراه شهری، منظر شهری، شبکه سبزراهی، بزرگراه تندگویان، ترجیحات بصری، توسعه پایدار
  • برنامه ریزی شهری
  • موسی پژوهان، احمد پوراحمد، احمد خلیلی صفحه 91
    شهر برآیند و نتیجه حکمت نظری و حکمت عملی است که به مدد اندیشه ها و فرایندها در طی زمان با تبلور کالبدی آن رخساره نموده و مفهوم شهر را پدید می آورد. حکمت نظری مبین اندیشه های آرمانشهری و جریان فکری است که در فراسوی نظام ظاهری شهر قرار دارد و حکمت عملی اسلوب ساخت ویژه در شهر را بیان می دارد. مقاله حاضر بر آن است تا به تبیین و تحلیل حکمت نظری مفهوم شهر و جامعه در اندیشه ها و آراء ابن خلدون بپردازد و چارچوب فرایندی و محتوایی آن را روشن نماید. روش ابن خلدون در قبض و بسط اندیشه هایش روش برهانی است و براین اساس تاریخ را بر چهار مرحله توحش، همزیستی، اراده مشترک و همبستگی اجتماعی 1 و جامعه و دولت تقسیم نموده و بر پایه آن چارچوب نوسازی جامعه و شهر را پی می ریزد. براین اساس و براساس مراحل تکوین و سقوط دولت شهر نیز سقوط و ظهور می کند و این مهم بر اساس پویش فرهنگی و ارتباط دولت و شهر به پیش می رود. در مقاله حاضر روش مورد استفاده روش تبیینی– تحلیلی بوده و یافته های تحقیق نشان می دهد که مفهوم نظام فرهنگی و ویژگی های اخلاقی و اجتماعی یکی از بارزترین مفاهیم در اعتلای مفهوم و نقش شهر است و این ویژگی ها براساس چگونگی تبلور و یا سقوط آن در دولت، در شهر نیز ظهور و بروز می-کند.
    کلیدواژگان: ابن خلدون، عصبیت، شهر، دولت، مفهوم غارت، دفاع
  • کیومرث حبیبی، هوشمند علیزاده، واراز مرادی مسیحی، سیوان ولدبیگی، ساسان وفایی صفحه 103
    امروزه جمعیت پذیری شهرها به همراه مسائل اجتماعی- اقتصادی آنها شکل کاملا تازه ای از شهر و شهرنشینی را به وجود آورده است. به گونه ای که مساله پاسخگویی به نیازهای انسانی را مختل کرده است. در این تحقیق وضعیت عدالت اجتماعی در ساختار فضایی شهر سنندج مورد بررسی قرار گرفته است. در روند تحقیق، ابتدا با استفاده از شاخص پراکندگی ویلیامسون و موریس وضعیت توزیع شاخص های اجتماعی– اقتصادی، وکالبدی را در سطح نواحی 21 گانه شهر سنندج بررسی نموده و نسبت به سطح بندی میزان برخورداری شهروندان از امکانات و خدمات شهری اقدام گردید، سپس با استفاده از تحلیل های آماری نتایج همبستگی و رابطه بین سطح اقتصادی- اجتماعی ساکنان با میزان برخورداری از کاربری های خدمات شهری مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاصله، بیانگر آنست که از نظر توزیع شاخص ها، فقط شاخص های تراکم خانوار، ضریب فعالیت، درصد باسوادی در وضعیت متعادل و سرانه مسکونی در وضعیت نسبتا متعادل قرار دارند. همچنین ساکنان با سطح اقتصادی- اجتماعی بالاتر، از کاربری های خدمات شهری بهتری برخوردارند و الگوی توزیع کاربری های خدماتی شهری به نفع گروه های مرفه تر جامعه عمل نموده است. بنابراین با وجود عدم تعادل در توزیع فضایی شاخص ها در بین نواحی و همچنین وجود همبستگی مستقیم و معنادار بین سطح اقتصادی- اجتماعی ساکنان نواحی با میزان برخورداری از کاربری های شهری و شاخص های کالبدی و نیز قرارگیری نواحی مرکزی شهری به عنوان قلب تپنده شهر که مورد توجه و استفاده عموم شهروندان شهر است، در سطوح بسیار پایین توسعه کالبدی، عدالت اجتماعی)معیارهای عدالت اجتماعی(در ساختار فضایی شهر سنندج، به چشم نمی خورد.
    کلیدواژگان: عدالت اجتماعی، نابرابری های اجتماعی، کاربری های خدمات شهری، فضای شهری، سنندج
  • مجتبی رفیعیان، سکینه معروفی صفحه 113
    ارتقاء کیفیت محیط و بهبود سطح زندگی ساکنان آن موضوع اصلی علم شهرسازی است. این موضوع به دلیل ماهیت چند بعدی خود از پیچیدگی و گستردگی ویژه ای برخوردار است. شهر، پدیده ای فراتر از کالبد ظاهری است. ابعاد اجتماعی و فرهنگی هر شهر به عنوان بعد پنهان در طرح های شهری به شمار می روند که به دلیل ماهیت غیرکالبدی و دشواری شناخت و درک، همواره در عرصه های نظریه پردازی و عملی مورد کم توجهی واقع شده اند. در این مقاله سعی شده است با اشاره به سیر تکوینی نظریه های شهرسازی به ویژه با تاکید بر زمینه های اجتماعی و فرهنگی، به بررسی رویکرد برنامه ریزی ارتباطی به عنوان یکی از مهم ترین مبانی فکری در زمینه طرح مباحث اجتماعی، فرهنگی در زمینه شهرسازی پرداخته شود. این تحقیق در پی پاسخ به این سوالات است: رویکرد برنامه ریزی ارتباطی در سیر تکوینی نظریه های شهرسازی از چه جایگاهی برخوردار بوده و اصول و الزامات آن کدام است؟ نحوه عملکرد آن چگونه است و در وادی عمل با چه مشکلاتی مواجه شده است؟ با مطالعه نظریه های مطرح در برنامه ریزی شهری می توان نتیجه گرفت که ابعاد اجتماعی زندگی شهری در نظریه های برنامه ریزی شهری به ویژه در نظریه های نیمه نخست قرن بیستم کمتر مورد توجه بوده اند. توجه به مباحث اجتماعی از نیمه دوم قرن بیستم به طور جدی تری در نظریه های برنامه ریزی شهری گنجانده شده و در اواخر قرن گذشته به طور جد رویکرد ارتباطی در نظریه های برنامه ریزی شهری مورد توجه قرار گرفتند. این رویکرد در حوزه نظری و عملی دارای نقاط قوت و ضعفی است که به تفصیل در متن مقاله مورد مداقه قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: برنامه ریزی ارتباطی، زمینه های اجتماعی و فرهنگی، نظریه های شهرسازی
  • پویان شهابیان صفحه 121
    بر پایه وجود ارتباط دو طرفه توسعه پایدار و گردشگری پایدار، برای آن که گردشگری بتواند به توسعه پایدار شهر کمک کند، باید اثرات آن در شهر شناسایی شده و مورد توجه خاص قرار گرفته شود. با این پیش فرض کلی این مقاله بر آن است تا ضمن بررسی اثرات مثبت و منفی ناشی از توسعه گردشگری شهری، نحوه ادراک ساکنان از اثرات مختلف توسعه گردشگری بر ابعاد توسعه پایدار شهری را به تفصیل مورد بررسی قرار دهد. این مهم از این رو است که نحوه ادراک ساکنین از تاثیرات گردشگری و میزان رضایتمندی آنها از وجوه مختلف آن، یکی از شاخصه های مهم تحقق توسعه پایدار شهری است. در حالی که در اکثر موارد در سنجش میزان اثر گردشگری در توسعه شهر این موضوع مورد توجه قرار نمی گیرد. نوشتار حاضر، پژوهشی تحلیلی-کاربردی و مبتنی بر روشی کمی در تحلیل داده ها است. برای تحلیل نظرات ساکنان سرعین از فن پرسشنامه استفاده شده است. نتایج تحلیل نشان می دهد که گردشگری شهری در عین حال که اثرات مثبت اقتصادی انکار ناپذیری بر جامعه شهری دارد، در کنار خود آثار متنوع)مثبت و منفی (اقتصادی، اجتماعی و محیطی را نیز در شهر میزبان ایجاد می نماید. در عین حال تاثیر پذیری ساکنان بخش های مختلف شهر از اثرات متفاوت بوده و لازم است در ارزیابی نحوه و میزان این اثرات به تفکیک مورد تحلیل قرار گیرد.
    کلیدواژگان: گردشگری شهری، توسعه پایدار شهر، اثرات، ادراک ساکنان
  • مصطفی قدمی، رحیم بردی انا مراد نژاد، سیده سحر محمدی صفحه 133
    دسترسی، یکی از مولفه های کلیدی موثر بر کیفیت محیط شهری است. دسترسی به مراکز اشتغال و مکان سایر فعالیت ها و خدمات در شهر، نیاز به سفر و جابه جایی را اجتناب ناپذیر می سازد. در این رابطه زیرساخت های حمل ونقل و موقعیت فضایی فعالیت ها به عنوان عوامل تعیین کننده مسافت، شیوه سفر و سهولت جابه جایی و دسترسی، اهمیت ویژه ای می یابد بدین ترتیب ساختاریابی شهر به گونه ای که نیازمندی های شهروندان را در کوتاه ترین فاصله از محل سکونت (از طریق سفرهای پیاده(و به آسانی تامین نماید، از جمله اهداف برنامه ریزی شهری است. تحقیق حاضر، با هدف بررسی وضعیت دسترسی به مراکز مختلف شهر بابلسر اعم از محل کار، مراکز خدماتی و خرید، با توجه به شیوه سفر افراد به مراکز مذکور انجام شده است. فرضیه این پژوهش عبارت است از: وضعیت سهولت دسترسی به مراکز خدماتی شهر بابلسر تحت تاثیر شیوه سفر شهروندان تفاوت معنی داری را نشان می دهد. روش این تحقیق از نوع پیمایشی، مبتنی بر استفاده از پرسشنامه می باشد. در تدوین پرسشنامه، ابتدا سوالاتی در خصوص شیوه سفر افراد به مراکز مختلف در سطح شهر و سپس طبق نظر جامعه محلی میزبان، سهولت دسترسی به همان مراکز مورد سنجش قرار گرفت. به منظور تجزیه و تحلیل از روش های آماری توصیفی مثل میانگین و واریانس و روش آمار استنباطی استفاده شده است. نتایج این تحقیق همانطور که انتظار می رفت، نشان می دهد که میان شیوه های مختلف سفر به لحاظ سهولت دسترسی شهروندان به مقصد، تفاوت معنی داری وجود دارد. یعنی راحتی دسترسی به مقاصد مختلف در حوزه آماری مورد مطالعه تحت تاثیر عامل شیوه سفر افراد بوده است.
    کلیدواژگان: شهر، دسترسی، اتومبیل، شیوه سفر، بابلسر
  • هومن قهرمانی، اسماعیل شیعه صفحه 143
    تحولات شهرسازی در ایالات متحده، تابع ویژگی های خاص این کشور بوده است که اهم آن ها عبارتند از: وجود نظام فدرالیسم، تسلط مالکیت خصوصی زمین، نقش اقتصاد آزاد، تسلط اتومبیل و حومه نشینی، تاثیر جنبش های سیاسی و اجتماعی و غیره. به طور کلی در نظام فدرال آمریکا ارائه بخش مهمی از خدمات عمومی و رفاهی، به عهده دولت های ایالتی و محلی است و برنامه ریزی محلی به عنوان ابزاری ضروری برای پاسخگویی به نیازهای مردم مطرح است. اصولا اعتقاد به مشارکت همه نیروهای موثر در روند توسعه و عمران است. ویژگی برنامه ریزی آمریکایی محدودیت در قدرت تصمیم گیری است، لذا تایید طرح ها و مقررات روندی قانونی است که برعهده نهادهای قانونگذار و منتخب مردم یعنی شوراها می باشد و اجرای مقررات شهرسازی برعهده اداره شهرسازی دولت محلی است. عناوین ارگان هایی که در مورد مسائل مربوط به برنامه ریزی و منطقه بندی صاحب اختیاراند در هر ایالت ممکن است با دیگری متفاوت باشد و الگوهای مختلفی برای اداره شهرها در نظام مدیریت شهری وجود دارد. در پی گرایش به روش ها و موضوعات کیفی در برنامه ریزی و طراحی شهری آمریکا تحولات مثبت و منفی عمیق در ضوابط منطقه بندی و مقررات کاربری زمین به وجود آمده است. در این نوشتار سعی شده تا نظام برنامه ریزی شهری نیویورک نیز به عنوان یکی از مهم ترین شهرهای ایالت متحده مورد بررسی قرار گیرد. نظامی که منتج شده از یک ساختار شش سطحی است که هر سطح، پشتیبان سطح بالاتر خود است. جهان شهری که در آن نگاه خاص به جایگاه شوراها، کمیته های مربوطه، اهرم های خاص برنامه ریزی شهری و انعطاف دربرنامه ها، طرح ها و قوانین در کنار یکدیگر وظایف برنامه ریزی شهری را محقق می سازند.
    کلیدواژگان: نظام برنامه ریزی شهری آمریکا، برنامه ریزی شهری نیویورک، حوزه بندی و انعطاف پذیری
  • حمیدرضا محملی ابیانه صفحه 159
    مورفولوژی)ریخت شناسی(شهری بررسی نظام مند فرم، شکل، نقشه، ساختار و کارکردهای بافت مصنوع شهرها و منشاء و شیوه تکامل این بافت ها در طول زمان است. مطالعات بسیاری در خصوص مورفولوژی شهری انجام گردیده است که در یک طبقه بندی صورت گرفته به سه مکتب کلی بریتانیایی، ایتالیایی و فرانسوی تقسیم شده اند. مطالعه حاضر به گونه بندی مطالعات مورفولوژی و مقایسه تطبیقی مکاتب موجود در انجام مطالعات مورفولوژی شهری می پردازد و براین اساس ضمن بررسی تفاوت های این مکاتب، تلاش می کند تا به نقد مشترکی که بر آنها وارد می شود، بپردازد. مطالعات مورفولوژی شهری کمتر به فرآیندهای سیاسی، اقتصادی و اجتماعی حاکم بر روند تاریخی شکل گیری بافت توجه داشته اند. با توجه به این امر، چنانچه بتوان روشی را پیشنهاد نمود که از حیث توجه به روندها و فرایندهای شکل دهنده ی فرم شهری وضع موجود به اندازه مطالعات مکتب انگلیسی)که در مقام مقایسه، کامل تر از سایر مکاتب مورفولوژی شهری به نظر می رسد(کارا باشد و در عین حال بتواند ساختارهای اجتماعی و روابط اقتصادی حاکم بر فضا را تشخیص داده و از آن ره مطالعات مورفولوژیک را به اهداف تجویزی نزدیک نماید، چارچوبی نسبتا موثر ارائه شده است. لذا پیشنهاد این مطالعه استناد به الگوهای مورفولوژی بریتانیایی در عین تاکید بر نیروهای اثرگذار اقتصادی، اجتماعی و سیاسی در بستر زمان است که برای این امر می توان به طور خاص از دستگاه تحلیلی مکتب اقتصاد سیاسی فضا بهره جست.
    کلیدواژگان: مورفولوژی، اقتصاد سیاسی فضا، فرم شهری، طراحی شهری
  • معرفی کتاب
    صفحه 173
|
  • Hossein Soltanzadeh, Maziar Ghaseminia Page 1
    Environmental factors have been the most important phenomenon in formation of vernacular architecture. Limited technology of past caused a high adaptability of architectural designs to environmental factors. The vernacular architecture of Golestan province, due to environmental conditions has got different types which are the subject of this study. Therefore, the purpose of this study is to identify the types of vernacular architecture in Golestan province. The main question of this research is: how many different types of residential architecture can we classify according to the environmental condition of the region? Theoretical framework of this research is based on the role of local environmental factors on the shape of vernacular architecture. Research method is descriptive, analytical and comparative. Data collection of this study was based on the documental and field studies. According to the field studies many samples were collected and after the first descriptive studies, some of the cases were classified. In spite the overall harmony of traditional architecture of the region based on the analytical and comparative studies, vernacular architecture of this province can be reviewed in three types: Vernacular architecture of the plain and flatlands, Residential units of mountain foot and Units in steep mountainous slopes.
    Keywords: Golestan Province, Residential Architecture, Typology, Vernacular Architecture, Climate, Microclimate
  • Minoo Shafaei, Ramin Madani Page 17
    The importance of Rural Housing and values of historical villages in new constructions has caused the issue of designing residential patterns in rural areas in recent years. Consequently, many studies conducted in the field of rural housing to create design patterns. Pathology reports after running patterns show non-performance or changes of those patterns. Studies indicate that the low efficiency of patterns is because of mass-pointer interference, lack of comprehensive and reliable scientific research on rural housing. In some cases, precise review reposts show that the studies include an array of raw data that has been used in the design stage with no analysis. In each study, the validity of data collection, analysis and conclusions is dependent on appropriate application of scientific method. In research and design of rural housing, using appropriate research method can also ensure the integrity and accuracy of data collection and reliability of analysis and conclusions. In this article the “Survey Research Method” is used regarding design patterns of rural housing in 8 villages of Isfahan province. Therefore the data collection method, field studies, preparation method of research tools (questionnaires), data analysis, validity of data and conclusions are stated. Therefore it can also be reference for other similar researches on rural housing.
    Keywords: Survey Method, Pattern of Rural Housing, Rural Valuable Buildings
  • Yousef Gorji, Ali Yaran, Samira Parvardinezhad, Manizheh Skandari Page 31
    Whether and climate conditions play an important role in human’s life. This role is more vivid regarding to houses and building design and forming human settlements. This research is looking forward to survey collation of architecture and climate in Kashan and the impact of weather condition on housing construction. Therefore a 30 year climatic data was gathered from Kashan city Synoptic weather station. The Gioni bioclimatic graph shows that kashan city building indoor bioclimatic condition in January, February and December is out of the H territory. Therefore there is a need of heating facilities to gain human comfort temperature. Based on the high temperature and low humidity in July, there is a need of extra cooler such as water cooler in order to increase the humidity too. The indoor bioclimatic condition in this month is in EC territory. In other time of the year it is possible to provide human comfort temperature only through proper material and climatic design. Finally through analyzing some houses in Kashan it is conceived that applying environmental condition for providing temporal comfort in the buildings is one of the most important aim of the design.
    Keywords: Kashan Houses, Hot, Dry Climate, Architecture, Sustainability, Comfort
  • Ali Omrani Pour, Asghar Mohammad Moradi Page 41
    This research surveys Erikson’s theory of personality and does analysis on environment properties in order to make the conclusions useful for environmental designers. Therefore, eight different personality growth levels are distinct from each other, and then in each level, the objectives, approaches and proper behaviors are recognized. In the next level physical environment elements and their characteristics are cleared. The result of this research will be like a connection chain among human personality –as Erikson’s definitions- and deigning artificial environment appropriate to the humans characteristics and capabilities for growth.
    Keywords: Personality, Erikson, Environment, environment psychology, physical environment
  • Mohammad Javad Mahdavi Nezhad, Noshin Nagahani Page 51
    Judgments on architectural works variously are done and different points of views and disagreements are observed. Difference of comments regarding architectural beauty is one of the most controversial issues and significant subjects in Iranian contemporary architecture. This issue causes significant disagreements among specialist and designers in one hand and target groups and users from the other hand. In this research parallel to analyzing the specialized literature, theoretical frameworks are built according to rating the samples through the test of user’s desire. Twenty cases among famous Iranian contemporary works have been chosen and classified in two groups. The first group is including the works which have been mentioned in specialized architectural journals as selected works. The second one is including the works with higher advertisement aspects and public reputation. These two classes of buildings were given to three groups of addressees including twenty architectural teachers, thirty master architecture students, fifty master students from other fields. The research outcomes show that a meaningful difference is observed among the selected building by mentioned groups. In addition more people have higher interest on public architectural works and those with advertisement purpose and higher visual literacy. Although in many cases a kind of agreement is observable.
    Keywords: Visual Literacy, Beauty Perception, Contemporary Architecture of Iran, Architecture Design
  • Manuchehr Tabibian, Nasibeh Charbgoo, Ensieh Abdolahimehr Page 63
    Islamic-Iranian urban design somehow is the result of applying all fundamental principles of nature. Complex large-scale wholes are assembled tightly from interaction of components in various scales in a hierarchy narrowed down to the natural structure of materials. Therefore in presented article the hierarchy concept is reviewed as one of the major principles existed in Islamic mysticism and applied in Islamic-Iranian urban design. The mentioned principle is one of the most important criteria for achieving urban coherence. In our old cities hierarchy was attached to urbanism in various scales from urban structure to single building architecture, but a revision on contemporary urban design practices show that hierarchy has not been applied comprehensively and only some visual and place oriented structures are remained. In fact, the grid and network contemporary urban structures and plans only have got the dream of urban cohesion, because mid-spaces and communal spaces as two main elements of urban hierarchy are missed in such designs and plans. This paper initially outlines the general concept of these principles; also the mystical concept in Islamic-Iranian mysticism is reviewed. On the other hand, different dimension and aspects of hierarchy in artificial environments are surveyed through visual examples from Islamic-Iranian cities. Eventually, through studying the case of Tehran bazaar region, guidelines for applying these principles in present urban design are delivered.
    Keywords: Urban Design, Islamic Mysticism, Islamic, Iranian City, Principle of Hierarchy, Mid, scales, Communal Spaces
  • Mohammadreza Masnavi, Mehdi Fathi Page 77
    Urbanization is mostly associated with development of more and more urban areas upon which an extensive network of transportation is necessary to be established. An indispensable consequence of this process is the citizen’s dependency to private cars. There is a growing concern along with urban sprawl which is leading urban management participants to obtain new approaches mostly grounded on the relationship of human ecosystems and natural ecosystems in urban regions. Under circumstances “greenway movement” can be viewed as a new approach to tackle both urban greenery and transportation issues at the same time. It is an approach in which people are more encouraged to use non-motorized vehicles for transportation i.e. to use bikes or even walk to their destinations through a network of greenways facilitated for this purpose. This kind of networks has come into being from 1860 and is widely being established since then. Such a network not only provides inter-city and urban-periphery connections but also provides recreational and ecological functions with unique identity. This paper reviews the literature to provide an analytical framework, then uses site investigation and field observation to collect data related to the site biophysical and cultural resources. A questionnaire survey is also conducted to collect required data for identification and categorization of users’ visual preferences and needs. The collected data are used to synthesize roadside and highway environment master plan, and its related policies and recommendations based on sustainable development objectives. This article used ‘greenway approach’ to analyze Behesht-e-Zahra and Tondgouyan Highways-which are considered as two main urban highways in southern Tehran- for the possible enhancement and improvement on their landscape and environment qualities. The two highways have each the characteristics of a greenway, such as spatial connectivity, linear structure, multifunctional use potential and connecting urban and peri-urban areas. The paper discusses the strategies and action plan to enhance these elements towards creation of a more sustainable greenway network, together with the consideration of aesthetic dimensions, scenic beauty, physical conditions and structural functions of the roadside, based on user’s visual preferences.
    Keywords: Urban Highway, Greenway Network, Urban Landscape, Tondgouyan Highway, User Visual Preferences, Sustainable Development
  • Musa Pajoohan, Ahmad Poorahmad, Ahmad Khalili Page 91
    City is resultant of fundamental and practical wisdom that attain physical appearance by thoughts and process and create city concept. The main aim of this paper is analyzing fundamental wisdom and states of Ibn-Khaldun viewpoint. The Ibn-Khaldun methods in extent of his thought are discursive. Based on this method he divided the history in four different stages: incipient, symbiosis, common volition and solidarity and based on this origination state renovation frame. Therefore as a result of genesis and fail of state, city geneses and failed. Research methodology in this paper is descriptive-analytical and the main results show that the concept of cultural system and moral and social characteristics are the main factors of improving city concept and role. These characteristics appear based on their destruction or emerge in states.
    Keywords: Ibn, Khaldun, Zealotry, City, State, Booty, Defense Concept
  • Kyoumars Habibi, Hooshmand Alizadeh, Varaz Moradi Masihi, Sivan Valid Baigi, Sasan Vafaee Page 103
    Nowadays fast growing population with social and economical challenges brought by cities has created a new form of urbanization. This has made it difficult to provide residents need properly in cities. The main problem of such form of urbanization is in relation to the challenges of equitable access to adequate quality services for all residents. The city of Sanandaj was selected as the case study of this research to assess particularly the social justice situation across the entire socio-spatial structure of the city. Therefore, the dispersion index of Williamson and Morris was used to conduct the field work. In this regard, the distribution of social, economical and physical indicators and residents accessibility has been surveyed across21 districts of the city. Then, the correlation analysis was used to identify the relationship among the level of socio economic statues of the residents and the degree of accessibility to urban services. The results show that there is a significant variation among indicators by household socio economic statues. It means that the pattern of urban land use (services) was mainly in line with the socio economic statues of residents. Those neighborhoods with high level of urban services also contain wealthy economical groups. Eventually this conveys that the spatial structure of the city is not equitable to promote the level of social justice across the whole city.
    Keywords: Social Justice, Social Inequity, Urban Service land, uses, Urban Space, Sanandaj
  • Mojtaba Rafieian, Sakineh Maroofi Page 113
    Reorganization and improvement of the level of citizens life is the most important objective of urban planning. The multi dimensional characteristics of this issue create the need to be associated with other disciplines such as sociology, economy and other human sciences. The social and cultural aspect of each city is one of the hidden aspects of urban plans, which are less considered because of their none-physical and complicacy of perception. Cities and towns are complex mixture of nodes, networks. Places and flows in which multiple relations, activities and values co-exist, interact, combine, conflict and generate creative synergy. The aim of this article is to introduce the evolution of urban theories during the previous decades with particular focus on socio-cultural aspects. Afterwards, the collaborative planning approach was explained as a socio-cultural respond to urban contemporary problems. This paper is looking forward to find the answer of various questions such as: what is the proper function of collaborative planning? What are the main difficulties of the collaborative planning in practice? The communicative planning is the most recent part of planning literature that has explains the inter–personal relationships among actors in the planning field. The main part of the paper is devoted to a discussion of practitioners, perspectives which is developed through a framework of communicative planning: first, intrinsic principles and values, second, process and appropriate actions and finally competing obligations.
    Keywords: Collaborative Planning, Socio, Cultural Aspects, Urban Planning Theories
  • Pooyan Shahabian Page 121
    Based on the bilateral relationship among sustainable development and sustainable tourism- In order to assist sustainable urban development- its impact on city should be identified. Base on the mentioned hypothesis this article tries to survey the positive and negative impacts of urban tourism development and citizens’ perception of various tourism development impacts on urban sustainable development aspects. In fact, resident’s perception and influences of tourism impacts and their satisfaction is one of the most important criteria of achieving sustainable development. But, in most similar cases of analyzing the impact of tourism on urban development, this criterion is not considered. The presented article is an analytic-applied research based on quantitative analysis methods. Therefore, in order to analyze the Sarein inhabitants, questioner technique is done. The result of this analysis shows that aside positive economical effect of urban tourism, it has got enormous positive effect on urban society too. In addition, it has got effects (positive & negative) on the target groups, economy and environment. Furthermore, the amount of the effects is different on various part of the city, therefore it is essential to have divided analysis.
    Keywords: Sustainable Urban Development, Urban Tourism, Effects, Inhabitant Perception
  • Mostafa Ghadami, Rahimberdi Anamoradnejad, Seyedeh Sahar Mohamadi Page 133
    Accessibility is considered as a key component in quality of urban environment. In fact access to facilities, work, commercial and services centers in cities create the need of mobility. In this regard transportation facilities and urban activities distribution are taken in to account as determinant factors of VMT, commute mode and mobility comfort. Therefore city structure in a way which provide citizens need in shortest distances from residential zones is considered as the most urban planning goals. This paper is prepared with the aim of analyzing accessibility to Babolsar city services centers such as working centers, commercial centers based on their commute modes. The hypothesis of this research is that the commute mode of residents has got significant effect on accessibility condition to job and services zones. The methodology of the research is based on statistic samples by questionnaire. Questions such as residents commute modes and their accessibilities’ conditions were asked form native people and analysis is done based on statistical methods. The results of this research through parametric statistics show a significant correlation among mentioned variables.
    Keywords: City, Accessibility, Commute Mode, Babolsar City
  • Hooman Ghahremani, Esmael Shieh Page 143
    Urban planning and design evolutions in United States of America are coherently related to its special characteristics including federalism, private land ownership, liberal economies, dominance of car and sub urbanism, various social and political movements etc. In United States of America, state and local governments generally are responsible for public and welfare services and local planning plays as an essential tool in supporting people needs and requirements. There is strongly held belief in participation of all effective forces in the process of development limitation to authority in the decision taking is the most important characteristics of American urban planning and design systems so plans and regulation enactments have their legal process which official and chosen legislative organization like responsible councils do it. Local governmental administration of urban planning and design is responsible for regulation implementation.The title of responsible administrative organization may be different in each states from another and there are different patterns for managing cities in American urban management system. After tending to qualitative subjects and methods in American urban planning and design system, many positive and negative changes have happened in the land use and zoning regulation systems. This paper puts urban planning and design system of New York City under consideration. New York is one of the most important cities of United States of America and has a hexalayer urban planning and design system which each layer supports another one. A world city which different councils and related committees have key roles in it. Specific urban planning tools besides flexibility in programs, Plans and regulations comply urban planning duties.
    Keywords: American Urban Planning Systems Urban Planning in New York City, Zoning, Flexibility
  • Hamidreza Mahmeli Abyaneh Page 159
    Urban morphology is the systematic study of form, shape, map, structures and functions of man-made urban fabric and origins and evolution style of these fabrics over time. There have been a lot of researches on urban morphology during recent decades which according to a classification can be divided into three generic schools: Britain, Italian, and French. This paper tries to categorize urban morphology and conduct a comparative study on schools of urban morphology. Afterwards, it tries to explore and examine differences among these schools in order to recognize their deficiencies. Urban morphology studies have tended to give minor consideration to political, economic and social processes which play leading role in the historical process of forming urban form. Considering these issues surrounding urban morphology researches, this study attempts to seek an effective framework which is as efficient as English school of urban morphology (in term of processes and procedures of shaping current urban form). Meanwhile, it can detect social structures and economic interrelationships which control and shape the space (and therefore it encloses urban morphology studies and prescriptive foals). English school of urban morphology has been emphasized because in comparison with other urban morphology schools, it seems more comprehensive. Hence, this paper recommends English urban morphology patterns accompanying with emphasizing efficient economics, social and political forces over time which can be viable by adopting analytical system of political economy school.
    Keywords: Urban Morphology, Political Economy of Space, Urban Form, Urban Design