فهرست مطالب

کیمیای هنر - پیاپی 1 (زمستان 1390)
  • پیاپی 1 (زمستان 1390)
  • 96 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1391/02/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • دکتر نیر طهوری صفحه 7
    «بی خودی» از واژگانی است که در کنار مفاهیم دیگری همچون «مستی، بی قراری و بی مرادی» در اشعار مولانا بسیار به کار رفته است، باخودی، قرار و هوشیاری، بامرادی و... نیز در برابرشان آورده شده اند. نکته قابل توجه این است که معنای مورد نظر مولانا در به کارگیری این کلمات متفاوت از کاربرد امروزی است. آنچه ما از آنها دریافت می کنیم مفهوم تجربه شده حسی و عقلی است که مطابق علم جدید به روان، نظریه های روان شناسی تحلیلی در شناخت خودآگاه و ناخودآگاه و... راه می برد که جایی در فرهنگ ادراکی و زبانی و زمانی مولانا ندارد. از این روی با آغاز کردن از یک غزل معروف مولانا که واژگان فوق در آن یکجا و در کنار هم به کار رفته است، و گشت وگذار در دو اثر عظیم و جاودانه اش کلیات دیوان شمس و مثنوی معنوی به تحقیق در راز معنایی آنها می پردازیم. در این سیر به تدریج ارتباط تسلسلی مفاهیم یاد شده با یکدیگر و نیز دیگر اصطلاحات رایج در عرفان مانند فنا و بقا، جبر و اختیار، جذبه و کشش و خلسه نیز نشان داده خواهد شد تا سرانجام به فهم معنای هنر از این طریق نائل شویم که آن نیز مفهومی متفاوت با هنرهای زیبا در اصطلاح امروزی دارد.
    کلیدواژگان: بی خودی، بی خویشی، بی قراری، بی مرادی، مستی
  • دکتر سیدکمال حاج سیدجوادی صفحه 27
    مهم ترین جلوه معماری مذهبی جهان اسلام، طراحی و ساخت مسجد بوده که در این میان مساجد ایران در ارائه وتجسم شکوه و جلال و جمال عالم قدسی در خانه خدا نقش مهمی ایفا کرده اند. مکتب معماری خراسان شیوه ای بود که با آن مساجد چهار ایوانی در خراسان بزرگ شکل گرفت و آرام آرام شرق و غرب دنیای اسلام را در نوردید و وارد شبه قاره هند و پاکستان شد. در دوره گورکانیان هند و اوج ساخت شاهکارهای معماری آن عصر که در زمان شاه جهان می باشد و معاصر پیدایش مکتب اصفهان در هنر و معماری ایران بوده، شاهد بنای مسجدی به نام وزیرخان هستیم که مورخان آن را بقعه خراسان نامیده اند. در این مقاله، تاریخ مختصات و مشخصات معماری و ویژگی های این مسجد با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و منابع بومی و همچنین بررسی میدانی مورد ارزیابی قرار گرفته و نشان داده شده که چگونه در ساختمان آن ستوه معماری خراسان و تزیینات وابسته به معماری مکتب اصفهان درهم آمیخته و نمونه کوچکی از ترکیب «مسجد مدرسه، مزار، بازار» با تقلیدی همه جانبه از مجموعه حرم مطهر حضرت رضا(ع)، مسجد گوهرشاد، مدرسه های دینی و بازار پیوسته به آن، در لاهور پاکستان شکل گرفته و نمادی ماندگار از تاثیر نفوذ فرهنگ و هنر ایران اسلامی در طی قرون گردیده است.
    کلیدواژگان: مسجد وزیرخان، سبک خراسانی، معماری اسلامی، لاهور، هنر شبه قاره
  • دکتر امیر نصری صفحه 39
    آثار دیونیسیوس مجعول، در سنت زیبایی شناسانه قرون وسطی به ارائه نظام مندترین نگرش نسبت به زیبایی می پردازند که پیش تر در آثار هیچ یک از آبای یونانی و لاتینی کلیسا سابقه نداشته است. وی در بیان آراء خود در این زمینه از آموزه های فیلسوفان نوافلاطونی، به ویژه پروکلس بهره می برد و همچون فیلسوفان نوافلاطونی برای زیبایی شانی متافیزیکی قائل است. این امر سبب شده که دیونیسیوس بحث خود را به جای زیبایی محسوس با زیبایی غیرمحسوس آغاز کند و سپس به صدور زیبایی محسوس از زیبایی مطلق بپردازد. بر این اساس، برخلاف سنت تجربی مسلک یونانیان، بحث در باب زیبایی را به جای ساحت تجربه به ساحت تامل منتقل می سازد و زیبایی جنبه ای عرفانی و رازآلود می یابد. افزون بر این، وی مفهوم نور را به مباحث زیبایی شناسی وارد می کند و ملاک وضوح را نیز به شرایط زیبایی می افزاید. این آراء دیونیسیوس هم بر زیبایی شناسی غرب مسیحی و هم بر زیبایی شناسی شرق مسیحی تاثیرگذار بود. وی در سنت لاتینی بر آموزه های اریوگنا، هوگونیس سن ویکتوری، سوژر اهل سن دنی و توماس آکویناس تاثیر نهاد و در سنت بیزانسی مدافعان شمایل ها بیشترین بهره را از آثار دیونیسیوس بردند، به گونه ای که آثار دیونیسیوس پس از کتاب مقدس، دومین متن مورد ارجاع مدافعان بیزانسی شمایل ها بود.
    کلیدواژگان: دیونیسیوس مجعول، زیبایی، اسمای الاهی، نماد، نور
  • پویا سرایی صفحه 49
    شاید بنیادی ترین وجه مشترک سه منظربنیادین: اثر هنری، هنرمند و مخاطب، هم گرایی آنان در ابراز این قاعده کلی است که “هنر، بیان است”. منش بیانی ذاتی هنر، دربرخی از ادوار و در گستره های فرهنگی متفاوت، می تواند معطوف به “بیانگری” نیز باشد؛ مانند موسیقی اپرا که به طور خودآگاه، بازنمای واقعیت و یا موسیقی رمانتیک سده 19 م که فرانمای احساسات مولف آن است. این منش “بیانگری” موسیقی درتلقی بسیاری از متفکران، آنگاه که موسیقی به یک نام، نامیده یا با شعر و یا تصویری همراه می شود، بیش از پیش نمود می یابد. این نوع خودآگاه بیان درهم نهادی با بیان همیشگی هنر است. در این مقاله، نخست بنیان بیان و بیانگری در زیبایی شناسی موسیقی به روش توصیفی، مورد مطالعه واقع می گردد. سپس متغیرهای توصیفی فوق الذکر، در حوزه هنرهای تجسمی و در ادامه، ضمن معرفی دو مفهوم بیان سوبژکتیو و بیان ابژکتیو، امکان گذار و تعامل این دو مفهوم در موسیقی مورد بحث قرارمی گیرد. سپس با در نظر گرفتن نسبت بیان ابژکتیو سوبژکتیو و در ادامه طرح مفهوم تجانس اقناع کننده، چالش این گذار در بیان موسیقی اسلامی ایرانی بررسی خواهد شد. در انتها، از سویی نتیجه می شود: الف) فراریت ومنش زمانمند موسیقی، همواره باعث می شود که موسیقی در زمان تلاقی با سایر هنرهای تجسمی، بیش از آنها، منش بیانگری سوبژکتیو به خود گرفته و بیانگر نیت یا قصدی باشد. ب) موسیقی اسلامی ایرانی نمی تواند مصداقی از نظریه بیانگری موسیقی باشد، بلکه به عکس، در تقابل با آن است.
    کلیدواژگان: بیان، بازنمایی، زیبایی شناسی، هنرهای زیبا، موسیقی اسلامی ایرانی
  • بابک خضرایی صفحه 63
    به نظر می رسد برای موسیقی دانان فتوت نامه ای نوشته نشده است. این نبود احتمالی را می توان چنین تفسیر کرد که اهل این هنر یک صنف به شمار نمی رفته اند؛ نیز این گمان دور از ذهن نیست که اگر صنف موسیقی دان در عمل وجود داشته، منع مذهبی و حرمت غنا مانع از نوشتن فتوت نامه برای آنان بوده است. اما در برخی رسالات موسیقی، بخشی به «نصایح موسیقاری» یا شیوه «سلوک این فن شریف» یا «آداب مجالس» اختصاص دارد که به پیروی از قابوس نامه از آن با عنوان کلی «آیین خنیاگری» یاد می کنیم. این مطالب را می توان به دو بخش کلی تقسیم کرد: نخست، پیشنهادها و تمرین هایی برای بالا بردن توانایی های فنی است؛ دوم، توصیه های اخلاقی به هنگام حضور در مجالس است که برخی از این اصول چون راز پوشیدن، خوش خوی و متواضع و راست قول بودن و دوری از طمع و تکبر و حسد، وصایایی است که در فتوت نامه های دیگر پیشه ها نیز دیده می شود. بخش دیگری از مطالب رسالات موسیقی که با فتوت نامه ها قابل قیاس است، نسبت دادن برخی مقامات و عملیات موسیقی به پیامبران و نیز حکیمان مقبول در فرهنگ اسلامی چون فیثاغورس و افلاطون و ارسطو ست که یادآور این نکته در فتوت نامه هاست که سرسلسله هر پیشه را یکی از پیامبران یا صلحا قرار داده اند. در این مقاله کوشش شده که آنچه درباره آیین خنیاگری (یا عناوین مشابه) در قابوس نامه (سده پنجم ق) و نیز رسالات موسیقی کنزالتحف (سده هشتم ق)، جامع الالحان (سده نهم ق) و بهجت الروح (سده یازدهم ق) و رساله موسیقی امیرخان گرجی (سده دوازدهم ق) آمده، بررسی شود و در مواردی با وصایای اخلاقی فتوت نامه ها مورد مطالعه تطبیقی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: آئین خنیاگری، فتوت نامه، توصیه اخلاقی، مطالعه تطبیقی
  • منیژه کنگرانی صفحه 71
    این مقاله با هدف بررسی جایگاه و شخصیت فردوسی درنگارگری ایرانی تهیه شده است. پرسش اصلی این مقاله این است که فردوسی چه جایگاهی را در هنر ایرانی به خود اختصاص داده است؟ چه جنبه یا جنبه هایی از شخصیت این شاعر پارسی گوی مورد توجه نگارگران قرار گرفته و چگونه به آن وجوه پرداخته شده است؟ بر این اساس ضمن تدقیق در نگارگری ایرانی، نگاره هایی که شخصیت فردوسی در آنها تصویر شده، انتخاب و تلاش گردید تا ضمن خوانش میان دو متن نوشتاری و تصویری ویژگی های شخصیت فردوسی از آن میان معرفی شود. در سیر این پژوهش مشخص خواهد شد دو ویژگی شاخص فردوسی چون سخنوری و آزادگی وی همواره مورد توجه هنرمندان و مستمسک ایشان برای خلق و آفرینش ادبی و هنری قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: فردوسی، شاهنامه، شعر، نگارگری ایرانی، شاهنامه نگاری
  • دکتر میرجلال الدین کزازی صفحه 83
    این جستار پاسخی است دیگر پدیدارشناسانه به پرسش دیرینه و آشنای «هنر چیست؟» خاستگاه هنر چیست و کاروساز آفرینش هنری چگونه است؟ در پاسخ بدین پرسش ها، از گونه های ناخودآگاهی و پیوند ساختاری هنر با اسطوره و رویا سخن در میان آمده است و سرانجام به آسیب شناسی هنر نو پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: هنر، اسطوره، رویا، ناخودآگاهی، خودآگاهی
|
  • Nayyer Tahoori Page 7
    The term “losing oneself” is among those concepts, like “intoxication, restlessness and wishlessness”, which have been repeated so many times in Rumi’s poems. They are contrasted with “being oneself”, restfulness, sobriety and wishfulness. The difference between what Rumi understands of these words and their contemporary meaning is of importance here. Today, what we perceive of their meaning is something experienced, rational and related to modern psychology and psychoanalysis, all of which are alien to perceptual, lingual culture of Rumi’s time. We are to survey the secret meanings of these words, which are typically set together in his poems, through his two major masterpieces, Divan-e-Shams and Masnavi-e-Ma’navi. In this Study we will gradually appreciate the inter-connection between these words and other terms in Sufism like annihilation, persistence, predestination, freedom, rapture, attraction, ecstasy etc. Finally, through this examination we will understand the meaning of art which also differs from what is discerned as cotemporary fine art.
    Keywords: losing oneself, restlessness, wishlessness, intoxication
  • Seyyed Kamal Haj Seyyed Javadi Page 27
    The most important manifestations of architecture in Islamic world are mosques, through which Iranians have played a special role in depicting splendor, glory, and the beauties of the sacred heaven. The Khorasan School of Architecture, according to which Char Ivan mosque was built in Khorasan, gradually spread out across the Islamic countries and entered Indian subcontinent and Pakistan. During the Mongol dynasty in India, which has the summit of this school in Shahjahan era and is contemporary to the Isfahan School in Iran, a mosque construction is built and entitledWazirkhan which historians name it Khorasan Tomb. In this article we survey the mosque’s historical characteristics and features, using library studies and local sources along with fieldwork study, to show that in this architectural style there is a combination of the Khorasan School and decoration of the Isfahan School. This mosque is also a combination of “mosque-school”, and bazaar and a comprehensive imitation of Imam Reza’s Tomb Complex, Goharshad Mosque, religious schools and their attached bazaar. Regarding all this we’ll find out that this mosque is a symbol of Iranian cultural and artistic influence in Lahore, Pakistan.
    Keywords: Wazirkhan mosque, Khorasani Style, Islamic architecture, Lahore, Subcontinent art
  • Amir Nasri Page 39
    Comparing to the Greek and Latin Fathers of the Church, in the aesthetic tradition of medieval centuries there is no standpoint about beauty more systematic than what is found in Pseudo-Dionysius’s works. He draws upon neo-Platonic philosophers’ thoughts, especially those of Proclus, for expressing his ideas. Like neo-Platonic philosophers, he believes in the metaphysical status of beauty. Accordingly, he begins his discussion with imperceptible issues, rather than perceptible ones, and then speaks of the emanation of perceptible beauty from pure beauty. Moreover, and contrary to the empirical tradition of the Greek in which the issue of beauty is located in an experimental realm, he situates the beauty in a meditative context; hence the beauty finds a mystical and secret aspect. Furthermore, he argues for the concept of light in aesthetics and adds the criterion of clarity to the conditions of beauty. These views of Dionysius have affected both Western and Eastern Christian aesthetics. In Latin tradition he was a source of influence for Eriugena, Hugh of Saint-Victor, Suger of Saint-Denis and Thomas Aquinas; in Byzantine tradition the proponents of icons made utmost use of his works in such a way that his works were the second point of reference after the Bible.
    Keywords: Pseudo, Dionysius, beauty, names of God, symbol, medieval aesthetics
  • Pouya Soraee Page 49
    Perhaps, the main common aspect in three fundamental perspectives, namely that of art work, artist and audience, is their united convergence in expressing this general axiom: “The Art is Expression”. This essential “Expressive” dignity in many ages and in various cultures can be diverted to “Expressionism”. For example, Opera Music was the conscious representation of reality, or Romantic Music in the 19th century, was generally a transparent explanation of composer’s emotions. According to many thinkers, Expressionism in music occurs when the music is entitled with optional name or accompanied with poems or images. This abstracted meaning of Expression (Expressionism) is related with General meaning of Expression. This Paper, will first present the ontological study of “Expression” and “Expressionism” foundation in music based on descriptive approach. Then, the mentioned descriptive variables are being described in visual Arts. For earning a more exact study, two new terms of “Subjective Expression” and “Objective Expression” are generated by the author and possible interaction between these two terms in fine arts is being argued. Moreover, the subject of transition of expression will be described in music and the author will offer new survey about “Satisfying Parity” in musical cognitions. Consequently, it is concluded that the music is more talented than other arts in transforming and devolving the “objective expression” and “subjective expression” to each other. This might be concluded that, due to volatile- synchronic essence of music, it is different from other visual art.
    Keywords: Expression, Representation, Aesthetics, Fine Art, Irano, Islamic Music
  • Babak Khazraei Page 63
    It seems that there is no Fotovatnameh (Chivalry Epistle) for musicians. The lack of such books can be interpreted as the lack of one united guild for them. And yet, if there has been a guild for them, it is possible that the religious sanctity of music forbade its members to write a Fotovatnameh. But in some treatises on music, some parts or chapters are dedicated to “musical advices” or to the “conduct in this noble art” or “the manner in chamber music” which following Qaboosnameh we will generally name it as “minstrelsy ritual”. These topics can be classified in two categories: first, some suggestions and practices for improving technical abilities; second, moral advices for the manners in chambers and gatherings, like secrecy, cheerfulness, modesty, honesty, and avoiding greed, vanity and jealousy, the sort of which can be found in other guilds’ Fotowatnamehs.
  • Manijeh Kangarani Page 71
    This article is to discuss the status and importance of Ferdowsi in Persian painting. The core question concerns to the place that Ferdowsi has in Persian Paintings? What aspect or aspects of this Persian poet have attracted the painters and how they have showed these aspects? On the basis of this, and through meditation on Persian paintings, those painting in which Ferdowsi is depicted are selected to characterize Ferdowsi’s personality by reading the inter-connected links between textual and pictorial works. In the course of this essay we will expose that two main attributes of Ferdowsi, namely his elocutionary style and his free spirit, have been of great value to the artists and their main sources for artistic or literary creation.
    Keywords: Ferdowsi, Shahnameh, poetry, Persian painting, Shahnameh painting
  • Mir Jalal, Oddin Kazzazi Page 83
    This essay is another phenomenological response to the old and familiar question of “what is art”. What is the origin of art and what mechanisms are engaged in its creation? To answer these questions we first trace the unconscious forms and reveal the structural connection between art, myth and dream only to finally find what ails the new and modern art.
    Keywords: art, myth, dream, unconsciousness, consciousness