فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 63 (بهار 1391)
  • پیاپی 63 (بهار 1391)
  • 188 صفحه، بهای روی جلد: 40,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/03/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • احمد مروی، سیدحسن مصطفوی صفحه 5
    امروزه، شبهاتی درباره علم غیب امامان معصوم مطرح شده که مقوله ای جدید است و در چند قرن بعد از حیات امامان معصوم، طی فرایندی طولانی و تطور تاریخی مطرح شده است.
    این مقاله بر آن است که مبانی عقلی و نقلی علم غیب امامان معصوم را مورد بحث و بررسی قرار دهد و بعد از بررسی به این نتیجه رسیده است که علم غیب امامان معصوم ریشه در آیات و روایات معتبر دارد. نیز در عصر پیامبر و امامان معصوم مسئله علم غیب امام مطرح بوده و آنها بر آن تصریح کرده اند. بنابراین، از نظر متفکران شیعه اهمیت مسئله علم غیب در میان صفات امام جای هیچ تردیدی نیست. هرچند در گستره آن تفاوت جزئی وجود دارد. برخی گستره آن را محدود به مسائل فقهی و اعتقادی می دانند و برخی اعم از آن می دانند. در این مقاله این مسائل به روشنی توضیح داده می شود.
    کلیدواژگان: علم غیب، عصمت، غیب، وحی، شهود، علم افاضی، علم لدنی، الهام، قرآن
  • محمدجواد رودگر صفحه 37
    عرفان عملی یا سیر و سلوک اساس عرفان و زیربنای آن است؛ چه اینکه عرفان نظری بازتاب و انعکاس عرفان عملی و تعبیر و تفسیر یافته ها و برونداد سلوک و شهود خواهد بود.
    عرفان عملی که در آن، طی مقامات و منازل تا فتح قله های بلند کمال در جهت قرب و وصال صورت می گیرد، براساس آموزه های اسلام ناب محمدی دارای مبانی عقلی است که علامه طباطبایی به استخراج و تبیین آنها پرداخته و در مقاله حاضر براساس دیدگاه وی که در رساله الولایه انعکاس یافت، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است که عبارتند از: امکان راه یابی به ملکوت، معرفت نفس شهودی، ولایت گرایی و شریعت مداری براساس ظاهر و باطن آن.
    کلیدواژگان: عرفان عملی، عقل و عقلانی، معرفت نفس، ملکوت
  • سیدحسن حسینی* صفحه 81
    نظریه پلورالیزم دینی در قرن حاضر و قرن بیستم با نام جان هیک (1922-2012) در غرب گره خورده است. وی_ که مولف در حین تصحیح نهایی این مقاله خبر درگذشت وی را دریافت کرد_ در دهه های اخیر، تلاش بسیاری در جهت تبیین معرفت شناختی نظریه پلورالیزم دینی مبذول کرده است. حاصل این تلاش ها، دیدگاهی است که با این عنوان در مغرب زمین مورد توجه اندیشمندان مختلف قرار گرفته، و البته در معرض انتقادها و اشکالات جدی نیز واقع شده است. این مقاله سعی دارد عناصر و مبانی اصلی معرفت شناختی نظریه پلورالیزم دینی را مورد بررسی قرار دهد، و به نتایج و استلزامات برخی از آنها اشاره کند. به همین جهت، این دیدگاه به چهار عنصر اصلی و مولفه مهم تحلیل شده و درباره هرکدام، توضیحات مختصری ارائه شده است. هدف اصلی این مقاله، اثبات این فرضیه است که بنیان معرفت شناختی نظریه پلورالیزم دینی هیک از چهار دیدگاه چهار اندیشمند، یعنی کانت، ویتگنشتاین، شلایرماخر و گادامر، متاثر شده است. اگر چه تلاش هیک در تلفیق و ایجاد انسجام و هماهنگی بین این عناصر ستودنی است، اما در حقیقت، تجزیه این نظریه، آن را به چهار عنصر الگوی معرفت شناسی کانت، نظریه دیدن ویتگنشتاین، اصل تجربه دینی شلایرماخر، و مبنای هرمنوتیک گادامر تحویل می کند؛ نتیجه ای که شاید هیک از آن اظهار رضایت نکند. چنان که در اصل مقاله آمده است، هیک به تاثر از دو نظریه و دو فیلسوف، یعنی کانت و ویتگنشتاین تصریح کرده است، اما درباره اقتباس دیدگاهش از دو متفکر دیگر، یعنی شلایرماخر و گادامر، بیان روشن و قابل اعتنایی ندارد. مولف معتقد است اهمیت این دو نفر و نظریه های آنان کمتر ازآرای کانت و ویتگنشتاین نیست. در پایان این مقاله، سعی شده است به برخی اشکالات اصلی و مهم، و همچنین نظریه جایگزین اشاره کوتاهی شود، گرچه هردوی این مباحث، یعنی نقد و بررسی دیدگاه پلورالیزم دینی جان هیک، و دیدگاه جایگزین موسوم به «پلورالیزم در دین»، باید به طور مستقل مورد بررسی و مداقه قرار گیرد. بنابراین، هدف اصلی مقاله حاضر، توجه به رویکرد نوینی در تحلیل و تبیین معرفت شناختی نظریه پلورالیزم دینی جان هیک است که بر اساس آن، این نظریه با چهار رویکرد و مبنای دیگر مورد ارزیابی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: تکثرگرایی دینی (پلورالیزم دینی)، معرفت شناسی دینی هیک، تجربه دینی، دیدن و دیدن آن گونه
  • حسن معلمی صفحه 99
    گرچه در پاره ای از سخنان ملاصدرا و بعضی از بزرگان، علم حصولی به وجود، غیرممکن و علم حصولی به ماهیات ممکن قلمداد شده است و بر این امر برهان اقامه کرده اند، ولی با توجه به مبانی ملاصدرا_ مبانی متقن و صحیح_ روشن می گردد که همان گونه که به ماهیات می توان علم حصولی پیدا کرد به وجود و وجود حق نیز می توان علم حصولی یافت و همان گونه که وجود متعلق علم حضوری قرار می گیرد، ماهیات نیز معلوم به علم حضوری واقع می شوند.
    کلیدواژگان: علم حضوری، علم حصولی، علم حضوری به وجود، علم حصولی به ماهیت
  • محمد عرب صالحی صفحه 111
    کارکرد عقل عملی در اصول فقه گرچه فی الجمله و به طور پراکنده در کتب اصولی مورد بحث قرار گرفته است؛ اما با اینکه مجموعه احکام عقل عملی مورد استفاده در اصول فقه، چه به نحو کلی، مثل اصل حسن و قبح عقلی و چه به نحو صغروی، مانند قبح تجری، قبح تفویت اغراض مولا و حسن احتیاط، فراوان و دارای جهات مختلفی است، تفصیل بحث در هیچ یک از این کتب به نحو موضوعی و یکجا مورد بحث و مداقه قرار نگرفته است. در برخی از کتب متقدمان به برخی از وجوه مسئله پرداخته شده است؛ مثلا بحث از حسن و قبح در کتبی چون «الفوائد الحائریه» (ر.ک: وحید بهبهانی، 1415ق، ص363378)، «الفصول الغرویه» (ر.ک: صاحب فصول، 1404ق، ص316350)، «فرائد الاصول» (ر.ک: شیخ انصاری، [بی تا] ص230245) و «هدایه المسترشدین» (ر.ک: اصفهانی، [بی تا]، ص433442) دیده می شود؛ اما پس از آن، این اندک هم در کتب متاخرین کمیاب گردیده است و تنها محقق اصفهانی در لابلای دلیل انسداد، بحثی درمورد آن آورده است (محقق اصفهانی، 1374، ج2، ص322به بعد). در کتب مختلف شهید صدر این مسئله تا حدودی جایگاه خود را باز یافته است و اخیرا جناب عمار ابورغیف یکی از شاگردان شهید صدر در کتابی دو جلدی تحت عنوان «الاسس العقلیه» بحث مستقلی با عنوان تطبیقات عقل عملی در اصول فقه مطرح نموده است. البته طبیعی است که جای چنین مباحثی نه در علم اصول که در فلسفه علم اصول است و چنین علمی بسان سایر فلسفه های مضاف به علوم، هنوز در حوزه های علوم دینی جایگاه اساسی خود را نیافته است؛ گرچه محققان گرانمایه ای در این زمینه پیش قدم گردیده و در پی پایه گذاری این علوم برآمده اند.*در این نوشتار پس از تبیین مفردات موضوع و تعیین مراد از عقل عملی و تبیین موضوع و محدوده آن، به کارکرد های عقل عملی در مباحث اصولی اشاره گردیده است.
    کلیدواژگان: عقل عملی، عقل نظری، کارکرد، حسن، قبح
  • جهانگیر مسعودی، خدیجه هاشمی* صفحه 137
    در دیدگاه متفکران مسلمان، خداجویی و خداپرستی فطری است؛ بدان معناکه یکی ازخواست ها و گرایش های انسان توجه به خدا و جست وجوی اوست و شاهد این مطلب آن است که انسان ها در طول تاریخ، همواره در جست وجوی خدا و گرایش به دین بوده اند و اختلافات نژادی، جغرافیایی و فرهنگی نیز تفاوتی در این موضوع ایجاد نکرده است. ازسوی دیگر، در دیدگاه های جدید روان شناسان_ که همواره در پی شناخت ماهیت انسان و ژرفای وجودی او بوده اند_ نیز می توان شواهد و قرائنی بر این نظریه یافت.
    در مقاله حاضر سعی بر آن است تا با بیان یکی از این دیدگاه های روان شناسی (معناگرایی ویکتور فرانکل)، تاییدی بر نظریه فطرت دینی بیابیم و با بررسی شاخصه های برجسته آن در مقایسه با نگرش مسلمانان درباره فطرت، راه دیگری در پاسخ به شبهات واردشده به نظریه بیابیم.
    کلیدواژگان: فطرت، دین، ویکتور فرانکل، معناگرایی، خدا
  • مهدی عبداللهی پور صفحه 159
    بی گمان یکی از مهم ترین نیازهای آدمی، نیاز به رزق و روزی است؛ ازاین رو، ادامه زندگی بشر، منهای برآورده شدن این نیازش امکان پذیر به نظر نمی رسد. بنابراین، خدای سبحان که به همه چیز آگاه است، روزی رسانی را عهده دار گردیده و در قرآن کریم تضمین روزی ها را وعده داده است؛ همین وعده الهی سبب شده تا برخی آن را حق واجبی از آن خودشان بر عهده خداوند تلقی نمایند! تامل در چنین نگرشی، بطلان آن را از آن جهت اعلام می دارد که مفهوم واجب و وجوب تنها درمورد عناصری صادق خواهد بود که نفوذ زیان در وجودشان قابل تصور بوده و مجازات شان ممکن باشد؛ در حالی که وجود خداوند از چنین کاستی ها و ضعف هایی مبراست؛ اندیشه بیشتر در فلسفه صدور این وعده، عبث ناپذیری و هدف داربودن آن را_ همچون سایر افعال باری تعالی_ به اثبات رسانده و مفهومی توحیدی را از آن به دست می دهد.
    کلیدواژگان: تکفل، رزق و روزی، واجب و وجوب، قرآن کریم، توحید، عبودیت و بندگی
|
  • Ahmad Marvi, Seyed Hasane Mostafavi Page 5
    Some questions about Imam's knowledge of the unseen have been posed nowadays such as: Imam's knowledge of the unseen is a new-born discussion posed through a long process and a historical course some centuries after the life of Imams; otherwise this knowledge has not been posed from the beginning ages of Islam.This article will investigate the rational and narrational bases of Imam's knowledge of the unseen and will reach to the conclusion that the theory of Imam's knowledge of the unseen is rooted in Quran's verses and narrations. The knowledge of the unseen has been posed in the time of the Prophet (PBUH) and the Imams and they have affirmed this knowledge. Therefore there is no doubt about Imam's knowledge of the unseen among Shiite scholars, although they occasionally disagree about the range of this knowledge. Some believe the range of this knowledge is jurisprudence and beliefs and some believe the range is greater than this. This point will be completely clarified in this article.
    Keywords: knowledge of the unseen, infallibility, Qaib, revelation, intuition, intuitional science, inspired science, inspiration, Quran
  • Mohammad Javad Roodgar Page 37
    Practical mysticism or the mystic journey is the base and foundation of mysticism because theoretical mysticism is in fact the reflection of practical mysticism and is the expression and interpretation of the discoveries of one's journey and intuition. Practical mysticism – in which various levels and stations are passed through to achieve perfection and become close and united with God – has rational bases, based on Islam's teachings, which are extracted and explained by Allamah Tabatabai. These bases, elaborated in his book "Al-Velayah", are discussed in this article and are as follows: the possibility of reaching to Malakoot (the Dominion of God), intuitional knowledge of the soul, tendency to saintship and being religious on the base of religion's apparent meaning and hidden meaning.
    Keywords: practical mysticism, reason, rational, knowledge of the soul, Malakoot (the Dominion of God)
  • Seyyed Hasan Hoseyni* Page 81
    The theory of religious pluralism is tied with the name of John Hick (1922-2012) in the West in the present century and the twentieth century. John Hick (which I was informed of his death during the correction of this article) has made a great effort to present an epistemological explanation of the theory of religious pluralism in recent decades. The result of this effort is the theory of religious pluralism noted by various Western scholars which is also seriously criticized. I have tried to investigate the main epistemological parameters and bases of the theory of religious pluralism in this article and will mention some of its results and implications. For this reason this view is analyzed into four main parameters and each one is briefly explained. The main purpose of this article is to prove this hypothesis: the epistemological foundation of Hick's theory of religious pluralism is affected by the theories of four scholars, i.e. Kant and Wittgenstein and Schleiermacher and Gadamer. Although his effort to integrate and create coherency between these parameters is praiseworthy, but in fact analyzing this theory will reduce it to four parameters: the epistemological pattern of Kant, Wittgenstein's theory of seeing as, Schleiermacher's principle of religious experience and Gadamer's base of hermeneutics. Hick himself may not be satisfied with this conclusion. It is mentioned in this article that Hick has himself declared his affection of two theories and two philosophers, i.e. Kant and Wittgenstein, but he has no clear declaration about the affection of his theory from the two other scholars, i.e. Schleiermacher and Gadamer. I believe the effect of these two and their theories is not less than the theories of Kant and Wittgenstein. At the end of this article some main problems of this theory and also the supplanted theory are briefly mentioned; although each of these two discussions – i.e. investigation and criticism of Hick's theory of religious pluralism and the supplanted theory named "pluralism in religion" – should be investigated separately. Therefore the main purpose of this article is to present a new approach to the epistemological investigation and analysis of John Hick's theory of religious pluralism in which the theory is evaluated with four other approaches and bases.
    Keywords: religious pluralism, Hick's religious epistemology, religious experience, seeing as
  • Hasan Moallemi Page 99
    According to Molla Sadra's view and some other scholars, having an acquired knowledge of being is impossible and having an acquired knowledge of the essences is possible and they have presented some demonstrations to prove this point. But according to the correct and stable bases of Molla Sadra's thought, achieving an acquired knowledge of being and also God's being is possible just like achieving an acquired knowledge of essence is possible; also essence may be identified by an immediate knowledge just like being is identified by an immediate knowledge.
    Keywords: immediate knowledge, acquired knowledge, an immediate knowledge of being, an acquired knowledge of essence
  • Mohammad Arab, Salehi* Page 111
    The functions of practical reason are briefly and excursively discussed in the books discussing the principles of jurisprudence. Although many commands of practical reason are used in the principles of jurisprudence, both the major commands – such as the rule of rational badness and goodness - and the minor commands – such as the badness of Tajarri (daring against God), the badness of wasting God's purposes, and the goodness of precaution, but this subject is not separately and elaborately discussed in any one of these books. Some aspects of this subject are discussed in some precedent books; for example the discussion of goodness and badness is discussed in these books: 'Al-Favaed Al-Haeriyyah' (refer to Vahid Behbahani, 1415 LAH, pp. 363-378), 'Al-Fosoul Al-Qaraviyyah' (refer to Saheb Fosool, 1404 LAH, pp. 316-350), 'Faraed Al-Osool' (refer to Sheikh Ansari, pp. 230-245) and 'Hedayah Al-Mostarshedin' (refer to Mohaqqeq Isfahani, pp. 433-442). But in the books of recent scholars this little discussion is also rarely found; it is only Isfahani (Mohaqqeq Isfahani, 1374 SAH, v. 2, p. 322 on) who has mentioned this discussion while he presents the reasons of Insidad (lack of religious sources). Martyr Sadr has also mentioned this discussion in his different books to some extent; and recently one of his pupils, Abu Raqif, has presented an independent discussion regarding the applications of practical reason in the principles of jurisprudence in a two volumed book named 'Al-Osas Al-Aqliah'. It is clear that these discussions should not be discussed in the principles of jurisprudence rather they should be discussed in the philosophy of the principles of jurisprudence; and this science, like the philosophy of other sciences, has not been completely developed in religious fields. Yet some worthy scholars have made great efforts in this regard and have tried to establish these sciences.* After explaining the meaning of expressions of this subject and the meaning of practical reason and clarifying the subject and its range, the functions of practical reason in the principles of jurisprudence will be explained in this article.
    Keywords: practical reason, theoretical reason, function, goodness, badness
  • Jahangir Masoodi, Khadijeh Hashemi* Page 137
    Muslim scholars believe seeking for a God and worshiping God is innate. In other words one of human's demands and tendencies is to pay attention to God and seek for him. They adduce the fact that human with different races and different geographical and cultural situations, have always searched for God and have tended to a religion in history. On the other hand some evidences may be found in the recent views of psychologists – who have always tried to recognize the essence of human and his existence – which approve this point. I will try to approve the theory of religious innate disposition by explaining one of the psychological theories (semanticism of Victor Frankel) in this article; also investigating its outstanding characteristics in comparison with Muslim's theory regarding innate disposition, I have tried to answer some questions posed regarding this theory.
    Keywords: innatedisposition, religion, meaning, Victor Frankel, Gog
  • Mahdi Abdollahi, Poor Page 159
    There is no doubt that nutrition is one of the most important needs of human being and the continuation of life without fulfilling this need is not possible. Therefore God – who is aware of everything – has taken the responsibility of sustaining his servants; and in the Holy Quran, God has assured his servants of his nutrition. This assurance has made some to believe they have an obligatory right against God! The invalidity of this view is clear after a little thought because the concepts of necessary and necessity have meaning only with respect with matters which is possible to assume a kind of harm for them and also punishing them is possible; while God's being does not have any fault or weakness. More reflecting on the philosophy of this assurance, we will understand its purpose – like all other acts of God – and has a monotheistic meaning.
    Keywords: sustaining, sustenance, necessary, necessity, the Holy Quran, monotheism, slavery, servitude