فهرست مطالب

بحوث فی اللغه العربیه - پیاپی 4 (بهار و تابستان 1390)
  • پیاپی 4 (بهار و تابستان 1390)
  • 112 صفحه، بهای روی جلد: 10,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/03/25
  • تعداد عناوین: 8
|
  • سخن سردبیر
    صفحه 5
  • سید محمدرضا ابن الرسول، حبیب عسکری صفحه 7
    علامه بهبهانی از علمای بزرگ امامیه معاصر و از صاحب نظران در فقه و اصول و بلاغت است. وی در بسیاری از نظرات خویش غیر مستقیم تحت تاثیر علامه شیخ هادی تهرانی بوده که از شاگرد برجسته او آیه الله سید محسن کوه کمره ای به او رسیده است.
    علامه بهبهانی نظرات نوین و آثار ارزشمندی در علوم ذکرشده دارد و نظریات حاکم بر محافل علمی در این سه دانش را به چالش کشیده و رد کرده است. توجه به نظریات وی سبب تغییرات اساسی در این دانش ها می شود. مقاله حاضر می کوشد دیدگاه وی درباره حروف جار و نظر عامه نحویان در این زمینه را بررسی کند.
    علامه معتقد است که وضع در حروف آلی است نه استقلالی و در اسم و فعل همانند آیینه است. حروف، معانی مابازائی ندارد تا بر آنها دلالت کنند، بلکه حروف در اسم و فعل، ویژگی های استعمال و انواع آن را ایجاد می کنند؛ چنان که این معنی را در هیئت های اشتقاقی و ترکیبی مشاهده می کنیم. حروف و هیئت های اشتقاقی و ترکیبی نازل منزله حروف نقشی مهم در جملات و کلام دارند؛ به گونه ای که کلام بدون اینها منعقد نمی شود. این نظریه خلاف دیدگاه عامه نحویان است که معتقدند وضع در اسم و فعل و حرف به یک شکل یعنی همان آیینه وار بودن است، اما معنی در اسم و فعل به طور استقلال و در حرف به طور غیر مستقل لحاظ می شود و حرف هیچ برتری بر آن دو ندارد.
    علامه بهبهانی معتقد است التزام به در نظر گرفتن فعل یا معنای فعلی برای حروف جر، التزامی بی دلیل است. نیز معتقد است که حروف جر اگر متعلق به فعل باشند، به معنای حرفی مستفاد از هیئت فعل متعلقند و نه به معنای اسمی. وی همچنین بر آن است که هیچ حرفی به معنای حرف دیگر نیست.
    کلیدواژگان: علامه بهبهانی، نقد علم نحو، حروف جر، وضع در کلمات، متعلق حروف جر
  • محمدعلی ابوالحسنی، سردار اصلانی صفحه 17
    ابوحفص عمر بن علی معروف به ابن فارض، از جمله شعرایی است که در قرن ششم می زیست. او در زمینه شعر به شهرت فراوانی رسید. بسیاری از ناقدان بزرگ مانند ابن خلکان صاحب کتاب وفیات الاعیان او را ستوده و حتی برتر از شعرای هم عصرش دانسته اند.
    در این پژوهش برخی از ویژگی های شعری ابن فارض مورد بررسی قرار می گیرد. غزل و خمریات دو درون مایه اصلی اشعار ابن فارض است، ولی دیدگاه وی در خمریه هایش، با آنچه ابونواس و دیگران در قالب خمریه سروده اند متفاوت است؛ چرا که خمریات ابن فارض سرشار از مضامین صوفیانه است و تنها از طریق تفسیر باطنی قابل شرح است. همچنین در شعر او صناعات لفظی بدیعی به ویژه جناس فراوان به کار رفته است.
    کلیدواژگان: ابن فارض، خمریات، شعر عرفانی، مضامین عاشقانه
  • بهرام امانی جاکلی صفحه 29
    لغت نامه جمهره اللغه پس از لغت نامه العین خلیل بن احمد، دومین لغت نامه بزرگ زبان عربی است که به سبب نگارش در عصر ترجمه، و حضور مولف آن در محیط فارسی خوزستان به خاطر بر عهده گرفتن دیوان فارس از سوی آل میکال، نیز آشنایی او با بسیاری از واژه های فارسی، از نظرگاه بررسی کلمات معرب آن، اهمیت فراوان دارد.
    نگارنده دراین مقاله تلاش کرده است با اشاره به شیوه مولف در پرداختن به این واژه ها، به بررسی تطبیقی آنها با فرهنگ های دهخدا ومعین بپردازد. حدود 380 کلمه از کلمات معرب و دخیل در جمهره اللغه آمده است که با توجه به حجم گسترده آنها، در این مقاله به معربات فارسی بیشتر توجه شده است.
    با عنایت به اینکه بررسی عمیق تک تک معربات، خود مقالات متعددی را می طلبد، و از سویی محدودیت های نگارش مقاله، از ورود عمیق تر به تحلیل این واژه ها خودداری شده است.
    کلیدواژگان: ابن درید، کلمات معرب، معربات، جمهره اللغه، لغتنامه دهخدا، فرهنگ معین
  • حسین جمعه صفحه 43
    موضوع پژوهش حاضر، معرفی ادیب معاصر یمن عبدالله بن صالح ملقب به بردونی است. وی شاعر و نویسنده ای بزرگ و در عین حال ناقد و مورخی برجسته بود. سال های نخستین زندگی وی به آموختن در مکاتب سپری شد. سپس به «الجامع الکبیر» در صنعا رفت و تحصیلات خود را در آنجا ادامه داد. آنگاه در «دار العلوم» به تحصیل پرداخت و از همان جا نیز در رشته ادبیات عرب فارغ التحصیل شد. او شاعری رمانتیک بود که در اشعار کلاسیک و نو وی این گرایش به چشم می خورد. بردونی در عرصه عمل نیز فعال بود به طوری که اتحادیه ادبا و نویسندگان یمن را بنیان نهاد؛ و خود نیز بعدا رئیس آن شد.
    وی 12 مجموعه شعر و هشت اثر پژوهشی را در کارنامه اعمال خود دارد و چندین جایزه بین المللی دریافت کرده است؛ از جمله جایزه یونسکو.
    درون مایه اشعار او را عشق به وطن و در همین راستا نقد زمامداران یمن از جمله احمد حمید الدین تشکیل می دهد. دغدغه های مهم اعراب همچون: مساله فلسطین، گرایش قومی یا همان ناسیونالیسم عربی و اتحاد عرب، نیز از دغدغه های وی بوده که بخشی از مضامین آثار شعری او را به خود اختصاص داده است.
    کلیدواژگان: بردونی، شعرای یمنی، عشق به میهن، شعر سیاسی، مساله فلسطین، ناسیونالیسم عربی، اتحاد عرب
  • سید رضاسلیمان زاده نجفی، غلامرضا شانقی صفحه 51
    یکی از روش هایی که در نگارش متون ادبی در زبان عربی فراوان به کار می رود، پدیده تکرار است. این پدیده که از عصر جاهلی در میان سرایندگان رایج بوده است، مورد توجه ویژه ادیبان و دانشمندان علم بلاغت بوده و کوشیده اند که انگیزه ها و حالات مختلف استفاده از این روش را بررسی و روشن نمایند؛ به ویژه اینکه در قرآن کریم از این روش استفاده فراوانی شده است. همین امر، اهمیت بررسی این پدیده را دو چندان کرده است.
    در این مقاله سعی بر آن است تا نظرات ابن رشیق قیروانی، یکی از بزرگان عرصه شعر و ادب و یکی از ناقدان برجسته قرن پنجم هجری، درباره پدیده تکرار در متون ادبی، با مراجعه به کتاب العمده ی او بررسی شود.
    این کتاب که آوازه ابن رشیق وامدار آن است، یکی از مهم ترین کتاب های نقد ادبی در میراث کهن ادب عربی به شمار می رود و دربردارنده نظرات ناقدان پیش از خود در مسائل مختلف ادبی به ویژه مسائل بلاغی است.
    همچنین در این مقاله، تا آنجا که ممکن است نظرات برخی از صاحب نظران عرصه نقد در موضوع «تکرار»، با آراء ابن رشیق مقایسه شود تا ویژگی های این کتاب ارزشمند بیش از پیش برجسته و آشکار گردد.
    کلیدواژگان: تکرار، ابن رشیق قیروانی، کتاب العمده، نقد ادبی، علوم بلاغی
  • محمدصالح شریف عسکری، زهره باقرپور ولاشانی صفحه 65
    یکی از کارکردهای ادبیات داستانی معاصر تجسم بخشیدن به دردها و دغدغه های انسان است. این نوع از ادبیات بهترین وسیله برای ترسیم وقایع جوامع بشری است؛ به ویژه آنکه زندگی بشر در حالت جنگ و جامعه زیر یوغ اشغالگران باشد، که آنگاه نقش این گونه از ادبیات در پرداختن به مسائل توده ها و موضع گیری در برابر حوادث دوچندان می گردد. دوگانه سحر خلیفه: صبار و عباد الشمس، زندگی عرب های فلسطینی در کرانه غربی رود اردن را پنج سال پس از شکست سنگین حزیران 1967م ترسیم می کند. از برجسته ترین موضوعاتی که در لابه لای حوادث روایت شده در این دو رمان به چشم می خورد، می توان به خواسته های کلیدی ملت فلسطین یعنی حفظ میهن، اتحاد و امید به آینده وطنی به دور از تفرقه اشاره کرد.
    مفهوم میهن در رمان های سحر خلیفه سویه های گوناگونی دارد. از مهم ترین آنها سرزمین، انسان فلسطینی، خاطرات کودکی و فرهنگ است. این رمان ها ایستادگی ملت مقاوم فلسطین اعم از زن و مرد و کودک و بزرگ در حفظ سرزمین و میهن خود را به تصویر می کشند. و توضیح می دهند که این یکپارچگی میان طبقات مختلف جامعه اعم از فرهنگی و غیر فرهنگی و... ملت را به سوی وحدت در برابر دشمن غاصبشان سوق می دهد، اگر چه در درون خود خالی از اختلافات هم نیستند. به نظر نویسنده، باید بر وحدت و اتحاد تاکید ورزید؛ زیرا تنها راه برون رفت از تمامی مشکلاتی است که اشغالگران پدید آورده اند. البته در کنار این اتحاد، امید به آینده، زدودن ناامیدی و اندوه و سرخوردگی، سپس احیاء میهن دوستی پژمرده شده و فداکاری برای میهن همگی به نظر نویسنده از عوامل مهم و تاثیرگذار برای آزادسازی میهن فلسطین است.
    کلیدواژگان: سحر خلیفه، ادبیات معاصر فلسطین، رمان های فلسطینی، آزادی فلسطین
  • حامد صدقی، رضوان باغبانی صفحه 81
    بدر شاکر السیاب از پیشتازان جریان شعری مدرن عربی و از نخستین کسانی است که توانستند با تجربه های تازه خود، نوگرایی را در شعر معاصر پایه ریزی کنند. او توانست راهی را در مقابل شعر معاصر عربی باز کند که در شکل و مضمون، بیان کننده زندگی مدرن است. او نه تنها در شکل و قالب شعری، بلکه در گوهر شعری نیز به نوآوری دست زد و رمزهایی را ابداع کرد که بر نبوغ و نوآوری هنری وی دلالت دارد. هدف او از طریق این رمزها، بیان کردن مفاهیم معاصر و مسائل و مشکلاتی است که مردم از آن رنج می برند.
    یکی از انواع رمز قناع است. تکنیک قناع از مهمترین تکنیک های شعری و از برجسته ترین ابزارهایی است که شاعران در شعر خود به کار می برند؛ زیرا هر یک از رمزهای قناع دربردارنده معانی متعدد است.
    بدر شاکر السیاب از جمله شاعران پیشتاز در استفاده از این تکنیک و به کار بردن شخصیت های دینی و تاریخی در شعر است. از جمله شخصیت هایی که سیاب آنها را در شعرهایش در قالب قناع به کار برده، شخصیت مسیح، ایوب و سندباد است.
    در مقاله حاضر برآنیم که به بررسی اسلوب قناع در شعر بدر شاکر السیاب پرداخته، با تمرکز بر قصیده «سفر ایوب»، کاربرد شخصیت ایوب را به عنوان یک رمز دینی مورد کاوش قرار دهیم. روش تحقیق در این مقاله توصیفی تحلیلی است.
|
  • Sayyed Mohammad Reza Ibnorrasool, Habib Askari Page 7
    Allameh Seyed Ali Behbahani (1303-1395 A.H) is one of the great Shiite scholars in Fiqh (jurisprudence), Usul (principles) and linguistics. He was familiar with Allâmeh Sheikh Hadi Tehrani’s ideas through some of Sheikh’s students like Ayatollah Sayyed Mohsen Kooh Kamarei and this familiarity influenced most of his ideas. He has novel ideas and valuable works which rejected most of the current ideas in scientific circles and paying attention to those ideas can lead to fundamental changes in those sciences. This article tries to compare his ideas on Jar conjunctions with other syntacticians.According to him, assigning meaning in conjunctions is different from nouns and verbs. Since conjunctions do not reflect any meaning, there is no need for nouns and verbs to reflect such meaning. Instead, they form some features in nouns and verbs needed at the moment of usage and without them or without derivative forms like verbal forms or compounding forms like the form of topic-comment (which are similar to conjunctions), the nouns and verbs cannot be used and the discourse is not realized. Conjunctions act like tools and create a feature or form which is needed in objects (like a saw which creates the required form in the wood). But, according to syntacticians, assignment of meaning in conjunctions is similar to nouns and verbs and all of them reflect meaning. The only difference is that meaning in conjunctions is not independent, as opposed to the other two, and they do not have an advantage over nouns and verbs.Also, according to Allameh, there is no reason to consider a verbal dependant or something which has verbal meaning for Jar conjunctions and if they depend on a verb such dependence is on its conjunctive meaning derived from verbal form not on nominal meaning derived from verbal stem. In his view, each conjunction creates a special meaning and no conjunction is the same as another one or, as syntacticians think, of the same meaning.
    Keywords: conjunction, Jar conjunction, assignment of meaning, Behbahani, derivation
  • Mohammad Ali Abolhasani, Sardar Aslani Page 17
    Abou Hafs Omar Ebn Ali known as Ebn Farez is one of the poets of the 6th century. He was famous in the field of poetry. Many great critics like Ebn Khallekan, the writer of Vafiyatolayan also praised him and even regarded him higher than his contemporary poets in position. In this article, we present some features of Soltan Alasheghin Ebn Farez. Ghazal and Khamriyyat are two main types of his poetry. However, his point of view in Khamriyeh is different from Abonavas and others. The reason is that Ebn Farez’s Khamriyyat is full of mystic elements. In addition, in his poetry one can find many uses of literary devices especially pun.
    Keywords: Ibn Farez, Khamriat, Mystic poetry, love themes
  • Bahram Amani Chakoli Page 29
    Ibn Duraid al-Azdi (837-934), the Arab philologist and lexicographer was born in Basra. He lived a short time in Iran under Mikals government and worked on his Divan. Ibn Duraid’s chief work is his monumental dictionary al-Djamhara which contains some materials not to be found in other dictionaries. It is the greatest dictionary after AL-Ayn of Khalil in the Arabic language. In this article, an attempt is made to investigate about 300 words from this dictionary by comparing them to two Persian dictionaries: Dehkhoda and Moein
    Keywords: Ibn Duraid, al, Djamhara, al, moarrab, Persian, Arabic words, Moein, Dehkhoda
  • Hussein Jumaa Page 43
    The present paper aims at introducing the contemporary poet and writer of Yemen, Abodllah ibn Saleh, known as Baraddooni. He was a great poet and writer as well as a critic and historian. He studied in ‘Aljameol-Kabir’ in Sana. To continue his education, he then attended ‘Darololum’ from which he graduated in Arabic Literature. He was a Romantic poet with old and new style poetry. He established ‘The Yemen Association for Poets and Writers’. He received several international prizes including the UNESCO prize. He has 12 books of poetry and eight pieces of research. The theme of his poetry is the love for the country and in this line is his criticism of some politicians such as Ahmad Hamidoddin. Also important in his poems are: the issue of Palestine, Arab Nationalism and Arab unity.
    Keywords: Barddooni, Yemmen's poets, Patriotism, Political poetry, Palestine issue, Arab nationalism, Arab unity
  • Sayyed Reza Solayman Zadeh Najafi, Gholam-Reza Shanaghi Page 51
    Repetition is a method which is used a lot in Arabic. It has been commonly used by poets and writers. A topic with interest has been finding the reasons behind using repetition. A reason contributing the interest in the area has been the frequent use of this technique in the holy Kor’an. The present article aims to investigate the views of "Ibn-Rashiq" as a significant figure in the realm of literature and poetry and also a prominent critique of the 5th century about the "Repetition" phenomenon in literary text using Al-omdah. This book actually built his reputation is one of the most important literary books among old Arabic masterpieces. It holds the views of previous critiques in different literary issues specially "eloquence". Also, in the current study the vie points of other critiques are compared with that of Ibn-Rashiq in Al-omdah on the issue of reputation so that the true value of this book is illustrated.
    Keywords: Repetition, Al, omda, Ibn, Rashiq, literary critics, eloquence
  • Mohammad Saleh Sharif Askari, Zohreh Baqer Poor Valashani Page 65
    One of the applications of contemporary fiction is the depiction of contemporary human sufferings and afflictions. In other words, this important literary branch can be the best interpretation for the events in human societies, and its role and importance become double when people live in hardships such as war or invasion. Sahar Khalifah’s double, Al-Sabbar and Abbad-o-Shams has depicted the Palestinian people's life in Western Seacoast after the June, 1967 defeat. From the most important subjects seen during the events of these novels, we can refer to the most important demands of the Palestinian nation such as patriotism, unity, and hope for the future of the fatherland in the shadow of unity. Sahar Khalifah’s double unveils the concept of homeland in Sahar Khalifah's view from dimensions like: land, the Palestinian, childhood memories, and culture. It depicts the Palestinian nation's commitment to their country and fatherland. It also expresses the signs of this commitment among different groups of people such as children, teenagers, men, and women. It is this common feeling that despite the internal conflicts finally unites different characters of the novel against the invader enemy; because unity in the writer's view is the only way to escape from all difficulties caused by invasion. In addition, factors such as hope in future, giving up disappointment and grief and depression, and raising the sense of patriotism, and devotion for the fatherland, are counted as important and effective factors in the freedom of the country in the writer's view.
    Keywords: fatherland, patriotism, unity, Sahar Khalifeh, Al, Sabbar, Abbado Shams
  • Hamed Sedqi, Rezvan Baghbani Page 81
    Badr Shaker-al-Sayyab is a pioneer of contemporary Arabic poetry and one of the first people who could build a novel trend in contemporary poetry by using their new experiences. He could open a way for new Arabic poetry which represents the modern life in its form and meaning. He created a set of symbols, which is a sign of his artistic talent and innovation. He used these symbols to explain contemporary senses and difficulties that people suffer from. Mask is a kind of symbol. It is considered as one the most important poetical techniques and most distinguished tools which poets rely on in their poetries because each symbol of the mask symbols has a significant strength in including a variety of meanings. Badr Shaker-al-Sayyab is a skilful poet in using this technique and summoning religious and historical characters in his poems. Messiah and Job (peace is upon them) and sandbad are three of characters which Sayyab has applied as mask in his poems.
    Keywords: Badr Shaker, al, Sayyab, Job, mask, symbol, Arabic poetry