فهرست مطالب

مطالعات تاریخ اسلام - پیاپی 10 (پاییز 1390)
  • پیاپی 10 (پاییز 1390)
  • 178 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/04/15
  • تعداد عناوین: 8
|
  • صفحه 7
  • محمدتقی ایمانپور، زهیر صیامیان، ساناز رحیم بیگی صفحه 11
    تمرکز موضوعی تاریخ نگاری اسلامی بر اساس میراث موجود، بر تاریخ سیاسی است. مسئله ی قدرت نیز محور اصلی تاریخ سیاسی است. از آن جا که هدف تاریخ نگاری اسلامی از مرور تاریخ، تولید عبرت به معنای عبور از ظاهر امور و درک باطن آن هاست، بنابراین، گزارش چگونگی ظهور و افول حکومت ها و کنش های سیاسی حاکمان به عنوان موضوع متون تاریخ نگاری اسلامی، بازسازی منطق تحول و تداوم قدرت در تاریخ اسلام است. به نظر مولفان، بایسته است گزارش تاریخ حکومت های ایران باستان توسط مورخان مسلمان، در راستای تولید همین مفهوم و در ذیل حکمت سیاسی ایران شهری فهمیده شود. هرچند تاریخ این دوران به صورت رویه ای عمومی در آثار متعدد تاریخ نگاری اسلامی آورده شده است، اما در آثار مسعودی، این مفاهیم از جایگاهی ویژه برخوردار است و پرسش مقاله نیز شناسایی این جایگاه است. در این مقاله، براساس ره یافت هرمنوتیک، تلاش می شود فهم مسعودی از وضعیت خلافت/تمدن اسلامی بر پایه ی معانی عبرت آمیز و دلالت های گزارش های تاریخی وی برای فرهنگ سیاسی معاصرش بازخوانی شود. نتیجه ی بررسی انتقادی مذکور به این گزاره منتج شد که بازخوانی/گزارش تاریخ ایران باستان در آثار مسعودی، در راستای فهم میراث حکمت سیاسی ایران شهری برای نقد وضع موجود خلافت و تمدن اسلامی است، که به نظر مسعودی در وضعیت زوال قرار داشته و ارائه ی راه کاری بر مبنای جایگاه عدالت در ملک داری ایران شهری، برای خروج از این وضعیت بوده است؛ الگوی عملی ای که در مفهوم عدالت انوشیروانی متجلی می شده است.
    کلیدواژگان: تاریخ نگاری اسلامی، عبرت، حکمت سیاسی ایران شهری، عدالت، زوال، مسعودی
  • مرتضی دهقان نژاد، علی اصغر محمودآبادی، جعفر آقازاده صفحه 37
    مطامع روس ها در قفقاز و دست اندازی به آن و تقابل این امر با سیاست قاجارها و نخبگان ایرانی برای احیای مرزهای تاریخی ایران در این منطقه، سبب ساز آغاز دوره ی اول جنگ های ایران و روس گردید. این نبردها با بی خبری حکم رانان ایرانی از سیاست بین المللی، ضعف نظامی و دخالت انگلیسی ها، به قرارداد گلستان و جدایی بخش وسیعی از مناطق ایرانی - شیعی از قلمرو سرزمینی ایران منجر گردید. اما حکومت قاجار، به ویژه رجال دارالسلطنه ی تبریز و عباس میرزا، که خود را بازنده و فریب خورده در قرارداد گلستان می دانستند، تلاش های دیپلماتیک خود را برای بازپس گیری سرزمین-های از دست رفته آغاز نمودند. شکست دیپلماتیک در این مسیر، سبب روی آوری قاجارها به تلاش نظامی با پشتوانه ی اندیشه ی جهادی روحانیان برای بازپس گیری مناطق از دست رفته گردید.
    در این مقاله، با بهره گیری از روش تحلیلی- تاریخی به تبیین علل و عوامل آغاز دوره ی دوم جنگ های ایران و روسیه در سال 1241ق پرداخته می شود. آغاز این نبردها به دلیل تلاش قاجارها، به ویژه عباس میرزا، برای بازپس گیری مناطق از دست رفته بر اساس معاهده ی گلستان بود. لذا، فتحعلی شاه و عباس میرزا، با دعوت روحانیان به ایران و گرفتن فتوای جهاد از آن ها و دخالت مستقیم ایشان در نبردها، خواستند حمایت و پشتیبانی مالی و نظامی نخبگان و مردم عادی جامعه ی ایران را در این جنگ ها به دست آورند و با فرمان دهی خود، به نبردشان علیه روس ها مشروعیت بخشند.
    کلیدواژگان: جنگ های ایران و روسیه، قفقاز، عباس میرزا، فتحعلی شاه، میرمحمد مجاهد
  • محسن رحمتی صفحه 57
    همزمان با غلبه ی اعراب مسلمان بر ایران، بخش شرقی سیستان، در سایه ی حکومت زنبیل ها فتح نشد و اهالی آن جا تا دو سده ی بعد، در برابر حملات سپاهیان مسلمان مقاومت کردند. اما به تدریج، تعالیم اسلام در این منطقه نفوذ پیدا کرد و در نیمه ی دوم سده ی سوم هجری به صورت دین غالب آن درآمد.
    این مقاله در صدد است با روش توصیفی- تحلیلی و از طریق به پرسش کشیدن داده های موجود، تا حد امکان به مسئله ی روند گسترش اسلام در قلمرو زنبیل ها وضوح بیش تری ببخشد.
    این مطالعه نشان می دهد که، اگر چه زنبیل ها به لحاظ نظامی در مقابل سپاهیان اسلام مقاومت کردند، اما به تدریج از طرق مختلف، همچون تبلیغات دینی بازرگانان، غازیان، مراودات سیاسی، و بالاتر از همه، فعالیت خوارج در آن ناحیه، تحت تاثیر فرهنگ اسلامی قرار گرفتند و آخرین مقاومت نظامی آن ها را نیز صفاریان در هم شکستند.
    کلیدواژگان: زنبیل، سیستان، خوارج، گسترش اسلام، صفاریان
  • غلامحسین زرگری نژاد، محسن سراج صفحه 79
    برخی از مباحثی که مدت هاست به عنوان اصولی بدیهی در مکتب شیخی معرفی می گردند، در اصل مباحثی فراگیر در اندیشه ی تمام شیخی ها نیستند، بلکه تنها متعلق به اندیشه ی یکی از شاخه های مکتب شیخی، یعنی شاخه ی کرمان اند که، چون به حق پرکارترین شاخه ی شیخی ها بوده اند، اکثر محققان از طریق آثار ایشان با دیدگاه های فکری شیخیه آشنا شده و متعاقبا تمامی آن دیدگاه ها را اصیل تصور نموده اند. در صورتی که حقیقت چنین نیست و تعالیمی چون اصل معرفت به رکن رابع، نظریه ی ناطق واحد، و حتی اصول دین چهارگانه، تنها اختصاص به دیدگاه شاخه ی کرمان دارد، و چه در آثار و عقاید مشایخ اولیه ی مکتب شیخی (یعنی شیخ احمد احسایی و سید کاظم رشتی) و چه در نزد سایر شاخه های مکتب شیخی، چون شیخیه ی تبریز و شیخیه ی عتبات و احقاقی های اسکویی، محلی از اعراب ندارند.
    پرسش های اصلی ای که در این مقاله با روش تحلیلی-توصیفی سعی در یافتن پاسخی مناسب برای آن ها داریم، و ابهام هایی که در صدد رفع شان هستیم، به شرح زیرند:اول آن که، نظریه ی ناطق واحد در اندیشه ی شیخیه ی کرمان چیست، و آیا این نظریه که به ادعای حاج محمد خان کرمانی (واضع و شارح آن) از دل اصل معرفت به رکن رابع بیرون آمده است، در اندیشه ها وتعالیم مشایخ اولیه ی شیخیه و همچنین در اندیشه ی حاج محمد کریم خان کرمانی (واضع اصل معرفت به رکن رابع)، بوده است یا خیر؟
    دیگر آن که، آیا مشایخ اولیه ی شیخیه، اعتقادی به اصول دین و مذهب چهارگانه داشته و بنیان گذار تغییرات در اصول دین و مذهب شیعه ی امامیه بوده اند، یا این که در این مبحث نیز، همچون مبحث اصل معرفت به رکن رابع، پای ذهن خلاق سرسلسله ی مشایخ شیخیه ی کرمان در میان بوده و بار دیگر منویات حاج محمد کریم خان، به اشتباه، دیدگاه تمامی شیخی ها به حساب آمده است؟
    کلیدواژگان: رکن رابع، ناطق واحد، اصول دین و مذهب، حاج محمدکریم خان کرمانی، حاج محمدخان کرمانی
  • محبوبه شرفی صفحه 93
    جریان اندرزنامه نویسی یکی از مهم ترین زمینه های اصلی انتقال دهنده ی اندیشه ی ایران شهری در تاریخ ایران اسلامی به شمار می آید. هجوم های متعدد خارجی به ایران شهر، از جمله هجوم اعراب مسلمان و هجوم مغولان، و از سوی دیگر، مهاجرت ترکان، این ضرورت را نزد نخبگان ایرانی ایجاب نمود تا با به تحرک در آوردن اندیشه های ایران شهری از طریق اندرزنامه نویسی، مقدمات آشنا سازی آنان را با آداب حکومت داری و ملک داری فراهم آورند.
    این نوشتار می کوشد با واکاوی اندرزنامه های سیاسی این عصر، علل و چگونگی استمرار این جریان را در عصر حاکمیت ایلخانی بشناسد. برای دستیابی به این مهم، نخست به اختصار به زمانه و زندگی این نخبگان خواهیم پرداخت، تا معلوم شود که اوضاع سیاسی حاکم بر این زمانه چگونه بوده و این جریان در چه بستر سیاسی - اجتماعی ای تداوم یافته است؛ سپس، اصول فکری آنان را در چارچوب اندیشه ی ایران شهری بررسی خواهیم نمود؛ و سرانجام به این مهم توجه خواهد شد که علل تحرک جریان اندرز نامه نویسی در عصر یاد شده، چه بوده است.
    بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و روش تطبیقی، معلوم می شود، آنچه در اندیشه ی اندرزنامه نویسان این عصر می گذرد، تقویت نظریه ی حکومت متمرکز بر اساس اندیشه ی ایران شهری، به منظور بهبود شرایط و کاهش آسیب های اجتماعی پس از یک دوره ویرانی و آشفتگی است؛ بدین روی، آنان کوشیده اند با تبیین بایستگی های فرمانروا، او را در نیل به این هدف یاری رسانند.
    کلیدواژگان: اندرزنامه نویسی سیاسی، ایلخانان، اندیشه ی ایران شهری
  • علی اکبر کجباف، کورش هادیان صفحه 115
    بحران سالار، به مثابه یکی از مهم ترین بحران های سیاسی- اجتماعی دوره ی قاجار، از جهات گوناگون شایان تامل است. این نوشتار به روش تاریخی و با تاکید بر نگاه جامعه شناسانه به تاریخ، این موضوع را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و تلاش کرده است به این پرسش پاسخ دهد که، کارکرد دولت مردان ایلی و سیاسی کرد در چارچوب استراتژی دولت مرکزی در مدیریت بحران سالار، بر پایه ی چه مولفه هایی تحلیل پذیر است.
    از مهم ترین یافته های این تحقیق آن است که اولا جهت گیری حرکت و کارکرد دولت مردان ایلی - خاندانی و سیاسی کرد در بحران سالار در خراسان، در مسیر حفظ تمامیت ارضی و تثبیت موقعیت دولت مرکزی بوده؛ و ثانیا، استفاده ی حداکثری و نگاه موسع دولت مرکزی در به کارگیری ظرفیت های انسانی و مدیریتی بخش های گوناگون جامعه، از جمله دولت مردان ایلی- خاندانی و سیاسی کرد، نقش اساسی در مدیریت بحران سالار در خراسان داشته است.
    کلیدواژگان: بحران سالار، دولت مردان کرد، دولت مرکزی
  • عبدالله ناصری طاهری، لیلا اشرفی صفحه 145
    جنگ های صلیبی در شرایطی آغاز شد که اوضاع نامساعد سیاسی، اجتماعی و فرهنگی به همراه درگیری های فرقه ای، بر جامعه ی اسلامی حاکم بود. محققان بر این باورند که تداوم این شرایط در دوره ی جنگ های صلیبی و پس از آن، موجب عدم رویکرد مذهبی نزد مورخان مسلمان نسبت به جنگ های صلیبی از دیرباز شده است. در پژوهش حاضر این پرسش مطرح است که نگرش مذهبی مورخان مسلمان نسبت به جنگ های صلیبی چه بود.
    نگارندگان، برای پاسخ به این پرسش، با به کارگیری روش توصیفی- تحلیلی و آماری نسبت به داده های تاریخی و اصطلاح ها و واژه های مذهبی مورد استفاده در منابع آن دوره، از سوی مورخان مسلمان، و با تاکیدشان بر شاخص های مذهبی، برآن اند نشان دهند که بر اندیشه ی مورخان مسلمان راجع به جنگ های صلیبی نگرش مذهبی حاکم بود؛ و نتیجه مبین آن است که، پس از تسخیر بیت المقدس، مورخان مسلمان با انگیزه و نگاهی دینی حوادث جنگ های صلیبی را مورد پیگیری قرار دادند و این انگیزه ی دینی با ظهور فرماندهانی چون عمادالدین زنگی، نورالدین زنگی و صلاح الدین ایوبی، با تاکید بر جنبه ی جهادی این جنگ ها علیه صلیبی ها از سوی مورخان مسلمان تشدید شد.
    کلیدواژگان: جنگ های صلیبی، مورخان مسلمان، نگرش مذهبی، بیت المقدس، جهاد
|
  • Mohammad T. Imanpour, Zahir Syamyan Gorgi, Sanaz Rahim Baigi Page 11
    Islamic Historiography is normally focused on political subjects. The problem of power is the main axis of such political historiography. Since the main aim of the Islamic historiography is lessoning from the past, thus, rereading the rise and fall of the rules can help to identify the development of power in Islamic Historiography.We believe the rereading of ancient history of Iran by Moslem historiographers can be understood through the concept of Iran Shari's Political Wisdom. Although such concepts is usually used by many Moslem historiographers, but, it has been most significant at Masoudi's Literary works and this paper is going to answer to such questions.In this paper‚ it has been tried, based on hermeneutics approach, to examine the Masoudi's understanding of Islamic Civilization by taking into account the concept of lessoning from history. The result of such critical investigation in Masoudi’s historiography of Iranian ancient history shows that his historiography originated from Iranshari's Political Wisdom and Persian Kings Justice which Anoshirvan practically is the symbol of such justice.
    Keywords: Islamic Historiography, Lessoning from History, Iranshari's Political Wisdom, Justice, Declin‚ Masoudi
  • Morteza Dehghan, Nezhad, Ali – Asghar Mahmud, Abadi, Jafar Aghazadeh Page 37
    Rusians’ greeds in Caucasus and encroaching upon it and its confrontation with Qajar Iranian elites’ policy to revive Iran’s historical frontiers in the area‚ caused starting Iran - Rusia’s wars first period.Iranian rulers being ill – informed of international policy‚ military infirmity and the English interference‚ led to Goledtan Agreement and separation a larg part of Iranian - Shiite’s areas from Iran territory. But Qajar Govermment‚ specially dignitaries and Abbasmirza in Tabriz Court considered themselves the loser and beign deceived in Golestan Agreement‚ started their diplomatic efforts to take missed lands back. Diplomatic defeat in the way‚ caused Qajars turn to military endeavours by backing of the clerics’ crusading (jihadi) idea‚ to take the lost areas back.In this article‚ we‚ in an analytical – historical method, try to explanate the causes and reasons of starting Iran - Rusia’s second period wars in 1241 A.H. The wars started‚ because the Qajars‚ specially Abbasmirza‚ tried to take missed‚ areas on the basis of Golestan Agreement‚ back. Therefore‚ fath – ali Shah and Abbasmirza tried to ontain the Iranian elites’ and common people’s fiscal – military supporting‚ by inviting the clergy to Iran and receiving them a crusade religious edict (fatwa) and their direct interfering in the wars and by their commanding give legitimacy to the wars against Rusians.
    Keywords: Iran, Rusia's Wars‚ Caucasus‚ Abbasmirza‚ Fath – ali Shah‚ Mir Mohammad Mojahed
  • Mohsen Rahmati Page 57
    The eastern part of Sistan was not been conquered simultaneous the Arab dominance on Iran‚ under patronage of Zumbils‚ and the natives resisted against Muslims’s armies attaks. But‚ by the mid of 3th century‚ Islamic teachings were penetrated in this area‚ as a preraililng religion. By historical descriptive – analytic method and asking about the little existing data‚ this article seeks to make much clear‚ if possible‚ the process problem of Islam expansion in Zunbil’s dominion. This study shows that‚ although‚ the Zunbils resisted against the Islamic armies‚ but gradually that area was affected by Islamic Culture and teachings in different ways‚ as religious propaganda of Muslim merechants‚ holy Warriors (ghazis) ‚ political socialization‚ above all‚ efforts of the Khawarij there‚ and their final military vim was crushed by Saffarids.
    Keywords: Zunbil‚ Sistān‚ Khawarij‚ Islam Expansion‚ Saffārids
  • Gholam Hossein Zarghari Nezhad, Mohsen Seraj Page 79
    Some of the arguments which have presented as evident rules of Sheykhism School, are not comprehensive arguments in all of the Sheykhism view; probably, they just belong to one of the Sheykhism School’s branches, means Kerman branch, because it was the most efficient one as compared with other Sheykhism schools branches. Most of researchers have become Familiar with Sheykhism views just with this branch's works and have gotten its views as original ones, subsequently. In case‚ it is not all of the truth and the teachings like the principle of gnosis to Rokn - e - Rabe, (the Fourth Pillar)‚ the theory of Nategh - e - Vahed (the Single Talking) and four religious principles, just belongs to Kerman’s branch and these views have not been in the books and ideas of the premier leaders of Sheykhism School (means Sheykh‚ Ahmad Ahsaei and Seyyed Kazem Rashti)‚nor in other branches of Shekhism schools. The main questions that we try to find suitable answers for them‚ are these questions:1. What is the theory of Nategh - e - vahed in the Kerman branch idea‚ and has been this theory, which based on Haj Mohammad Khan Kermani’s (the founder and explicator of this theory) declared, has been extracting from the principle of Rokn - e - Rabe, in Haj Mohammad Karim Khan Kermani’s view, or not?2. Have the premier leaders of Sheykhism School believed the four religious principles, and have they founded the changes in religious principles of Twelve - Islam Shiite‚ or in this argument, (like the theory of Rokn - e - Rabe, it is related to creative mind of the founder of Kerman’s Sheykhism dynasty, too; and with another foul, the views of Haj Mohammad Karim Khan have been presented instead all of the Sheykhism view?
    Keywords: Rokn e Rabe, Nategh e Vahed, Religious Principles, Haj Mohammad Karim Khan Kermani, Haj Mohammad Khan Kermani
  • Mahbubeh Sharafi Page 93
    Letter of advice writing process is one of the most important main ground of Transferring Iran – Shaharic idea in Iranian Islamic history. Numerous foreign attacks to Iran - Shahar‚ including Muslim Arabs and Mongol offensives‚ and on the other hand‚ Turks’ emigration called for this necessity for Iranian elites provide prelininaries of familiarizing them with the manners of governing and managing the country‚ by moving in Iran – Shaharic ideas and letter of advice writing.This writing tries to have knowledge of the causes and state of continuing the process in Ilkhanid’s period‚ by searching in political letter of advices of the mentioned era. To reach the aim‚ first we speak briefly about the elites’ times and lives to know how has been the Political conditions ruled the period and what political- social ground the process has continued; Then we study their mental principles in Iran – Shahric ideas Frame‚ and finally we are going to find what were the causes of letter of advice writing process in the mentioned period.On the basis of Historical sources and comparative studies‚ it’s evident what the letter of advice writers of the time thought about‚ was strengthening the centralized government theory based on Iran – Shahric ideas for improving conditions and reducing social injuries after a course of destruction and confusion; therefore‚ they try to help the ruler reach to the aim by explanating his necessities.
    Keywords: Political Letter of Advice Writing‚ llkhanids‚ Iran, Shahric Idea
  • Ali – Akbar Kajbaf, Kurosh Hadian Page 115
    Salar’s crisis as one of the most important political – social crisis of Qajars’ era‚ is worthy to contemplate in various reasons. This writing has analysed the subject in a historical method and emphatically on a sociological view to history‚ and has tried to answer the question‚ on the basis of what components is worthy to analyse the Kurdish High - RanKings tribal – political performance‚ in the strategy frame of central state to manage the Salar’s crisis.The most important findings of this research are: 1. Choosing the movement and performance of the Kurdish High - RanKings’ tribal – familial and political in Salar’s crisis in khorasan‚ has been in the way of protecting the country’s territorial integrity and stabilizing the situation of the central state. 2. The maximum using and the vast view of central state in utilizing human and managemental capacities of society’s various parts‚ including Kurdish High - RanKings’ tribal – familial and political has had an important role in manging Salar’s crisis in Khorasan.
    Keywords: Salar's Crisis‚ Kurdish High, RanKings ‚ Central state
  • Abdollah Naseri Taheri, Leila Ashrafi Page 145
    The Crusades started in conditions that unfavourable political‚ social and cultural cicumstances together with Sectarian conflicts ruled on Islamic society. The researchers believe continuing these conditions in crusades period and after it‚ Caused long‚ Muslim historians pay on attention to the Crusades with a religious approach.In this research‚ the main question is‚ what was the Muslim historians view to the Crusades? The writers‚ to answer above question‚ by a descriptive – analytical and statistical method on historical data‚ and religious terms and vocabulary used by Muslim historians in the sources of mentioned period‚ emphatically on religious indicators‚ try to show ruled religious view on the Muslim historians’ ideas to the Crusades‚ and its explanatory result it that after conquering Jerusalem‚ Muslim historians surveyed the Crusades events by a religious motive and view‚ and this religious motive was intensified by Muslim historians‚ when generals such as Emadud – Din Zangi‚ Nurud – Din Zangi and Salahud – Din Ayyobi‚ emphatically on crusading side of these wars against Crusaders.
    Keywords: The Crusades‚ Muslim Historians‚ Religious View‚ Jerusalem‚ Jihad (Holy War)