فهرست مطالب

جلوه هنر - شماره 4 (پاییز و زمستان 1389)
  • شماره 4 (پاییز و زمستان 1389)
  • 80 صفحه، بهای روی جلد: 5,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/04/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • گذری بر جدال اژدها در هنر ایران
    مجید بهدانی، حسین مهرپویا صفحه 5
    اژدها جانور افسانه ای بزرگی است که معمولا به شکل سوسمار یا مار غول پیکر تصویر شده است. اژدها، افسانه ها و داستان های زیادی را در ادبیات و فرهنگ ایران به خود اختصاص داده است و نقش آن در بسیاری از آثار هنری دیده می شود. جدال اژدها با قهرمان و موجوداتی همچون شیر و سیمرغ از موضوعاتی است که بیش از همه در هنر ایران دیده می شود. در بیشتر این نقش ها، جنبه اهریمنی و دیوخویی اژدها مشاهده می شود. اژدها در جدال با قهرمان مغلوب او می شود؛ ولی در مبارزه با شیر و سیمرغ به لحاظ قدرت با آن ها برابری می کند. هدف از این مقاله، بررسی جنبه های تزئینی و نمادین این جدال است. ضمن اینکه به این سوال نیز پاسخ داده ایم: آیا تصاویر جدال اژدها با موجودات دیگر، فقط جنبه تزئینی داشته یا هنرمند با توجه به مفاهیم نمادین، آن ها را تصویر کرده است؟ در این نوشتار بعد از ذکر توضیحاتی در مورد اژدها، به نمادشناسی آن و حضورش در هنر ایران پرداخته ایم و در پایان، چند نقش از جدال اژدها در هنرهای مختلف را بررسی کرده ایم.
    کلیدواژگان: اژدها، نماد، جدال اژدها، هنر ایران
  • چهره نگاری در هنر نقاشی
    عبدالمجید حسینی راد، مصطفی گودرزی، بامداد رضوانیان صفحه 13
    این مقاله ضمن توجه به تعریف «پرتره» و تناسب آن با چهره نگاری و اصطلاحات مشابه در نقاشی ایرانی، به ویژگی های چهره نگاری و عوامل موثر در چهره سازی مانند شبیه سازی، شخصیت پردازی، شرایط چهره سازی و تکنیک پرداخته و توضیحاتی درباره هر یک داده است. همچنین انواع کلی تقسیم بندی در چهره نگاری مانند خودنگاری، چهره نگاری با فضاسازی و چهره نگاری گروهی را با توجه به عوامل مهم و تاثیرگذار در چهره نگاری توضیح داده و تحولات آن را بررسی کرده است. هدف از این مقاله، پرداختن به جنبه های گوناگون چهره نگاری و طبقه بندی آن به لحاظ موضوعی، و نیز عوامل تاثیرگذار بر آن است. چهره نگاری ارزشی ماندگار در نقاشی معاصر ایران دارد.
    کلیدواژگان: چهره نگاری، خودنگاری، پرتره گروهی، چهره نگار، تکنیک، نقاشی
  • تاثیر نقش بافته های ساسانی بر هنر سغدیان
    ابوالقاسم دادور، ثریا محمدی صفحه 23
    در روزگار گذشته جاده ابریشم از کنار هر شهر و دیار که می گذشت موجب رونق و شکوفایی آن منطقه می شد. این جاده بزرگ از ترکستان چین آغاز می شد و از طریق ایران به شهرهای سوریه می رسید در آغاز، چینیان با اختراع ابریشم، این محصول گرانبها را در خدمت و انحصار خود داشتند تا سرانجام در قرن ششم میلادی، ایرانیان نیز بدین فن مسلط گشتند و به صادر کردن پارچه های ابریشمی دست یازیدند. نقوش به کاررفته در این منسوجات در دوران ساسانی، علاوه بر تنوع و زیبایی بسیار، بر نقش بافته های تعدادی از کشورهای دور و نزدیک، مانند ژاپن، چین، مصر، روم و کشورهای آسیای مرکزی مانند سغد، خوارزم، بامیان افغانستان و بسیاری نواحی دیگر که شاید هنوز بر ما آشکار نشده اند تاثیرگذار بوده است. در این مقاله با توجه به کمبود منابع، ابتدا نقش بافته های ساسانی معرفی، سپس تاثیر نقش بافته های ساسانی بر نقاشی های دیواری و منسوجات سغدیان مطالعه شده است.
    کلیدواژگان: جاده ابریشم، ابریشم، نقش بافته های ساسانی، سغدی، نقاشی دیواری
  • هنرهای دستی زنان ترکمن در خدمت معیشت خانواده
    پریسا شاد قزوینی، سهیلا بهرمانی صفحه 33
    بیشتر زنان ترکمن با به کارگیری توانمندی و خلاقیت خود آثاری می آفرینند که از ارزش معنوی و مادی والایی برخوردار است. اگرچه هرگز کار این زنان به عنوان اثر هنری ارزیابی نشده است، ایشان با عرضه و فروش آثارشان برای حل مشکلات مادی خانواده و جامعه خود کوشش می کنند. در این مقاله بر اساس تحقیقات میدانی و کتابخانه ای این فرض به اثبات می رسد که آشنایی با هنر قالی بافی و سایر هنرهای محلی به زنان ترکمن این توانمندی را بخشیده است که با به کارگیری استعداد و ذوق خود از این هنرها در مسیر اعتلای معیشت خانواده گام بردارند و درنتیجه در اقتصاد خانواده نسبت به مردان سهم بیشتری داشته باشند. مشکلات موجود بر سر راه این زنان بسیار است. در این مقاله با برشمردن مشکلاتی چند، راه ها و پیشنهاد هایی برای بهتر شدن شرایط تولید و عرضه محصولات هنری آنان ارائه می شود. به یقین، با حمایت و پشتیبانی از زنان هنرمند ترکمن به رشد هنرهای بومی این منطقه نیز کمک خواهد شد.
    کلیدواژگان: زنان ترکمن، هنرهای دستی، قالی بافی، اهداف اقتصادی، حمایت از خانواده
  • بررسی کیفیت قالی دستباف محلات
    فریده طالب پور صفحه 41
    شهرستان محلات از مراکز مهم قالی بافی در استان مرکزی است. شواهد موجود حاکی است که قالی بافی این منطقه متاثر از قالی بافی شهر اراک است. قالی های محلات با پرزهای پشمی و نخ چله و پود پنبه ای بافته می شوند. ابعاد رایج قالی محلات عبارت است از: ذرع و نیم، دو ذرع، شش متر، نه متر، کناره و گاهی هم ابعاد بزرگ پارچه بافته می شود. گره قالی بافی در این منطقه گره فارسی است. شیرازه پیچی به صورت متصل و در زمان بافت قالی انجام می شود. دو روش چله کشی فارسی و گردان در قالی محلات است؛ اما چله کشی فارسی بیشتر رایج است. بررسی قالی های تولیدی در این منطقه نشان داد تعدادی از آن ها دارای اشکالاتی هستند؛ از جمله بالازدگی و پایین زدگی، کجی، شمشیری و ترنج دار شدن قالی. این اشکالات اغلب به دلیل تناسب نداشتن مواد اولیه با رج شمار قالی، نایکنواختی ضربات شانه، کشیدگی بیش از حد نخ پود، نایکنواختی کشش نخ های چله و انجام ندادن مراحلی مانند گلیم بافی و پیش کشی به وجود می آید.
    کلیدواژگان: قالی محلات، بالازدگی، پایین زدگی، کجی قالی، عیوب قالی
  • بررسی خاستگاه و انواع نقوش واق درهنر اسلامی
    علیرضا طاهری، سمیه ربیعی صفحه 49
    درباره نقوش واق و افسانه درخت سخن گو، تحقیق و پژوهش بسیار اندکی انجام شده است. پژوهش در این موضوع، سبب می شود این نقش در تاریخ هنر اسلامی و ایرانی بیشتر شناخته شود. این مقاله درپی پاسخ به این سوالات است: خاستگاه درخت سخن گو و نقوش واق چیست؟ انواع نقوش واق کدام اند؟ حیطه نمایشی نقوش واق در چه گستره ای از هنرهای اسلامی است؟ برای یافتن پاسخ این پرسش ها، به افسانه های درخت سخن گو به اختصار پرداخته می شود و سپس نقوش واق و انواع آن در هنر اسلامی مورد بررسی قرار می گیرد. این نقوش بخشی از هنر تخیلی هنر اسلامی چه در حوزه نگارگری و چه در سایر هنرها به شمار می رود و خاستگاه آن، داستان ها و افسانه هاست. فرضیه تحقیق عبارت است از: سرچشمه پیدایش این نقوش مربوط به افسانه درخت سخن گو یا واق واق بوده است که در طول زمان، از نظر ظاهری دگرگون شده و انواع مختلفی از آن به وجود آمده است. در قرآن مجید نیز از درختی با سرهای شیاطین یاد شده است. انواع گوناگون این نقوش شامل ترکیبات تزیینی «انسان- گیاه» و «حیوان- گیاه» است و به صورت تذهیب در حاشیه و یا در متن آثار نگارگری، تصویرسازی کتاب ها و برخی دیگر از هنرهای دستی همچون سفالگری و قلم زنی پدیدار شده است. از قرن ششم هجری به این سو، نقوش واق به عنوان نقش تزیینی مهمی در هنر شرق به شمار می رود؛ به ویژه این نقوش در حاشیه فرش های مغولی هند فراوان دیده می شود.
    کلیدواژگان: واک واک، درخت سخت گو، واق واق، نگارگری، فرش
  • نگاهی به نقاشی واقع گرا در آمریکا
    پری ملک زاده صفحه 57
    در نیمه دوم قرن بیستم، گرایش های مختلفی در هنر آمریکا پدید آمد که از مهم ترین آن ها می توان به فتورئالیسم (واقع گرایی عکس گونه/ فراواقع گرایی) اشاره کرد. توجه گروهی از هنرمندان به سنت های رئالیسم و مسائل روزمره زندگی، موجب تشکیل جنبشی در عرصه هنر شد که خود، احیای دوباره نقاشی بود. بازگشت به عرصه رنگ، بوم نقاشی، قلم مو و طراحی به شیوه ای بسیار دقیق تر، در فتورئالیسم ظهور کرد. پیدایش این گرایش هنری، تلنگری برای مخاطبانش بود تا به دنیای پیرامون خود بیشتر توجه کنند. در بررسی تحلیلی آثار هنرمندان فتورئالیست به این نتیجه می رسیم که فتورئالیسم به مقابله با نقاشی انتزاعی و سنت های هنر مدرن می پردازد.
    کلیدواژگان: رئالیسم، فتورئالیسم، هایپررئالیسم، عکاسی، مجسمه سازی