فهرست مطالب

شعر پژوهی (بوستان ادب) - سال چهارم شماره 1 (پیاپی 11، بهار 1391)
  • سال چهارم شماره 1 (پیاپی 11، بهار 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/04/27
  • تعداد عناوین: 10
|
  • خدابخش اسدالهی، منصور علی زاده بیگدیلو صفحه 1
  • محمدرضا امینی صفحه 21
    صورت گرایی یا فرمالیسم یکی از نظریه های نوین ادبی است که هنوز درباره ی نسبت آن با نظریه ی ادبی سنتی بحث تفصیلی چندانی نشده است. در بخش اول این مقاله پیشنهاد شده که این بررسی نظری بنیادین، با محور قرار دادن مهم ترین مفهوم فرمالیسم که در زبان فرانسه «procédé» خوانده می شود آغاز گردد. این اصطلاح که در زبان فارسی با معادل های متفاوتی چون «فرایند، فراگرد، ابزار، شگرد، صناعت، فن، خط مشی، تمهید، تمهید سبکی» ترجمه شده، کمتر مورد بحث دقیق قرار گرفته است. از این رو در بخش اول، نخست ترجمه ها و سپس تعریف های این مفهوم از منابع اصلی بررسی شده است. در دومین بخش مقاله، بیتی بسیار زیبا از سعدی، و بیتی دیگر از حافظ تحلیل شده و سپس با ارائه ی شواهد گوناگون و بحث استدلالی نشان داده شده که با فهم درست این مفهوم کلیدی، می توان به دریافت تازه و عمیق تری، هم از نظریه ی صورتگرایی و هم از مبانی سنتی شعر فارسی رسید. تحلیل مثالها و به ویژه بررسی سیر تکامل بیان یک مضمون واحد در بیت های متفاوت نشان می دهد که این هر دو دیدگاه در اساس می کوشند مجموعه ای از تغییرات ظریف زبانی شعر را بیابند و آن ها را تعریف کنند. این تغییرات که اساس زیبایی و تناسب شعرند، گستره ی وسیعی از عناصری همچون: تعداد واج ها، طول سخن، تکرار و یا جابجایی اجزاء سخن، و اصولا هرگونه انتخاب و ترکیب سخن را در برمی گیرد که حرکت خودآگاه یا ناخودآگاه ذهن شاعر از رهگذر آن ها موفق به آفرینش قطعات درخشان شعر می شود.
    کلیدواژگان: حافظ شناسی، سبک شناسی، سعدی شناسی، صناعات بدیعی، فرمالیسم، نقد ادبی
  • فریده پورگیو، منیژه عبدالهی صفحه 41
    هم ذات بودگی دو هنرمند و اشتراک روحی و احساسی آن ها گاه موجب پدیدار شدن آثاری می گردد که به رغم فاصله ی انکارناپذیر شرایط و موقعیت های مکانی و زیستی، از همانندی های شگفتی برخوردار است. از جمله ی این آثار دو شعر «آی آدم ها» از نیما یوشیج و «دست تکان نمی داد، داشت غرق می شد» از استیوی اسمیت، شاعر انگلیسی، است که شاعران هر دو شعر با بهره مندی ازبن مایه ی مرگ در تصویر سمبولیک انسانی که در پیش چشم دیگران در حال غرق شدن است، بیانیه ای مستند علیه ساحل نشینان بی اعتنا به دیگران ارائه داده اند. توجه اصلی مقاله ی حاضر بررسی و تحلیل این دو شعر به منظور کشف و توضیح مشابهت و تفاوت های شیوه ی ارائه ی نماد مرگ در این دو شعر است. بهره مندی از ساخت روایی در شعر، و استفاده از بستر تراژیک از مهم ترین شباهت های دو شعر است. حال آن که در شیوه ی ساخت و پرداخت روایی، شعر «دست تکان نمی داد، داشت غرق می شد» بیش تر روایت محور است و در شعر«آی آدم ها» رویکرد راوی محوری غلبه دارد. هم چنین نگاه بیش و کم فلسفی استیوی اسمیت به مقوله ی مرگ بارویکرد نیمایوشیج که رنگ سیاسی و اجتماعی بر آن غلبه دارد، از دیگر تفاوت های دو شعر است.
    کلیدواژگان: ادبیات تطبیقی، نیما یوشیج، استیوی اسمیت، بن مایه ی مرگ، شعر معاصر فارسی، شعر معاصر انگلیسی
  • عباس خائفی صفحه 59
    از دیدگاه فوکو همه ی اندیشه های اجتماعی و دانش بشری ریشه در روابط قدرت دارد. تمامی نهادهای اجتماعی حتی به ظاهر انسان دوستانه سعی دارند که انسان را محدود سازند و آزادی اش را سلب کنند: آزادی فردی، اجتماعی و سیاسی. نظریه های فوکو در بسیاری از رشته های علوم انسانی و حتی در ادبیات داستانی مورد استفاده قرار می گیرد. در مقاله ی حاضر ضمن معرفی این رهیافت ها، ساختار و اجزای داستان «سه قطره خون» صادق هدایت بر مبنای نظریه ی قدرت از فوکو بررسی می گردد.
    کلیدواژگان: سرکوب، سه قطره خون، صادق هدایت، قدرت، میشل فوکو
  • حمیرا زمردی، زهرا نظری صفحه 73
  • جمشید در گذر از فردانیت / نقد کهن الگویی داستان جمشید و خورشید اثر سلمان ساوجی
    غلامحسین شریفی ولدانی، محبوبه اظهری صفحه 101
    نوشتار حاضر کوششی است در جهت تحلیل و واکاوی کهن الگوی مهم فردانیت و گذر از مصایب و مشکلاتی که قهرمان داستان در مثنوی «جمشید و خورشید» برای دستیابی به هویت با آن ها روبروست. کهن الگو به نشانه ها و نمادهای یکسان درفرهنگ های مختلف و اقوام گوناگون گفته می شود که «کارل گوستاویونگ» با مطالعات گسترده به آن ها دست یافت. فرایند فردانیت از کهن الگوهایی ست که یونگ از آن یاد می کند. به اعتقاد او؛ نفس انسان در بدو تولد هنوز به طور کامل شکل نگرفته و با گذر زمان آرام آرام رشد می کند و با از سر گذراندن فرایند فردانیت به آن چه باید باشد دست می یابد. فرایند فردانیت اشکال متفاوتی دارد و این بسته به افراد مختلف و فرهنگ های متفاوت دارد، تنها عامل مشترک در میان آن ها ظهور شمار معینی کهن الگوست که در ارتباط با مراحل گوناگون این فرایند پدید می آید. مثنوی جمشید و خورشید داستان پسر جوانی است که به دنبال دیدن رویای یک زن تصمیم می گیرد از شرق به غرب عالم سفر کند تا او را بیابد. او در طی این مسیر با موانع و مشکلات بسیاری از جمله: رسیدن به سرای جنیان، رویارویی با اژدها، مبارزه با اکوان دیو، غرق شدن در دریای مهیب، مخالفت پدر خورشید و جنگ با رقیب مواجه می گردد. علاوه بر کهن الگوی فردانیت، کهن الگوهای مهم دیگری مانند: صورت مثالی عنصر زنانه (آنیما)، پیر دانا، صورت مثالی مادر نیکوکار، اژدها، دریا، اعداد مختلف قابل بررسیست. اگرچه یونگ در قرن بیستم میلادی، موفق به کشف و معرفی کهن الگوهای مشترک در رویاها و اساطیر ملل مختلف شد اما این کهن الگوها بسیار دیرینه بوده وکاربرد آن ها در داستانی متعلق به ششصد سال پیش از این، نشانگر وجود ناخودآگاه جمعی در میان همه ی ملت ها و انسآن ها از گذشته تاکنون است چنان که با بررسی و معرفی این کهن الگوها در ادبیات کهن هر ملت می توان این مهم را به اثبات رساند.جمشید قهرمان داستان با دیدن رویای آنیمای خود (خورشید) سفری پرمخاطره را آغاز می کند. درطی این راه با نیروهای پلید درونش مبارزه می کند و آن ها را شکست می دهد. با شکست دادن شهوت ها وصفات رذل وجودی جمشید صلاحیت آن را می یابد که به سفر خود ادامه دهد. همچنین او در طی این مسیر از راهنمایی ها و کمک پیر خردمند و پری مهربان یاری می گیرد و با عبور از دریای ژرف وبیشه پهناور، درنهایت به سرزمین معشوق می رسد. آخرین مرحله دستیابی به خورشید نبرد او با رقیب است که از این مرحله نیز به سلامت عبور می کند و با خورشید ازدواج می کند.
    کلیدواژگان: مثنوی جمشید و خورشید، کارل گوستاو یونگ، ناخودآگاه، کهن الگو، فردانیت
  • مصطفی صدیقه صفحه 123
    پیوند ادبیات و روان از روزگار کهن مطرح بوده است اما تبیین دقیق و روشمند آن بعد از نظریه های زیگموند فروید شکل گرفت. عقده ادیپ یکی از نظریه های مهم فروید است که در این نظریه گرایش کودک پسر به مادر و پدرکشی طرح شده است. پژوهش حاضر نبرد رستم و سهراب را از این چشم انداز، در سطحی متفاوت بر اساس مستندات و استدلال ها نشان می دهد. زال به دلیل طرد شدن از سوی سام (پدر)، غیاب پدر و عدم هم هویتی با او، بر عقده ادیپ خود فایق نیامده، پیوندی ناگستنی با سیمرغ (مادر- معشوق) یافته، در زندگی خود با رودابه رابطه ای طبیعی و کامل ندارد از منظر پدرکشی هم، چون سام از جاودانان است لایه ی دیگری از داستان با استحاله ی شخصیت ها رخ می نماید و در نبرد رستم وسهراب در حقیقت ستیز زال (= رستم) با سام (= سهراب) روی می دهد.
    کلیدواژگان: عقده ادیپ، زال، سام، رستم، سهراب، سیمرغ، شاهنامه
  • محمدحسین کرمی، رضوان رحیمی صفحه 149
    این پژوهش، با نگرش اسطوره ای به سفرهای قهرمان در جست وجوی جاودانگی فراهم شده است. بنابر آن که اسطوره، در ساده ترین تعریف، داستان نمونه است و همواره تکرار می شود، به داستان تاریخی اسکندر- که تکرار الگوی اسطوره ی گیل گمش در سرآغاز تاریخ است- پرداخته ایم و ضمن توجه داشتن به ناکامی گیل گمش و اسکندر از سعادت جاودانگی، به راز جاودانگی اوتناپیشتیم و خضر اشاره کرده ایم که در هر یک از داستان ها از موهبت بی مرگی بهره مند می شوند و آن راز، این است که خدایان یا خدا، تنها بی مرگی، را بهره ی انسانی می کنند که در راستای اهداف آنان/ او کوشیده باشد، اوتناپیشتیم بنابر آیین سومریان، هدف خدایان از آفرینش انسان را تحقق داده است و به خدمت آنان کوشیده است که از توفان بلا خیز، جان سالم به در برده است، با بهره گیری از نظریه ی ناخودآگاهی جمعی یونگ و آرکی تایپ ها و نظرات فروید به سفر نمادین هریک از قهرمانان پرداخته ایم و زندگی و مرگ را در تقابل با هم معنا کرده ایم. به کوتاه سخن بنابر نظریه ی جوز ف کمبل و آدامز لیمینگ همه ی سفرهای قهرمان در جست وجوی جاودانگی بر اساس تکرار مثالی سفر کهن الگوی اساطیری قهرمان شکل گرفته اند و رفتن گیلگمش به سوی اوتناپیشتیم و رفتن اسکندر در جست وجوی آب حیات از این قاعده مستثنی نیست.
    کلیدواژگان: اسطوره، جاودانگی، کهن الگوی قهرمان، سفر، گیل گمش، اسکندر
  • سعید مهدوی فر صفحه 175
    دیوان خاقانی شروانی به عنوان یکی از بیش بهاترین میراث ادب پارسی، شایسته ی تصحیحی علمی و پیراسته است. علی رغم وجود سه تصحیح مشهور از این دیوان، همچنان اغلاط به نسبت زیادی در این چاپ ها دیده -می شود. در این مقاله با پشتوانه ی تحلیل شگردهای شخصی تصویرپردازی خاقانی، به معرفی معیاری نویافته و بنیادین در تصحیح بایسته ی دیوان شاعر می پردازیم و برای اثبات کارآمدی آن، شماری از ضبط های فاسد چاپ سجادی و کزازی را مورد تصحیح علمی و انتقادی قرار می دهیم.
    کلیدواژگان: اصالت تصویری، تصحیح، تصویرسازی، خاقانی، قصاید
  • محمدیوسف نیری، عباس مرادی صفحه 197
    موضوع ولایت، یکی از محوری ترین مباحث عرفان اسلامی است که در پرتو آن مسائل اساسی دیگری نظیر توحید، نبوت، حقیقت محمدیه و... مطرح و شرح داده می شود. از دوران آغازین عرفان اسلامی تاکنون، اهل عرفان با استناد به آیات و احادیث اهل بیت (ع) به شرح و تبیین مباحث ولایت پرداخته اند. میرزا ابوالقاسم راز شیرازی (م 1286 ه. ق) عارف شیعی قرن سیزدهم، از جمله کسانی است که در تشریح مباحث ولایت نقش بسزایی داشته است. در این نوشتار، ابتدا به طور اجمال به سیر ولایت پژوهی در عرفان اسلامی پرداخته و به دنبال آن گزارشی کوتاه از آثار این عارف بزرگ ارائه گردیده است. سپس از اهمیت و فایده ی این بحث در عرفان سخن به میان آمده است. آن گاه ضمن بررسی معنا و مفهوم ولایت، به بیان تقسیم بندی های گوناگون آن و نیز مباحث مرتبط با آن نظیر توحید، نبوت و حقیقت محمدیه پرداخته شده و در ادامه، شیوه ی ارتباط با صاحبان ولایت با عنوان «اصل مرابطه» مطرح شده و در پایان بحث نسبت معنوی – که حاصل و نتیجه ی پیوند با مقام ولایت است – عنوان شده است.
    کلیدواژگان: توحید، حقیقت محمدیه، میر زا ابوالقاسم راز شیرازی، نبوت، نسبت معنوی، ولایت
|
  • Mohammad Reza Amini Page 21
    The formalist approach basic concepts are not discussed adequately in Persian, especially from the view point of oriental traditional literary knowledge. But this kind of discussion can play a great role to achieve a better understanding of new literary approaches. Therefore it is proposed in this paper to start an investigation on the most important concept of Formalism, translated as procédé in French and device or technique in English. This literary term has seven translations In Persian. Hence, initially theses translations are examined, then the definitions of the term are explained. The different examples taken from Persian literature, above all a beautiful verse of Sadi and one from Hafez are analyzed in detail to demonstrate the importance and the applications of this basic concept not only in Formalism, but also in traditional literary knowledge.
    Keywords: Persian poetry, oriental literary concepts, Persian stylistics, Persian literary criticism
  • F. Pourgiv, M. Abdolahi Page 41
    Common spiritual and emotional backgrounds of two artists sometimes lead to the appearance of some works which are unbelievably alike though their writers live thousands of miles away. One such example is the two poems "Ay adamha" by Nima Yushij and "He was not waving but drowning" by the English Poet, Stevie Smith in which the two poets use the symbolic drowning of a human being to confront those on the safe shore of life. This paper analyzes the two poems to find out the similarities and differences in the political and social views of the two poets, the narrative techniques employed and the tragic ending of the two characters. Smith's poem is more focused on the narrative while Yushij's poem is centered on the narrator.
    Keywords: Comparative literature, Nima Yushij, Stevie Smith, Death, Modern Persian Poetry, Modern English Poetry
  • A. Khaefi Page 59
    This study aims at investigating Hedayat’s Three Drops of Blood on the basis of Foucault’s theory of power. To Foucault, all social thoughts and human knowledge have roots in power nexus. The seemingly humanitarian social institues seek to confine human beings and their individual, social and political freedom. The present study introduces first these approaches and then applies them to the structure and components of the above mentioned story.
    Keywords: power, repression, Foucault, Three Drops of Blood. Sadeq Hedayat
  • Gh. Sharifi, Azhari Page 101
    This paper tries to analyze the important archetype, individuation process, and valiantly struggling with difficulties and calamities by which the hero in this story wants to establish his identity. Archetype refers to a universally understood symbol or pattern of behaviors or generic version of personalities or persons which is the same for all nations and cultures. Individuation process is one of the archetypes introduced by Carl Gustav Jung (21st century). In his opinion, the essence of human (self) is not in its complete form at birth, and improves with time by going through individuation process for becoming what it should be. this process is in various forms. The only common factor among them is the presence of a number of archetypes in relation with its different stages.Jamshid and Khorshid is the story of a young man (Jamshid), following his dream about a woman (his anima, Khorshid), decides to make a journey from east to the west of the world to unit with her. In this path, after surpassing his inner demonic forces, the young man becomes qualified to continue the way. The wise old man and the kind fairy act as a guide and give help to him with resolving many problems and overcoming obstacles like: arrival in Jin's land, sinking down into the dangerous sea, father's contravention, battling against dragon, fighting with Akvan-e Div, and defeating the rival. Moreover, other archetypes are considerable: ideal forms like female element (anima), good mother figure, the wise old man, dragon, sea, and numbers. This indicates the existence of collective unconscious among all nations and humans at 600 years ago.
    Keywords: Jamshid, Khorshid mathnawi, Carl Gustav Jung, unconscious, archetype, individuation
  • M. Sedighi Page 123
    The link between literature and psyche has been raised from ancient times but the exact and methodical explanation comes after Fruid’s theory. Oedipus complex is one of the most important fruid’s theories which regards the baby boy’s affection to his mother and killing father. The research expresses the battle between Rostam and Sohrab from this perspective according to documents and reasoning in a different level.Zal could not over come the Oedipus complex, because of Sam’s(father) rejection, father’s absence and dissimilarity with him achieving an inextricably link with phoenix (mother-beloved), he has an unsuccessful life with Rudabeh. In the perspective of killing the father, since Sam is immortal, another layer of story has been occurred by characters’ transmutation and in the battle of Rostam and Sohrab, in fact the quarrel is between Zal (=Rostam) with Sam (=Sohrab).
    Keywords: Oedipus complex, Zal, Sam, Rostam, Sohrab, Shahnameh
  • M. H. Karami, R. Rahimi Page 149
    This study has been provided with attitude to mythic hero to travel in search of immortality According to that myth, in the simplest definition, is a sample story which is repeated constantly, we pay attention to the historical story of Alexander a pattern which is repeated Gilgamesh myth in the beginning of history. we have and also look after the failure of Alexander and Gil lose and prosperity immortality, the secret of khezr and utnapishdym immortality have been mentioned, that in each of the stories they benefit from immortality and its secret is that the god/gods make human only benefit from immortality to reach his/their goals. according to sumerian religion, utnaphishdym make the aim of Gods creation of man to come through, and service him/them, so he survived from a disastrous storm using the theory of collective unconscious yung and arki types and Freud comments we mentioned the symbolic journey of each of the heroes, we have life and death, in contrast to the sense we have. In short, according to the theory of nutmeg F. Campbell and Adams Lymyng all hero journeys in search of immortality, are based on repeating An example of the old pattern of mythological hero journey has been formed.
    Keywords: myth, immortality, ancient hero pattern, travel, Gilgamesh, Alexander
  • S. Mahdavifar Page 175
    Khaqani Sharvani’s poetry divan as one of the most valuable Persian literary heritage, worthy of Scientific and decorated correction. Despite the three well-known correction of his divan, there are many mistakes in these prints. In this article analyzes in support of Khaqani’s image creation personal techniques, will discuss to introduce the fundamental and criterion newfound for correction of his divan and to prove its effectiveness, We correct Number of false cases at Sajjadi and Kzzazi’s print with the scientific and critical methods.
    Keywords: Khaqani, Odes (qasayed), Correction, Originality Imaginary, Image creation
  • Dr . M.Y. Nayyeri_A.Moradi Page 197
    Guardianship is one of the most essential subjects in Islamic mysticism in the light of which other basic issues including monotheism, prophecy and truth of mohammadyie are discussed. From the early days of Islamic mysticism until now mystics have explained and clarified different issues of guardianship based on Holy Quran and sayings.Mirza Aboulghasem-e- Raz-e-shirazi, the shiah mystic of 13th century, is among those who have had a great role in the explanation and development of guardianship discussions.In the present article first, the trend and progress of researches about guardianship in Islamic mysticism is briefly pinpointed and followed by a brief account of this great mystic's works.Next, the importance and advantage of this discussion in mysticism is indicated. After that, while studying the significance and meaning of guardianship, different classifications and its related discussions like monotheism, prophecy and truth of mohammadyie are discussed and practic of relation with masters of guardianship named “intercommunication” is reviewed. Finally, spiritual relationship which is the result of relation with guardianship is discussed.
    Keywords: Monotheism, Truth of Mohammadyie, Mirza Aboulghasem, e, raz, e, Shirazi, Intercommunication, Prophecy, spiritual relationship, Guardianship