فهرست مطالب

دیدگاه های حقوق قضایی - پیاپی 51-52 (پاییز و زمستان 1389)
  • پیاپی 51-52 (پاییز و زمستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • صفحه 8
  • فرید محسنی صفحات 9-32
    امروزه بسیاری از تعاملات اجتماعی و اقتصادی از طریق اشخاص حقوقی و شرکت ها انجام می گردد. با توجه به توسعه تجارت و پیچیدگی های صنعت و فناوری، جایگاه و نقش آن ها در دنیای کنونی به گونه ای است که حذف کردن و یا نادیده انگاشتن آن ها عملا ممکن نیست. بر این اساس در بسیاری از نظام ها اشخاص حقوقی دارای اهلیت کامل برای انجام اعمال حقوقی همانند اشخاص حقیقی هستند. ولی در هر حال، پذیرش چنین اهلیتی مستلزم پذیرش مسئولیت کیفری برای آن ها نیست. تحولات تاریخی نشان می دهد که ویژگی ها و مضیقه های خاص حقوق جزا مانع از پذیرش سریع، زود هنگام و یا بی قید و شرط چنین مسئولیتی بوده است. از یک سو گسترش دامنه فعالیت شرکت ها، پدیداری جرائم ناشی از صنعت، جرائم علیه محیط زیست، جرائم یقه سفید ها، جرائم سازمان یافته (به ویژه بین المللی) و... ضرورت شناسائی مسئولیت کیفری آن ها را اقتضا می نماید و از دیگر سو، اصول حقوق جزا مانعی بر این امر به شمار می رود. بررسی تحول رویکرد نظام های حقوقی موضوع این مقاله است که خود مقدمه ای برای مباحث نظری در زمینه دلایل هر یک از آن ها در مقاله بعدی است.
    کلیدواژگان: جرم شرکتی، مسئولیت حقوقی، مسئولیت کیفری، جرائم یقه سفیدها، جرائم اقتصادی
  • کمال نیک فرجام صفحات 33-50
    یکی از وظایف متصدی حمل در قرارداد حمل و نقل کالا، حمل صحیح کالا و تحویل آن به گیرنده است. قانون تجارت ایران در ماده 391 و کنوانسیون مربوط به قرارداد حمل و نقل بین المللی کالا از طریق جاده (CMR) که ایران نیز به آن ملحق شده در ماده 30 به این موضوع اشاره کرده است. اگر گیرنده از حق خود مبنی بر بازرسی کالا صرف نظر کرده یا بدون هیچ قیدی آن را قبول نماید این امر به معنای آن است که کالا با مشخصات بارنامه ای آن انطباق دارد و بنابراین دیگر اقامه دعوی راجع به خسارات ظاهر علیه متصدی حمل پذیرفته نمی شود مگر در موارد معین قانونی. این موارد مطابق ماده 391 قانون تجارت محدود به تدلیس و تقصیر عمده است و در کنوانسیون به تقصیر عمدی و تقصیر سنگین متصدی حمل محدود شده است. موضوع این مقاله بررسی موارد مذکور و مقایسه آن ها می باشد. نتیجه تحقیق حاکی از آن است که قلمرو مسئولیت متصدی حمل یعنی موارد خارج از معافیت وی وسیع تر است از کنوانسیون. زیرا مستنبط از ماده مذکور این است که علاوه بر تقصیر عمدی و سنگین متصدی حمل، تدلیس نیز از موارد مسئولیت او می باشد؛ موردی که مقررات مشابه در کنوانسیون تصریحی به آن ندارد.
    کلیدواژگان: تقصیر عمدی، تقصیر عمده یا سنگین، تدلیس، قانون تجارت ایران، کنوانسیون CMR
  • ابراهیم تقی زاده صفحات 51-76
    در سال 1980 «کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد حمل و نقل ترکیبی کالا» به تصویب رسید. هدف از وضع این کنوانسیون، امکان حمل و نقل بین المللی کالا از مبدا تا مقصد با وسایل حمل و نقل گوناگون و تحت نظام حقوقی واحد و مسئولیت شخص واحد و بر اساس سند حمل واحد بود. مطابق مقررات این کنوانسیون، به صرف اینکه زیان دیده وقوع ضرر به کالا را ثابت نماید، متصدی حمل و نقل، مسئول فرض شده است، لکن حداکثر میزان خسارات معین شده است، اما سقف تعیین شده در کنوانسیون، در موارد خاصی رعایت نخواهد شد. با این وجود متصدی حمل و نقل با ارائه دلایل، در موارد تصریح شده درکنوانسیون می تواند ادعای معافیت از مسئولیت را داشته باشد. واحد محاسبه میزان مسئولیت متصدی حمل و نقل، یک واحد پول بین المللی تحت عنوان SDR یا حق برداشت ویژه است که از ارزهای کشورهای متعددی تشکیل شده است. سیر تاریخی مقررات حمل و نقل، اقسام سیستم مسئولیت مدنی متصدی حمل و نقل، ماهیت و مبنای مسئولیت، دوره زمانی مسئولیت و حدود مسئولیت از جمله موضوعات مورد بررسی در این مقاله است.
    کلیدواژگان: متصدی حمل و نقل ترکیبی، فرض مسئولیت، حق برداشت ویژه، تحدید مسئولیت
  • ابوطالب کوشا، عباس نظیفی، رضا موسی زاده، مریم احمدی صفحات 77-122
    دستاوردهای تحقیقات ژنتیک با دیگر مخلوقات معنوی- علمی، صنعتی و تجاری-که مالکیت نسبت به آن ها به رسمیت شناخته شده است، تفاوت ماهوی دارد. زیرا دستاوردها در این زمینه با سلامت و منزلت انسان سر وکار دارد و ممکن است به رسمیت شناختن امتیازات انحصاری برای صاحبان آن دستاوردها در قالب مالکیت معنوی موجب تبعیض ناموجه میان انسان ها و محرومیت بخشی از آنان در استفاده از میراث مشترک انسانی گردد. امروزه دستاوردهای ژنتیک جزء اسرار علمی کشورها و سرمایه اقتصادی اشخاص حقیقی یا حقوقی به حساب می آید و از این رو بحث از امکان مالکیت معنوی بر دستاوردهای مزبور و شکل و شیوه حقوقی آن بسیار با اهمیت می باشد. همچنین مالکیت معنوی در این حوزه بر بسیاری از فعالیت های علمی و تکنولوژیکی نقشی تاثیر گذار و تعیین کننده دارد و لذا باید مورد توجه عمیق و فوری قرار گیرد.
    کلیدواژگان: حقوق مالکیت معنوی، ژنتیک، چالش های ثبت اختراعات ژنتیک، طرح ژنوم انسانی، سرقت زیستی
  • آیت الله خلیل قبله ای، حیدر فرهمند فر صفحات 123-136
    پس از پشت سر گذاشتن دوران مسئولیت کیفری مادی عینی که ویژگی اصلی آن عدم توجه به رابطه خاص ذهنی و قوای عقلی مرتکب بود و به صرف ایجاد نتیجه مجرمانه در عالم خارج بر مرتکب آن مجازات تحمیل می گشت، همواره تقصیر و عنصر روانی رکن اصلی مسئولیت کیفری بوده است. با این حال حقوق کیفری مدرن با در نظر گرفتن تحولات جامعه و برخی ملاحظات گونه ایی از مسئولیت کیفری را به رسمیت شناخته است که در آن نیازی به اثبات عنصر تقصیر نمی باشد و صرف اثبات رابطه سبیت بین رفتار مجرمانه و نتیجه آن با مرتکب برای تحمیل مجازات کافی دانسته شده است. با توجه به نکته، در این نوع مسئولیت رفتار مرتکب باید ناشی از قوای سالم عقلی و با اراده سالم ارتکاب یافته باشد و در این صورت نیازی به اثبات عنصر تقصیر و سوء نیت نمی باشد. اگرچه درباره این نوع از مسئولیت کیفری گفته شده که باعث بالا بردن استانداردهای مراقبت و تسهیل در اثبات برخی از جرائم شده است اما از انتقاد حقوق دانان مصون نماده است؛ از مهم ترین این انتقادات ناعادلانه بودن و از بین بردن حقوق دفاعی متهم است.
    کلیدواژگان: مسئولیت مطلق، تقصیر، مسئولیت کیفری، اهلیت جزایی، رابطه سبیت
  • حسین میرمحمدصادقی، محمدرسول شایگان صفحات 137-162
    رشد تکنولوژی و توسعه فناوری های نوین صرف نظر از دستاوردهای مهمی که در جهت ارتقاء سطح زندگی بشر داشته، ابزارهای نوین تعرض به حقوق دیگران را نیز در اختیار افراد گذاشته است به طوری که در عصر حاضر شاهد ارتکاب اشکال جدید و پیچیده ای از جرایم در محیط های رایانه ای های هستیم که با نوع سنتی خود انطباق چندانی ندارند. با اینکه در حقوق ایران تا قبل از تصویب قانون جزای عرفی (پنجم جمادی الاول 1335) کلاهبرداری در معنای سنتی وجود خارجی نداشت امروزه جرم کلاهبرداری رایانه ای یکی از شایع ترین جرایم مالی رایانه ای محسوب می شود هر چند ارتکاب جرم کلاهبرداری رایانه ای در محیط سیستم های رایانه ای و به طور کلی در فضای سایبر ممکن است با نوع سنتی خود شباهت های زیادی داشته باشد اما ارتکاب این جرم در فضا و بستری متفاوت از فضایی صورت می گیرد که کلاهبرداری سنتی در آن واقع می شود. هدف از این نوشتار مطالعه تطبیقی جرم کلاهبرداری سنتی و کلاهبرداری رایانه ای با توجه به قوانین موجود در نظام حقوقی ایران است.
    کلیدواژگان: کلاهبرداری سنتی، کلاهبرداری رایانه ای، سیستم رایانه ای، فضای سایبر
  • علی قاسمی، مهتاب چاقمی صفحات 163-189
    نفت و گاز به عنوان یکی از مهم ترین منابع طبیعی در ایران می باشد که علاوه بر سهم انکارناپذیرش، در بودجه اقتصادی کشور، نقش ویژه ای در تامین انرژی داراست که مدیریت بهره گیری از این منابع، بر عهده صنعت نفت می باشد. اکتشاف و استخراج نفت و گاز و انتقال آن به مراکز بهره برداری، مستلزم تحصیل و تملک اراضی مسیر انتقال است. در راستای تحصیل و تملک اراضی تعارضاتی، با حقوق مالکانه اشخاص، سازمان ها و ارگان ها پدید می آید، که برای حل و فصل این تعارضات، قوانین و مقررات متعددی نیز وجود دارد. آن چه که به ذهن متبادر می گردد، این است که تعدد قوانین در این امر به معنای حل و فصل کلیه مشکلات می باشد. اما، تنوع همین قوانین که مستلزم تصویب آن ها در زمان های مختلف، از حیث تقدم و تاخر و همچنین تفاوت نظر قانونگذار در موضوع واحد می باشد، منجر به چالش های جدیدی خواهد شد که ضرورت بررسی آن قوانین را می طلبد. این نوشتار در نظر دارد که از دیدگاه حقوقدانان صنعت نفت، به عنوان یکی از اجزای حقوق عمومی، به مطالعه قوانین موجود در باب تحصیل و تملک اراضی پرداخته و بدین ترتیب، چشم انداز روشنی را از وضعیت موجود ترسیم نماید و سپس با تجزیه و تحلیل کاستی ها و اشکالات وضع موجود، رهنمودهایی را برای رسیدن به وضعیت مطلوب، ارائه نماید. تحقیق در این حوزه، می تواند گامی بلند در جهت رفع هرگونه ابهام در زمینه چالش های موجود و تولید دانش نوین در قانون تحصیل اراضی باشد.
    کلیدواژگان: تملک اراضی، صنعت نفت و گاز، بررسی قوانین عام و خاص، تناقضات قانونی
|
  • Farid Mohseni Pages 9-32
    Today, many economic and social interactions are done through legal persons and corporations. Considering the development of business and the complexities of technology and industry, their position and role in present world, make their omission or ignoring practically impossible. Accordingly, in many systems, legal persons, like natural persons, have full capacity for legal acts. However, acceptances of such capacity do not require the admission of their criminal liability. Historical developments show that special features difficulties of criminal law prevent the rapid, early or unconditional acceptance of such responsibility. On one hand, expansion of the companies’ activities, emersion of crimes consequent upon industry, environmental crimes, white collar crimes, organized crimes (especially international ones) and… demand the necessity of identification of their criminal liability, and on the other hand, the principles of criminal law are considered as obstructive elements in this regard. The subject of this article is the examination of evolution of legal systems approach, which s an introduction to theoretical arguments in the field of the reasons of each one of them in the next article.
    Keywords: Corporate Crime, Legal Responsibility, Criminal Liability, White Collar Crime, Economic Crime
  • Kamal Nikfarjam Pages 33-50
    One of the freight forwarders responsibilities in carriage contract is proper transportation of goods and its delivering to receiver. If during transportation goods get lost or damaged in appearance or hiddenly, forwarding agent is accountable for their compensation according to the respective regulations. Iranian commercial Law in article 391 and the convention concerning goods international carriage contract by roads (CMR), in which Iran has taken part, in article 30 have referred to this subject. If receiver dispenses with his right on goods inspection or accepts it on no condition, this means that the goods match their bill of lading and therefore filing a suit against freight forwarder for damages in appearance will be no longer accepted unless in cases foreseen by the law. These instances according to article 391 of commercial law are limited to deception and major offense but in the convention, they are limited to deliberate transgression of duty and major offense of forwarding agent. Subject of this article is study of the above instances and their comparison. The research’s result suggests that forwarding agent’s responsibility range in Iranian commercial law is wider than that in the convention. Because from this article it is understood that in addition to forwarding agent’s deliberate transgression and major offense, deception is added to his responsibilities; an instance on which similar regulations in the conventions has no emphasis.
    Keywords: deliberate transgression, major offense, deception, Iranian Commercial law, CMR convention
  • Ebrahim Taghizadeh Pages 51-76
    In 1980 the United Nations approved a convention on the multimodal transportation whose propose was to establish an international transportation system based on different means of transportation from the origin to the destination, under unique law regime, unique person liability, and unique documentation of transportation. According to these regulations once the demanding person proves the occurrence of damage, the carrier has been assumed to be responsible to the extent which its maximum amount of the occurred damage has been specified maximum in special cases however, has not been regarded in the convention. The carrier can claim exemption from liability by presenting reasonable reasons in the cases specified in the convention.The amount of carrier responsibility is calculated based on the international momentary fund unit. Called “SDR” that is stands for “Special Drawing Rights” which is formed by the currency of various countries. The historical changes of transportation rules, different kind of system, civil liability of carrier, liability nature, liability period and liability limitations are the subject of the present paper.
    Keywords: carrier, multimodal, assumption liability, Special Drawing Rights (SDR), liability limitation
  • Abutaleb Koosha, Abbas Nazifi, Reza Mousazadeh, Maryam Ahmadi Pages 77-122
    Genetic research achievements are essentially different from the other intellectual beings - scientific, industrial and commercial - that their intellectual property is recognized, because the achievements in this area dealing with health and human dignity and recognizing the monopoly privileges for their owners in the form of intellectual property will cause unjustified discrimination between human beings and deprive part of them from the common heritage of human. Today, scientific achievements are considered as the components of countries scientific secrets and economic capital of natural or legal persons and hence the discussion of the possibility of the recognizing the intellectual property right on mentioned achievements and its legal form and manner is very important. Also in this field, the role of intellectual property on many scientific and technological activities is determinant and decisive and therefore a deep and urgent attention must be paid.
    Keywords: Intellectual property right, genetic, patentability challenges of genetic inventions, human genome, biopiracy
  • Khalil Gheblei, Heydar Farahmandfar Pages 123-136
    After passing the period of objective criminal responsibility that the main feature of it was regardless to special relation of the actor mostly mental element was the main factor of the criminal responsibility.Though the modern criminal law with considering of social reforms and some consideration recognize a criminal liability the upon it on logger reqining establish of fault.Though in this liability also conduct of the actor must in resound of sound mind and sound will that in so it is not require the establish of the fault.Though, in relation of this responsibility said that sausd the enhancing of cared standards and facility of establish some crimes lout it is criticized by some jurists that the most important of this critics has been the unjust and disregarding of the defended rights. That it is crucial.
    Keywords: absolute responsibility, fault, criminal liability, penal capacity, causation link
  • Hossein Mirmohammad Sadeghi, Mohammad Rasoul Shaigan Pages 137-162
    Beside valuable and significant achievements resulted from emergence of modern technologies have provided new tools to breach others’ rights, so that recently we have witnessed formation of new types of crimes in cyber world not comparable to its traditional forms. Although the term “swindling” in its traditional meaning is not defined in Iran’s laws system before enactment of customary penal laws, cyber swindling is one of most common types of cyber financial offends. Despite similarities between offends in cyber world and traditional form of breach, the latter took place in a different environment comparing to the former. Although cyber offends may be of the same nature with their traditional counterparts and be judged based on same system of laws, there are doubts among scholars regarding the process of crime. Challenges in this way are so significant that have made legislators to think of a new way of criminology of cyber offends. This essay tries to introduced a comparative study on traditional and cyber offend based on ruling laws in Iran.
    Keywords: traditional swindle, cyber conning, data, computer system, cyber space
  • Ali Ghasemi, Mahtab Chaghomi Pages 163-189
    Oil and gas, as the most important natural resources, have undeniable share in the country's budget. They play a great role in energy supply. Oil industry is in charge of managing oil and gas resources. Oil and gas exploration, extraction and transportation to consumer markets require gaining and owning lands located in energy transportation route. This creates conflicts with ownership rights of individuals, organizations and bodies. Therefore, numerous laws and regulations exist for solving these problems. It occurs to mind that these numerous laws can solve all problems. But the diversity of these laws, which should be approved at different times, will create new challenges due to transposition of laws as well as differences of opinion of lawmakers.This paper wants to study the available laws in land ownership from the viewpoint of oil industry as one of the components of public rights. It aims to portray a bright perspective and offer guidelines for reaching the favorable situation through analyzing the available deficiencies and faults. Research in this area can be a great step in removing any ambiguity from the existing challenges and giving new insights into land ownership law.
    Keywords: land ownership, oil, gas industry, Generic, Specific Laws