فهرست مطالب

پژوهشنامه ادبیات تعلیمی - پیاپی 13 (بهار 1391)
  • پیاپی 13 (بهار 1391)
  • 254 صفحه، بهای روی جلد: 30,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/06/05
  • تعداد عناوین: 8
|
  • حسین آقاحسینی، هاشم باقرزاده صفحات 1-38
    عشق، پدیده ای روانی و حالتی روحی است که با تجربه شخصی و دریافتی درونی همراه است. وصف عشق و شرح حالات عاشق و معشوق در ادبیات، جلوه خاص و گسترده ای دارد. بسامد بالای موضوعات درباره عشق در فرهنگ و ادب ملل، گویای این ادعا است. در ادبیات ایران زمین نیز شرح و بیان عشق، چه در جلوه های گوناگون عشق مجازی و چه در میراث عرفان، در مرتبه ملکوتی عشق انسان به خدا و عشق خدا به انسان، از زیباترین و درخشان ترین گوهرهای تفکر و اندیشه بشری است. در این میان منظومه های غنایی و عاشقانه در توصیف صحنه های عشق و دلدادگی، حائز اهمیت فراوانی است. شرح ویژگی های عاشق و معشوق و تعاملات آنها در این آثار جایگاه ویژه ای دارد. یکی از ویژگی های عشاق و صفت اخلاقی برجسته آنها، پندناپذیری آنان است که این مطلب رویارویی آنان را با ناصحان و ملامتگران به دنبال دارد؛ اغلب این ناصحان نیز از خویشان و نزدیکان عاشق به شمار می روند و در پیشبرد داستان تاثیر مهمی دارند. در این مقاله به چرایی و علل و زمینه های پندناپذیری عشاق و اقسام ناصحان و نوع پندهای آنان توجه شده است.
    کلیدواژگان: منظومه های غنایی، عشق، پندناپذیری، عاشقان، ناصحان
  • سید احمد حسینی کازرونی، غلامحسین ملایی صفحات 39-62
    شعر در بین ایرانیان از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ چنان که اغلب فرمان روایان در گذشته از شعر و شاعر به عنوان سلاحی برای منافع خود استفاده می کردند؛ با آغاز جنبش مشروطیت نگرش شاعران به حکمران و مسائل اجتماعی دگرگون شد. ملک الشعرای بهار برجسته ترین شخصیت ادبی – سیاسی و بهترین نمونه این دگرگونی به شمار می رود. شعر او آکنده از آموزه های اخلاقی و تعلیمی است؛ آموزه هایی همچون دادگری، بخشش، ایثار و مهربانی و امثال آن که به قصد بیداری فرمان روایان از خواب غفلت و برحذر داشتن آنان از خودسری و ستم سروده شده است. این آموزه ها آن چنان متنوع و گسترده اند که زوایای گوناگون عرصه حکمرانی را در بر می گیرند. شاعر بر اساس فرهنگ الهی و اسلامی، دادگری و عدالت را محور تعالیم خود قرار می دهد و آن را مایه سعادت دو جهان معرفی می کند؛ همچنین وی تحقق ارزش های معنوی و کمال انسان را در فضای استبداد امکان پذیر نمی داند. ریشه آموزه های تعلیمی بهار را باید در تعالیم دین مبین اسلام و فرهنگ و تاریخ ایران باستان جست که با درایت، دل سوزی، شجاعت و هنر او همراه است.
    کلیدواژگان: ملک الشعرای بهار، آموزه های تربیتی، آموزه های اخلاقی و آموزه های تعلیمی
  • محمد بارانی، رشید گل افشانی صفحات 63-86
    «مثنوی» مولانا اثری عرفانی است که در آن حال و ذوق و عشق و آشفتگی، در قالب تعلیم بیان شده است. در این اثر علاوه بر مفاهیم و معانی اسلامی- عرفانی، مطالبی ذکر شده که راه رسیدن به مقام عالی انسانی و طریق خلیفه اللهی او را نشان می دهد که از مهم ترین آنها، متخلق گشتن به اخلاق نیکوست. هدف مولانا، تعلیم برای رسیدن به کمال نفس است. اندیشه های تعلیمی مولانا، به تصوف او رنگ خاصی بخشیده و او را هم عارف و هم حکیم و هم فقیه معرفی کرده است. مولانا با تعالیم اخلاقی خود به سالکان می آموزد که آزادگی و رهایی از هوای نفس از مهم ترین نکته های عرفانی و اخلاقی است. مولانا اخلاق و عرفان را دو مقوله مرتبط به هم می داند و معتقد است تا سالک متخلق به اخلاق الله نگردد، نمی تواند مراتب سیر و سلوک را طی کند و عارف راستین تا از رذیلت ها صافی نشود، به مرتبه کمال نمی رسد. در این مقاله با تکیه بر تحلیل ابیات «مثنوی» و روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی این مهم پرداخته می شود. با این هدف که اصالت تعلیم را، که رویکرد اصلی مولوی در «مثنوی» است، یادآور شویم.
    کلیدواژگان: مولانا، مثنوی، تعلیم، اخلاق، عرفان
  • منیژه عبدالهی صفحات 87-110
    حوزه ادبیات تعلیمی فارسی نه تنها در قالب و شیوه بیان بسیار رنگارنگ و متنوع می نماید، که در محتوا نیز پهنه وسیعی درنوردیده که از فردی ترین عرصه خود سازی و آموزش و تزکیه درون در آثار صوفیانه تا برونی ترین حوزه انسانی، یعنی آثار سیاسی و اجتماعی را در بر می گیرد. در نوشتار حاضر شاخصه های ادبیات تعلیمی فارسی از منظر نگرش جنسیتی مخاطب این آثار، بررسی شد و نشان داده شد رویکرد اساسی پندنامه های فارسی در جهت تعلیم و تربیت پسران طرح ریزی شده و زنان که در این نظام تربیتی به طور کامل نادیده انگاشته شده و مغفول مانده اند، ناگزیر بوده اند همان نقش ها را بپذیرند و ارزش ها و منطق خود را بر اساس همان گفتمان غالب پی ریزی کنند.
    کلیدواژگان: ادبیات تعلیمی، پندنامه، نگرش جنسیتی، آموزش زنان
  • مریم فاتحی زاده، سحر خانجانی، فاطمه بهرامی صفحات 111-138
    هدف پژوهش حاضر تحلیل محتوای مهارت های عام زندگی زناشویی و خانوادگی در «بوستان» سعدی است. روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع تحلیل محتوا و به صورت کیفی است. «بوستان» سعدی، به وسیله چک لیست محقق ساخته مهارت های عام زندگی زناشویی و خانوادگی مورد تحلیل محتوا قرار گرفت. سپس اطلاعات حاصل، به وسیله شاخص آماری فراوانی، مورد تحلیل قرار گرفت.
    نتایج پژوهش نشان داد که «بوستان» سعدی در مجموع 302 مرتبه به مهارت های عام زندگی زناشویی و خانوادگی توجه کرده است. مهارت هایی از جمله: سنجیده سخن گفتن، پرحرفی نکردن، صحبت کردن در فرصت مناسب، فضیلت سکوت، اهمیت ارتباط غیرکلامی نسبت به ارتباط کلامی، مهار خشم، مهر و محبت، صبر و شکیبایی، تکانشی عمل نکردن، بخشش و چشم پوشی، انتقادپذیری و خوش اخلاقی. با بررسی مهارت های عام زندگی زناشویی و خانوادگی در «بوستان»، مشاهده شد که سعدی چگونه در تک تک اشعار خود مهارت های زندگی زناشویی و خانوادگی را ذکر کرده است. این مهارت ها با حلاوتی خاص به رشته نظم کشیده شده و این نشان دهنده آن است که سعدی از میان دیگر هم طرازان خود نسبت به مسائل خانوادگی، اجتماعی، نگرش ها و ارزش های مذهبی عنایتی ویژه داشته است. بلاغت و رسایی سخن وی با عوامل متعددی پیوند دارد. او از هر فرصتی برای به اوج رساندن کلام خود و تسخیر بیشتر مخاطب بهره جسته است. اگرچه هدف اصلی سعدی حکایت پردازی نبوده است، بلکه از حکایت بیشتر به عنوان ابزاری برای تبیین دقیق تر اهداف تعلیمی و تربیتی خویش و همراه کردن مخاطب با خود بهره می گیرد؛ اما باریک بینی ها و ظرافت کاری های آگاهانه او در گزینش افراد یا اشخاص و عناصر حکایت ها نیز در بلاغت جویی او بی تاثیر نیست.
    کلیدواژگان: بوستان، سعدی، تحلیل محتوا، مهارت های عام زندگی زناشویی و خانوادگی
  • مسیح بهرامیان، مریم بلوری صفحات 139-168
    پادشاهی، در باور و فرهنگ ایرانیان، مدت ها فره ای ایزدی به حساب می آمد. شاهان گرچه به مدد زر و زور یا به طریق موروثی بر اریکه قدرت تکیه می زدند، در حقیقت حکومت را هدیه ای از جانب پروردگار و حق مسلم خود می دانستند. اگر ما نیز این عقیده نااستوار را، صحیح فرض کنیم، باید بگوییم کمتر پادشاهانی در طول تاریخ وجود داشته اند که قدر این موهبت الهی را دانسته و از آن در جهت منافع و مصالح جامعه استفاده کرده باشند. بیشتر آن ها کسانی بوده اند که برای استمرار قدرتمندی خود، بر زیردستان ستم کرده، امنیت مالی و جانی آن ها را قربانی خواسته های سیری ناپذیر خود کرده اند.
    در این گفتار، با توجه به متون ادبی قرن چهارم تا هفتم هجری به ویژگی های یک حکومت آرمانی پرداخته ایم تا دانسته شود که حکومت چگونه باید رفتار کند تا همگان آرامش و امنیت را حس کنند و از رفاهی نسبی برخوردار باشند؛ سپس به یادکرد اخلاق و منش پادشاهانی پرداخته ایم که بنا به روایت شاعران و نویسندگان این دوره، از عدالت و دادگری بهره ای داشته اند و رد پای حاکمیت صحیح در زندگیشان دیده شده است. بدیهی است آنچه از نظر می گذرانید، شواهدی است که از متون ادبی استخراج شده؛ بنابراین می تواند در مقایسه با حکومت های آرمانی ای که از زبان متفکران و جامعه شناسان معرفی شده، مورد بررسی قرار بگیرد.
    کلیدواژگان: پادشاهان آرمانی، حکومت ایده آل، عدالت
  • محمدرضا حسنی جلیلیان، قاسم صحرایی صفحات 169-196
    بخش گسترده ای از شهرت شیخ شیراز در گرو قدرت سخنوری و فصاحت و بلاغت اوست. با این همه او از آن هنرمندانی نیست که تنها برای نشان دادن قدرت قلم خود مضامینی را به کار گرفته باشد. او مصلحی نیک اندیش است که دردهای جامعه و بویژه مشکلات رفتاری حاکمان روزگار خود را به خوبی دریافته و برای درمان آن ها از هنر سخنوری خویش بهره گرفته است. بدیهی است که ابزار مورد استفاده شیخ زبان است؛ ولی هنر مضاعف او در شگردهای اندرزگویی به حاکمان تجلی یافته است. شیخ شیراز با آگاهی از روحیات حاکمان، شیوه «هدایت غیرمستقیم» را برگزیده است. در این روش او با بهره گیری آگاهانه از هنر داستان پردازی، ضمن خلق حکایاتی رفتار ناپسند حاکمان را به دیگران نسبت داده و با تقبیح آن، بی آن که حساسیت و مخالفت حاکمان را برانگیزد، «داروی تلخ پند» را در کام جانشان تعبیه کرده است. در مقاله حاضر این شگرد تربیتی سعدی بررسی شده است.
    کلیدواژگان: سعدی، اندرزگویی، هدایت غیرمستقیم، بوستان، گلستان
  • آسیه ذبیح نیا عمران، سمیه سنگکی صفحات 197-236
    نویسندگان کتاب های «کلیله و دمنه» و «گلستان» سعدی، هر یک به گونه ای در طرح مساله حکومت و ضرورت تشکیل دولت های سیاسی تاکید ورزیده اند. در هر دو اثر مذکور، مساله آیین کشورداری، حکومت، شیوه و راه های آن قابل بررسی است.
    رعایت اصول و موازین اخلاقی در کشورداری هم چون عدالت، رعیت پروری و امثال آن، پیوندی استوار با شیوه شخصی شاهان دارد و حتی این امر در منابع تاریخی ایران نیز نمود فراوانی دارد. «کلیله و دمنه» و «گلستان» نیز هریک به سهم خویش تاثیر عمده ای دارند. سعدی در «گلستان» یک باب را به سیرت پادشاهان اختصاص می دهد و نکات مهمی را در این زمینه متذکر می شود. در کتاب «کلیله و دمنه» نیز این امر به گونه ای دیگر و با زبان حیوانات بازگو می شود.
    نویسندگان هر دو کتاب «کلیله و دمنه» و «گلستان»، در صدد چاره برای رفع مشکل های مردم و دفع ستم و فساد و تباهی هستند. در هر دو اثر، حکومت ظالمانه ناروا دانسته شده و برای ریشه شناسی ناهنجاری حکومت ها، الگویی مناسب ارائه می شود که در صورت تحقق آن ها، سعادت دنیا و آخرت مردم تامین می شود.
    در نظر نویسندگان هر دو اثر، هر گونه رفتار پادشاه، عوامل حکومت و صاحبان حرفه و پیشه، به شرط این که غفلت از خداوند نباشد و در جهت رضای حق و شفقت بر خلق باشد شایسته و سازنده است. نویسندگان هر دو اثر، برای رسیدن به الگوی برتر حکومتی، نگرشی اسوه گرا دارند و برای نشان دادن نمودار عینی آن به آموزه های دینی تکیه می کنند و بر اهتمام به امور دنیا و دین تاکید می ورزند. هر دو اثرعدالت محوری و رعیت پروری را مهم ترین رکن حکومت صالح به شمار می آورند.
    این مقاله به منظور تبیین شیوه های حکومتی عادلانه و با تکیه بر عدالت، در «کلیله و دمنه» و «گلستان» تدوین شده و یافته های پژوهش به شکل توصیفی وتحلیلی ارائه شده اند.
    کلیدواژگان: گلستان سعدی، کلیله و دمنه، کشورداری، رعیت پروری، عدالت
|
  • H.Aghahosseini, H.Bagherzadeh Pages 1-38
    Love is a phenomenon which associates with spiritual manner, self-experience and interpretation. The description of love and the manner of love and beloved in literature is much expanded and very special. The high frequency about love in literature and in the national literatures proves and shows it. In the Iranian literature we can observe the variety of love ether Gnosticism love of human beings to God or vice versa. It is the most beautiful and so bright of human's thoughts. Lyric and love poems is very important. One of the most characteristics is lover's not accepting advice. In this paper we notice and pay attention to the reasons of not accepting advice by lovers. Furthermore, we notice the variety of advisers and kinds of advices.
    Keywords: lyric poems, love, lover's not accepting advice, advisers
  • S.A. H.Kazerooni, G.H. Mollaei Pages 39-62
    For Iranians, Poetry is so important that most of rulers have used poetry as a tool for their aims. However, at the start of parliamentary movement, the poets’ view towards rulers and social issues changed. Malek Al Shooaraye Bahar is the most prominent literal – Political figure and the best example of this evolution- His poem is brimful of moral and didactic tips such as justice, Forgiveness, devotion and so on which has been written to awaken rulers from ignorance. These teaching advices cover the various aspects of governorship due to their variety. This poet has focused on justice based on Islamic culture. He introduced it as prosperity of the two worlds. While spiritual values and human perfection are not obtained in tyranny, we must seek the Bahar’s didactic advices in Islamic teaching as well as in the history of ancient Iran which is accompanied by his insight, sympathy, bravery and art.
    Keywords: Malek Al Shooaraye Bahar, educational doctrines, didactic doctrines
  • M.Barani, R.Golafshani Pages 63-86
    Molana’sMathnavi is a work in which mood; artistic talent، love، and confusion are expressed within the framework of education. In this work، in addition to the Islamic-mystic concepts and meanings some article are mentioned that show the ways of human purification and the position of Allah caliph which the most important of them is good morality. The aim of Mollana is to teach how to arrive at human perfection. Didactic thinking of Molana makes his mystical moods quite different from others which introduce him as mystic، philosopher، and Islamic jurist. Molana with his mystical teachings teach a wayfarer that releasing from human temptations is among important mystical and moral points. Molana considers morality and mysticism as two related categories and believes that unless wayfarer obtains Allah morality he/she couldn''t achieve the stages of the path of self-enlightment in Sufism and a true wayfarer unless purifies him from wrong actions he/she couldn’t attain perfection. In this article with emphasis on the analysis of Molana’s verses and analytical-descriptive method consider this important issue to remind the readers the education is the most important approaches in Molana’s work.
    Keywords: Molana, Mathnavi, education, morality, Mysticism
  • M.Abdollahi Pages 87-110
    The field of the didactic Persian literature is different not only from style of expressing ideas but it also different from the contents of ideas which they include from very individual aspects to social and political phenomena. In the present study، there is an attempt to examine Persian didactic literature as a gender oriented genre. In other words، this study aims to determine if ethical instructions in the ancient Persian culture as used up to the present time are mostly partial toward education of the male gender. In this light، women، who have been entirely neglected in the so-called educational system، have inevitably based their values and logical on the predominant perspective. Therefore، females have been basically deprived of a significant part of their own entity and as a result they have lost it.
    Keywords: didactic literature, advice letters, gender partiality, women education
  • M.Fatehizade, S.Khanjani, F.Bahrami Pages 111-138
    The aim of this research is content analysis of general skills in marital and familial life in Boostan of Saadi. The study is descriptive، content analysis and qualitative. Boostan of Saadi is analyzed by check list of researcher that is made with marital and familial life in general skills. Then the data are analyzed by statistical indicator. The results showed that 302 times in Boostan of Saadi mentioned to marital and familial life in general skills totally. Boostan of Saadi has attended to skills such as deliberate speech، not verbosity، speak in fit opportunities، benefit of silence، importance of nonverbal rather than verbal communication، controlling anger، love، patience، not impulsive acts، forgive and overlook، censurable and good tempered. Study on marital and family life in general skills in Boostan of Saadi shown that how Saadi mentioned to skills of marital and familial skills in each his poem. Marital and familial skills drew the field of poetry with specific sweets. Saadi in compare with other Persian language poets has considered more the familial and social problems and religious attitudes and values. Several factors are linked with locution’s eloquence of Sheykh e Ajal. He is using from every opportunity to deliver his own language and to attract audiences. Although the main goal of Saadi didn’t story making his subtlety and delicacy in individuals selection and anecdote elements are effective on his rhetoric.
    Keywords: Content Analysis, General skills of marital, familial marriage, familial, Saadi's Boostan
  • M. Bahramian, M. Bolouri Pages 139-168
    Kingship was considered as a divine glory for a long time in the culture and beliefs of Iranians. Although kings used to rely on their power by the aid of their wealth and oppression or by inheritance، they regarded the rights of governing as a gift of God and their own indisputable rights. Even if we verify this unstable idea، we should mention that there have been few kings in the history that appreciated the divine blessing to use it for the interests and benefits of the community. Most of them were the ones that used to oppress their subordinates for the continuity of their power and sovereignty، and sacrificed the peoples'' safety and financial securities for their own insatiable desires. Our aim in this article is to point out to the characteristics of an ideal government by relying on 4th to 7th century (A. H.) literature in order to indicate how a government should behave to the community، for the people to feel peacefulness and security، to have a relative welfare. Then، we have dealt with recalling the behavior and moral of the kings، who according to narrations of the poets and authors of that era benefitted justice and fairness، and proper governance has been seen in their life. Clearly، what you are observing includes evidences extracted from literature contexts that could be compared with ideal governorships introduced by the philosophers and sociologists.
    Keywords: Ideal kings, Ideal government, Justice
  • M.R. Hassani Jalilian, G. Sahraei Pages 169-196
    A major part of Saadi reputation owes to his talent of speech and his great eloquence. However، he is not one of the poets that show his ability of writing and speaking for just reputation and eminence. Saadi is a reformist of societies who comprehend the society’s problem and monarch of his time and uses his writing for amending and modifying the culpability and deficiency. It is clear that the mechanism and instrument of this poet is his language and always he uses this language for advising the ruler of his time. His art manifest itself in advising this monarch. In other word، the poet prefers the indirect way of education for leaders. In this way the poet tries to advise in his story and save himself from the punishment of ruler. In this way، he escapes from the punishment of the rulers and their bad tempers and makes the bitter drug of advice sweeter. In this paper، this didactic technique of Saadi will be discussed.
    Keywords: Saadi, giving advice, indirect control, Boostan, Golestan
  • A.Z.Omran, S.Sangaki Pages 197-236
    The authors of Kelile Va Demne and Golestan have emphasized on government and the need of political states. In both works، civil manners، governments، its methods and ways have between considered. Regarding moral standards and principles like justice public care about peasants etc، has a close relation with Kings'' personal manners and this is even evident in Iran''s historical resources. Kelile Va Demne and Golestan have played an important role in this context. Saa''di has allocated a chapter (Bab) to Kings; nature and pointed out some important issues. In Kelile Va Demne these issues have been repeated in another way and through animals'' language. The authors of these two books seek a solution for people''s problems and repelling oppression، corruption and destruction. Both have know cruel governments as unjust and introduced suitable patterns are followed and achieved، people''s prosperity in this world and futurity will be met. In authors'' opinion، every act of King، government elements and profession owners will be effective and suitable provided that it is not neglecting God but just for his satisfaction and people''s compassion. Both writers have a symbolic attitude toward achieving the best governmental pattern and have relied on religious training to show its exact characteristics. They have also emphasized on care for religion and world affairs. Both have regarded justice and public care as the basis of pious government. This article is aimed to explain just governmental manners regarding justice in Kelile Va Demne and Golestan. Research findings are presented descriptively and analytically.
    Keywords: Saadi's Golestan, Kelile Va Demne, civil affairs, public care, justice