فهرست مطالب

  • پیاپی 12 (زمستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/10/11
  • تعداد عناوین: 8
|
  • احمد خاتمی، غلامرضا رفیعی صفحات 1-24
    در این مقاله ابتدا سعی می شود ویژگی های تربیتی «قابوسنامه» و اهمیت آن در حکمت عملی بیان شود و آنگاه مقایسه ای میان این اثر و آرا و اندیشه های تربیتی ژان ژاک روسو در کتاب «امیل» صورت گیرد. اهمیت و ضرورت این موضوع بدان جهت است که آرای تربیتی روسو در «امیل» مورد استناد منابع علوم تربیتی و روانشناسی تربیتی است. این در حالی است که منابع فارسی نظیر «قابوسنامه»، در این زمینه سرشار از موضوعات اخلاقی و تربیتی است و می تواند در اکثر مباحث دانش تربیتی و روانشناسی رشد مفید واقع شود. در این مقایسه به دیدگاه های مشترک و وجوه اختلاف در روش های «قابوسنامه» عنصرالمعالی و «امیل» روسو اشاره شده است و حاصل این مقایسه آن است که اثر عنصرالمعالی با آن که به شیوه اندرز بیان شده است نسبت به کتاب روسو، که دستورات تربیتی را به صورت تجویزی و الزامی مطرح می کند، فراگیرتر و عملی تر است.
    کلیدواژگان: عنصرالمعالی، قابوسنامه، حکمت عملی، ژان ژاک روسو، امیل، علوم تربیتی
  • محمود براتی، علی محمد محمودی صفحات 25-56
    در کنار انواع ادبی حماسی، غنایی و نمایشی، ادبیات تعلیمی قرار دارد که دارای قدمت زیاد و اهمیت فراوانی است. ادبیات تعلیمی همچون آسمانی نورانی بر دیگر انواع ادبی نور افشانی می کند. شاعران فارسی زبان از قرن چهارم هجری به بعد، نسبت به بیان اندرزها و حکمت ها در شعرشان همت گماشتند که کسایی مروزی و ناصرخسرو از این دسته محسوب می شوند. فردوسی نیز در «شاهنامه» به حکمت ها و مواعظ توجه وافر نشان داده و به تبع وی اسدی طوسی در «گرشاسب نامه» توانسته است آموزه های دینی، اخلاقی، اجتماعی، علم تدبیر منزل و سیاست مدن و... را وارد این متن حماسی کند. در «گرشاسب نامه» میزان حضور اشعار حکمی و اندرزی (ادبیات تعلیمی) برجسته تر از سایر جنبه ها چون حماسه، اسطوره و رزم پهلوانانی مانند گرشاسب و نریمان یا عجایب بر و بحر است. این پژوهش نشان خواهد داد که بعد تعلیمی «گرشاسب نامه» همچون دو جنبه اسطوره ای و حماسی آن مهم است و جای بحث و فحص دارد. همچنین اسدی متاثر از تعالیم دینی و اندرزی اسلام به بیان اندرزهایی روی آورده است که ما آنها را به دست خواهیم داد؛ هرچند که توجه وی به میراث فرهنگی ایران باستان نیز با توجه به منابع کار او در اندرزهایش نمایان است.
    کلیدواژگان: اسدی طوسی، گرشاسب نامه، حماسه، اخلاق، حکمت و اندرز
  • سیداحمد پارسا صفحات 57-80
    علی رغم روند رو به رشد سعدی پژوهی در چند دهه اخیر، هنوز جای پژوهش های بایسته بسیاری در این عرصه خالی است. بررسی اشتراکات مضمونی و قرابت های معنایی، بویژه در زمینه آموزه های اخلاقی سعدی در «گلستان» و«بوستان» از مواردی است که تاکنون از نظر مغفول مانده است. موضوع پژوهش حاضر واکاوی این مضامین در دو اثر یادشده است.
    شناخت خط سیر اندیشه های تعلیمی سعدی، بیان یک اندیشه به شیوه های مختلف و درک بهتر «بوستان» و «گلستان» از اهداف اصلی پژوهش حاضر محسوب می شود. روش پژوهش، توصیفی است و داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل محتوا به شیوه کتابخانه ای و سندکاوی تجزیه و تحلیل خواهند شد.
    نتیجه نشان می دهد که سعدی برخلاف نظر بسیاری از پژوهشگران، در هر دو کتاب (بوستان و گلستان) خط سیر فکری واحدی را دنبال می کند که بازگویی آن با واژگانی متفاوت و قراردادن آن به گونه ای ماهرانه در لابلای متن این آثار، موجب شده این مساله در نگاه اول از دید خوانندگان پنهان بماند؛ مساله ای که نادیده گرفتن آن موجب شده وجوه اشتراک این دو اثر مغفول بماند.
    کلیدواژگان: سعدی، آموزه های اخلاقی، گلستان، بوستان، ادب تعلیمی
  • محسن ذوالفقاری، زهرا یدالله پنبه زاری صفحات 81-102
    قرن هفتم هجری، دورانی که وحشت مغول همه چیز را از ریشه و بن می سوزاند، مولانا در بلخ، امیرخسرو دهلوی در هند و سعدی در شیراز پای به عرصه ادب می گذارند.
    زبان هر سه آنها پارسی است و منبع الهامشان کلام آسمانی قرآن است. بی شک، سعدی یکی از پایه های بنای استوار ادب پارسی است که جلوه های نظم و نثر او زیور پیکره شکوهمند فرهنگ کنونی است. «گلستان» و «بوستان» سعدی، سرشار از پندهای اخلاقی و آداب زندگی و حکمت عملی است. غزلیات شاعر نیز که سرشار از سروده های ستایشگرانه، عاشقانه و حکیمانه است، با مباحث اخلاقی گره می خورد.
    هنر نویسندگی سعدی در کنار همین مضامین بلند اخلاقی و اندیشه های والای عرفانی و نکته های لطیف حکمت آموز مزید بر زیبایی آثار اوست. لزوم شناخت جهان بینی اخلاقی سعدی از سویی و تبیین کم و کیف رویکردها در «گلستان» و «بوستان» و غزلیات از سوی دیگر، که در تحقیقات گذشته کمتر بدان توجه شده است، از اهداف نگارش این مقاله است. مقاله حاضر سعی دارد تا بعد از ذکر مقدماتی درباره اخلاق و رویکردهای روانشناختی آن، فلسفه اخلاق و علوم ذی ربط با آن، معناشناسی اخلاق و... به تحلیل جایگاه اخلاق و تربیت در شعر سعدی، همچنین جامعه آرمانی و جهان بینی سعدی از حیث اخلاقی بپردازد. ضرورت تبیین مسائل اخلاقی و تربیتی از نگاه سعدی، جایگاه کمی عناصر اخلاقی و تربیتی در «بوستان»، «گلستان» و «غزلیات» سعدی و... در بخش های دیگر مقاله آمده است.
    کلیدواژگان: نقد، اندیشه های تعلیمی، اخلاقیات، آثارسعدی
  • محمدرضا صرفی، مهسا اسفندیاری صفحات 103-126
    شیخ فریدالدین عطار نیشابوری شاعر مشهور و توانمند ادبیات فارسی است که با زبانی سلیس و بی تکلف و با گنجینه گرانبهایی از حکمت و عرفان، ذوق و هنر و فلسفه عمیق دینی، در مثنوی های خود به تعلیم معانی و مضامین پیچیده عرفانی و اخلاقی پرداخته است. بررسی منظومه های عطار از منظر انواع ادبی گویای این است که این منظومه ها جامع انواع ادبی و مضامین شعری متنوع و گوناگونی هستند؛ اما تمامی این انواع و مضامین، کارکرد یکسانی ندارند. بخش قابل توجهی از منظومه ها به شعر تعلیمی اختصاص پیدا می کند؛ در واقع مضمون عمده یا آنچه فرمالیست ها از آن تعبیر به «عنصر غالب» می کنند در این آثار تعلیم است. با توجه به اینکه شعر تعلیمی و گونه های آن جایگاه ویژه ای در منظومه های عطار دارد، این مقاله بر آن است تا به بررسی شعر تعلیمی و مشخص کردن جایگاه این نوع شعر در مثنوی های عطار بپردازد.
    کلیدواژگان: انواع ادبی، عطار نیشابوری، شعر تعلیمی، شعر اخلاقی، شعر عرفانی
  • عبدالرضا مدرس زاده، بنفشه سادات صفوی صفحات 127-148
    افصح المتکلمین سعدی شیرازی، خداوندگار غزل عاشقانه پارسی است که توفیق یافته است عالی ترین و زیباترین احساسات آدمی را با محوریت عشق و دوستی به زبان شعر بیان کند و در این راه کسی را یارای رقابت با او- در نوع خود- نیست.
    این غزل ها البته به واسطه گرایش شیخ به اخلاق و آدمیت و نیک رفتاری، که در «گلستان» و «بوستان» و مواعظ به آنها توجه بیشتری داشته است- از رویکردهای اخلاقی و انسان ساز خالی و بی بهره نیست.
    مقاله حاضر بر آن است تا رگه هایی از گرایش به اخلاق در غزل عاشقانه سعدی را نشان دهد و بر این نکته تاکید کند که اخلاق در آثار سعدی بر پایه عشق است و دوستی و عشق نیز بر بنیاد اخلاق و انسانیت است. در این صورت شیخ توفیق یافته است به بهانه مضامین عاشقانه و احساسی، تعلیم اخلاق مردمی را هم در مکان توجه قرار دهد.
    کلیدواژگان: سعدی، غزل عاشقانه، اخلاق، ادب تعلیمی
  • سید محمدرضا ابن الرسول، نفیسه رئیسی صفحات 149-180
    هدف نگارندگان در این مقاله، شناساندن گوشه ای از مضامین مشترک ادب پارسی و تازی است که در سایه ادبیات تعلیمی قرار دارد. اساس کار، جنگی عربی است که «مجموعه المعانی» نام دارد. گردآورنده جنگ، گمنام است و محقق نامور عرب، عبدالسلام محمد هارون آن را تصحیح کرده است. بخش ششم کتاب، ابیاتی در بی خردی، آرزوخواهی و نادانی را در برمی گیرد. نگارندگان پس از ترجمه هر بیت این بخش، آیات، ابیات و امثالی از تازی و پارسی آورده اند و همگونی، همسان اندیشی و تشابه مضمون و واژگان و ترجمه های شعری و گاه معارضات مفهومی آن ها را کاویده اند.
    کلیدواژگان: مضامین مشترک، ادب پارسی و تازی، بی خردی، آرزوخواهی، نادانی
  • علی اکبر افراسیاب پور صفحات 181-204
    «شاهنامه»، یکی از نخستین شاهکارهای ادبیات تعلیمی به شمار می آید که با مضامین اخلاقی، دینی، حکمی و تربیتی در کنار جنبه حماسی و غنایی، فضایل انسانی را آموزش می دهد. یکی از این آموزه ها «دوستی» و آشتی جویی است که جنبه های مختلف فردی و اجتماعی آن در «شاهنامه» مورد توجه قرار گرفته است و جایگاه مهر و محبت، بهترین دوست، راه های دوست یابی، شرایط دوستی، راه های استحکام دوستی و حتی نتیجه دوستی از دیدگاه فردوسی در آینه «شاهنامه» ارائه شده است و دوراندیشی ها و اندرزهای ابتکاری و راهگشایی دارد که از تعالیم انسانی و جهانی برای همه دوران ها به شمار می آید.
    کلیدواژگان: ادبیات تعلیمی، اخلاق، مهر، صلح، فضایل اخلاقی
|
  • A.Khatami, G.R.Rafiee Pages 1-24
    This article aims to describe educational attributes of Qabus Name and its importance in practical wisdom and then a comparison is made between this work and Jean-Jacques Rousseau's vtes and thoughts in Emile. The importance and necessity of the subject is due to the fact that Rousseau;s educational votes in Emile are the source of educational and psychological sciences. Therefore, Qabus Name which is a rich source of educational and moral subjects can be used in the issues of educational and psychological knowledge as well. This comparison shows similar and different points of view and at the same time represents that the Onsor Al Maali's work is expressed in form of advices and Rousseau's book puts forward educational instructions in form of prescription and mandate. Thus Qabus Name is more comprehensive and practical.
    Keywords: Onsor Al Maali, Qabus Name, Practical wisdom, Jean, jacques Rousseau, Emile, educational sciences
  • M. Barati, A. M. Mahmoodi Pages 25-56
    Among various genres of epic, lyrical and dramatic literature, there is didactic literature which is very important and dates back to ancient times. Didactc literature is a bright sky that shines in the literary generes.Persian poets have tried to give advice and wisdom in their poems after the fourth century AH. Kasaee Marvzi and NaserKhosrow are among these poets. Ferdousi has also shown abundant attention to wisdom and sermons and after him AsadiTusi has brought religious, ethical, social teachings as well as contrivance, and civilization policy in Garshasbnameh, an epic text. In Garshasbnameh the number of wisdom and advice poems (didactic literature) is more outstanding than other ones such as epics, myth, and the combat of champions like Garshasb and Nariman, or the wonders of the land and sea. The present study attempts to show the didactic aspect of Garshasbnameh, as well as epic and myth aspects which are important and should be discussed. AsadiTusi has expressed some pieces of advices which they were under the influence of religious and advisory education of Islam.he has also elaborated on cultural heritage of ancient Iran which is promonent in his advices.
    Keywords: AsadiTusi, GarshasbNameh, Epic, morality, wisdom, advice
  • S.A.Parsa Pages 57-80
    Although researches about Saadi in recent years have been increased, there are still potential for researching in this field. The study of common contents and semantic approximations especially in the field of moral teachings in Golestan and Boostan are among items that have been neglected. Recognizing the didactic thoughts of Saadi, expressing one thought in different ways and appreciation of Boostan and Golestan are among objectives of the present research. The method of research is descriptive and the gathering data have done with the help of content analysis through library research and browsing documents have been analyzed. The result showed unlike the views of many researches, both books of Golestan and Boostan follow similar trend of thoughts which at the first glance is unseen from readers because Saadi has used different vocabularies and put them in artistic way in different part of two books.
    Keywords: Saadi, Moral teachings, Golestan, Boostan, Didactic literary
  • M.Zolfaghari, Z.Y.Panbezari Pages 81-102
    The seventh century is a period in which the terror of Mongol has destryed everything. Mollana in Balkh, Amir khosro Dehlavi in India and Saadi in Shiraz came into arena of literature. Their language is Persian and their aspiration is the holy speech of Koran. Undoubtedly, Saadi is one of the basic pillars of the Persian literature which the manifestation of his prose and verses is the ornament of today's present culture. Saadi's Golestan and Boostan are full of moral advices, style of living, and practical wisdom. The lyrics of the poet also contain philosophical, praise and lovely verses that interwoven with moral subjects. The art of Saadi writings along with these moral contents and mystical thoughts and delicate points of wisdom increase the value of his works. The necessity of recognition of moral world view of Saadi from one hand and the explanation of quality and quantity of approaches in Golestan and Boostan on the other hand, which in the previous researches have paid less attention, are among objective of the present research. This research attempts to analyze the position of morality and education in Saadi poetry, ideal society,and Saadi's world view from moral point of view. This analysis is along with introduction about morals and its psychological approaches, moral philosophy and sciences related to it.
    Keywords: criticism, didactic thoughts, morals, Saadi's works
  • M.R.Sarfee, M.Esfandiaree Pages 103-126
    Attar, the famous and competent Persian poet, has taught the complex mystical and moral contents through fluent and easy language in his Mathnavi.His language is full of mysticism, wisdom, good artistic taste and deep philosophical religion. The study of long poems of Attar from perspective of different literary genres show that these poems contain all different genres and different poetical contents; however, all these genres and contents haven’t similar function. A considerable part of his long poems allocates to didactic poetry, in fact the dominant content in his works is education according to formalist theory. Therefore, the present article attempts to study didactic poetry and determines its position in Attar's Mathnavi.
    Keywords: literary genres, Attar, didactic poetry, moral poetry, mystical poetry
  • A.Modareszade, B.S.Safavi Pages 127-148
    Saadi, the lord of the Persian lyrics, has expressed the deepest feeling of human with the axis of love and friendship in such away that no other poets can compete with him. These lyrics due to Saadi's trend to moral deeds, humanity, good behaviors which in Golestan, Boostan, and Sermons have received much attention, contain moral approaches. The present article shows some traces of moral trends in Saadi's lyrics and put emphasis on the point that moral in Saadi's works is based on love and friendship and love itself is based on moral and humanity. Therefore, Saadi has succeeded in receiving the attention of people with the help of lovely contents around moral teaching.
    Keywords: Saadi, lovely lyrics, morals, didactic literature
  • S.M.Ebnerasool, N.Raiesee Pages 149-180
    The aim of authors of this paper is to introduce some of the common conents of the Persian and Arabic literature under the shadow of didactic literature. The basis of the work is an Arabic collection named “Majmooat ol maani”. The author of this collection is Unknown but Abdossalam Mohammad Haroon has rectified it. The 6th part of this book contains many distiches about the iiratinality, foolishness and longing of man.In this paper, after translating each distich, the authors have brought anecdotes, distiches and verses from Persian and Arabic literature to show the similarity of thoughts, words, contents and sometimes the paradox of contents have been invetigated.
    Keywords: common contents, Persian, Arabic literature, irrationality, foolishness, longing
  • A.A. Afrasiabpour Pages 181-204
    “Shahname” is one of the early masterpieces of didactic literature which focuses on teaching humane qualities through moral, religious and wisdom themes.One of these teachings is friendship and peace-lovingness which has been dealt with in Shahname in both personal and social levels. The status of kindness, best friend, ways of making new friends, friendship conditions, how to strengthen friendship relation and even the friendship outcomes have been posed by Ferdosi in Shahname. He tells us about innovative recommendations and solutions which are humane and universal teachings and belongs to all eras and times.
    Keywords: Didactic Literature, Morality, Kindness, Peace, Moral Qualities