فهرست مطالب

معارف - سال بیست و چهارم شماره 1 (پیاپی 71، فروردین - آبان 1389)
  • سال بیست و چهارم شماره 1 (پیاپی 71، فروردین - آبان 1389)
  • 148 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1389/09/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • یادداشت سردبیر
    احمد خاتمی صفحه 3
  • ابراهیم ادهم و همتایان او در عرفان جهان
    یلدا آزرمی صفحه 5
    عرفان، جان مایه ادیان است. در هر دین و آئینی روندگانی در جستجوی کورسوی معرفت ره به سراپرده اشراق برده و عارف به معارف گشته اند. در میان بزرگان روحی جهان، مشابهت های احوالی، زندگی نامه ای و تاریخی شگرفی به چشم می خورد که گاه منجر به ورود به مبحث تاثیر و تاثر می گردد. ابراهیم ادهم در تصوف، از زمره پیرانی است که مشابهان فراوانی در میان عارفان جهان دارد و بیشترین سهم را از آن میان بودا و قدیس هوبرت دارا هستند. ما در این پژوهش برآنیم به بررسی و تحلیل مشابهت ها در احوال ابراهیم، بودا و سنت هوبرت بپردازیم.
    کلیدواژگان: ابراهیم ادهم، بودا، سنت هوبرت، عرفان، توبه
  • بازتاب گفتار و کردار مشایخ صوفیه در مثنوی و آثار منثور مولانا
    قدرت الله طاهری، مرجان نوروزی صفحه 19
    متون عرفانی از ارکان ادبیات فارسی است که بخش عمده ای از ادبیات فارسی را به خود اختصاص داده است. مولانا یکی از درخشان ترین چهره های ادب عرفانی است و در مسیر رسیدن به این مرتبه، وامدار افکار وگفتار مندرج در آثار عرفانی پیش از خود است. آثار مولانا نیز از متونی است که بر گفتمان های عرفانی بنا شده است؛ حجم زیاد تلمیحات و اشارات داستانی، آیات و احادیث، سخنان مشایخ صوفیه، مضامین و درون مایه و حتی تصاویر شعری گرفته شده از ادب فارسی و عربی و...همه حاکی از تعاملات چشمگیر بینامتنی در آثار مولاناست. در این پژوهش اقوال و کرداری که در مثنوی و آثار منثور مولانا بازتاب داشته اند در سه حوزه انسان شناسی، معرفت شناسی و خداشناسی دسته بندی و تحلیل شده و به ریشه های تاثیر پذیری و شیوه های بهره گیری مولانا ازکلام مشایخ اشاره گردیده است.
    کلیدواژگان: ادبیات عرفانی، بینامتنیت، گفت و گوی انتقادی، اثرپذیری، مشایخ صوفیه، مولانا
  • تاثیر فرهنگ و تمدن اسلامی در اروپا
    عبدالواحد ذنون طه ترجمه: دکتر حجت رسولی صفحه 39
    تمدن ها در طول تاریخ پرفراز و نشیب بشری، همواره با یکدیگر در ارتباط بوده اند و از این رهگذر، تحولات و پیشرفت های فرهنگی و اجتماعی رقم خورده است. تمدن اروپایی نیز به رغم پیشرفت های چشمگیر در دو سه قرن اخیر، از این قاعده مستثنا نبوده و تحت تاثیر فرهنگ مناطق همجوار خود بوده است. در این میان، تمدن اسلامی تاثیرات شگفت آوری در تمدن عصر جدید اروپایی داشته است؛ به گونه ای که برخی از صاحبنظران معتقدند عناصر اصلی تمدن اسلامی به اروپای غربی منتقل شده است. در فرآیند این انتقال، اندلس با فراهم ساختن زمینه برقراری روابط پایدار میان نژادهای مختلف مسلمان و غیرمسلمان، نقش کلیدی داشته است. در این مقاله کوشش شده است فرآیند انتقال تمدن اسلامی به اروپای غربی با مراجعه به منابع متنوع لاتین و عربی نشان داده شود. از جمله این عوامل می توان به اعزام دانشجویان اروپایی به اندلس، مسافرت عده ای از جویندگان علم به صورت فردی و جمعی به این منطقه، بهره گیری اروپاییان از جمعی از دانشمندان مسلمان برای تاسیس دانشگاه ها و مدارس به سبک مسلمانان، جنبش ترجمه و نقش آن در انتقال علوم و فرهنگ اسلامی به اسپانیای مسیحی اشاره کرد. بنابراین، به نظر می رسد اثرگذاری تمدن اسلامی از طریق اندلس در کل اروپا تاثیری شگرف و عمیق و درخور توجه بوده است.
    کلیدواژگان: تمدن اسلامی، تمدن اروپایی، انتقال فرهنگی، اندلس
  • خاستگاه اجماع شاعران در برابر شاهنامه
    مجتبی دماوندی صفحه 65
    برخی نگارندگان تاریخ علم بر این باورند که اجماع دانشمندان در یک موضوع یا نظریه دلیل صحت و درستی آن تواند بود. در مقابل، عده ای معتقدند خاستگاه اجماع نیز باید در نظر گرفته شود. اگر خاستگاه اجماع، اقتصاد (مسائل مادی) یا قدرت سیاسی و یا دلایلی مشابه باشد، اجماع دلیل درستی نظریه نمی تواند باشد. این مبحث درباره شاهنامه در خور نقد و بررسی است؛ زیرا شاعران معاصر فردوسی، حتی مدت ها پس از وی، شاهنامه را اثری شایا و بایا ندانستند و به اجماع آن را نکوهیدند. این جستار بر مبنای آرای فوق، نظر شاعران معاصر فردوسی؛ به ویژه عنصری و فرخی را درباره شاهنامه بر مبنای دیوان آنان می کاود و در پی تبیین آن است که اجماع شاعران در برابر شاهنامه خاستگاه اقتصادی یا مبنایی سیاسی داشته و از مبانی نظری استواری بهرمند نبوده است.
    کلیدواژگان: نقد نظریه اجماع، شعر فارسی، شاهنامه فردوسی، دیوان عنصری، دیوان فرخی
  • دو معیار نویافته در تصحیح دیوان خاقانی
    سعید مهدوی فر صفحه 79
    دیوان خاقانی شروانی به عنوان یکی از بیش بهاترین میراث ادب پارسی، شایسته تصحیحی علمی و پیراسته است. به رغم چاپ های متعدد و وجود سه تصحیح مشهور از این دیوان، همچنان اغلاط به نسبت زیادی در این چاپ ها دیده می شود. در این مقاله به معرفی دو معیار علمی؛ یعنی توجه به جنبه های بدیعی و تقارن های معنوی و زیباشناختی خواهیم پرداخت و بر اساس این دو معیار به تصحیح انتقادی موارد نمونه واری از ضبط های فاسد چاپ سید ضیا الدین سجادی و میرجلال الدین کزازی می پردازیم.
    کلیدواژگان: خاقانی، دیوان، قصاید، تصحیح علمی و انتقادی، اصالت بدیعی، اصالت قرینگی
  • رویکرد انگاره های وحیانی به تحصیل علوم
    زهرا مصطفوی فرد، حامد مصطفوی فرد صفحه 105
    در حال حاضر مساله تولید علم در کشور ما با موضوع امنیت ملی پیوند تنگاتنگی دارد. کشور برای رفع چالش ها و جبران عقب ماندگی ها چاره ای جز تولید علم ندارد و الا در دل جهانی سازی هضم شده، در مقابل تهدیدات، منفعل و آسیب پذیر می ماند. در عرصه تولید علم، همه دانش ها از اهمیت برخوردارند ولی علوم انسانی نقش پایه و زیرساخت را دارد و نباید این نقش مورد غفلت واقع گردد. در حال حاضر وضع پژوهش و آموزش علوم انسانی در ایران چندان مناسب نیست. این در حالی است که در کشورهای توسعه یافته، علوم انسانی همواره از شان و منزلت بالاتری دارد و ثمره آن نیز تولید گسترده دانش در همه حوزه هاست. اما در حوزه دین پژوهی، ضرورت تولید علم پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، بیش از پیش احساس می شود. چرا که انقلاب اسلامی مدعی تاسیس نظامی بر اساس ارزش های معنوی و احکام اسلامی است و این ادعای بزرگی است که باید از مرحله سخن عبور کرده، به مرحله اثبات و تحقق برسد. در این مختصر بر آنیم رویکرد انگاره های دینی را در مساله تولید علم مورد بررسی قرار بدهیم.
    کلیدواژگان: انگاره های وحیانی، علم، علوم انسانی، تولید دانش
  • نگاهی به نقش و جایگاه تاریخی حرانیان در فرهنگ اسلامی
    عادل شیرالی، نرگس شامحمدی صفحه 133
    حرانیان نام گروهی است که در شهر حران از دوران طولانی سکونت داشتند. حرانیان مردمی یونانی تبار بودند و آیین مبتنی بر احترام به اجرام آسمانی داشتند و زبان این قوم سریانی بوده است. حران از دیر باز از لحاظ سیاسی و مذهبی دارای اهمیت بوده است، با ظهور اسلام و تصرف این شهر توسط مسلمانان تا اوائل قرن سوم هجری آنان همچنان بر دین خود باقی بودند. تا این که در زمان مامون عباسی مجبور شدند از آیین خود در ظاهر دست بردارند و برای حفظ بقاء در جامعه اسلامی، خود را به نام صابئین معرفی کنند. مقاله ذیل به صورت اختصار اشاره ای به تاریخچه، عقاید و مناسک آنان را دنبال می کنند.
    کلیدواژگان: فرق اسلامی، تاریخ، حران، حرانیان، صابئین
|
  • Ibrahim Adham and His Counterparts in World Mysticism
    Yalda Azarmi Page 5
    Mysticism is the essence of all religions. Each and every religion has witnessed wayfarers who, in their pursuit of knowledge, have reached the illumination harem and acquired a profound knowledge. The fact that considerable similarities can be traced in the conditions and lives of great spiritual men of the world sometimes leads into discussions of mutual impact. Ibrahim Adham is one the sages who have numerous counterparts in the circle of world mystics, among whom Buddha and Saint Hubert share the most similarities with Ibrahim Adham. Thus, the author of this paper seeks to investigate and analyze the similarities shared by Ibrahim Adham, Buddha, and Saint Hubert.
    Keywords: Ibrahim Adham, Buddha, Saint Hubert, Mysticism, Repentance
  • The Reflection of Mystic Sage's Words and Practice in Rumi's Masnavi and Prose Works
    Qodratollah Taheri, Marjan Norouzi Page 19
    As the pillars of the Persian literature, mystical works constitute a large part of Persian works. Rumi is one of the most prominent figures of mystical literature who owes his high rank to the words and views of past mystical works. Rumi's works are based on mystical discourse; the abundance of allusions and references; Quran verses and hadiths; Mystic sage's words; poetical themes, motifs, and images borrowed from Persian and Arabic literatures indicates that there are remarkable intertextual interactions in his works. This paper divides the mystic sage's words and practice referred to in Rumi's works into anthropological, epistemological, and theological categories in order to shed some light on his exploitation of them.
    Keywords: Mystical literature, Intertextuality, Critical Dialogue, Mystic sages, Rumi
  • The Impact of Al-Andalusian Islamic Culture and Civilization on Europe
    Abd Al Wahid Dhannun Taha, Translated By Hojjat Rasouli Page 39
    Throughout mankind's vacillating history, all civilizations have enjoyed regular interactions which have contributed to the development of cultural and social improvements. Despite its spectacular advances in the last couple of centuries, European civilization has been no exception and fallen under the influence of its neighboring cultures. Meanwhile, Islamic influence has had such tremendous impacts on modern European civilization that some authorities believe that its major elements have been transferred to Western Europe. During this process, al-Andulus has facilitated stable relations between Muslims and non-Muslims of different races. This article is an attempt to trace the transfer of Islamic civilization to Western Europe by reference to a myriad of English and Arabic sources. Among the factors playing a crucial role in this process are the dispatch of European students to al-Andulus, individual or collective trips of knowledge-seekers to this region, employment of Muslim scientists to establish Islamic-style schools and universities in Europe, translation movement and its role in transferring Islamic sciences and culture to Christian Spain. Therefore, it seems that the impact of al-Andulusian Islamic civilization on Europe has been tremendous, profound, and considerable.
    Keywords: Islamic civilization, European civilization, Cultural transfer, Al, Andulus
  • Reasons of Poet's Consensus against the Shahnameh
    Mojtaba Damavandi Page 65
    Some historians of science believe that the scientist's consensus on an issue or theory lends it validity. On the other hand, there are some who hold the view that one should also consider the reasons behind the consensus. If they be financial, political, and the like, the consensus is no proof for validity. This view can be applied to the Shahnameh as Ferdowsi's contemporary poets, even long after his death, not only refused to recognize the epic as valuable and noteworthy but also reprehended it. This article is an attempt to establish that the consensus among Ferdowsi's contemporaries, in particular Onsori and Farrokhi, against the Shahnameh was based on financial and political considerations and are, therefore, not based on sound theoretical foundations.
    Keywords: Criticism of consensus theory, Persian poetry, the Shahnameh, Divan of Onsori, Divan of Farrokhi
  • Two Key Criteria for Correcting the Divan of Khaqani
    Said Mahdavifar Page 79
    As one of the invaluable heritages of Persian literature, the Divan of Khaqani Shirvani deserves an academic correction. Unfortunately, the publication industry has so far provided the readers with numerous versions and three famous corrections of the Divan which are still plagued by numerous errors. This article seeks to introduce (a) attention to rhetorical aspects and (b) attention to semantic and aesthetic symmetries as two criteria applied in academic correction. The author, then, adopts these criteria in his critical correction of the Divan in order to identify the shortcomings of two corrections done respectively by Sayyed Zia al-Din Sajjadi and Mir Jalal al-Din Kazzazi.
    Keywords: Khaqani, the Divan of Khaqani, Quatrain, Critical, academic correction, Rhetorical authenticity, Symmetrical authenticity
  • Divine Idea's Approach to Knowledge Acquisition
    Zahra Mostafavifard, Hamed Mostafavifard Page 105
    At present, knowledge-production maintains a close relation with Iranian national security. The country has no way but to produce knowledge in her battle against different challenges and backwardness. Otherwise, it will be devoured by the globalization trend and remain passive and vulnerable to all threats. In the knowledge-production arena, all sciences enjoy importance, but humanities deserve much more attention as the foundation of other sciences. While research and training are in poor condition in Iran, developed countries are attaching greater significance to them and reaping the benefits of knowledge-production in all areas. The necessity of knowledge-production is being increasingly recognized in religious studies thanks to the 1979 Islamic Revolution of Iran as the revolution claims to have established a regime based on spiritual values and Islamic rules. This is a large claim which must be put into practice. The authors of this article seek to study the approach of the divine ideas to knowledge-production.
    Keywords: Divine ideas, Science, Humanities, Knowledge, production
  • A Look at Harranian's Role and Historical Status in Islamic Culture
    Adel Shirali, Narges Shamohammadi Page 133
    The Harranians were a group of people who inhabited the city of Harran in ancient times. They were Syriac-speakers of Greek origin who practiced the cult of astrolatry (worship of heavenly bodies). The city has long been of political and religious importance. With the rise of Islam and Islamic conquest of Harran in early third century A.H., the Harranians refused to abandon their religion. However, they were forced to convert to Islam during Al-Mamun's reign and called themselves Sabians in order to survive in the Islamic community. This article sheds some light on Sabian's history, beliefs, and rites.
    Keywords: Islamic factions, History, Harran, Harranians, Sabians