فهرست مطالب

اخلاق - شماره 22 (زمستان 1389)
  • شماره 22 (زمستان 1389)
  • تاریخ انتشار: 1391/07/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • صفحه 3
  • حسین علی مصدقیان صفحه 5
    عصبیت گرایی یکی از مفاهیم اخلاقی است که علمای علم اخلاق از دیرباز فصلی را به آن اختصاص داده و کتب روایی نیز فراوان به آن پرداخته اند. این واژه، در قرن هفتم توجه ابن خلدون (732-808 ق)، فیلسوف و جامعه شناس مسلمان را به خود جلب کرد؛ به گونه ای که نیروی محرکه ی «عصبیت» مهم ترین دستاورد این اندیشمند بزرگ در زمینه ی اجتماعی شناخته شد. او «عصبیت» را در کانون جامعه شناسی سیاسی خود قرار داده و با قرار دادن این مفهوم در بطن شناخت شناسی، نقطه ی جالبی در همبستگی اجتماعی به ثبت رساند.
    در این نوشتار با نگاهی به نظریات این اندیشمند بزرگ، تلاش شده است مصادیق مذموم و ممدوح آن از دیدگاه آیات و روایات بررسی شود.
    کلیدواژگان: عصبیت، قوم گرایی، قوم مداری، ارزش های گروه، افعال حرام، حقیقت و حقانیت
  • بهزاد خورانی، دکتر غلامحسین شریفی صفحه 25
    مقاله ی حاضر به بررسی جایگاه هنجارهای مهم اخلاقی در شعر صائب تبریزی می پردازد. در ادبیات نظری تحقیق، ضمن بررسی وضعیت سیاسی و اجتماعی عصر صفویه و دوره ی زندگی صائب، بعضی از مکاتب اخلاقی کلاسیک که اندیشه-های این شاعر بزرگ را تحت تاثیر قرار داده، معرفی شده است. نتایج تحقیق بیانگر این است که صائب، ضمن بیان اندیشه های اخلاقی مختلف، نه تنها مشرب عرفانی خود را به مخاطب یادآوری می کند، بلکه نشان می دهد اندیشه های اخلاقی او در بعضی موارد متاثر از دو مکتب اخلاقی رواقی و کلبی بوده است.
    کلیدواژگان: اخلاق، علم اخلاق، صائب، هنجار، رواقی، کلبی
  • ناصر آقابابایی صفحه 51
    قدردانی به عنوان فضیلتی الهی، اخلاقی و انسانی در تاریخ اندیشه ی بشر جایگاه ویژه ای دارد. در علم اخلاق به عنوان یک فضیلت از آن بحث شده است، تقریبا همه ی ادیان، به ویژه اسلام، بدان ارج نهاده اند و چندی است که مورد توجه روان شناسان قرار گرفته است. در روان شناسی، قدردانی، به عنوان هیجانی مقدس و اخلاقی مطرح شده و پژوهش های متعدد، آثار مثبت فراوان آن را به اثبات رسانده است.
    در نوشته ی حاضر، نخست، مفهوم قدردانی از دیدگاه اسلام، علم اخلاق، و روان شناسی مرور شده، سپس در پژوهشی تجربی، رابطه ی قدردانی نسبت به خدا با رضایت از زندگی بررسی شده است. این پژوهش نشان داد قدردانی نسبت به خدا با رضایت از زندگی همبستگی مثبت دارد و می تواند مقدار قابل توجهی از تغییرات آن را پیش بینی کند. بر پایه ی یافته ی پژوهش حاضر، افزایش و تقویت احساسات مثبت دینی مانند قدردانی نسبت به خدا، راهی برای افزایش به زیستی تلقی شده است.
    کلیدواژگان: قدردانی، شکر، فضیلت اخلاقی، علم اخلاق، روان شناسی مثبت
  • دکتر علی اکبر افراسیاب پور صفحه 71
    در کتاب مصباح الهدایه که از متون عرفانی قرن هفتم هجری قمری و به قلم عزالدین محمود کاشانی نگاشته شده، یک بخش به اخلاق اختصاص یافته و در آن بیان گردیده که عرفان و اخلاق با هم معادل هستند و همه ی خیرات دنیا و آخرت در اخلاق نهفته است. سرچشمه های اخلاق حسنه را پنج عامل می-داند: طهارت طینت، حسن عادت، عقل، ایمان و توحید، که تحلیلی جدید از اخلاق به شمار می آید. وی، مکارم اخلاقی را که مورد تایید عرفان نیز هست از روایات رسول خدا و گفتار بزرگان عرفان نقل می نماید تا نشان دهد که هدف اصلی دین، اخلاق و تخلق به اخلاق الهی است. ایشان، مهم ترین مکارم را که مورد رضای الهی و باعث سعادتمندی انسان است، راستی، ایثار، قناعت، تواضع، مدارا، عفو و احسان، خوش رویی، شادابی و مهر و بالاخره محبت معرفی می نماید. این اصول انسان ساز در جوامع امروز نیز می‎توانند مشکلات فردی و اجتماعی را در جهان از بین ببرند.
    مقاله ی پیش رو، ضمن اشاره به پیشینه ی بحث اخلاق در آثار عرفانی متقدم، گزارشی از بخش اخلاق در کتاب مصباح الهدایه را پیش روی خوانندگان ارجمند قرار می دهد.
    کلیدواژگان: طهارت طینت، مکارم اخلاق، حسن عادت، عقل، ایمان، توحید، راستی، ایثار
  • مهدی میرابیان تبار صفحه 93
    ایمانوئل کانت، فیلسوف تاثیرگذار دوران جدید، به عنوان نقطه عطفی در تاریخ اندیشه ی مغرب زمین به شمار می آید. اندیشه های انتقادی وی، نشان دهنده ی کوشش های جدی و دقیق یکی از بزرگ ترین اندیشمندان این دوران است. در سال های اخیر شاهد اقبال و توجه روز افزون از سوی اندیشمندان و حوزه های فکری گوناگون به آثار و دستاوردهای کانت هستیم که این خود نشان از اهمیت این فیلسوف دارد.
    کانت در هر دو حوزه ی معرفت شناسی و اخلاق، صاحب آثار است و بدین ترتیب توانسته است نظامی منسجم را از خود به یادگار گذارد، به طوری که فهم اندیشه های کانت در حوزه ی اخلاق و دین، ربط مستقیمی به درک ما از نظریات او در حوزه ی علم و شناخت دارد و این دو را باید در کنار هم فهمید.
    کانت همان گونه که ایده هایش در اخلاق نشان از آن دارد، فیلسوفی وظیفه گرا است. یعنی به طور خلاصه می توان گفت که از نظر او عملی اخلاقی است که صرفا از روی تکلیف و وظیفه انجام پذیرفته باشد. بنابراین، او اعمالی را که از روی میل یا سود و منفعت انجام شده باشند، اخلاقی نمی داند.
    ما در این مقاله سعی داریم سیر تطور اندیشه ی کانت را که منجر به ایده ی فوق الذکر گردیده دنبال نماییم و ببینیم آیا او واقعا ملتزم به رویکرد وظیفه گرایانه هست یا نه، و نیز تا حد امکان ارتباط میان اندیشه های معطوف به شناخت شناسی و اندیشه های مربوط به اخلاق را از نظرگاه وی نشان دهیم.
    کلیدواژگان: کانت، اخلاق، وظیفه گرایی، تکلیف، اراده ی خیر، امرمطلق، امر مشروط، غایت فی نفسه
  • زهرا یاریان کوپایی صفحه 127
    هدف مقاله ی حاضر این است که تاثیر گزاره های اخلاقی نهج البلاغه را بر متون ادب فارسی در چهار اثر مربوط به قرن سوم تا هفتم قمری، یعنی قابوسنامه، کیمیای سعادت، کلیله و دمنه و گلستان سعدی، ارزیابی کند. از آن جا که ادیبان و سخنوران از همان ادوار نخستین ادب فارسی به قرآن و حدیث توجه فراوانی داشته و آثار خود را به این دو منبع معرفت الهی آراسته اند و جهت حرمت بخشی به آثار خود و جاویدان ساختن آن به دامن قرآن و حدیث آویخته اند، لذا ابتدا به شروع و روند این تاثیرگذاری اشاره شده و سپس نمونه هایی در چهار اثر نامبرده ارایه شده است.
    بیشتر سخنوران در کنار قرآن به کلام حضرت علی نیز توجه داشته و آثار خود را با زیور لفظی و معنوی سخن او مزین ساخته اند. افزون براین، این تاثیرپذیری فراتر از تاثیر مفهومی است، و گاه در شکل ترجمه، مضمون برداری، اقتباس و نظیر آن نیز مشهود است.
    کلیدواژگان: نهج البلاغه، ادبیات تطبیقی، اخلاق، ادب فارسی، قابوسنامه، کیمیای سعادت، کلیله و دمنه، گلستان سعدی
|
  • Husein Ali Musadeqian Page 5
    Zealotry is one of the ethical concepts to which the scholars in ethics have always devoted a massive discussion. In books of Islamic traditions it has also been greatly discussed. This term at first was used by the seventh century Muslim Philosopher and Sociologist Ibn Khaldūn (732-808). It is believed that his theory about Zealotry as a stimulating power is his most important accomplishment. He placed the theory of "zealotry" as a basis in the center of his view regarding political sociology and epistemology and created an interesting point for social solidarityIbn Khaldun attributes the formation of a political society, the concentration of authority, establishment and survival of government, the foundation of civilization and advent of the religions to "Zealotry".In this essay, the views of this great scholar have been reconsidered and the positive and negative points involved in his views have been identified using quranic verses and Islamic traditions.
    Keywords: Zealotry, ethnology, group, related values, Unlawful acts, truth, legitimacy
  • Behzadkhurani, Dr. Ghulamhuseinsharifi Page 25
    The present article deals with the ethical norms derived from the poems of Sā'ebTabrizi. While discussing the political and social situations of Safavid's era during whichSā'ebwas living, some of the ethical schools which had great impact on the thought of this honorable poet will be introduced. Based on the researches demonstrated in the essay, we will conclude, although Sā'eb mentioned different ethical views, he tried to maintain his own ethical system and conveyed that to his audience. He also expressed ideas which indicates he has been somehow influenced by the two ancient ethical schools namely Stoicism and Cynics.
    Keywords: morality, ethics, S eb, norms, Stoicism, Cynics
  • Naseraqababaie Page 51
    Appreciation as a divine attributeand an ethical, human virtue has always had special function in the history of human beings. In Ethics, appreciation is referred to as a virtue while it has been revered by almost all religions especially by Islam. Recently even psychologists have become interested in it. In psychology, appreciation is regarded as a sacred and moral excitement which has a lot of positive consequences. These consequences have been proved by scientific experiments. In this article, first the definition of appreciation in the view of Islam, ethics and psychology is reviewed, then in an experimental research the relationship between appreciation towards God and being satisfied with life is discussed. According to this study, appreciation towards God will always lead to positive consequences one of which is life satisfaction. Also, other positive changes can be predicted. Increasing positive religious sensation such as appreciation towards God would result in better living in general.
    Keywords: Appreciation, gratitude, ethical virtue, ethics, positive psychology
  • Dr. Ali Akbar Afrasiyabpour Page 71
    Misbāh al-Hidaya which is one of the mystical text of the seventh century and written by 'Izo al-Din Mahmud Kāshani, includes a section regarding moral behaviors. It is stated in this section that the mysticism and morality are equal and consequently all the virtues of this world and hereafter lie in morality. According to a recent ethical analysis, the morality stems from five agents: purification of nature, good habit, wisdom, faith and monotheism. The author of the book extracts moral behaviors, confirmed by mysticism, from prophetic sayings and scholar's opinions and concludes that the ultimate goal of religion is to preach moral behaviors. He lists the most important moral qualities which are also recommended by God as: truth, altruism, being content, humiliation, patience, forgiveness, beneficence, cheerfulness, delight, and affection. He points out that these ethical principles can solve the individual and social problems in today's world.The present essay would point to the ethical discussions presented in some early mystical works and then provides the readers with a report on the morality section of the book Misbāh al-Hidaya.
    Keywords: purification of the nature, moral behaviors, good habits, intellect, faith, monotheism, truth, altruism
  • Mahdi Mirabian Tabar Page 93
    Immanuel Kant, the influential philosopher of modern time, has been regarded as a turning point in the history of western thought. His critical views indicate his great and precise attempts and make him one of the best thinkers of the modern era. In recent years, there has been increasing attention from thinkers and experts in various fields towards Kant's views which shows the significance of this philosopher.Kant has influential works in both epistemology and ethics and as a result his works are regarded as one of the most coherent and systematic works among scientists. Thus, to appreciate his views in ethics and religion, one should master his other ideas in the field of epistemology and philosophy of science as well.As it is inferred from his views in ethics, Kant supports deontological theory in ethics. In short, he believes that only acts that are done to fulfill a duty and task are counted as moral and the ones done because of the doer's interest or willingness cannot be valuable or ethical. In this essay I will try to explore the development of Kant's views and the way he ended up to this theory in ethics. Also, I will try to clarify the question that whether or not he was really in favor of deontology. At the end the relationship between his ideas regarding epistemology and ethics will be briefly discussed.
    Keywords: Kant, deontology, duty, good will, categorical imperative, conditional imperative, independent objective
  • Zahra Yariaynkupaie Page 127
    The purpose of the present article is to examine the influence of the ethical propositions suggested in Nahj al-Balāqa over the texts of the Persian literature expressed in four works written between the third and seventh centuries,i.eQabūsnāme, KĪmĪyāyeSa'ādat, KelĪlevaDemne, and Qulastān. Since the literary figures and scholars from the early times of developing Persian literature had special attention to Quran and Traditions and beautified their works with the teachings gained through these two divine sources, we begin with probing the influence of these two sources on the four mentioned works and will demonstrate some instances of this influence.Most authors of literary works besides Quran paid great attention to the speeches and sermons of Imam Ali (a) and used his eloquent wordings and highly valuable concepts in their own works. This influence is, however beyond just the concept and manifests in form of translation, theme adoption and quotation, etc. as well.
    Keywords: Nahj al Bal qa, comparative literature, Persian literature, Qab sn me, K m y yeSa dat, Kel levaDemne, Qulast n