فهرست مطالب

جامعه شناسی تاریخی - سال چهارم شماره 1 (بهار و تابستان 1391)
  • سال چهارم شماره 1 (بهار و تابستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/07/22
  • تعداد عناوین: 7
|
  • کاظم سام دلیری، بهروز شهبازی صفحات 1-23
    در ایران پیش از انقلاب، گروه ها و احزاب متعددی برای سرنگونی رژیم شاهنشاهی پهلوی در تلاش بودند. این گروه ها برای همراه کردن مردم و نخبگان جامعه با خود، می بایست دلایل خود را برای نفی رژیم موجود، وضعیت مطلوب پس از رژیم فعلی و چگونگی رسیدن به جامعه موعود ارائه می دانند. هر یک از گروه ها و احزاب فعال در آن روز ایران، نظرهای خود را درباره چرایی نفی وضعیت موجود و چگونگی رسیدن به وضعیت ایدئال، از مکاتب و نظریات مطرح آن زمان اخذ می کردند. در این میان، بودند احزابی که ایدئولوژی مارکسیستی را مبنای تحلیل وضعیت اجتماعی و سیاسی خود قرار می دادند و با تکیه به آن، به مبارزه با رژیم پهلوی می پرداختند؛ احزابی مانند حزب توده، چریک های فدایی خلق و مجاهدین خلق ایران از این قبیل اند. حزب توده، رژیم پهلوی را رژیمی وابسته به جبهه امپریالیست آمریکا و استبدادی می دانست؛ به همین دلیل خواستار جایگزینی آن با رژیمی ملی بود. هر چند حزب توده انقلاب را راه سرنگونی رژیم پهلوی می دانست، بر آن بود که برای آمادگی ذهنیت توده های مردم برای انقلاب باید کار فرهنگی و سیاسی انجام گیرد. چریک های فدایی خلق نیز برای مخالفت با پهلوی همان استدلال حزب توده را داشتند؛ اما معتقد بودند حکومت جایگزین باید تحت رهبری حزب پیش گام کارگران تشکیل یابد. چریک های فدایی هم عقیده داشتند انقلاب تنها راه رسیدن به وضعیت آرمانی است؛ اما بر خلاف حزب توده آمادگی ذهنیت توده ها را در گرو فعالیت های مسلحانه می دانستند. مجاهدین خلق نیز با دو گروه قبل در دلایل نفی رژیم پهلوی هم عقیده بودند؛ اما بر خلاف آن دو، علاوه بر اعتقاد به وجود شرایط عینی انقلاب، شرایط ذهنی انقلاب را هم مهیا می دانستند. به عقیده سازمان مجاهدین، تنها علت شکست مبارزه ها تا آن زمان، نبود سازمان دهی برای رهبری توده هاست که این خلا را نیز احزاب باید پر کنند. جامعه ایدئال مورد نظر مجاهدین، جامعه بی طبقه توحیدی بود.
    کلیدواژگان: ایدئولوژی، حزب توده، سازمان چریک های فدایی خلق، سازمان مجاهدین خلق، انقلاب
  • ابوتراب طالبی، سیده زهرا زوار موسوی صفحات 25-53
    هدف این مقاله، بررسی درک از زمان در زندگی روزمره کنشگر ایرانی است. تحلیل ما از زمان، بر قرائتی جامعه شناسانه از آن استوار است. بر اساس این، معتقدیم درک از زمان و نوع رویارویی کنشگران با آن در زندگی روزمره، به طور اجتماعی شکل یافته است و در تعاملات اجتماعی الگوهای متفاوتی به خود می گیرد. هدف اصلی این مقاله، ارائه تحلیلی جامعه شناسانه درباره یکی از واقعیت های زندگی روزمره، یعنی درک از زمان یا به عبارتی دقیق تر، درباره آگاهی است که درباره زمان در زندگی روزمره وجود دارد و کنش آن ها را هدایت می کند. در این تحقیق از «نظریه مبنایی» استفاده شده و نمونه های تحقیق از میان زنان و مردان شهری و روستایی انتخاب شده اند.
    یافته های تحقیق نشان دهنده «سیالیت درک از زمان» است و نشان می دهد درک از زمان نیز مانند سایر مقولات شناخت، دارای افق یا پس زمینه است که با آن برای افراد توجیه پذیر می شود. یافته ها موید آن است که برخورداری از زمینه هایی مانند شهرنشینی یا روستا نشینی یا زندگی در جامعه ای با مرحله خاصی از توسعه، نوع خاصی از آگاهی راجع به زمان را نیز برای افرادی که در معرض آن قرار دارند توجیه پذیر و پذیرفتنی می کند. جنسیت نیز تفاوت هایی در شناخت به زمان می آفریند و افراد را به سویی می کشاند که مردان و زنان، هرکدام با ابعاد خاصی از زمان همزیستی بیشتری داشته باشند. همچنین، کنشگران چنین تنوعاتی را با توجه به داشتن شیوه مخصوص از معیشت، چرخه زندگی، نقش های اجتماعی و نابسامانی های اجتماعی، دارای تفاوت هایی می بینند. آن ها تحت این شرایط، راهبردهای خاصی را نیز برای کنترل و اداره زمان برمی گزینند که راهبردهای تدقیقی و تاخیری از مهم ترین آن هاست.
    کلیدواژگان: درک اجتماعی از زمان، موقعیت اجتماعی، کنش های اجتماعی، سیالیت زمان، راهبردهای تاخیری، راهبرد های تدقیقی
  • کمال الدین نیکنامی، مریم دژم خوی صفحات 55-70
    باستان شناسی جنسیت شاخه ای از باستان شناسی اجتماعی است که به تحلیل و بررسی نظام جنسیت جوامع و هویت جنسیتی افراد و گروه های مختلف می پردازد. موضوع این پژوهش، بررسی نابرابری اجتماعی میان زنان و مردان در ایران دوره ساسانی است. اعمال گونه ای تبعیض جنسیتی و برتری مردان که بر ساختار اجتماعی و جنسیتی جامعه ساسانی استوار است، در مواد فرهنگی و منابع مکتوب این دوران نمود یافته است. هدف این مقاله، بررسی شرایط عمومی زنان- در مقایسه با مردان- و تبیین نقش و جایگاه آن ها در اجتماع ساسانی با توجه به تحلیل نظام جنسیت در این دوران است. برای این منظور، از تحلیل تطبیقی (مقایسه جایگاه زنان و مردان به عنوان دو گروه جنسیتی متفاوت) بهره گرفته و در کنار شواهد باستان شناختی، از متون دینی و حقوقی ایران ساسانی به عنوان شواهد مکمل استفاده کرده ایم.
    کلیدواژگان: واژه های کلیدی: نابرابری اجتماعی، پدرتباری، نظام جنسیت، زنان، دوره ساسانی
  • علی یوسفی، ملیحه تابعی صفحات 71-93
    فهم ما از واقعیت تابع روش دانستن ماست و با تغییر روش دانستن، شناخت ما نیز متحول می شود. در شرایط رویا رویی با واقعیت های چندلایه و پیچیده معنوی، برای فهم واقعیت، ناگزیر از اتخاذ روش های پدیدارشناختی هستیم که مدعای اصلی آن ها، کشف معانی نهفته و پی بردن به کنه واقعیت است. در مورد فهم تجربه های دینی و عرفانی که بسیار آمیخته به تقدس اند و به تعبیر عرفای اسلام، «اقبال به خدا و اعراض از غیر» هستند، تقلیل پدیده به واقعیت های اجتماعی یا روان شناختی، مانع فهمیدن می شود و این امر بهره گیری از پدیدارشناسی تجربی برای فهم تجربه های دینی را گریز ناپذیر می کند. در این نوشتار با مرور دستاوردهای پژوهش پدیدارشناسی و معرفی اصول و عناصر این نوع تحقیقات، با ارائه مثالی واقعی، پدیدارشناسی تجربی به عنوان سرمشقی برای فهم تجربه های دینی و عرفانی معرفی می شود.
    کلیدواژگان: پدیدارشناسی تجربی، تجربه دینی، نیتمندی، در پرانتزگذاری، واحدهای معنایی، موضوعات اصلی
  • قربانعلی ابراهیمی، رقیه مسلمی پطرودی صفحات 95-129
    فراغت مجموعه ای از اشتغالاتی است که فرد پس از آزاد شدن از الزامات شغلی، خانوادگی و اجتماعی، به رضایت خود به آن ها می پردازد؛ این فعالیت ها ممکن است برای استراحت، یا تفریح، یا به منظور توسعه یا آموزش غیرانتفاعی، یا مشارکت اجتماعی داوطلبانه انجام شود. از آنجایی که اوقات فراغت مفهوم مدرنی است که در دوران بعد از انقلاب صنعتی به وجود آمد، در این تحقیق سعی بر آن است تا تفاوت بین فراغت سنتی و مدرن بررسی شود. به این ترتیب که با توجه به زندگی مدرن کنونی، افراد از کدام نوع فراغت بیشتر استفاده می کنند؟ فراغت مدرن افراد بیشتر است یا فراغت سنتی آن ها؟ کدام عوامل اجتماعی (درآمد، جنسیت، وضعیت تاهل، میزان تحصیلات، پایگاه اجتماعی- اقتصادی، محل زندگی و سن) بر اوقات فراغت افراد موثرند؟ نمونه 510 نفری این تحقیق به صورت نمونه گیری طبقه ای خوشه ایچند مرحله ای با روش پیمایش و با استفاده از فرمول حجم نمونه کوکران از جامعه آماری 49967 نفری به دست آمد. نتایج پژوهش نشان می دهد میزان پرداختن به فراغت مدرن پایین تر از فراغت سنتی است. تمام عوامل اجتماعی یادشده بر اوقات فراغت موثرند و فقط متغیر درآمد تاثیری بر اوقات فراغت ندارد.
    کلیدواژگان: اوقات فراغت سنتی، اوقات فراغت مدرن، جامعه شناسی اوقات فراغت، شهرستان جویبار
  • امیر نیک پی، رضوان پویا صفحات 131-169
    حولات جامعه در انگاره های فرهنگی و ساختارهای جماعتی- سنتی ازجمله روابط خویشاوندی، گستره فضای عمومی و فضای خانگی و فردیت دگرگونی هایی را پدید آورده؛ تحولاتی که خانواده را دستخوش تغییر کرده و حقوق خانواده، زنان، مردان و کودکان را نیز تحت تاثیر قرار داده است. مقاله پیش رو درپی آن است تا از دریچه لایحه حمایت از خانواده، تحولات خانواده را از دو منظر جامعه شناسی و حقوقی بررسی و ارزیابی کند. در فصل نخست مقاله (بعد جامعه شناسی)، تغییر نقش و جایگاه در خانواده معاصر ایرانی مورد توجه قرار می گیرد و از خلال تحولات اخیر، نقش و جایگاه زن، مرد و فرزند بررسی می شود. در فصل دوم (بعد حقوقی)، امتیازها، ایرادها و کاستی های لایحه با نگاهی به تحولات جامعه شناسی ارزیابی می شود. در نهایت، با توجه به داده های حقوقی و جامعه شناسی، میزان تطابق لایحه حمایت از خانواده با تحولات موجود و امکان پاسخ گویی آن به مسائل و مشکلات کنونی خانواده واکاوی می شود.
    کلیدواژگان: تحول خانواده، جامعه مدرن، جامعه سنتی، حقوق خانواده، حقوق زنان
  • باقر ساروخانی، ژاله توکلی والا، عباس رستم زاده صفحات 171-194
    دغدغه همه دولت ها در کشورهای توسعه یافته و درحال توسعه رهایی از مسائل و مشکلات اجتماعی ناشی از فقر، بی سوادی، بیکاری، تامین نیازهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مردم و برقراری امنیت و عدالت اجتماعی به منظور پایداری جامعه و توسعه یافتگی است. بنابراین، ناگزیر از اتخاذ سیاست های مناسبی برای تخصیص منابع و امکانات موجود جامعه به بخش های مختلف اقتصادی، آموزشی، درمانی، تفریحی و... هستند. بدیهی است برای تحقق این امر، تعیین درجه اولویت و مزیت هریک از بخش های مختلف، گام نخست و لازم به منظور تخصیص بهینه منابع و امکانات است. چنانچه در حوزه مطالعات اجتماعی رده بندی صورت نگیرد، امکان مقایسه و برنامه ریزی برای توسعه یافتگی امکان پذیر نخواهد بود. یکی از شیوه های علمی رده بندی برای تحقق توسعه یافتگی مناطق، تاکسونومی است. ازاین رو، این مقاله بر این موضوع متمرکز شده است تا نحوه اجرای روش تاکسونومی و بهره گیری سودمند از این روش را در رده بندی مناطق و چگونگی تعیین اولویت های هر منطقه توصیف کند. این مطالعه توصیفی است و روش آن، اسنادی با استفاده از منابع ثانویه است.
    کلیدواژگان: تاکسونومی عددی، اصول و روش، شاخص سازی، تحقیقات اجتماعی
|
  • K. Samdaliri, B. Shahbazi Pages 1-23
    Before the Islamic Revolution in Iran، different groups and parties strived to overthrow the Pahlavi regime. To realign the people and elites in the society with them، they had to present their rationale behind thetheircertainaty about rom he objective conditions. Regime، however، rejection of the existing regime and the desirable condition following that as well as to show the way to achieve that promised society. Each active group or party at the time drew on their contemporary schools and theories for offering the reason of the rejection of the existent condition and the way to achieve the ideal one. Among them were some parties، who put their analysis of the socio-political conditions on the basis of Marxist ideology or campaigned against the Pahlavi regime building on this ideology. Such parties included the Tudeh Party، FadaeeKhalgh guerrillas and Mujahedeen-e-Khalgh guerrillas. The Tudeh Party labeled this regime as totalitarian and based on the American imperialism. Consequently، it requested the replacement of this regime with a national one. This party regarded revolution as the best way to overthrow the regime; however، they believed that preparing the population’s mentality for revolution required political and cultural actions. The Fadaee guerrillas used this same argument against the Pahlavi regime but they believed that the alternative government must be established under the leadership of a leading Labor Party. The Fadaee guerrillas too saw revolution as the only way to the ideal condition but، unlike the Tudeh Party، they believed in guerrilla war as a way to prepare the people. The Mujahedeen-e-Khalgh developed the same argument to oppose the Pahlavi regime but، unlike the two other they regarded the mindset as already prepared for revolution apart from their certainty about the objective conditions. According to the Mujahedeen organization، the only reason behind the defeat of the campaign was lack of organization to lead the populations، a vacuum that must be filled by the parties. For Mujahedeen، the ideal society was a classless and monotheist one.
    Keywords: Revolution, Ideology, Mujahedeen, e, Khalgh Organization, FadaeeKhalgh guerrilla, Tudeh Party
  • A. Talebi, Z. Zavvar Moosavi Pages 25-53
    Studying the perception of time in everyday life of Iranian actors is the purpose of this article. Sociological studying makes the basis of our analysis of time. Thus، we believe that the perception of time and the way the actors face it in their everyday life are formed socially and take different patterns in social interactions. The main purpose of this paper is to present a sociological analysis about one of the everyday life realities، “the perception of time” or more precisely “the awareness” that exists around the time in everyday life and conducts their actions. The grounded theory was used for this research and the research samples were chosen from among urban and rural men and women. The research findingd indicated the “fluidity of time perception” and that the perception of time like other knowledge categories has horizon or background by which individuals confirm it. The findings confirm that benefiting of such fields as urban or rural، or living in society with special stage of development makes special kind of awareness about time acceptable for individuals who expose to it. The gender creates different cognition over time and leads men and women to have more coexistence with specific dimentions of time. Also the actors see such variations different with respect to the specific way of living، life cycle social roles and social disorders. Under these conditions، they choose special strategies for controlling and managing the time; delaying and scrutinizing strategies are the most important of them.
    Keywords: Social perception of time, Social condition, Social actions, Time fluidity, Delaying Strategy, Scrutinizing strategy
  • Pages 55-70
    Gender archaeology is a branch of social archaeology، which was born in the 80s. Itfocouses on the investigation of gender identity and role as social issues in different societies. The Sasanian dynasty was one of the empires of ancient Iran، dating back to 224 - 651 A. D. (Frye 274:2001). The research investigates the social inequality between men and women in Sasanidempire، Iran. The exertion of some kinds of gender discrimination and men superiority has appeared in archaeological records and Sasanid texts. The presentation of women in the archaeological evidence such as visual arts are rare،in comparison to men. The research follows a comparative method in data analyzing. Based on the above mentioned evidences، this research examines women’s social status and their role in Sasanid society in comparison to other gender groups such as men and children.
    Keywords: Gender, Social inequality, Patriarchy, Women, Sasanidempire, Iran
  • A. Yousofi, M. Tabei Pages 71-93
    Our understanding of the reality of our knowledge and understanding of changing the way we know to be changed. To understand reality in faced with the complex realities in spiritual terms; we are forced to adopt methods that their main claim to discover hidden meanings and realize it is a fact. Religious and mystical experience in understanding the phenomena are very spiritual and sacred mixed، reduced to social or psychological reality، they can understand and prevent the use of empirical phenomenology to understand religious experience makes it inevitable. This article has attempted to offer gains over the experimental phenomenology and methodological principles of the present one، demonstrate the conceptual complexity of religious experience on the other hand، inevitably use this method to show understanding of religious experience And with providing a real example of the spiritual experience of pilgrimage in Iran empirical phenomenology emerges as an example for understanding the religious and mystical experiences are introduced.
    Keywords: Experimental phenomenology, Religious experience, Intentionality, Epoche, Meaning units, Central themes
  • Gh.A. Ebrahimi, R. Moslemi Pages 95-129
    Leisure includes all activities people do after work، family and social obligations. These activities may be done in order to have a rest or hobby، or in order to expand non-profitable training or voluntary social participation. Since leisure time is a modern concept emerged after industrial revolution، this article attempts to study the difference between modern and traditional leisure: In todays modern time، what kind of leisure do people have? Which kind of leisure (modern or traditional) do people have more of? Which kind of social factors (income، gender، marital status، education rate، socio-economic status، residency and age) influence leisure time? Sample size (510 cases) of this survey was determined through Cochran’s formula out of 49967 statistical populations. The samples were selected through stratified multi-step cluster sampling method. The results showed that modern leisure is lower than traditional leisure. All the mentioned social factors، except income، influence leisure time activities.
    Keywords: Traditional leisure time, Modern leisure time, Sociology of leisure time, JuybarTownship
  • A. Nikpey, R. Pouya Pages 131-169
    The institution of family has faced important evolutions in recent decades. Transition from traditional society to modern one has caused changes in cultural and social imaginaries and structures. Recent evolutions have affected family law as well as therights of women، men and children. This article، focusing on the Bill on Family Protection، tries to study family''s evolution from the sociological and legal points of views. The first section (sociological view) considers the changes as to the role and place of women، men and children in the contemporary Iranian family. In the second section (legal view)، advantages and disadvantages of the Bill are reviewed with respect to the sociological evolutions. Finally، based on legal and sociological findings، we examine the conformity of the Bill on Family Protection with current family evolutions and the possibility of solving family issues and problems
    Keywords: Family's evolution, Modern society, Traditional society, Family Law, Women rights
  • B. Saroukhani, J. Tavakoli Vala, A. Rostamzadeh Pages 171-194
    The most important concerns of every government in order to achieve social justice and development are to get rid of the social problems caused by poverty، illiteracy and unemployment،and to fulfill the economic، social and cultural needs of people to establish security and social justice. Therefore، it is forced to adapt appropriate policies for the allocation of resources and facilities available to different economic، educational، therapeutic and recreational sectors. To implement this issue، determining priority and the advantage of different sectors is the first step to be taken in order to allocate optimum sources and facilities. Obviously،with out social classification، planning for development would not be possible. One way to achieve the development of scientific classification is taxonomy. The main concern of this paper is to show the implementation of taxonomy method and advantages of this method for ranking different sectors، and، moreover، to explain how to determine the priority of each sector. This study is descriptive and the methodology used in ofthe document using secondary sources.
    Keywords: Numerical taxonomy, The Principles, methodology, Index