فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال پانزدهم شماره 1 (بهار 1391)
  • سال پانزدهم شماره 1 (بهار 1391)
  • 194 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/07/25
  • تعداد عناوین: 9
|
  • قدیر فیروزنیا، لیلا دیانی صفحات 1-22
    کمیابی و عدم امکان تولید زمین ایجاب می کند که نحوه بهرهبرداری و مدیریت آن با سامان دهی مطلوب همراه باشد. چندی است که نگرش به مدیریت کاربری زمین و به ویژه واگذاری اراضی مسکونی روستایی از دیدگاه پایداری صورت می گیرد. در ایران نیز از 1358، دولت به تملک اراضی موات و ملی و واگذاری آن در قالب اراضی مسکونی به روستاییان مبادرت ورزیده است. هدف پژوهش حاضر شناسایی قوت ها/ فرصت ها و نیز ضعف ها/ تهدیدهای واگذاری اراضی مسکونی روستایی و ارائه راهبرد برتر آن با استفاده از مدل SWOT است. براساس یافته های تحقیق، که با توصیف و تحلیل 264 پرسشنامه خانوار روستایی و 22 پرسشنامه کارشناسان بنیاد مسکن در شش استان منتخب انجام می پذیرد، با توجه به نقاط قوت و ضعف و نیز موارد فرصت و تهدید، راهبرد رقابتی به منزله راهبرد برتر شناخته می شود.
    کلیدواژگان: واگذاری اراضی، اراضی مسکونی روستایی، توسعه پایدار، مدل SWOT، مدیریت اراضی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی
  • علیرضا خواجه شاهکوهی، فرشاد سوری، شهرام مهدوی صفحات 23-41
    پژوهش حاضر، به روش پیمایش میدانی و در بازه زمانی تابستان 1390 انجام شده و در پی پاسخ بدین پرسش است که «روستاییان بخش کونانی به چه میزان از عملکرد دهیاران رضایت دارند؟». جامعه آماری شامل یازده روستای دارای دهیاری فعال در این بخش با 7443 نفر جمعیت است که از آن میان، براساس فرمول کوکران، حجم نمونه 368 نفر انتخاب، و پرسشنامه تحقیق با روش انتساب متناسب و تصادفی ساده بین آنها توزیع می شود. تحلیل داده های جمع آوری شده با آزمون های آماری ویلکاکسون، T زوجی و رگرسیون لجستیک بیانگر آن است که در ابعاد اقتصادی، اجتماعی و کالبدی- زیست محیطی، رضایت مندی روستاییان با عملکرد دهیاری ها رابطه معنی دار در سطح 99 درصد دارد؛ و همچنین، بیشترین تاثیرگذاری در رضایت روستایان از عملکرد دهیاران به عامل اقتصادی بازمی گردد.
    کلیدواژگان: مدیریت روستایی، دهیاری، ارزیابی عملکرد، رضایت مندی، کوهدشت (شهرستا)، کونانی (بخش)
  • سیروس نصیری، سیدعلی اکبر احمدی، غلامرضا یاوری، امیرحسین امیرخانی، احمد مهدیان صفحات 43-63
    از آنجا که در بسیاری از مناطق جهان و از جمله در کشور ما، جامعه عشایری با تاثیرپذیری از جریان نوسازی شهری رو به افول نهاده و اسکان حمایت شده از سوی دولت ها شدت یافته است، پژوهش حاضر به تدوین برنامه راهبردی سامان دهی عشایر استان تهران می پردازد. بدین منظور، برای تعیین نقاط ضعف، قوت، فرصت و تهدید جامعه عشایری در قالب ماتریس SWOT، بررسی های لازم صورت می پذیرد و سپس، راهبردهای سامان دهی جامعه عشایری استان تهران انتخاب و عوامل چهارگانه راهبردی از سوی خبرگان جامعه عشایری تعیین می شود؛ آنگاه آزمون صحت آن از طریق توزیع پرسشنامه ای با 41 سوال در میان جامعه عشایری صورت می گیرد. مهم ترین عامل راهبردی تعیین شده بر این فرضیه تاکید می کند که راهبرد اسکان در قشلاق و کوچ در ییلاق مناسب است. در ادامه، برنامه های عملیاتی دستیابی به اهداف تعیین شده تدوین و در پایان، چشم انداز 1404 امور عشایر استان تهران ترسیم می شود.
    کلیدواژگان: برنامه ریزی راهبردی، مدل SWOT، عشایر، تهران (استان)
  • مهدی اسفندیاری، مرتضی یعقوبی، وحید شهابی نژاد، علیرضا کرباسی صفحات 65-84
    هدف مطالعه حاضر بررسی کارآیی شالی کاران منطقه کامفیروز جنوبی استان فارس در سال زراعی 90-1389 است. داده ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای دومرحله ای جمع آوری شد. کارآیی شالی کاران با استفاده از روش پایه تحلیل پوششی داده ها به دست آمد و نتایج با مدل تحلیل پوششی فراکارآیی مقایسه شد. به طور کلی، نتایج نشان داد که میانگین سطوح کارآیی فنی شالی کاران در مدل با فرض بازده ثابت به مقیاس معادل 93/83 درصد است، که در دامنه ای بین 43/0 تا 0/1 قرار دارد. میانگین سطوح کارآیی فنی در مدل بازده متغیر به مقیاس نیز معادل 25/86 درصد بود و 16/29 درصد از واحدها به طور کامل کارآ شناخته شدند. با توجه به میانگین کارآیی مقیاس بالا در مزارع و مقایسه آن با میزان کارآیی فنی مدیریتی، مشخص شد که مهم ترین علت ناکارآیی فنی مزارع تفاوت در نحوه مدیریت استفاده از نهاده هاست؛ و با مدیریت درست نهاده های مورد استفاده در فرایند تولید برنج، می توان از میزان ناکارآیی کاست.
    کلیدواژگان: برنج، تحلیل پوششی داده ها، فراکارآیی، فارس (استان)، مرودشت (شهرستان)، کامفیروز جنوبی (منطقه)
  • علی اکبر ع نابستانی، رضا خسروبیگی، علی اکبر تقیلو، محمد حسن اکبری صفحات 85-108
    مشارکت همانا شرکت آگاهانه و خودانگیخته افراد در برنامه توسعه است و از ارکان اساسی توسعه روستایی به شمار می رود. ارزش ها و هنجارهای فرهنگی و اجتماعی جوامع روستایی از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر میزان مشارکت روستاییان است. مقاله حاضر بر آن است که با رویکردی همه جانبه و در قالب روش توصیفی- تحلیلی و همبستگی، سطح مشارکت و عوامل فرهنگی و اجتماعی موثر بر آن را در 25 سکونتگاه روستایی بخش مرکزی شهرستان جهرم مشخص سازد. جمع آوری داده ها از طریق پرسشنامه در حجم نمونه 384 نفر انجام می شود. براساس آزمون t استیودنت، سطح مشارکت در اغلب شاخص های مورد نظر به جز شاخص های «احترام به دیگران» و «امانتداری در کارهای روزمره» به گونه ای معنی دار کمتر از حد مورد انتظار است. در رتبه بندی عوامل فرهنگی و اجتماعی موثر در میزان مشارکت، شاخص هایی همچون «اهمیت تصمیمات جمعی نسبت به تصمیمات فردی»، «علاقه مندی مردم به حل مشکلات محله» و «ارتباطات اجتماعی»، که در راستای تقویت فعالیت های جمعی است، در تبیین میزان مشارکت مردم بیشترین سهم را دارند. نتایج رگرسیون چندمتغیره نشان می دهد که معیار «شبکه اجتماعی»، با ضریب تعیین 679/0، بیشترین تاثیر را بر میزان مشارکت در نواحی روستایی دارد.
    کلیدواژگان: مشارکت روستایی، اعتماد اجتماعی، انسجام اجتماعی، شبکه اجتماعی، مرکزی (بخش در شهرستان جهرم)، جهرم (شهرستان)
  • وکیل حیدری ساربان صفحات 109-133
    پژوهش حاضر، در 1390 به روش توصیفی- تحلیلی انجام شده و از نوع کاربردی است. جامعه آماری تحقیق را کشاورزان عضو و غیرعضو تعاونی ها تشکیل می دهند. حجم نمونه دربرگیرنده صد نفر از کشاورزان عضو و غیرعضو ساکن در روستاهای زیر پوشش شرکت های تعاونی تولید روستایی است. گردآوری داده ها به روش پیمایشی با استفاده از پرسشنامه انجام می شود. نتایج آزمون t در ارتباط با ویژگی های فردی و فنی دو گروه نشان می دهد که بین متغیرهای سن و سابقه فعالیت کشاورزی و متغیر عضویت رابطه معنی دار وجود ندارد؛ اما بین متغیر عضویت و متغیرهای سواد، سطح دانش فنی، عملکرد، مکانیزاسیون، استفاده بهینه از بذر، استفاده بهینه از کود، استفاده بهینه از سم، روش آبیاری مناسب، و دفعات آبیاری مناسب رابطه معنی دار وجود دارد. همچنین، براساس نتایج آزمون t در مورد ویژگی های اقتصادی دو گروه، بین متغیرهای هزینه کاشت و هزینه برداشت و عضویت رابطه معنی دار وجود ندارد؛ اما بین متغیر عضویت و متغیرهای هزینه آماده سازی زمین، هزینه داشت، هزینه کل، عملکرد، و درآمد رابطه معنی دار وجود دارد.
    کلیدواژگان: تعاونی های تولید روستایی، توسعه روستایی، توسعه کشاورزی، کشاورزان گندم کار، مشگین شهر (شهرستان)
  • آرزو میرزایی، سیدمهدی میردامادی صفحات 135-151
    جامعه آماری تحقیق توصیفی- همبستگی حاضر را کلیه کشاورزان عضو تشکل های آب بران استان گلستان تشکیل می دهند. ابزار پژوهش پرسشنامه بوده که روایی و پایایی آن تایید شده است. بر اساس فرمول کوکران، 190 نفر به کمک روش نمونه-گیری خوشه ای به صورت تصادفی انتخاب شدند و سرانجام، 186 پرسشنامه تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان می دهد که بین ویژگی های فردی و حرفه ای، اقتصادی، آموزشی- ترویجی و نگرش کشاورزان نسبت به تشکل های آب بران با تمایل آنها برای مشارکت در تشکل های آب بران رابطه معنی دار وجود دارد. همچنین، نتایج تحلیل رگرسیون نشان می دهد که متغیرهای «فاصله مزرعه تا مرکز خدمات کشاورزی»، «نگرش نسبت به تشکل های آب بران»، «میزان آب بهای پرداختی»، «میزان تماس های ترویجی»، «مدت عضویت در تشکل های آب بران» و «درآمد سالانه غیرزراعی»، در مجموع، 68 درصد تغییرات «تمایل کشاورزان برای مشارکت در تشکل های آب بران» را تبیین می کنند.
    کلیدواژگان: آب بران، تشکل ها، مشارکت، گلستان (استان)
  • حشمت الله سعدی، سمیه لطیفی، الهام ودادی صفحات 153-176
    جامعه آماری تحقیق حاضر را آن دسته از دختران روستایی تشکیل می دهند که در 1389، در استان همدان زندگی می-کردند و از آن میان، صد نفر از طریق نمونه گیری به روش تصادفی دومرحه ای انتخاب شدند. پژوهش به صورت پیمایشی صورت گرفت. روایی ظاهری ابزار تحقیق از طریق کارشناسان فن، و ضریب اعتبار آن با استفاده از آلفای کرونباخ تایید شد. نتایج تحقیق نشان می دهد که دختران روستایی با پنج دسته مشکل (عامل) روبه رو هستند، که مشکلات فرهنگی- اجتماعی در اولویت نخست قرار دارند؛ و در مجموع، این عوامل بیش از 77 درصد واریانس کل را تبیین می کنند؛ همچنین، متغیرهای فردی و اجتماعی بر کمیت و کیفیت مشکلات دختران روستایی تاثیر می گذارد. در پایان، با توجه به نتایج به-دست آمده، توصیه هایی برای حل مشکلات دختران روستایی ارائه می شود.
    کلیدواژگان: دختران روستایی، توسعه روستایی، همدان (استان)
  • مهدی ابراهیمی صفحات 177-183
|
  • Ghadir Firouznia, Leila Dayyani Pages 1-22
    Land scarcity and infeasibility of its production make the practice of its operation and management to be undertaken in a suitable manner. Over recent years, the attitude toward land use management and rural residential land assignments in particular has been made from a sustainability viewpoint. In Iran, like some other countries, the government has attempted to assign national wastelands within a residential land plan to the rural people since 1979. This study aims at identifying strengths/ opportunities as well as weaknesses/ threats of such treatment and presenting a best strategy through the SWOT model. According to the study findings of the research done by the description and analysis of 264 rural household questionnaires and 22 questionnaires of the experts in Housing Foundation in six selected provinces, given the existing strengths, weaknesses, opportunities and threats, a competitive strategy might be recognized as the best one.
    Keywords: Land Assignment, Rural Residential Lands, Sustainable Development, SWOT Model, Land Management, Islamic Revolutionary Housing Foundation
  • Alireza Khajeh Shahkoohi, Farshad Souri, Shahram Mahdavi Pages 23-41
    This study aims at investigating the factors affecting rural people’s satisfaction with the performance of rural assistance offices in Koonani district of Koohdasht county in the context of management and rural development. It was conducted in a field survey method over the period of the summer 2011. The study seeks answer to the question “how much are the rural people of the Koonani district satisfied with the performance of the rural assistants?”. Statistical society includes 11 villages with active rural assistance offices in the district and with a population of 7443 people, out of which 368 people are selected as a sample size by Cochran formula; and then, the study questionnaires are distributed among them in a proportional assignment and simple random method. Analyzing the collected data through the Wilcoxon statistical tests, T Paired and Logistic Regression shows that the satisfaction of rural people is significantly related with the performance of rural assistance offices at a %99 level in the economic, social and physical- environmental dimensions; moreover, the most amount of influence in their satisfaction with the rural assistants’ performance refers to the economical factor.
    Keywords: Rural Management, Rural Assistance Offices, Performance Assessment, Satisfaction, Koohdasht (County of Iran)
  • Sirous Nasiri, Seyyed Aliakbar Ahmadi, Gholamreza Yavari, Amirhossein Amirkhani, Ahmad Mahdian Pages 43-63
    As in many regions of the world including Iran, nomadic community was declined under the influence of urban renewal trend, and the settlement supported by governments was intensified, this study reviews formulation of a strategic plan for settling nomads of Tehran province. For this purpose, necessary investigations are carried out to determine the strengths, weaknesses, opportunities and threats of nomadic community within a SWOT matrix; and, the concerned strategies are selected and four strategic factors are also determined by the elites of nomadic community. Then, its preciseness is tested through distributing a questionnaire with 41 questions among the nomadic community. The most important determined factor emphasizes on the hypothesis suggesting that the strategy of residing in winter quarters and migration in summer are appropriate. In the following, operational plans to achieve the determined objectives are formulated; and, finally, the perspective of the year 2025 for the nomad affairs of the Tehran province is drawn.
    Keywords: Strategic Planning, SWOT Model, Nomads, Tehran (Province of Iran)
  • Mahdi Esfandyari, Morteza Yaghoubi, Vahid Shahabinejad, Alireza Karbassi Pages 65-84
    This study aims at evaluating the rice farmers’ efficiency at the South kamfirouz region of the Fars Province during the 2010-11 farm years. The data is gathered in a two-stage clustered sampling method. Results of the rice farmers’ efficiencies are produced by using a basic method of data envelopment analysis and then, compared with ones resulted from the supper efficiency envelopment analysis model. In general, the study results show that given a constant return to scale, the average level of the farmers’ technical efficiency is 83.93 percent in the model, standing in a range of 0.43 to 1.0. The same average in a model with variable return to scale is 86.25 and as shown, 29.16 percent of the farning units are found completely efficient. Considering the high average of scale efficiency in the farms and comparing it with the extent of technical management efficiency, it is made clear that the most important cause of farms’ technical inefficiencies is the difference in how to manage the use of inputs; and by applying a proper management of the inputs used in the process of rice production, it could be possible to reduce inefficiencies.
    Keywords: Rice, Data Envelopment Analysis, Super Efficiency, Fars (Province of Iran), Marvdasht (County in Iran), South Kamfirouz (Region in Iran)
  • Aliakbar Anabestani, Reza Khosrobeigi, Aliakbar Taghiloo, Mohammad Hassan Akbari Pages 85-108
    Participation is a consciously self-motivated involvement of individuals in a development plan and is also one of the crucial elements in rural development. The formation and continuation of this process in rural communities are affected by very different factors and conditions. Existing cultural and social values and norms in the rural communities are considered as one of the most important factors affecting the extent of rural people’s participation. This study aims at determining the participation level and the cultural and social effective factors in 25 rural settlements of the central district in the Jahrom county through a holistic approach within a descriptive-analytical and correlation method. Data collection is undertaken through a questionnaire by a sample size of 384 people, and the data is analyzed by using appropriate tests in the SPSS software. According to the results from t-student test, except for the indicators of “respect to others” and “fraudulent routines”, participation levels in most of the concerned indicators are significantly lower than the expected level. Ranking the cultural and social factors affecting the extent of participation indicates that the indicators like “importance of collective decisions compared with the individual ones”, “the people’s tendency to solve problems of the district” and “social communications”, which are supposed to enhance collective activities, have the highest share in the explanation of the people’s participation level. In addition, results from multi-variable regression show that the criterion of “social network” with a determining coefficient of 0.679 has the greatest impact on the participation level in the rural areas.
    Keywords: Rural Participation, Social Trust, Social Solidarity, Social Network, Central District (of Jahrom County), Jahrom (County in Iran)
  • Vakil Heidari Sareban Pages 109-133
    This study is an applied research conducted in a descriptive-analytical method in 2011 and generally aims at investigating the role of rural production cooperatives in promoting the technical and economic abilities of wheat growers in Meshginshahr county. Statistical society includes both member and non-member farmersk and the sample size includes one hundred people of these farmers residing in the villages covered by the rural production cooperatives. Data collection is done through a questionnaire in a survey method. Study results from ‘t test’ regarding the individual and technical characteristics of the two groups show that there is no significant relation between the variable of ‘age’ and ‘background in agricultural activity, and the variable of ‘cooperative membership’; but the membership variable is significantly related with some other variables including literacy, level of technical knowledge, yields, mechanization, optimal use of seeds, optimal use of fertilizers, optimal use of pesticides, appropriate irrigation method, and appropriate irrigation frequency. In addition, according to the study results of ‘t test’ regarding the economic characteristics of the two groups, there is no significant relation between the variables of ‘cultivation cost’ and ‘harvest cost’ and the membership variable, while this variable is significantly related with the variables of ‘land preparation cost’, ‘maintenance cost’, ‘total cost’, ‘yields’, and ‘incomes’.
    Keywords: Rural Production Cooperatives, Rural Development, Agricultural Development, Wheat Growers, Meshginshahr (County in Iran)
  • Arezoo Mirzaei, Seyyed Mehdi Mirdamadi Pages 135-151
    This descriptive- correlative study aims at examining and analyzing the factors influencing the extent of farmers’ willingness to participate in water user associations. The statistical society includes all the member farmers in the water user associations of the Golestan province. The study is done through a questionnaire, the validity and reliability of which were approved earlier. According to Cochran formula, 190 individuals are randomly selected in a clustered sampling method; and finally, 186 completed questionnaires are analyzed. Study results indicate that the farmers’ personal-occupational, economic, educational-extension characteristic and also their attitudes toward the water user associations are significantly related to these farmers’ willingness to participate in such associations. Moreover, as shown by the results of regression analysis, the variables of “farm distances to agricultural service centers”, “attitudes toward the water user associations”, “amount of paid water price”, “extent of extension contacts”, “duration of the farmers’ membership in these associations” and “annual non-farm incomes” totally explain some 68 percent of the variations in “farmers’ willingness to participate in the water user associations”.
    Keywords: Water Users, Associations, Participation, Golestan (Province of Iran)
  • Heshmatollah Sadi, Somayyeh Latifi, Elham Vedadi Pages 153-176
    This study mainly aims at investigating the issues and problems of rural girls. Statistical society includes the rural girls living in Hamedan province in 2010; and among them, one hundred people are selected through sampling in a two-stage random method. This is a survey study that the validity of its tool was admitted by technical experts and its validity coefficient was also confirmed by Cronbach’s alpha (92.50). Study results indicate that the rural girls face five categories of problems (factors) and among these, the first priority goes to the cultural-social problems; also, 77.784 percent of the total variance is totally explained by these factors; in addition, the individual and social variables influence the rural girls’ problems. Finally, according to the study results, a number of recommendations in solving the rural girls’ problems are also presented.
    Keywords: Rural Girls, Rural Development, Hamedan (Province of Iran)