فهرست مطالب

پژوهش نامه تاریخ - پیاپی 21 (زمستان 1389)
  • پیاپی 21 (زمستان 1389)
  • 182 صفحه، بهای روی جلد: 25,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1390/01/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • امین دیلمی معزی صفحه 1
  • دکتر محسن طبسی صفحه 23
    بدون شک، سفرنامه ها یکی از مهم ترین اسناد موجود درباره تاریخ ایران هستند که ترجمه، بازخوانی و تحلیل مطالب آن ها می تواند در روشن شدن نقاط تاریک پیشینه ما کمک شایانی بنماید. به جهت قلت منابع مکتوب، در ضرورت و اهمیت تدقیق در بازخوانی سفرنامه ها، نمی توان تردیدی روا داشت.
    همچنین می دانیم که از حمام های قدیمی، آثار چندانی بر جای نیست زیرا بنا به دلایل گوناگون، حمام ها از آسیب پذیر ترین گونه های معماری هستند که همواره مورد تغییر یا تخریب قرار گرفته اند. به همین دلیل، اشارات موجود در سفرنامه ها، اهمیتی دو چندان می یابند. مقاله حاضر، برخی از مهم ترین سفرنامه ها را با نگاهی تحلیلی و تطبیقی، در جستجوی وجوه معمارانه گرمابه ها پیموده؛ و وجوه مردم شناختی حمام ها را به فرصتی دیگر وانهاده است. روش پژوهش، روش تاریخی است. از منظر هدف نیز پژوهش حاضر را می توان یک تحقیق توصیفی تطبیقی دانست. در گردآوری اطلاعات نیز شیوه کار بر مطالعه اسنادی و کتابخانه ای استوار است.
    نتایج حاصل نشان می دهد که در سفرنامه های مورد بررسی، 281 بار به وجوه گوناگون معماری حمام ها اشاره شده است. مجموعه سفرنامه های ناصرالدین شاه با 34، سفرنامه پولاک با 26، و سفرنامه دروویل با 24 مورد اشاره، دارای بیشترین فراوانی درباره معماری حمام ها هستند.
    کلیدواژگان: سفر، سفرنامه، معماری، گرمابه (حمام)، ایران
  • دکتر مصیب عباسی صفحه 45
    بررسی مسائل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی که از جمله اصول تمدنی کشور محسوب شده یک ضرورت علمی است و متاسفانه تاریخ پژوهان کمتر به موضوعات اقتصادی، اجتماعی پرداختند. برنامه ها و کارکردهای اقتصادی دولت های قاجاری نسبت به دوره قبل از آن از ویژگی منحصر به فردی برخوردار است. زیرا رقابت روس و انگلیس برای تصرف منابع ایران و تاثیرپذیری دولت ها از مناسبات بین المللی، کشور را در شرایط نوین اقتصادی و سیاسی قرارداده است.
    در کارکرد اقتصادی دولت های قاجاری «استقراض خارجی» بسیار مهم و حیاتی است. پرسش اصلی این مقاله معطوف به بررسی استقراض خارجی در دوره ناصرالدین شاه است. یافته های تحقیق نشان می دهد که بهره گیری از استقراض خارجی زمینه وابستگی و بدهی دولت را بیشتر و منابع اخذ شده تاثیری در بهبود زندگی مردم نداشته است.
    کلیدواژگان: مالیه، استقراض خارجی، قاجاریه، ناصرالدین شاه، روس و انگلیس
  • علی عزیزیان صفحه 69
    در طول تاریخ کهن و باستانی کشور ایران از اسامی سلاطین جهت نامگذاری استفاده شده است. گاهی یک نام برای افراد گوناگون در طول زمان مورد استفاده قرار گرفته است. پادشاهان ایران همچون پادشاهان مصر و آشور، نام نیاکان خود را به کار می بردند، مثلا اخوس خود را داریوش دوم، و «کودمان codman» خود را داریوش سوم و بسوس خود را اردشیر چهارم نامید. اسامی خاص ایرانیان مطابق با اعتبار شخص و شکوه و جلال آن ها بود، هر نام دارای میراثی از گذشته است که با بررسی آن می توان به گوشه ای از هویت جمعی، هویت فردی و فرهنگ آن دیار پی برد. نام ها نمادی از فرهنگ در جامعه هستند و برای حفظ میراث فرهنگی، ثبت و ضبط این اسامی که امروزه نیز رواج پیدا کرده اند، ضرورتی تام و تمام دارد. بعضی اسامی ایرانی در اثر برخورد و اختلاط با زبان یونانی تغیراتی یافته اند. در این مقاله به ذکر معانی، ریشه یابی و وجه اشتقاق اسامی شاهان هخامنشی پرداخته شده و سعی شده است با مراجعه به گزارش مورخان، کتیبه ها و تعابیر و نظرات شرق شناسانی که در این زمینه تحقیقاتی داشته اند، موضوع مورد بررسی قرارگیرد.
    کلیدواژگان: شاهان هخامنشی، کوروش، کمبوجیه، بردیا، داریوش، خشایارشا، اردشیر
  • دکترابوالحسن مبین صفحه 91
    حکومت آل بویه که دراویل سده ی چهارم هجری/ دهم میلادی در بخش های مرکزی و غربی ایران تا بغداد نفوذ خود را گسترده بود، در قلمروی وسیعی در همسایگی و هم مرزی حکومت غزنویان قرار گرفت که در اواخر این قرن دولت خود را در خراسان بزرگ و در شرق عالم ایرانی مستقر ساخت. این همسایگی باعث برقراری یک سری روابط و ارتباطات بین این دو دولت متقارن گردید که این موضوع در ابعاد مختلف قابل بررسی و تحقیق می باشد.
    توسعه طلبی نظامی و قدرت رهبری سلطان محمود غزنوی که همواره خواهان گسترش و توسعه مرزهای غربی قلمرو خود بود، موجب آن گردید که در طی این دوره حملات و لشکرکشی هایی به مناطقی از قلمروی آل بویه نظیر ری، اصفهان وکرمان صورت گیرد و آن ها را از این مناطق به عقب راند. با اینکه غزنویان از عامل مذهب نیز تحت عنوان مبارزه با قرامطه و رافضیان برای پیشبرد اهداف سیاسی و نظامی خود بهره می جستند و از این طریق سعی داشتند تجاوزات خود به دیگرسرزمین ها به خصوص قلمروی آل بویه شیعه مذهب را توجیه نمایند، اما با این حال حکومت آن ها در مرکز و غرب ایران چیزی بیش از یک دهه دوام نیاورد و دخالتهای آنان در این نواحی موفقیتی دایمی برای ایشان به ارمغان نیاورد.
    دلایل این امر و به طور کلی نگاهی به روبط این دو دولت متقارن و ویژگیهای خاص آن، از مسایلی است که در مقاله حاضر بر اساس پژوهشی روشمند مورد بررسی و کنکاش قرارگرفته است.
    کلیدواژگان: آل بویه، غزنویان، سلطان محمود، مجدالدوله، ری، اصفهان
  • دکتر رضا علی محسنی صفحه 107
    پیشرفت و توسعه هر کشوری متاثر از ساختار ها و کارکردهای آن می باشد. نهادهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، حقوقی و دینی کالبد اصلی جامعه را شکل می دهند. میزان کارآمدی نهاد ها و ساختارهای اصلی یک جامعه، ضمن اینکه مبین ویژگی ها، خصائص و محتوای ساختارهای تاثیرگذار یک ملت می باشد، مبنایی برای پیشرفت و توسعه آن کشور نیز به حساب می آید. از سوی دیگر، وضعیت فعلی هر جامعه ای تا حد زیادی معطوف به وضعیت نهاد ها و ساختارهای آن در گذشته می باشد. این مقاله با رویکرد جامعه شناسی تاریخی به بررسی و واکاوی ابعاد ساختاری ایران در دویست سال گذشته پرداخته است. در بررسی این ابعاد، ساختارهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، آموزشی، حقوقی و دینی مورد تاکید ویژه قرار گرفته اند.
    کلیدواژگان: واکاوی، ساختارها، کارکردها، قاجار، تاریخ، جامعه شناسی تاریخی
  • فیروز نجفی صفحه 125
    با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357 تمامی معادلات شرق و غرب آن روزگار به هم ریخت. پایه های دو قطبی بودن جهان سست و لرزان شد، آمریکا یکی از پایگاه های اصلی و با ثبات خود در خاورمیانه که منطقه ای پر از آشوب و درگیری و تنش بود را از دست داد. رژیم شاه که نقش ژاندارم خلیج فارس را در این منطقه ایفا می کرد و یکی از بزرگترین و معروفترین ارتش های جهان را داشت و از حمایت بی دریغ و بی چون و چرای آمریکا برخوردار بود، از هستی ساقط شد. شعار نابودی رژیم خودساخته اسرائیل در ایران و بلکه جهان اسلام رواج پیدا کرد. پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(ره) روح تازه ای به مقاومت مسلمانان فلسطین داد، و جان تازه ای گرفتند و در مقابل رژیم صهیونیستی ایستادگی کردند. سردمداران این رژیم با پیروزی انقلاب اسلامی همه اهداف خشن و بلند مدت خود را نقش بر آب و آرزوهای خود را دست نیافتنی می بینند.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی، فلسطین، رژیم صهیونیستی، انتفاضه، ساف، یهود
  • دکتر رامین یلفانی، ملیحه محرابی دلشاد صفحه 155
    وقف در سنت اسلامی امری پسندیده و نیکو بوده که بواسطه آن بسیاری از کارهای عام المنفعه در جامعه تداوم و حیات یافته است. شاهان عصر صفویه که تشیع را مذهب رسمی ایران نمودند توجه به امور موقوفه را نیز تقویت می کردند و املاک و اموال زیادی را به اماکن مورد احترام مانند آستان مبارکه امام رضا(ع)در مشهد و آستان مقدس حضرت معصومه در قم و آستان مقدس حضرت عبد العظیم الحسنی (ع)در شهرری و نیز در اردبیل که آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی در آن است وقف کردند.
    بدین ترتیب خاندان صفوی در طول ایران به عنوان پرچمدار وقف شناخته شده آنان خود نظارت عالیه بر آن ها را بر عهده داشتند. قرن دهم و یازدهم هجری، دوران شکوفایی و توسعه موقوفات بوده است.
    بارگاه عبدالعظیم(ع) و وجود شیعیان در اطراف بارگا هایشان و توجه خاص شیعیان به آن حضرت منتهی به این شد که هر کسی با توجه به وسعت مالی که داشت چیزهایی را برای خرج و دخل حرم وقف می کرد و این سنت هم تا به امروز هم پابرجاست و آبادانی حرم را تا به امروز باعث شده است. پادشاهان صفوی املاک و اموال سیاسی بسیاری را وقف آستان مقدس عبدالعظیم الحسنی(ع) کردند اما در حال حاضر در مجموع املاک و اموال موقوفه از آن دوران 8 رقبه باقی است که عبارتند از: علائین، الیمان، ده خیر، سینک، هوسنه، خلازیر، مافتون و خورائین.
    کلیدواژگان: وقف، موقوفات، عبدالعظیم (ع)، رقیه، صفوی
|
  • Amin Deilami Moezzi Page 1
    However both clergies appalling mashruteh government and intellectuals who attitude to western modernity were considered as ideologists of Mashruteh revolution of Iran, but two mentioned thinking way have controversies and contradiction each other. Roots of those disputes backed to their separate ontology and ideologies. Clergies stated their point of view on base of Islamic values (especially) on base of shiism), however Iranian intellectuals, imitating from European likes, tried of establish new structure which came from schools such as humanism, secularism, scientism, and experimentalism, although their standards and goals were almost the same, they interpretations differ from each other which were produced by two different ideas and values. Sometimes those experiences were polarized and contrastive. Even, two thinkers posed face to face of each other. Ideas of intellectuals, basically, had earned from European renaissance which tried to making separate between secular affairs (like politics, Economy, Culture, etc) and religious affairs. Therefore two different streams couldnt cooperate each other.
    Keywords: Constitutional, Clergymen, intellectuals, democracy, rule
  • Mohsen Tabassi(Ph.D) Page 23
    Diaries are the most important documents about Iranian history that their translation and analysis can help us to understand more about our history. Also we know that remain only a few remains of historic baths; because this type of architecture is very weak against damages and demolitions. For this reason, all diarie's writings about baths can find special importance. This paper reviews some of the most famous and important diaries with the analytic and comparative methods to find more about bath's architecture and leave the anthropological aspects. The results show that all reviewed diaries pointed 281 times to different aspects of bath's architecture. Naser-al Din Shah's diary with 34 times, Jakob Eduard Polak's diary with 26 and Gaspard Drouville's diary with 24 times have some important information about bath's architecture.
    Keywords: Travel, Diary, Architecture, Bath, Iran
  • Mosayeb Abbasi (Phd) Page 45
    Social issues, economic and cultural principles of civilization that the country is a scientific necessity than Unfortunately, history scholars, under the themes of economic, societal. The economic functions of government programs and the Qajar period before it has a unique feature.Because competition for land resources of the Russian and British governments of Iran and influence on international relations, economic and political conditions in the country is placed. Economic performance of governments in the Qajar "foreign debt" is critically important. This article focuses on questions of foreign borrowing in the Shah's era. Research findings indicate that the use of field dependence on foreign borrowing and the debt has more and resources to improve people's lives has not taken effect.
    Keywords: foreign borrowing, Qajar, Shah, Russian, English
  • Ali Azizian Page 69
    In the old ancient history of Iran country, the same name for different people in the length of time.kings of Iran like Egyptian and Assyrian’s kings, used their ancestor’s names, for example, Okhoos named himself “DariusII” and kodman named himself “DariudIII” and Besoos named himself “ArtaxerxesIV”. Iranian special names were according to their esteem, reputation and magnificence. Each name had an inheritance of old times that with individual identity and the culture of that territory.Some of Iranian names have been changed as result of intermingle with Grecian language. Names are a symbol of culture in society and for protecting cultural inheritance, it is completely necessary to record these names that are used currently today. In this text meanings, etymology and derivational case of Achaemanian king’s name have been mentioned. And with the reference of historian reports, inscriptions, interpretations and opinions of Orientals that have had researches in this cases the matter will be researched.
    Keywords: Achaemenian kings, Cyrus, Cambyses, Bardia, Darius, Xerxes, Artaxerxes
  • Abolhasan Mobayen(Ph.D) Page 91
    The Buwayhid government in fourth century AH / tenth AD in central and western parts of Iran to Baghdad in its influence was widespread, in this territory in the neighborhood and the vast border was at the end of this century, of Ghznavids created his government in the Greater Khorasan and Iran's territory in the East. This led to the establishment of a series of neighborhood relations and communications between two governments were symmetrical, the dimensions of this issue and is investigating. Military expansionism and Sultan Mahmud Ghaznavi's leadership power, who was always willing to extend western borders of his territory, It caused campaign of attacks to the territory of Al- Buyid areas such as Ray, Isfahan and Krman and conquered the areas. Although Ghaznavids used religion as a cause of fighting for advanced political goals and military Heretical (Rafzyan) and Carmath and took advant and thereby attempting to rape her campaign especially Al Buyid Shiite territory to justify, However, their rule in center and west of Iran did not last longer than a decade, and their interventions in these areas did not give them permanent success. According to overall look and relations between these two symmetry government and its special characteristics,of the issues discussed in this article are based on methodical study and research.
  • Reza Ali Mohseni (Phd) Page 107
    Development and progress of each country is influenced by its structures and functions. political, cultural, legal and religious foundations are the main origin of society. The efficiency of main foundations and structures of a society indicate not only characteristics, properties and content of structures of a nation, but also is a basis for development and progress of that country as well. On the other hand, the present status of each society mostly turns toward the status of its foundations and structures in the past. This article has studied the structural aspects of Iran in the last 200 years with a historical sociological approach. In study of these aspects, economical, political, cultural, educational, legal and religious structures have been focused in particular.
    Keywords: Anatomy, structures, functions, Qajar, history, historical sociology
  • Firuz Najafi Page 125
    After the splendid Islamic revolution of Iran was von in 1357 all equations of the East and the West world in that time were demolished. By this revolution, the Americans had lost one of the main and strategic base in East, where it was very chaos and unrest. The Shah's regim which was a kind of gendarme in Persian Gulf, had the big and famous military force in the reigon and was supported by America, Over throwned and the Chant of: "down with Zionist" which came in power by terror and gun, were heurled everywhere in Islamic world and Iran. The triumph and victory of Iran's Islamic revolution with the leadership of the late Imam Khomeini had given a real soul to the resistance of Palestinian Muslems who recieved a new life against Zionists regim. Since, the supporters of this regim could not reach their goals and purpose in this revolution, Started to damage the revolutionary aims in another way, we hope some day we could see the freedom of the virtuous Qods and Vanishing their usurped regim from the Islamic land in future by the God's help.
    Keywords: Islamic revolution, Palestin, support, Zionist regim, Pahlavi, Saf, Jewish
  • Ramin Yalfani, Malihe Mehrabi Delshad Page 155
    Endowment was praiseworthy in Islamic tradition by which many benevolent and public utilities endured in society. Safavid kings who made shiism as formal tradition in Iran, also encouraged and strengthened their attention to affairs relating to endowment. They endowed too many properties to respectful and holy places such as the holy threshold (shrine) of Imam Reza in Mashhad, the holy shrine of Hazrate Masomeh in Qom, the holy shrine of Abdol Azim-e-Hassani in Shahre-Rey and the holy shrine of Sheikh Safieddin Ardabili in Ardabil. Therefore, Safavid dynasties were famous for endowment in all periods in Iran history. They themselves supervised the endowment affairs. Endowment was flourished and developed in 10th and 11th centuries. The existence of Shiites around the holy shrine of abdol Azim-e- Hassani and speciall attention of Shiites to him led to people endowment for holy shrine and its expenditures. This tradition is continued today and led to the shriving of the holy shrine. Safavid kings endowed many properties to the holy shrine of Abdol Azim-e-Hassani; Now trere have been remained eight properties from those periods which include: Alaien, Eliman, Dah kheir, Sinak, Hosaneh, Khalazir, Mafton and Khoraien.
    Keywords: Endowment, Endowed things, Abdol Azim, Safavid