فهرست مطالب

آمایش محیط - پیاپی 17 (تابستان 1391)
  • پیاپی 17 (تابستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/05/17
  • تعداد عناوین: 8
|
  • کرامت الله زیاری، کبری سرخ کمال، سیدمحمود زنجیرچی، محمد کرمی صفحه 1
    اصولا توسعه یک جریان چند بعدی است که مستلزم تغییرات اساسی در ساختار اجتماعی و فرهنگی از یک سو و رشد اقتصادی و کاهش فقر و نابرابری اجتماعی از سوی دیگر می باشد. تئوری های مختلفی در باب توسعه به رشته تحریر در آمده و برپایه آن ها، استراتژی ها، سیاست ها و برنامه های مختلفی طرح ریزی شده است. ازجمله تئوری های توسعه که در سال های اخیر سیاست کشور تلقی می شود، تئوری قطب رشد است. با علم به این موضوع، هدف اصلی از نگارش مقاله حاضر، بررسی و تحلیل این تئوری و نتایج به کارگیری آن بر سطح توسعه ی شهرستان های استان خراسان رضوی است. برهمین مبنا در این مقاله با استفاده از نتایج رتبه بندی شهرستان های استان خراسان رضوی در قالب شاخص های توسعه، با بهره گیری از مدل تاکسونومی عددی، به بررسی و تحلیل این تئوری پرداخته شد. نتایج حاصل از ضریب همبستگی و سطح معناداری عوامل منتخب حاکی از آن است که کاهش یا افزایش فاصله از مرکز استان (مشهد) نقش موثری در رتبه و سطح توسعه یافتگی شهرستان های استان نداشته و در برخی موارد نتایج کاملا معکوسی نشان داده که این امر به تفصیل مورد بررسی قرار گرفته است. لذا الگوی نظری یا عملی مورد تایید است که بتواند مجموعه خصوصیات توسعه و عدالت اجتماعی را در کنار هم و به صورت متوازن، تامین کند یا حداقل دستیابی به تعداد بیش تری از این خصوصیات را مورد نظر داشته باشد، می تواند الگوی مناسب تری در رسیدن به اهداف توسعه باشد.
    کلیدواژگان: توسعه، استراتژی، تئوری قطب رشد، فاصله از مرکز، خراسان رضوی
  • محمدرضا افشاری آزاد، هاله پورکی صفحه 25
    در این تحقیق آبگرفتگی معابر شهر رشت با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی ‎(GIS)‎ 12 مورد بررسی قرار گرفته است آب گرفتگی بر اثر لبریز شدن شبکه مرکب جمع آوری آب و فاضلاب و عدم ظرفیت مناسب هیدرولیکی آن و دفع آب های سطحی که خود ناشی از وقوع رگبارهای شدید در سطح شهر باشد، اتفاق می افتد. در این وضعیت، خیابان ها و پیاده روها و خانه های واقع در اراضی کم ارتفاع و نقاط گود بزرگ راه ها غرقاب می شوند. در این مطالعه با استفاده از GIS و همچنین استفاده از اطلاعات کتابخانه ای در کنار انجام بازدیدهای میدانی اقدام به تعین خصوصیات گوناگون اقلیمی، فیزیوگرافی و هیدرولوژیکی این شهرگردید. از آنجایی که بارندگی عامل اصلی تولید آب های سطحی و زیرزمینی می باشد، به عنوان یکی از مهم ترین عامل آب گرفتگی مورد بررسی قرار می گیرد. عوامل مورد بررسی شامل بارش سالانه، فصلی، ماهانه، حداکثر روزانه و روابط شدت – مدت – فراوانی می باشد. نفوذ ناپذیری سطح حوضه های شهری و تغییراتی که در اثر رشد و توسعه ی شهر به وجود می آید مانند از بین بردن پوشش های گیاهی، تراکم خاک و ایجاد سیستم جمع آوری و هدایت آب های سطحی به مقدار زیادی از نفوذ آب در خاک می کاهد. مطالب فوق را می توان بدین صورت خلاصه کرد که در صورت عدم کفایت محل تخلیه برای دریافت و دفع ایمن سیلاب های شهری، ممکن است رواناب های ناشی از بارندگی در داخل شبکه به ویژه در قسمت های انتهایی آن انباشته و متراکم شود و پس از تکمیل ظرفیت مجاری انتقال، باعث پخش آب در سطح شهر خاصه در مناطق گود و کم ارتفاع گردد که تحت پوشش سیستم زه کشی شهری قرار دارند.هدف از این تحقیق نقش عوامل انسانی یا ساخت و ساز واز بین بردن پوشش گیاهی طبیعی و آسفالت کردن معابر در آبگرفتگی و همچنین ارائه پیشنهادهایی در جهت رفع آب گرفتگی معابر محدوده مورد مطالعه می باشد.
    کلیدواژگان: آب گرفتگی، کانال های آب، سیستم اطلاعات جغرافیایی ‎(GIS)‎، رواناب
  • سعید امانپور، اعظم اسماعیلی، سجاد جوکار صفحه 41
    توسعه فرآیند پیچیده ای است که نیل به آن مستلزم ایجاد تغییر در ساختار اجتماعی، طرز تلقی مردم از نهادهای ملی، تسریع در رشد اقتصاد ملی، کاهش نابرابری ها، ریشه کن کردن فقر، برقراری عدالت اجتماعی و پایداری محیط زیست است. بر این اساس، نمایه ها و متغیرهای آموزشی و توسعه آموزش در جامعه به عنوان یکی از مهم ترین ارکان توسعه تلقی می شود.
    هدف این مقاله مطالعه و بررسی وضعیت توسعه یافتگی شهرستان های استان خوزستان در زمینه متغیرهای مرتبط با شاخص آموزشی با استفاده از روش تاکسونومی عددی می باشد. بر این اساس، شاخص آموزشی به عنوان ابزار سنجش درجه توسعه یافتگی مورد توجه قرار گرفته است. در این پژوهش، با استفاده از 8 متغیر آموزشی به تعیین درجه توسعه یافتگی در سطح شهرستان های استان خوزستان در بازه زمانی 1389 و 1379 به صورت مقایسه ای مبادرت گردیده است. روش گردآوری اطلاعات از نوع کتابخانه ای و پیمایشی بوده که با استفاده از تکنیک تاکسونومی عددی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است.
    نتایج این پژوهش نشان می دهد؛ بر اساس متغیرهای مرتبط با شاخص آموزشی در سال 1379، شهرستان های امیدیه و اهواز به ترتیب با دارا بودن ضریب توسعه یافتگی 48/0 و 74/0، به عنوان برخوردارترین و محروم ترین شهرستان های استان و در سال 1389، شهرستان های مسجد سلیمان و رامهرمز به ترتیب با دارا بودن ضریب توسعه یافتگی 4/0 و 73/0، به عنوان توسعه یافته ترین و محروم ترین شهرستان های استان خوزستان محسوب گردیده اند.
    کلیدواژگان: برنامه ریزی منطقه ای، توسعه یافتگی، شاخص آموزشی، تاکسونومی عددی، استان خوزستان
  • مجید شمس، اسدالله دیوسالار، علی شیخ اعظمی صفحه 63
    این پژوهش به دنبال آزمون رویکرد اکولوژیکی در توسعه ی شهرهای ساحلی است. برای تبیین و تدقیق بهتر موضوع ابتدا آسیب شناسی توسعه شهری در نوار ساحلی مورد مطالعه قرار گرفته تا آسیب های ناشی از بی توجهی شهرسازان به اکوسیستم ظریف و شکننده نوار ساحلی و شرایط حاکم بر کنش متقابل میان خشکی و آب مشخص شود. در ادامه متداول ترین رویکردها در شهرسازی نوین مورد بررسی قرار گرفته که رویکرد اکولوژیکی به سبب لحاظ نمودن شرایط خاص مکانی می تواند آثار و نتایج مثبتی در توسعه شهرهای ساحلی داشته باشد. لذا تعدادی از عوامل این رویکرد که می تواند در توسعه بهینه شهر ساحلی نور موثر باشد، مورد آزمون قرار گرفتند. یافته های تحقیق نشان می دهد که در صورت کاربرد عواملی اکولوژیکی، به دلیل منجر شدن این عوامل به کاهش جاپای اکولوژیکی در شهر، ایجاد تنوع فعالیتی در حوزه های شهری، توسعه ی عمودی در بخش پیرامونی و فرسوده شهر و ارتقاء پایگاه اجتماعی - اقتصادی شهروندان، این عوامل می توانند در حل مشکلات شهر نور موفق باشند.
    کلیدواژگان: رویکرد کولوژیکی، توسعه پایدار، شهر ساحلی، شهر نور
  • کاوه محمدی، محمد تقی رضویان صفحه 87
    مسکن یکی از مسائل حاد کشورهای در حال توسعه است. فقدان منابع کافی، ضعف مدیریت اقتصادی، نداشتن برنامه ریزی جامع مسکن و سایر نارسایی هایی که در زیرساخت های اقتصادی وجود دارد از یکسو و افزایش شتابان جمعیت شهرنشین از سویی دیگر تامین سرپناه در این کشورها را به شکلی غامض و چند بعدی در آورده است. طبق آمارهای موجود در سراسر جهان حدود یکصد میلیون نفر از مردم، فاقد هر نوع سرپناه هستند و یک میلیارد نفر نیز فاقد مسکن مناسب هستند. برای دستیابی به برنامه ریزی مطلوب مسکن باید تمام جوانب وضع موجود مسکن و تسهیلات مربوطه را مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار داد. در این مقاله به بررسی وضع موجود مسکن شهر سردشت به لحاظ شاخص های کمی و کیفی پرداخته شده است. این تحقیق از نوع کاربردی و روش آن تحلیلی – توصیفی است که نتایج آن نشان می دهد وضعیت مسکن در این شهر بر اساس هر دو شاخص مطلوب نبوده و مشکلات وضع موجود نیازمند برنامه ریزی، مدیریت و سرمایه گذاری جدید می باشد.
    کلیدواژگان: مسکن، کمیت و کیفیت مسکن، رفاه اجتماعی - توسعه پایدار، سردشت
  • الهام امینی، مریم برومند صفحه 111
    علی رغم پیشرفت های شگرف انسان در تکنولوژی، زلزله همچنان پدیده ای غیر قابل پیش بینی بوده که هرگونه بی توجهی در چگونگی مقابله با آن آسیب های زیادی را به سکونتگاه های انسانی وارد می سازد. دانش شهرسازی به سبب گستردگی و تنوع مباحث خود می تواند نقش موثری را در کاهش آسیب های ناشی از زلزله ایفا نماید. هدف مقاله حاضر شناخت مسایل و مشکلات موجود در زمینه ی الگوهای رایج بافت شهری و چاره اندیشی نسبت به مشکلات ناشی از آن در برابر زلزله است. روش انجام این پژوهش، برگرفته از نتایج بررسی های توصیفی- استنتاجی و کتابخانه ای طرح ریزی شده و روش تحلیلی آن استنتاجی- مدل سازی می باشد. همچنین از دانش های نوین GIS2 و AHP3 در کنار معیارهای شهرسازی برای سنجش آسیب پذیری دو الگوی رایج بافت شهری، شطرنجی و ارگانیک، استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که بافت شطرنجی شرایط بهتری را در کاهش آسیب های ناشی از زلزله نسبت به بافت ارگانیک فراهم می کند.
    کلیدواژگان: شهرسازی، زلزله، بافت شهر، الگو
  • عیسی ابراهیم زاده، اعظم سرایانی، محمد عرفانی صفحه 131
    امروزه با افزایش جمعیت شهری و گسترش و توسعه شهرها، واژه فضای سبز و کاربری های فضای سبز شهری نیز مورد توجه بیش تری قرار گرفته است. از این رو هرچه شهرها بزرگ تر می شوند احساس نیاز به وجود فضای سبز بیش تر نیز افزایش می یابد. در عین حال گسترش شهرنشینی و زندگی صنعتی باعث ایجاد اثرات مخرب زیست محیطی گوناگون گردیده که مهم ترین آن ها آلودگی هوا و صدا می باشد که برای کاهش اثرات منفی زیست محیطی ایجاد شده، توسعه ی فضاهای سبز شهری یکی از بهترین و مهم ترین عوامل موثر می باشد. در این مقاله فضای سبز منطقه ی یک شهری زاهدان با این نگاه مورد بررسی قرار گرفته است. براساس یافته های این تحقیق، با توجه به جمعیت 253252 نفری منطقه ی یک شهر زاهدان و فضای سبز موجود آن که 221517 مترمربع در سال 1388 می باشد؛ در مجموع سرانه فضای سبز آن حدود 9/0 مترمربع می باشد؛ که با استانداردهای فضای سبز شهری که حدود 15 متر سرانه را در سطح مطلوب قلمداد می نماید و در شرایط زاهدان حداقل 8 مترمربع سرانه با توجه به شرایط محیطی آن ضروری است، که وضع موجود با سرانه های استاندارد فاصله زیادی دارد؛ در عین حال توزیع فضایی همین مقدار نیز در سطح منطقه نامتعادل و نامتناسب می باشد. چنانکه مجموع فضای سبز این منطقه تنها در 14 پارک، 4 میدان و 9 بلوار موجود در مرکز این منطقه قرار گرفته و سایر فضاهای شهری منطقه یک به خصوص در شمال و جنوب آن از داشتن هرگونه فضای سبز محروم می باشند. رهیافت های حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که علاوه بر کمبودها و نیازهای موجود، با توجه به پیش بینی انجام شده، این منطقه شهری حدود 378376 نفر جمعیت در ده سال آتی خواهد داشت، که با توجه به شرایط محیطی منطقه و با حداقل 8 مترمربع سرانه ی شهری در آن افق به 3027008 مترمربع فضای سبز در این منطقه نیاز خواهد بود. به عبارتی در سال 1398 نسبت به وضع موجود عملا به حدود 2805491 مترمربع فضای سبز جدید در این منطقه نیاز خواهد بود، که با جانمایی و توزیع بهینه آن می توان حداقل سرانه ی استاندارد فضای سبز شهری را تامین نمود.
    کلیدواژگان: کاربری فضای سبز، توزیع فضایی، پارک ها، بهینه سازی، شهر زاهدان
  • احمد خادم الحسینی، اعظم سرایانی، محمد عرفانی صفحه 153
    الگوی اداره مردمی شهر، مبحث جدیدی است که در حوزه مدیریت شهری وارد شده است. طبق این الگو، تصمیم گیری های مربوط به امور شهری با همکاری و هم یاری حکومت، بخش خصوصی و جامعه مدنی اتخاذ می شود و سیاست گذاری هایی از بالا به پایین که توسط حکومت مرکزی انجام می شد را مورد چالش قرار می دهد. یکی از مسائل مهم در نظام مردم سالاری، میزان مشارکت مردم در طرح ها و پروژه های شهری می باشد. مقاله حاضر با هدف تحلیل سنجش اداره مردمی شهر و همچنین سنجش عوامل موثر بر مشارکت شهروندان در مدیریت شهری بر اساس یافته ها و نتایج یک بررسی میدانی از منطقه ی 5 شهرداری اصفهان تهیه شده است. روش جمع آوری اطلاعات بر مبنای کتابخانه ای، اسنادی و نیز میدانی (پرسشنامه) و نوع تحقیق توصیفی- تحلیلی می باشد. فرآیند حاصل از پژوهش به این نتیجه دست یافته است که اگر چه بحث مشارکت در بین نهادها و ارگآن های مربوطه بوده و هست ولی هنوز معنای واقعی مشارکت و نهادینه شدن آن در بین مسوولین و شهروندان، به خصوص در جامعه مورد مطالعه (منطقه 5 شهرداری اصفهان)، خود مشکلی است که باید مورد توجه قرار گیرد و راهکارهایی جهت آن ارائه گردد.
    کلیدواژگان: مدیریت شهری، اداره مردمی شهر، مشارکت، شهروندان
|
  • Keramatolah Zyaree, Kobra Sorkhkamal, Seyed Mahmood Zanjirchee, Mohammad Karamee Page 1
    Basically, development is a multi-dimensional issue, which needs substantial changes in social and cultural structures besides economic growth, diminishing poverty and eliminating social inequalities. Various theories have been introduced on growth and many strategies, policies and plans were designed based on these theories. One of these theories that have been considered in our country’s policies is the Growth Pole Theory. With respect to this fact, this studyaims toreview and analyze this theory and investigates the results of applying this theory on city development in khorasan Razavi province. Based on this,the current paper deals with analyzing and reviewing Growth Theory using ranking of cities based on development indicators and numeral taxonomy. Results of correlation coefficient and significance level in selected factors shows that increase or decrease in distance from capital (Mashhad) has no effect in rank or development level of cities, rather in some cases itshows reverse effects, which have been discussed in details. Therefore, it is assumed that one can verify theoretical and/or practical models which are able to provide developmental and social equity characteristics all together. As the minimum finding, it is assumed that one can choose the best model to reach developmental goals which make most of these characteristics available.
    Keywords: Development, Strategy, Growth Pole Theory, Distance fromCapital, Khorasan Razavi
  • Mohammad Reza Afshari Azad, Haleh Pourkey Page 25
    In this study, the flooding passages of Rasht were assessed using Geographic Information System(GIS). The passage has been studied while flooded due to overflowing compound collection network and lack of water and sewer capacity and the hydraulic proper disposal of surface water due to the occurrence of extreme events occurring in the city. In this situation, streets and sidewalks, homes located in low land areas and large ring roads are flooded. Using GIS technique and the information in a library as well as field visits, the study was conducted to determine the characteristics of action of the different climatic, physiographic, hydrological of the city. Since the rain is the basic factor of the producing the surface and underground waters, this study focuses on important factors at flood time including the month, season, year, rain, max-dailyand the sever– durationand abundant as the most relevent varables. The Impermeability of the city basins and the changes that are made due to the growth and development of the city such as omission of the fluvial covers, the soil density and generating of the collecting system and guiding the surface water.Briefly, if there is incapacity of the discharge place for receiving and the safe repulse of the city flood water, it is possible that the runoff results from raining in inside network specially in the bottom regions pack and after completing the transmitting canal capacities, leads to distributing the water in the city specially in the deep and lowlight regions that are covered by the city drainage system. The aim of this research is to investigate the human factors which help froming the construction or destruction of natural vegetation and and passage covers in flood water as well as offering suggestions towards the repulse of the passage flood waters in the studied confined.
    Keywords: Flooding, Waterway, Geographic Information System (GIS), Runoff
  • Saeid Amanpoor, Azam Esmaeily, Sajad Jokar Page 41
    Development is a complex process that one might obtain with changing social structure, people's idea about national institutions, speeding up the growth of national economy, demolishing inequality and poverty, setting social justice and resistance of environment. Therefore, educational indexes and profiles representing educational development in society are among the most important milestones of development. This study investigates the developing status in Khozestan towns using Numerical Taxonomy Method. Accordingly, educational index is considered as an evaluation tool of development status. In this index researchers define the developing rate employing 8 educational variant forms in Khozestan townships during 1379-1389(2000 to2010). Researchers have used padding and library methods to gather the information that they have used in the Numerical Taxonomy Method. The results show M.I.S and Ramhormoz are at the bottom of educational index with coefficient of development as small as 0.4, and, 0.73 had been located as the most developed and endowed and developed towns, respectively, while, Ahvaz and Omidieh with coefficient of development of 0.74 and 0.48had been found as the least developed and the most developed towns in Khozestan in 1379(2000), respectively.
    Keywords: Regional Planning, Developing, Educational index, Digital Taxonomy, Khozestan
  • Majid Shams, Assadollah Divsalar, Ali Sheikh Azami Page 63
    This research has attempted ecological approach in the coastal city development. The first step taken was studying urban development pathology. The damages occured to the coastal ecosystem were determined as being caused by city planners negligenc. This was followed by investigating if city planning have had any positive effects on urban development as this approaches was considered significant due to certain available condidtions on the site. This research has discovered that authorities can still afford removing problems of NOOR ecological city. Further, it was revealed that, if ecological factors –ecological footprint decrease, variation in activity, vertical development in the peripheral district and promoting of social- economic condition of citizenship – would all be in scope of near future.
    Keywords: Ecological Approach, Sustainable Development, Coastal City, NOOR City
  • Kaveh Mohammadi, Mohammad Taghi Razavyan Page 87
    Housing is one of the pressing issues in the developing countries. Lack of adequate resources, financial management weaknesses, lackofcomprehensiveplanning of housing and other infrastructure failures inthe economy on the one hand, and the rapid increase in urban population on the other hand, make providing shelter a problematic and multi-dimensional issue in these countries. According to statistics, about one hundred million people around the world are incapable of possessing shelter. To top it up, it is estimated that there are one billion people who suffer from lack of adequate housing. To achieve optimal planning of housing all aspects of the present situation of housing and related facilities should be reviewed and analyzed. This article reviews the current status of housing in Sardasht city in terms of qualitative and quantitative indicators. This study is applied descriptive research the results of which reveal the current unacceptable housing patterns where the pressing housing issues are left unattended.
    Keywords: Housing, quantity, Quality of Housing, Social Welfare, Sustainable Development – Sardasht
  • Elham Amini, Maryam Broumand Page 111
    In spite of human’s wondrous advances in technology, the earthquake is still an unpredictable phenomenon that any negligence to how to deal with it may lead to catastrophic damages to the human habitations. Due to the diversity of its topics, urbanism knowledge can play an effective role in decreasing damages of the earthquake. The main objective of this article is to recognize the current problems and difficulties in the common patterns of urban fabric and to find a solution for earthquake-related problems. The methodology of this research is descriptive- inductive and library surveys and includes inductive-modeling. Additionally, modern knowledge of GIS (Geographic Information System) and AHP (Analytic Hierarchy Process) is used along with urbanism criteria to assess the vulnerability of two common patterns of urban fabric including chess and organic fabrics. Results demonstrate that the chess fabric provides better conditions in decreasing earthquake-based damages rather than organic fabric.
    Keywords: Earthquake, Pattern, Urban Fabric, Urbanism
  • Issa Ebrahimzadeh, Azam Saravani, Mohammad Erfani Page 131
    Today, with population increase and urban development of cities, the term green space and urban green space applications have been paid more attention. Many of these larger cities do not feel the need of having more green space. However, industrial development and citizens caused destructive effects of various environmental causes, have most notably been of a variety of air and noise pollution. The negatives effects of this development have, however as the most important factors, helped the development of green spaces in the cities. In this paper, an urban green space area with a look at Zahedan has been studied. Based on findings of this study, the population of 253,252 in Zahedan and a regional landscape of the existing 221,517 square meters in 1388(2009) had per capita green space around the 0.9 square meter; while, the standards of urban green space is about 15 meters per capita. Zahedan need at least 8 square meters per capita with respect to its special condition and that the existing standard with is far from the suitable recommended space. Totally Zahedan’s green space in this region consists of only 14 Parks, 4 Fields and 9 Boulevards in the center of this region and other urban areas, especially in a north and south regions where the roads are deprived of any green space. Findings derived from this study reveal the urban area population of approximately 378,376 people in the future which will be ten years from now, and with respect to the environmental conditions of the region, at least 8 square meters per capita in a city Patent of about 3027008 square green spaces in this area will be required. In other words, in ten years from now, about 2,805,491 square meters of new green space will be needed in this area, the layout and distribution can be optimized to a minimum standard of per capita urban green space.
    Keywords: Urban Green Space, Optimization, Distribution, Parks, Zahedan city
  • Ahmad Khademalhussaini, Razieh Ghadarjani, Amir Zahedi Yeghaneh Page 153
    The issue of people managementandpeople participation is a new topicthat has entered into the field of urban management. According to this pattern, decisions relating to municipal affairs are taken by cooperation with government, private sector and civil societyand this pattern challenge policy-making commonly practiced by the central government. One of the important issues in a democratic system, is people's participation in city plans and projects. This paper attempts to analyze people management patternsand assess factors affecting citizen participation in urban management based on findings from a field survey of the region of five municipalities of Isfahan. Methods of gathering information were library research, documents and field (questionnaire), which lead to deciding on the type of the study as descriptive- analytical. The process of the study concluded that discussion-participation is common in between the relevant institutions and organizations, yet it is problematic as true participation and institutionalization among officials and citizens, especially in the studied society (the region five of the municipalities of Isfahan) was found in need of working solutions.
    Keywords: Urban Management, People Management, Participation, Citizens