فهرست مطالب

مطالعات اقتصاد اسلامی - سال سوم شماره 2 (پیاپی 6، بهار و تابستان 1390)
  • سال سوم شماره 2 (پیاپی 6، بهار و تابستان 1390)
  • 184 صفحه، بهای روی جلد: 30,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/10/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • احمد شعبانی، وحید بیگدلی صفحه 5
    در این نوشتار ضمن تعریف و تبیین بحث اسراف و هزینه فرصت به بررسی و تبیین رابطه و موضوع شناسی بحث اسراف با هزینه فرصت پرداخته و در صدد پاسخ به این مساله برمی آید که در موارد تزاحم هزینه فرصت و اسراف، مواردی که هزینه فرصت اجتناب از اسراف بیشتر از هزینه اسراف باشد، انتخاب بهینه کدام است؟ و تکلیف شرعی مدیر مسلمان چیست؟ جواب این مساله را با تبیین مساله اسراف این گونه می توان بیان داشت که اساسا نه تنها بین این دو تزاحم نبوده بلکه ازآنجا که هزینه فرصت امری عقلایی است ابزاری جهت موضوع شناسی و مصداق شناسی اسراف می باشد و می تواند به عنوان ملاکی برای شناخت مصادیق اسراف محسوب گردد و از این جهت می توان حد بهینه ای برای ریخت و پاش در ادارات قائل بود که فراتر از آن اسراف محسوب می شود.
    کلیدواژگان: اسراف، ریخت و پاش اداری، حد بهینه ریخت و پاش، رابطه هزینه فرصت و اسراف
  • غلامرضا مصباحی مقدم، احسان آقاجانی معمار، محمد عظیم زاده آرانی، حسین میسمی صفحه 31
    این تحقیق تلاش می کند تا ضمن بررسی تاریخچه و تبیین و علت به وجود آمدن شرکت های هرمی، به بررسی و تحلیل اقتصادی و فقهی این دسته از فعالیت های اقتصادی پرداخته و حکم درآمدزایی از این طرق را استخراج نماید. تحلیل های ارائه شده در این تحقیق که با استفاده از روش تحلیلی- توصیفی ارائه استخراج گشته اند، نشان می دهد که شرکت های هرمی به دو دسته کلی تقسیم می شوند که عبارت اند از: شرکت های هرمی سالم و شرکت های هرمی ناسالم که می توان نام آن را دسیسه هرمی گذارد. هدف شرکت های هرمی سالم، که فعالیت شان مختص به بازاریابی در فروش کالاهاست، سوددهی می باشد که در نهایت به رشد اقتصادی کشور کمک می کند؛ در حالی هدف شرکت های دسیسه هرمی، تنها جابه جایی پول و خلق فرصت سوددهی از این جابجایی است. به نظر می رسد این نوع فعالیت اقتصادی، مشکلات اقتصادی زیادی برای کشورها ایجاد می نمایند. علاوه بر این، به نظر می رسد می توان ضمن بررسی فقهی فعالیت شرکت های هرمی نشان داد که این دسته از فعالیت ها با قواعد مختلف فقهی در تعارض اند. از جمله: مشخص نبودن عنوان عقد، وجود غرور (و فریب) و بروز ضرر. همچنین عنوان کلی «اکل مال به باطل»، شامل این نوع شرکت ها می شود و لذا به لحاظ شرعی نمی توان این نوع درآمدی زایی را مشروع دانست.
    کلیدواژگان: شرکت های هرمی، دسیسه هرمی، اکل مال به باطل، قاعده لاضرر، قاعده غرور
  • محمدصادق تراب زاده جهرمی، علیرضا سجادیه صفحه 59
    مفهوم عدالت به دلیل پیچیدگی و گستردگی دلالت آن همواره از موضوعات مورد توجه و چالش برانگیز اندیشمندان در طی اعصار مختلف بوده و هریک سعی در تبیین این مفهوم با استفاده از دیدگاه های گوناگون داشته اند. حاصل این تلاش ها مجموعه ای عظیم از نظریات مختلف و متنوع در این حوزه است. نوشته حاضر با بهره گیری از مدل «مبانی، مفاهیم، اقتضائات، سیاست ها، شاخص ها» در عرصه عدالت پژوهی، به دنبال تبیین مفهوم عدالت در بخش مبانی و چیستی آن با بهره گیری از نگاه اسلامی و مبتنی بر تنقیح و دسته بندی جدید نظریات گذشته می باشد. این امر می تواند علاوه بر مشخص نمودن چارچوبی برای حرکت، زمینه را برای نظریه پردازی در این عرصه نیز فراهم آورد. سوال اصلی این تحقیق «چگونگی تبیین ماهیت مفهومی عدالت» خواهد بود. در این راستا از روش کیفی به عنوان روش تحقیق پژوهش و از روش های کتابخانه ای و گونه شناسی به منظور جمع آوری و تجزیه تحلیل داده ها استفاده شده است. انتخاب مقسم مناسب گونه شناسی می تواند ضمن تبیین بهتر نظریات عدالت، ما را در کشف اشتراکات و افتراقات آن ها یاری رساند. بدین منظور پس از بررسی ادبیات گونه شناسی، برخی از گونه شناسی های مهم مد نظر قرار گرفته و از مسیر نقد و ارزیابی آن ها سعی شده است تا در حوزه نظریات، گونه شناسی جدیدی مبتنی بر 3 بعد فلسفی معرفت شناسی، انسان شناسی و ارزش شناسی ارائه گردد که ضمن رفع نقاط ضعف دیگر گونه ها، مبتنی بر مبانی اسلامی نیز باشد. همچنین به عنوان نمونه نظریه عدالت جان رالز نیز مبتنی بر گونه شناسی فلسفی مورد تحلیل قرار گرفته است. این تلاش نقطه ای آغازین در جهت بسط نگاه فلسفی و دینی در حوزه گونه شناسی ادبیات عدالت پژوهی خواهد بود.
    کلیدواژگان: عدالت، گونه شناسی، انسان شناسی، معرفت شناسی، ارزش شناسی
  • مصطفی شمس الدینی، جواد شهرکی صفحه 97
    اهمیت مبحث مالیات ها و درآمد های مالیاتی در اقتصاد ایران بر هیچ کس پوشیده نیست. وجود نظریات متفاوت اقتصادی در این زمینه و معلوم نبودن نرخ مالیاتی مناسب، توجه ویژه ای را برای انتخاب یک الگوی مالیاتی مناسب می طلبد. اعتقاد مسلمانان به کامل بودن دین اسلام و دستورات این آیین الهی و هم چنین وجود مباحث اقتصادی در صدر اسلام، اهمیت خاصی را به قوانین اقتصادی اسلام داده است.
    این مقاله سعی دارد تا با استفاده از این قوانین روند پیاده سازی یک الگوی مالیاتی مناسب را طرح ریزی کند. در همین راستا از احکام خمس و زکات که در حال حاضر از شمول جامع تری برخوردار هستند، استفاده شده است. قوانین اقتصادی استخراجی از خمس و زکات و مقایسه آن با سیستم های مالیاتی موجود، سیستم مالیات بر ارزش افزوده را به عنوان مناسب ترین سیستم مالیاتی حال حاضر، معرفی کرده است. نرخ های مالیاتی نیز از نسبت های تعلق خمس و زکات و موارد وجوب آن ها استخراج شده است. نتایج نشان می دهد که اجرای یک سیستم مالیاتی در ایران تنها با همکاری خود مردم و تعاون اجتماعی امکان پذیر است؛ از این جهت توجه به بعد اعتقادی این مساله و تمرکز بر روی رهنمودهای الهی می تواند روند پیاده سازی یک الگوی مالیاتی مناسب را تسهیل کند.
    کلیدواژگان: مالیات ها، قوانین اقتصادی اسلام، خمس و زکات، مالیات بر ارزش افزوده، نرخ مالیاتی
  • محمد لشکری، صادق بافنده ایمان دوست صفحه 125
    دولت اسلامی دارای مسئولیت ها و اختیارات وسیعی است. اختیاراتی که دولت اسلامی برای اداره حکومت دارد هیچ دولت سوسیالیستی، کاپیتالیستی و سوسیال دمکراسی ندارد. بنابراین چون اختیارات وسیعی دارد به موازات آن مسئولیتش نسبت به سایر نظام های اقتصادی سنگین تر است و نقش موثرتری در توسعه اقتصادی دارد. در این مقاله حوزه اختیارات و مسئولیت دولت اسلامی با سایر دولت ها مقایسه می شود و نقشی که دولت اسلامی می تواند در توسعه اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی داشته باشد تبیین می شود.
    دولت اسلامی نمی تواند تمام امور را به بازار محول کند. دولت اسلامی در مورد تمام مسایل اجتماعی و اقتصادی جامعه مسئول است و باید پاسخگو باشد. نقش دولت در توسعه اقتصادی آن است که اهداف را مشخص کند، برای توسعه برنامه ریزی کند، پروژه های اقتصادی را تامین مالی و بازار را تنظیم کند تا بخش خصوصی در جهت برنامه توسعه فعالیتی اختیاری و سود آور انجام دهد. دولت اسلامی نمی تواند نسبت به مشکلات بخش خصوصی در فرایند تولید، توزیع و بازاریابی بی تفاوت باشد. مقاله حاضر تلاش می کند نقش دولت اسلامی را در فرایند تدوین، اجرا و نظارت بر برنامه های توسعه اقتصادی بررسی نماید. در پایان پیشنهاداتی برای موثرتر شدن نقش دولت در توسعه ارائه می کند.
    کلیدواژگان: نقش دولت، توسعه اسلامی، عدالت، بخش خصوصی
  • علی فرهادیان آرانی، بلال وثوق صفحه 141
    با توجه به اهمیت زکات در دین اسلام و تاکیدات زیاد نسبت به پرداخت زکات در قرآن و کلام اهل بیت(ع)، در این تحقیق به بررسی مهمترین عوامل موثر بر میزان مشارکت افراد در پرداخت زکات پرداخته شده است. در مرحله اول تحقیق مهمترین عوامل موثر بر پرداخت زکات و بارزترین مشخصه های این عوامل با استفاده از روش دلفی طی چهار مرحله شناسایی شده است که این عوامل شامل «نوع دوستی»، «میزان اعتقاد و دین داری»، «خشنودی و رضایت شخصی»، «منفعت گرایانه» و «سازمان» میباشند. سپس این عوامل و مشخه های هر یک از آن ها در جامعه آماری استان همدان میان مشمولین زکات مورد آزمایش و بررسی قرار گرفته است. در این مرحله ابتدا با استفاده از آزمون T-TEST تاثیر گذاری یا عدم تاثیر گذاری هر یک از عوامل پنج گانه مورد بررسی قرار گرفته است. عوامل سازمانی، ایمانی و نوع دوستی، میانگین قابل قبولی از جهت تاثیر گذاری به دست آورده اند و عوامل منفعت طلبانه و رضایت شخصی از نظر پاسخ دهندگان جزء عوامل موثر در ایجاد انگیزش میان زکات دهندگان نبودند. سپس با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون شدت و نوع رابطه بین پنج عامل به صورت دوبه دو محاسبه و اندازه گیری شده است و در نهایت با استفاده از آزمون فریدمن میزان تاثیر و اهمیت هر کدام یک از مشخصه های عوامل پنج گانه مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: زکات، عامل سازمان، عامل ایمان به خدا، عامل منفعت گرایانه، عامل رضایت شخصی
  • صفحه 171
|
  • Ahmad Shabani, Vahid Bigdeli Page 5
    After defining the concepts of Israf and the opportunity cost, this paper tries to shed light on the relation of these two concepts and to answer these questions: when the opportunity cost of Israf prevention is more than the Israf itself? what would be the optimal choice? What should a Muslim manager do? The answer to these questions can be: there is no trade-off between Israf and the opportunity cost. It means: because the idea of opportunity cost is a rational matter, it can be used as a tool to understand what Israf is and what it is not. So, it is possible to consider a threshold level for Israf above which it is forbidden for sure.
    Keywords: Israf, opportunity cost, administrative wasteful costs, the optimum level of expenditure, the relation of the Israf, opportunity cost
  • Golamreza Mesbahimogadam, Ehsan Agajani Memar, Mohammad Azimzade Arani, Hossein Meisami Page 31
    This paper tries to explain the history and causes of creation of pyramid companies and also to analyze these activities from the Fighi-economic point of view. The legitimacy of Income generation from such activities is examined in addition. Analyses presented in this study, using the analytic-descriptive methodology, show that the pyramidal firms are divided into two categories: healthy and unhealthy pyramid companies. Unhealthy pyramid is named “Pyramid Scheme”. The target of healthy pyramid companies, which have dedicated their work to marketing, is profitability which ultimately contributes to economic growth, while the Pyramid Scheme companies just move money and create opportunities to make profit from this movement. It seems that this type of economic activities create economic problems for the countries. In addition, it seems that it would be possible to evaluate the pyramid activities from the Fighi point of view and shows that they are in controversy with different Fighi rules. For example: the ambiguity of the nature and name of the contract, the availability of fraud and the damage presence. In addition, it seems that the general topic “gaining from invalid activities” includes such activities. So, it is not accepted to make money out of such activities from the Islamic perspective.
    Keywords: the pyramid companies, Pyramid Scheme, gaining from invalid activities, no damage rule, no fraud rule
  • Mohammad Sadiq Torabzadeh Jahromi, Alireza Sajadieh Page 59
    Because of its complexity and broadness, the concept of justice has always been one of the challenging topics in view of scholars over different historical eras. Each of them has tried hard to explain this concept using different views. The result of such efforts is a bunch of diverging and varied theories. Using the model of “principles, concepts, prerequisites and indices” in the justice arena, this paper tries to shed light on the concept of justice (to understand its principles and bases) using the Islamic perspective and based on new classification of available theories. This action not only provides a roadmap to follow but also smoothens the way to theorize justice. So, the main question of the research would be: how one can define the theoretical nature of the justice? In this regards, the qualitative approach has been used as the research methodology and the content analysis has been used to gather and analyze data. Choosing a good instrument to classify the theories helps us to understand their similarities and dissimilarities. To do so, after focusing on different available classifications, some of them, which are more important, are chosen. The research tries to analyze these theories and based upon this it tries to provide a new classification grounded on three dimensions; which are related to philosophy, humanity and value. This new classification not only lacks the shortcomings of others but also is based on the Islamic principles. In addition and as a case study, the justice theory of Ralws is analyzed considering the philosophical classification. This effort would be a beginning for expanding the philosophical and religious views in categorizing the justice literature.
    Keywords: Justice, typology, Classification, Epistemology, Anthropology, Axiology
  • Mostafa Shamsedini, Javad Shahraki Page 97
    The importance of the tax and the tax income is known to everybody in Iran. The availability of different economic views and the ambiguity of the suitable tax rate make the idea of finding the best tax model a very important topic. The Muslims’ belief that Islam is a complete religion and the existence of economic matters in the initial Islamic era, has given the Islamic economic rules a very important role. This paper tries to provide a plan for exercising a suitable tax model using Islamic tax rules. In this regards, the paper makes use of the Zakat and Khoms rules which are broader than others things nowadays. The rules extracted from Zakat and Khoms and their comparison with the current tax systems show that the value added tax system is the best model. In this model, the tax rates are gotten from the Zakat and Khoms rates. The results show that the execution of a tax system in Iran is only possible when it is to be put in action by people’s cooperation. Hence, paying attention to the religious dimensions of the tax can help the tax system to be successful.
    Keywords: taxes, Islamic economic rules, Zakat, Khoms, value added tax, tax rate
  • Mohammad Lashkari, Sadiq Bafande Imandust Page 125
    The Islamic government has a wide responsibilities and rights. These are more than the responsibilities and rights of any other socialist, liberal or even social-democrat government. So because it has these wide rights, it should be more accountable in comparison with other systems and it has a more vital role in economic development. In this paper, the rights and responsibilities of the Islamic government is compared with that of other kinds of governments and the role it can have in economic, cultural, social and political development would be emphasized. The Islamic government cannot consider the market as a remedy to solve the all problems. It is responsible about all the economic and social matters of the society and should be accountable to them. The role of the government in the economic development would be the determination of the goals, planning for development, financing the economic projects, regulating the market and smoothing the way for the private sector to be able to do optional and profitable activities in line with the development plan. The Islamic government cannot be ignorant about the problems of the private sector in the area of production, distribution and marketing. This research tries to shed light on the role of the Islamic government in the process of creation, enforcement and supervision over the economic development plans and finally provides some suggestions for the improvement of the role of the government in development.
    Keywords: the government role, development, Islamic development, Justice, private sector
  • Ali Farhadian Arani, Balal Vosug Page 141
    Considering the importance of the Zakat in Islam and emphasis on Zakat payment in Quran and divine tradition, in this paper the most important factors affecting the people partnership in Zakat payment are analyzed. In the first stage, the most important factors are gathered using Delphi approach in four rounds. These are: humanism, the religiosity, self-satisfaction, welfare and organization. Then, these factors and their indices have been tested in the Hamedan province between the Zakat payers. In this stage, the effectiveness of each factor has been tested using TTEST. Humanism, the religiosity and organization factors are those that have been considered effective and the self-satisfaction and welfare have not been considered as effective ones. After that, the intensity of the factors with each other has been tested using the Pierson correlation coefficient. Finally, using the Fridman test, the importance of any of the factors has been analyzed.
    Keywords: Islamic economics system, Zakat, organization factor, humanism, the religiosity, self, satisfaction, welfare