فهرست مطالب

پژوهشنامه ادبیات تعلیمی - پیاپی 15 (پاییز 1391)
  • پیاپی 15 (پاییز 1391)
  • تاریخ انتشار: 1391/10/30
  • تعداد عناوین: 8
|
  • اسحاق طغیانی، مریم حیدری صفحه 1
    عرفان همواره در رونق و شکوفایی ادبیات تعلیمی نقشی اساسی داشته است. فرهنگ کناره گیری از دنیا، توجه به ناپایداری و گذرا بودن دنیا و شادی و غم های آن، دوری از رذائل اخلاقی و پرداختن به فضائل از جمله مسائل مشترک عرفان و ادبیات تعلیمی است.
    مثنوی حدیقه الحقیقه نخستین منظومه عرفانی است که با هدف تعلیم مباحث عرفانی، دینی و اخلاقی سروده شده است و سنایی اولین شاعری است که از حکایت و تمثیل برای تعلیم مسائل اخلاقی و عرفانی کمک گرفته و در این زمینه سرمشق شاعران بعد از خود قرار می گیرد.
    این مقاله بر آن است که جنبه های مختلف مفاهیم تعلیمی و اخلاقی را در حدیقه سنایی بررسی کند و نقش برجسته حکایت ها و تمثیل های این منظومه را در بیان این مفاهیم نشان دهد
    کلیدواژگان: حدیقه الحقیقه، سنایی غزنوی، ادبیات تعلیمی، مفاهیم اخلاقی، حکایت، تمثیل
  • محمود براتی، سید منصور سادات ابراهیمی صفحه 25
    پدیده مرگ از جمله رازناک ترین مسائل بشر است که معمای آن را به حکمت کس نگشوده و نگشاید. اندیشمندان از هر دستی و به هر نوع و بیانی در تعریف و تبیین آن کوشیده اند و البته چنانکه باید بدین پرده راه نبرده اند. از این میان، مولانا جلال الدین محمد بلخی در مثنوی با نگاهی موشکافانه و راهگشا درباره این مساله بارها سخن رانده و در خصوص اینکه ماهیت مرگ چیست، چه گونه هایی دارد؛ حکمت های مرگ کدامند و نیز عبرت پذیری از مرگ، ترس از مرگ، ذکر مرگ و غیر آن طرح موضوع کرده و با بیانهای تمثیلی زمینه آشنایی مخاطبان مثنوی را با مرگ فراهم آورده است که نشانگر توجه خاص مولوی به مقوله مرگ است. در این پژوهش کوشیدیم با تامل در مثنوی، نظرگاه های مولوی را از پرده های سخن او و اندیشه های خلاق و ژرف شعر او دریابیم و حکمت های مرگ در آموزه های مثنوی را در قالب این نوشتار تقدیم کنیم.
    کلیدواژگان: مرگ، مثنوی، مولوی، حکمت های مرگ، تکامل، عرفان
  • محمدصادق بصیری، گلناز امجدی صفحه 67
    فلسفه تعلیم و تربیت را می توان رشته ای مستقل فرض نمود که در آن اساس تعلیم و تربیت،رابطه تعلیم و تربیت با دیگر رشته های معرفت انسانی،روش های تربیتی و نحوه برخورد با مسائل و مشکلات تربیتی است. در باب تعلیم و تربیت نمی توان از مبنایی واحد سخن گفت، بلکه تعلیم و تربیت را می توان به مبانی متعددی چون روان شناسی، جامعه شناسی، دین شناسی،انسان شناسی و امثال آن تقسیم کرد.بررسی انواع روش های تربیتی و تطبیق آنها با متون ادب فارسی در این پژوهش جای می گیرد. تمام متون ادبی قابلیت تطبیق با روش های تعلیم و تربیت را دارند.این مقاله بر آن است که به تعریف تعلیم و تربیت،تربیت از دیدگاه قرآن،گونه های زبان تربیتی قرآن و هم چنین چگونگی ارتباط زبان قرآن با تعلیم و تربیت بپردازد.در این مقاله به روش های تعلیم و تربیت در متون ادب فارسی خواهیم پرداخت.
    کلیدواژگان: شعر فارسی، تعلیم و تربیت، ادبیات تعلیمی، پند و اندرز
  • احمد رضی صفحه 97
    ادبیات منبعی با ارزش برای کسب اطلاعات و یادگیری دانش ها و مهارت ها و کسب آگاهی نسبت به خود، دیگران و پدیده های هستی است و نوع تعلیمی آن مهم ترین و اصلی ترین گونه ادبی در تاریخ ادبیات ایران است که از ابتدای شکل گیری ادب فارسی تاکنون رواج داشته است. این مقاله بر آن است تا ضمن یادآوری کارکردهای ادبیات در دوره معاصر، ادبیات تعلیمی را از نگاه کارکردی مورد بررسی قرار دهد و ویژگی های آموزش از راه ادبیات را برشمرد و نشان دهد که امروزه این نوع ادبی از جهت محتوا و فرم و انواع، گسترده تر شده است. این پژوهش می تواند جایگاه ادبیات تعلیمی را به عنوان یک پدیده فرهنگی و هنری در مجموعه آثار ادبی بنمایاند و مشخص کند که این گونه به چه کار می آید و پاسخگوی کدام نیازهاست. این مطالعه نشان می دهد که ادبیات تعلیمی دارای کارکردهای متنوعی است و آن را می توان امروزه در گونه های مختلف، ازجمله در ادبیات کودک، ادبیات عامه پسند و ادبیات اینترنتی نیز دید و در فرم های ادبی مختلف ازجمله رمان، داستان کوتاه، داستان مینی مالیستی، فیلمنامه، نمایشنامه، وبلاگ و حتی ترانه ردیابی کرد. با این تفاوت که در این دوران، مفاهیم اخلاقی، سیاسی، اجتماعی، حقوقی و... بیشتر به صورت پوشیده و از طریق دلالت ضمنی به مخاطبان القا می شود؛ بویژه در ادبیات داستانی که در آن تعلیم مفاهیم به صورت غیرمستقیم از راه نشان دادن وضعیت ها و شخصیت ها اتفاق می افتد
    کلیدواژگان: کارکردگرایی، ادبیات تعلیمی، ادبیات معاصر، آموزش
  • حسین فقیهی، آرزو جوادی صفحه 121
    اتحاد و همدلی به معنای بشردوستی و گسترش پیوندهای عمیق انسانی، از جمله مباحثی است که گستره زبان و ادب فارسی را به خود اختصاص داده و در اشعار بسیاری از شعرای نامدار، در نهایت انسجام و شیوایی، بیان گردیده است. صائب از جمله شاعرانی است که با توجه به اهمیت انسان، ارزش و کرامت او، به بررسی یکی از بزرگترین نیازهای وی، یعنی اتحاد و همبستگی می پردازد و به این امر واقف می کند که آرامش حقیقی از آن کسی است که نوای احسان و یاری به همنوع را سر دهد و به مهر و دوستی بیندیشد. شاعر برای دست یابی به این هدف، همگان را به پاسداشت ارزش ها و رفتارهای اخلاقی همچون: عشق و نوع دوستی، صبر و بردباری، گرایش به فطرت انسانی، تعقل و دوراندیشی، خوش خلقی، همدلی و همزبانی، احسان و بخشندگی، خدمت به همنوع و گفتگوی منطقی و پرهیز از صفات ناپسند انسانی چون: حرص و خودخواهی، کبر و نخوت، ستم و بی عدالتی، تنگ خلقی، عیب جویی، تجمل گرایی و سخنان زشت و ناروا فرا می خواند. وی به همه ادیان و مذاهب با دیده احترام می نگرد و آنان را به تساهل و پرهیز از هرگونه خودخواهی، ظاهربینی، دوبینی و کج اندیشی دعوت می کند و آن را عاملی برای اتحاد و همبستگی جهانی بر می شمارد؛ چراکه احترام به ادیان و مذاهب، از یک سو، به بسیاری از کشتارها و جنگ های دینی و مذهبی پایان می دهد و از سوی دیگر، زمینه ساز دوستی و همیاری در پیشبرد هدف های انسان دوستانه خواهد بود.
    کلیدواژگان: صائب، اتحاد و همدلی، همبستگی، دوستی، انسان گرایی
  • مهدی ممتحن صفحه 157
    توجه به لزوم اخلاق و عوامل تربیت از دیرباز مورد عنایت فرزانگان بوده و شعرای ما نیز از ابتدا به این مساله دقت نظر داشته اند. از رودکی به عنوان پدر شعر فارسی گرفته تا کسایی و ناصرخسرو، سنایی، نظامی و دیگران و در این میان سعدی به این مساله توجهی ویژه مبذول داشته است و دو اثر مهم سعدی: بوستان و گلستان به خوبی این واقعیت را نشان می دهد تا حدی که این دو را نامه اخلاقی نام نهاده اند.با توجه به اینکه دو اصل تشویق و تنبیه،از بن لایه ها و اساس هر تعلیم و تربیتند، در این مقاله به بررسی این دو و ویژگی آنها در آثار سعدی پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: ادب تعلیمی، تشویق، تنبیه، سعدی
  • پارسا یعقوبی جنبه سرایی صفحه 177
    شعر متعهد شعری است که با گرایش به ایدئولوژی مثبت و تکیه بر من جمعی، از ارزشهای انسانی اعم از آسمانی یا قراردادی برای «انسان» در معنای فلسفی- دینی یا اخلاقی آن و یا برای «مردم» در مفهوم حقوقی آن دفاع می کند. این نوع شعر بنا به رسالتی که دارد از جنبه های تعلیمی خالی نیست. منتها بار تعلیمی و نیز شگرد بیانی این اشعار به اقتضای بافت موقعیتی و نیز نوع ادبی آنها متفاوت است. این مساله در شعر متعهد فارسی کاملا مشهود است. در این نوشتار سعی شده است تا پس از تعیین بافت موقعیتی شعر متعهد فارسی در دو دنیای کلاسیک و معاصر، جریان های اصلی شعر مذکور و بار تعلیمی آنها بررسی و معرفی شود
    کلیدواژگان: شعر فارسی، شعر متعهد، بار تعلیمی
  • زهرا محمدیان، عباسعلی وفایی صفحه 199
    ادبیات فارسی اقیانوس بی کرانی از موضوعات و مفاهیم بلند آرمانی و انسانی است و در میان ادبیات ملل به همین دلیل از اهمیت ویژه ای برخوردار است و از انواع ادبی حماسه، غنا، مرثیه، مدحیه، وصفیه و بسیاری از نوع های دیگر بهره مند است. یکی از مهمترین ارکان ادب فارسی پرداختن به مسائل انسانی و آرمانی است که ادب نفس از مهمترین آنها به شمار می رود. اخلاقیات که ریشه در باورهای تاریخی – اعتقادی دارد همواره مورد توجه و عنایت بسیاری از شاعران و نویسندگان بوده است ولی نوع پرداخت و نحوه بیان در آنها یکسان نیست و موضوعات نیز به دلیل تنوعی که در این مقوله وجود دارد بسیار است. همچنین نوع قالبهای شعری نیز در پرداختن به مسائل اخلاقی و معرفتی مهم است. این مقاله می کوشد تا موضوع اخلاق را در شعر بیدل بررسی نماید؛ موضوعی که کمتر بدان پرداخته شده است، بویژه در غزل های بیدل که همواره به پیچیدگی زبانی و معنایی مشهور است.
    کلیدواژگان: اخلاق، قناعت، عدم حرص، بیدل دهلوی، دنیاگریزی
|
  • E. Toghyani, M. Heidari Page 1
    Mysticism has always played an important role in the proliferation of didactic literature. The value of staying away from the word, instability and transient nature of the world and its grief, avoiding immoralities and taking virtues are all the common issues in mysticism and didactic literature. The Hadiqat al Haqiqa is the first spiritual lyric that has been composed for teaching of spiritual, religious and moral issues. Sanaee is the first poet who has made use of anecdote and parable for moral and mystical behaviors. He has been a model for subsequent poets in this respect. This article tries to investigate the different didacticand moral concepts in Hadiqat al Haqiqa and show the outstanding role of anecdotes and parables.
    Keywords: Hadiqat al Haqiqa, Sanā'ī Ghaznavi, educational literature, moral concepts, anecdote, parable
  • M.Barati, M.S.Ebrahimi Page 25
    The phenomenon of death is one of the most mysterious issues related to humanity. No one has been and will be able to decipher the mystery of death through wisdom. The intellectuals of various disciplines have attempted to define and describe it in any way or any form of expression, but have gained little success in this regard.One of these intellectuals is Mawlana Jalāl ad-Dīn Muhammad Balkhī (Rumi) who has frequently addressed this issue in Masnavi in a meticulous and leading manner. He has raised issues about the nature of death, the types of death, the wisdoms of death, lessons learned from death, fear of death, indicating death, etc. Using allegorical expressions, Mowlavi has made the audiences of Mathnavi familiar with death which signifies his special attention to the topic in the area of “Thinking of Death”.The present study is an attempt to find out Rumi's viewpoints through his layers of expression and deep and creative contemplations of his poetry by reflecting on Mathnavi; in addition to that, the current study is also aimed at present presenting the wisdoms of death in the teachings of Mathnavi.
    Keywords: Death, Mathnavi, Mowlavi, wisdoms of death, evolution, mystici
  • M.S.Basiri, G.Amjadi Page 67
    The philosophy of Education can be supposed as an independent discipline that studies the relationship between education and other disciplines of human studies, educational methods and the way of dealing with the problems of education. Concerning education, we cannot discuss just about a single fundamental because education is divided into different basics such as physiology, sociology theology, anthropology and the like. Evaluation of different education methods and its comparison with Persian literature have been studied in this research. All Persian literature texts can be comparing to education methods. This research will discuss about; definition of education, from the perspective of Quran, different kinds of Quran education language and also relationship between the language of Quran and education. Also, the methods of education and its comparison to philosophy styles and Persian literature have been studied in this research.
    Keywords: Persian poem, education, didactic literature, advice, counsel
  • A.Razi Page 97
    Literature is valuable source for learning information and skills and achieving knowledge about the person himself, others and phenomena of the universe. Meanwhile didactic type is the most important and basic literary genre in literature history of Iran which has been common since formation of Persian literature. The aim of this thesis is not only reminding functions of literature in contemporary era via descriptive-analytical method, but also studying the didactic literature with respect to its function and expressing the features of training via literature. Finally it shows that this type is extended by form, contents and type. This research may shows the position of didactic literature as a art and cultural phenomena in literature work pieces and determine what are these genres for. This research also shows didactic literature has cognitive, verbal, skills and cultural functions and can be seen in various fields such as Children, Public and Internet literature, also in forms of novel, short story, minimalist story, script, drama, weblog and even song. The difference is that in this era, moral, political, social, legal and etc. concepts are implicit and indirect, especially in story literature that teaching concepts is indirect via showing situations and characters.
    Keywords: Functionalism, didactic literature, contemporary literature, teaching
  • H.Faghihi, A.Javadi Page 121
    Unity and sympathy as meaning to spread humanitarianism and deep human ties are among the topics that included the Persian language and literature. They have reflected in the poems of famous poets which has been expressed coherently and eloquently. Saeb is one of the poets that with respect to the importance of human dignity and value has examined one of the biggest needs of human; namely, The unity and solidarity. He acknowledged that the real comfort belongs to those who advocate the voice of kindness and helping others and think about love and friendship. the Poet for achieving this goal encouraged everyone to preserve ethical values such as love, philantropy tolerance and patient, tendency to the human nature, reason and foresight, humor, sympathy and companionship, kindness and generosity, service to fellow man, logical talking and avoid bad traits such as Greed and selfishness, haughtiness and arrogance, oppression and injustice, cramped mood, carp, luxury-oriented and obscene remarks and impermissible. He respcted all religions and envited them to the tolerance and respect their views and avoid any selfishness, coarse, double vision and distorted thinking. He and to And it also depends on what the world counts for unity, because respect considers it as a factor for global unity and solidarity because respecting religions on the one hand ends massacres and religious wars end on the other hand it causes friendship and collaboration for achieving humanitarian goals.
    Keywords: Saeb, unity, sympathy, solidarity, friendship, humanism
  • M. Momtahen Page 157
    Considering the importance of ethics and training agents has been the case of attention of scholars for a long time. At the beginning, our poets have carefully considered this issue, too. From Rudaki as the father of Persian poetry to Kasaee and Nasir Khosrow, Sanaee, Nezami and others. Meanwhile Sa’adi has paid special attention to this issue. Sa’adi’s two important works namely Golestan and Busetan, show this reality well to the extent that these two are named the ethical letters. Given that the two principles of rewarding and punishing are the foundation and the bedrock of every kind of pedagogy, therefore, in this article, these two, their functions, features and characteristics have been examined in the works of Saadi.
    Keywords: Educational literature, Encouragement, Punishment, Saadi
  • P.Yaghoubijanbehsaraee Page 177
    Commitment poetry is a kind of poetry which defends the humanistic values – heavenly or conventional – with its tendency towards positive ideology and reliance on collective individualism for the sake of “human being” in its philosophical, religious, or moral meaning and for the sake of “people” with its legal concept. Based on its obligation, this poetry is not without didactic aspects. However, in different conditions and because of different literary genres, the didactic aspects and the expressive techniques are different which seems to be very obvious in commitment Persian poetry. The present article after identifying its conditional texture in the classic and modern worlds aims to study and introduces the main movements of commitment Persian poetry and its didactic aspect
    Keywords: Persian poetry, Commitment poetry, didactic aspect
  • Z. Mohammadian, A.A. Vafai Page 199
    The Persian literature brims with utopian and humane topics which have given it a special place in the world literature. It enjoys different forms of poetry, including epic, lyric, elegy, eulogy and so on. Moreover, it mainly addresses utopian and humane issues, in particular the moral decency. Rooted in historical-ideological beliefs, ethics and its principles have attracted the attention of many poets and authors to different degrees. The poetic form also influences the manner in which the ethical and epistemological issues are addressed. This article seeks to study ethics and its principles in the ghazals composed by Bidel Dehlavi. Unfortunately, they have not been properly addressed in his poems, in particular his ghazals which are known for verbal and semantic complexity.
    Keywords: Ethics, frugality, moderation, Bidel Dehlavi, asceticism