فهرست مطالب

معرفت کلامی - سال سوم شماره 1 (پیاپی 8، بهار و تابستان 1391)
  • سال سوم شماره 1 (پیاپی 8، بهار و تابستان 1391)
  • 146 صفحه، بهای روی جلد: 10,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1391/11/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمدعلی اسماعیلی، محمد فولادی صفحه 5
    مسئله جبر و اختیار از قرن اول در بین متفکران اسلامی مطرح، و مورد تاکید قرآن کریم و روایات بوده و در طول تاریخ، دیدگاه های مختلفی در تفسیر آن ارائه شده است. متکلمان اشعری با انگیزه حفظ توحید افعالی، به دیدگاه جبر گرویدند؛ اما از عدل الهی غفلت کرده، و آن را فدای توحید افعالی نمودند. متکلمان معتزلی در کشمکش توحید افعالی و عدل الهی جانب عدل را گرفتند و با طرح دیدگاه تفویض، توحید افعالی را زیر سوال بردند. مکتب اهل بیت با طرح دیدگاه «امر بین الامرین»، با حفظ هر دو اصل توحید افعالی و عدل الهی به تبیین اختیار انسان در پرتو فاعلیت الهی پرداخت. این دیدگاه، از نقایص دو دیدگاه قبلی مبراست. ظرافت «امر بین الامرین» باعث شده است تفاسیر متعددی برای تبیین آن از سوی متکلمان، فیلسوفان و عارفان ارائه شود. این نوشتار با روش تحلیل عقلی به بررسی این مسئله پرداخته است و ضمن نقد جبر فلسفی و ارائه پاسخ به مسئله تسلسل اراده ها، به تبیین تفسیر امر بین الامرین می پردازد.
    کلیدواژگان: جبر، اختیار، اراده، تفویض، صدرالمتالهین
  • محمد درگاه زاده صفحه 27
    ابن سینا، از برجسته ترین متفکران مشایی جهان اسلام، تبیین ویژه ای از وحی ارائه داده است. از دیدگاه او، منشا علوم وحیانی، عقل فعال است و نفس نبی بر اثر برخورداری از عقل قدسی، به عقل فعال متصل شده، معارف غیبی در نفس او منعکس می گردد؛ سپس این معارف دریافتی توسط قوه متخیله نبی، محاکات می شود و به صورت جزئی و در قالب الفاظ، به حس مشترک نبی می رسند.
    این نوشته سعی دارد ابعاد مختلف نظریه را در باب تحلیل وحی، با توجه به مبانی هستی شناختی و معرفت شناختی وی در آثار مختلفش واکاوی کند و نشان دهد که این فیلسوف چگونه از مبانی فلسفی مشایی خود در تبیین پدیده کلامی همچون وحی بهره گرفته است.
    کلیدواژگان: ابن سینا، وحی، عقل قدسی، حس مشترک، عقل فعال، قوه متخیله
  • زهیر بلندقامت پور، محمدباقر ملکیان صفحه 47
    یکی از مباحثی که امروزه در ایران، به پیروی از بعضی متفکران غربی مطرح می شود، تقدس زدایی از جهان و دین است. از جمله مباحثی که سعی در تقدس زدایی از آن شده است، جایگاه امام است. برخی نویسندگان ادعا کرده اند که علمای قرن دوم و سوم، از جمله شیخ صدوق، هیچ مقام فرابشری برای ائمه قائل نبوده اند و علمای متقدم و حتی خود اهل بیت، امامت را در حد «علمای ابرار» تنزل داده اند. برخی نیز اعتقاداتشان مخالف این نظر بوده، تحت عنوان غلات شناخته شده و از جامعه شیعی طرد شده اند.
    این مقاله در پی این است که با تتبع در کاربردها و صفات ذکرشده برای غالیان در کتب شیخ صدوق، مرز غلو را در اندیشه او پیدا کند و نشان دهد برخلاف ادعای این نویسندگان، شیخ صدوق، با اینکه به سهوالنبی معتقد است، صفات فوق بشری بسیاری را برای اهل بیت اثبات کرده و به این صفات اعتقاد داشته است.
    کلیدواژگان: امام، غلو، تقصیر، علمای ابرار
  • رضا گندمی نصرآبادی صفحه 63
    در طول قرون وسطی جریان های فکری مختلفی در میان یهودیان پدید آمد. جریان کلامی قرائیمی و حاخامی از جمله جریان های مطرح در آن دوره است که با تاثیرپذیری از معتزله بصره درصدد توجیه و تبیین آموزه های یهودی برآمد. به رغم زبان و منبع الهام مشترک حاخام ها و قرائیمی ها، اختلاف اساسی آنها به انکار سنت از سوی قرائیمی ها برمی گردد. قرائیمی ها تنها به مرجعیت کتاب مقدس قائل بودند و برای سنت یا تورات شفاهی، که به زعم حاخام ها به لحاظ اعتبار و قداست همچون تورات مکتوب است، هیچ گونه اعتباری قائل نبوده، و آن را برساخته ذهن حاخام ها می دانستند. هرچند نام قرائیمی ها بیشتر از نام رقیبشان با علم کلام تداعی می شود، اما آثار چندان زیادی از ایشان در دسترس نیست. نظر به اینکه تاکنون تحقیق مستقلی در این زمینه صورت نگرفته است، این پژوهش با ارائه گزارش اجمالی از برخی آراء و افکار چند شخصیت مطرح فرقه فوق و نیز در مواردی میزان وام داری آنها به معتزله، می تواند راه را برای بحث های جدید، هموار سازد.
    کلیدواژگان: کلام قرائیمی، کلام معتزلی، عنان بن داود، یعقوب قرقسانی، یافث بن علی
  • اسماعیل علی خانی صفحه 89
    در باب امکان سخن گفتن از امر متعال یا خداوند به زبان عادی بشری، با دو گونه الهیات مواجهیم: الهیات ایجابی و الهیات سلبی. پیروان الهیات ایجابی بر این باورند که درباره اوصاف و افعال خداوند، با همین زبان بشری سخن می گوییم. طرف داران الهیات سلبی معتقدند که تنها به شیوه سلبی می توان درباره افعال و صفات خداوند سخن گفت؛ اینکه خداوند چه چیزی نیست؛ نه اینکه چه چیزی است. الهیات سلبی، در طول تاریخ اندیشه، از پیروان بسیاری برخوردار بوده و از یونان باستان تا امروز تداوم داشته است.
    این نوشتار به سیر تاریخی الهیات سلبی پرداخته و در ادامه به نقد و بررسی دیدگاه ها در این زمینه خواهد پرداخت. هدف این نوشتار، ارائه راه اعتدال میان ایجاب محض و غلتیدن در ورطه شرک و تشبیه، سلب محض، تعطیل عقل از شناخت خداوند، و لاادری گری است.
    کلیدواژگان: الهیات، الهیات ایجابی، الهیات سلبی، صفات سلبی، تعطیل
  • محمدحسین فاریاب صفحه 115
    تناسخ، از جمله مسائلی است که از دیرباز مورد توجه اندیشمندان مختلف با قومیت ها و آیین های گوناگون بوده است. از سوی دیگر، معاد جسمانی از جمله آموزه هایی است که نصوص قرآنی بر آن دلالتی آشکار داشته و همواره مورد اعتقاد مسلمانان بوده است. با وجود این، آموزه معاد جسمانی همواره انتقادات جدی به خود دیده که یکی از آنها مساوق بودن با تناسخ است که باور عمومی بر استحاله آن استوار است.
    آنچه در این نوشتار می آید، تبیین رابطه میان تناسخ و معاد جسمانی به جسم عنصری از دیدگاه فیلسوفان و متکلمان، و آن گاه ارائه دیدگاه برگزیده از سوی نویسنده است. بر اساس مهم ترین یافته های این پژوهش، از دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا معاد جسمانی به جسم عنصری، مصداق تناسخ است. با این حال، متکلمان به دلیل نگاه خاص خود به تناسخ، چنین سنخیتی را برنمی تابند.
    کلیدواژگان: تناسخ، تناسخ ملکی، تناسخ ملکوتی، معاد جسمانی، معاد روحانی، جسم برزخی
  • صفحه 135
|
  • Mohammad Ali Ismaili, Mohammad Fooladi Page 5
    The issue of determination and free-will has long between the special concern of Muslim thinkers, and it has been stressed by the Glorious Quran and traditions. This idea was first mooted by Muslims in the first century ('AH'), and different views have been provided in this concern over the history. Attempting to preserve the principle of unification of act, Asharite theologians have adhered to determination neglecting divine justice and dismissing it but the expense of unification of act. The dispute between Muʻtazilah theologians over unification of act or divine justice ended in their adherence to divine justice, and so they questioned the unification of act when the introduced the idea of absolute delegation of power. Presenting the idea of "intermediate position" and preserving the principles of unification of act and divine justice, Shi’I school of thought has explained man's free-will in the light of divine agency. This view does not have the deficiencies which each of two previous ones has. The subtlety of the idea "intermediate position" has made theologians, philosophers and mystics provide several interpretations for it. Using a rational analysis method, the present paper elaborates on this issue, and shed light on the interpretation of "intermediate position", by commenting on philosophical determination and providing a solution for the question of succession of wills.
    Keywords: determination, free, will, absolute delegation of power, Ṣadr al Mutaʻlhin
  • Mohammad Dargahzadeh Page 27
    Avicenna, one of the eminent peripatetic philosophers in Islamic world, has provided a special explanation for revelation. In his view, the origin of revealed sciences is Active Intellect and a prophet's soul is connected to Active Intellect by interacting with sacred intellect and the knowledge of the Unseen is reflected in his soul. Then this knowledge which is received by the prophet's imaginative faculty reach his common sense in a particular manner having the form of words. The present paper examines the different aspects of Avicenna's theory about revelation analysis in terms of his ontological and epistemological principles contained in his different works and shows how this philosopher has used his peripatetic philosophical principles for explaining such theological phenomenon like revelation.
    Keywords: Avicenna revelation, sacred intellect, common sense, Active Intellect, imaginative faculty
  • Zahir Bolandqamatpoor*, Mohammad Baqir Malekyan Page 47
    Some Iranians who follow some western thinkers show special interest in the issue of desecration (desacralization) of world and religion. Among the things which has been desecrated is the position of Imam. Some writers claim that the scholars of the second and third century ('AH'), including Sheikh Ṣaduq (May God have mercy on him) rejects the idea of the superiority of Imams over others, and that earlier scholars have mercy on him), as well as the Imams themselves have reduced position of Imamate to "righteous scholars". They also claim that whoever disagree with this view is considered extremist and has to be excluded from Shia society. Having studied the applications and characteristics of extremists mentioned in Sheikh Ṣaduq's works to find the limits of immoderate beliefs in his thought this paper concludes that, contrary to these writer's claim, Sheikh Ṣaduq confirms that many of the characteristics of the Household of the prophet show their superiority over others although he thinks that the prophet is liable to distraction.
    Keywords: Imam, immoderate beliefs, negligence, righteous scholars
  • Reza Gandomi Nasrabadi Page 63
    During the Middle Ages different intellectual trends took form among the Jews. Among these trends is a theological trend with two Karaite and rabbinical orientations, which tried under the influence of Mutazilah school of Basra, to justify and explain Jewish doctrines. Despite common language and source of revelation of the two, the main difference between Karaites and rabbis is that Karaites ignore tradition. Karaites merely believe in the authority of the Bible and consider that tradition or the spoken form of Torah as invalid and it is something framed by rabbis, who consider it to be as valid and holy as the written Torah. Although Karaites are more associated with theology than their rival, only few of their works have been found. Since no independent research has been conducted on the issue, the main aim of the present paper is to provoke further discussions by providing a brief account on the views and thoughts of some important personalities of Karaite sect (such as Yaqub Qirqisani, Yafeth b. Ali, and Yusuf Al-Basir) and citing some cases which show how much they indebted to Mutazilah school.
    Keywords: Karaite theology, Mutazilah theology, Anan b. Dawood, Yaqub Qirqisani, Yafeth b. Ali
  • Ismail Alikhani Page 89
    There are two kinds of theology relating to the possibility of speaking on the topic of the Exalted Being or God by means of ordinary human language: negative Divine and positive Divine. The followers of positive Divine hold that it is possible to talk about divine attributes and Divine acts by means of human language, while the followers of negative Divine maintain that it is possible to talk about divine attributes and Divine acts only in a negative manner, that is, they focus on what God is not such and such, rather than what He is. Negative Divine has had many followers throughout the history of thought- that is since ancient Greece until today. The present paper deals with the historical development of negative theology. Then it reviews and comments on the views shown in this regard. It seeks to provide a moderate position between the pure positive position which means falling into the morass of polytheism and anthropomorphism and the pure negative position which resulting preventing reason for knowing God and falling into the morass of agnosticism.
    Keywords: theology, affirmative theology, negative theology, negative attributes, suppression
  • Mohammad Hussein Faryab Page 115
    Incarnation has long been the special concern of thinkers of different ethnicity and creeds. Besides, Quranic texts have explicitly mentioned the doctrine of corporal resurrection, to which Muslims has always adhered. However, this doctrine has always come under serious criticisms, one of which is considering it as identical with reincarnation, which is generally believed to be impossible. The present paper tries to elaborate on philosopher and theologians’ view about the relationship between reincarnation and corporal resurrection into a body composed of elements, and explain the view adopted by the researcher. The main research findings show that Avicenna and Mullā Ṣadrā believe that corporal resurrection into a body composed of elements is an instance of reincarnation. However, due to their particular view of reincarnation, theologians do not tolerate such a convergence.
    Keywords: reincarnation, terrestrial reincarnation, celestial reincarnation, corporal resurrection, spiritual resurrection, Barzakhi (of the inner world) body