فهرست مطالب

مطالعات عملیات روانی - پیاپی 27 (پاییز 1389)
  • پیاپی 27 (پاییز 1389)
  • تاریخ انتشار: 1389/09/09
  • تعداد عناوین: 11
|
  • صفحه 5
    انسان از بدو پیدایش به اشکال گوناگون به گسترش ارتباط خود با همنوعانش اندیشیده است و حاصل چالش وی با محیط و انسان های پیرامونش، از تحول ارتباط رو در رو به ارتباط از راه دور و از ارتباط محدود به ارتباط جمعی منجر گشته است. آثار به جای مانده از دوران پارینه سنگی، در غارها و بر صخره ها، زبان ها و خطوط نخستین، بازگو کننده تمایل انسان به یافتن حلقه های اتصال میان خویش و جهان پیرامون بوده است. پیدایش چاپ و مطبوعات تلاش دیرینه بشر برای ارتباط با دیگر انسان ها در وسعت دلخواه تر را نشان داد و تولد سینما، رادیو و تلویزیون ارتباطات دیداری و شنیداری انسان را وسعت بخشید. همچنین پیدایش رسانه های جمعی به پیدایش تئوری ها و مناسباتی جدید در ارتباط انسان با انسان منجر شد.
  • حجت الاسلام والمسلمین مهدی طائب صفحه 7
    با مراجعه به کتاب آسمانی اسلام، قرآن، مشاهده می شود که پیشینه عملیات روانی به پیش از هبوط انسان به زمین باز می گردد. در واقع، شیطان، آنچنان که خود قسم یاد کرده است، از ابتدای خلقت آدم در صدد گمراه ساختن وی برمی آید. بدین سان، عملیات روانی در ساحتی فرازمانی و با سرپیچی ابلیس از دستور خداوند آغاز می شود و در سیر تدریجی تاریخی به ویژه در اعصار انبیاء عظام و ائمه معصومین (ع) ادامه می یابد. مجموعه مقالات «سیری در عملیات روانی در اسلام»، با تدقیق و تدبر در آیات کتاب الهی در صدد است سیر پیدایش و فرآیند عملیات روانی را از افق آیات قرآن، روایات، احادیث و سایر منابع تحقیق اسلامی مورد مطالعه قرار دهد. رهیافت تاریخی تحقیق در مقوله عملیات روانی، توجه به ابعاد روانی را در گستره تمام شئون فردی و اجتماعی انسان از منظر دینی برجسته می سازد.
    کلیدواژگان: پیامبر (ص)، مکه، مدینه، یهود، عملیات روانی
  • جواد جمالی صفحه 35
    در روند جابه جایی قدرت در قرن بیست ویکم، رسانه ها را می توان سرچشمه جدید قدرت دانست. در این میان، اینترنت و فضای سایبری به سبب سرعت، دقت، قابلیت حجم عظیم انتقال پیام و گستردگی وسیع مخاطبان، جزء ابزار ارتباطی پرجاذبه و تعیین کننده در عملیات روانی استراتژیک به شمار می رود. این پژوهش با رویکرد رسانه ای- عملیات روانی به ویکی لیکس که به مثابه حلقه واسط مجریان و مخاطبان عملیات روانی عمل می کند، آن پدیده را معمایی چندلایه و با اهداف و مداخلات سیاسی- امنیتی پنهان می پندارد که در صدد است از طریق جریان سازی اطلاعاتی و هجمه به اذهان و ادراکات تصمیم گیرندگان سیاسی آنها را با اهداف بین المللی خود هم سو کرده یا با تاثیر بر افکار و قلوب مخاطبان عام اقدام به تولید «قدرت مجازی» و بازسازی قدرت رو به افول خود در فضای سایبری کند. این مبحث ضمن پدیدارشناسی ویکی لیکس و بررسی نحوه خلق پدیده «سایکو- سایبر» به، کارویژه های جدید عملیات روانی در فضای سایبری توجهی ویژه دارد.
    کلیدواژگان: ویکی لیکس، عملیات روانی، قدرت مجازی، پدیده سایکو - سایبر
  • دکتر احمد باصری صفحه 57
    منظور از عملیات روانی مجموعه ای از اقدامات تبلیغی و روانی یک کشور یا گروه به عنوان عامل کارگزار در جهت تحت تاثیر قرار دادن اذهان، افکار، عقاید و خواست های کشورها یا جوامع هدف با تکیه بر زمینه ها و ابزارهای سیاسی، اقتصادی و نظامی به منظور ایجاد تغییر مطلوب و مطابق مقاصد کشور کارگزار است. این مقاله برای تبیین نقش رسانه ها در عملیات روانی ابتدا به بررسی نظریه های مرتبط با اثربخشی رسانه ها شامل نظریه گلوله جادویی، تاثیرات محدود رسانه ها، کاشت، جبرگرایی رسانه ای مک لوهان، مارپیچ سکوت نومان و نظریه مگ گوایر پرداخته و سپس تاکتیک های نبرد رسانه ای از دیدگاه تافلر را بررسی و ارزیابی می کند. در پایان نیز به صورت موردی اخبار شبکه فارسی بی.بی.سی در خصوص انتخابات دهم ریاست جمهوری و نحوه به کارگیری فنون رسانه ای برای دستکاری افکار عمومی در این رسانه مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج این بررسی نشان می دهد مهم ترین ویژگی های رسانه اثربخش (به ویژه تلویزیون) که به وفور توسط شبکه خبری بی.بی.سی مورد استفاده قرار می گیرد شامل انجام مطلوب کارکردهای رسانه ای، رعایت اصول و قواعد انتشار اخبار (مهندسی خبر)، عرضه غیرمستقیم آموزش و تبلیغ، بهره گیری از گویندگان و گزارشگران جذاب، مقبول و مسلط، اجتناب از یک سویه شدن اخبار و گزارش های خبری، افزایش برنامه های انتقادی، رعایت اصول و روش های تبلیغاتی، توجه به نیاز و منش مخاطبان و بهره گیری از افراد خلاق در تهیه و تدوین برنامه ها می باشد. این شبکه توانسته تا حد زیادی از این فنون برای اثربخشی اخبار و محتوای رسانه ای خود استفاده کند.
    کلیدواژگان: عملیات روانی، رسانه، افکار عمومی، تبلیغات، برجسته سازی
  • عباس محمدی صفحه 79
    فناوری های نوین ارتباطی به نحو بی سابقه ای بر ماهیت روابط انسانی در حوزه سیاست و فرهنگ تاثیر گذاشته اند. هرچند اینترنت در ابتدا خاستگاه صرفا نظامی داشت و برای حفظ داده های اطلاعاتی تمرکز مکانی را از صحنه جغرافیا به حضور در لامکان مجازی انتقال داد، اما به تدریج و به ترتیب کارکرد امنیتی، اجتماعی و فرهنگی آن بر وجه نظامی آن غلبه یافت. با ورود اینترنت به عرصه حیات سیاسی، دولت ها با پدیده ای مواجه شدند که به تناوب آنها را با تهدیدات و فرصت های پیش روی خود به چالش می کشید. در این حال، وبلاگ در بین جلوه های مختلف اینترنت حضوری ویژه یافت. سرعت پیشرفت این پدیده، شگفت انگیز است. استقبال از آن در ایران به ویژه در بین قشر جوان حیرت انگیز بود به نحوی که در طی سال های اولیه حضور وبلاگ در شبکه اینترنت، ایران مقام چهارم جهانی را در تعداد وبلاگ های ثبت شده به دست آورد. این مقاله در نظر دارد ابتدا با مطالعه سیر پیدایش اینترنت، به تاثیرات سیاسی – اجتماعی آن بپردازد و در پایان فرصت ها و تهدیدات پیش روی جمهوری اسلامی ایران را در قبال پدیده وبلاگ بررسی کند.
    کلیدواژگان: اینترنت، وبلاگ، تاثیرات سیاسی، اجتماعی، تهدیدات، فرصت ها، جمهوری اسلامی ایران
  • ابراهیم بختیاری صفحه 101
    در دوره معاصر، ارتباطات و رسانه فعالیت های مختلف اجتماعی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی را پوشش می دهد. در این میان با پیچیده تر شدن و گسترش جوامع اهمیت ارتباطات و رسانه در بعد سیاسی نیز روزافزون می گردد تا حدی که باید گفت در شرایط فعلی ارتباطات و رسانه مایه اصلی زندگی سیاسی است و بدون بهره گیری از وسایل ارتباطی و رسانه های گروهی نظام های سیاسی قادر به نظم بخشیدن در جامعه و شریک ساختن مردم در زندگی سیاسی نیستند. همچنین اعضای جامعه برای ایفای نقش فعال، شرکت در انتخابات و ارتباط متقابل با سیاستمداران به رسانه های جمعی نیازمندند. در ارتباط سیاسی آنچه اهمیت دارد تاثیر بر رفتار است، ارتباط گر سیاسی که در این نوع ارتباط به طور عمده سیاستمدار است سعی می کند با بهره گیری از ابزار مختلف ارتباطی و کاربرد قوانین و تکنیک های لازم بر مخاطب تاثیر گذارد و وی را همواره با برنامه ها و ایده های خود هماهنگ ساخته و با کسب نفوذ و جلب افکار و آرا عمومی مردم، موقعیت خود را تحکیم بخشیده و به گسترش دایره قدرت خود بپردازد. این مقاله با مطالعه نسبت بین رسانه و مقوله ارتباط سیاسی به دنبال مشخص کردن جایگاه رسانه و کارکردهای آن در حوزه مباحث ارتباطات سیاسی است. مقاله بر نقش پراهمیت اینترنت در بین رسانه ای نوین تاکید می ورزد.
    کلیدواژگان: ارتباطات سیاسی، افکار عمومی، رسانه، اینترنت
  • حسن انوری صفحه 117
    هر چند موضوع امپریالیسم با توجه به پیشینه بلندمدت آن در تاریخ از ابعاد گوناگون مورد مطالعه قرار گرفته است، اما بعد رسانه ای امپریالیسم دستاورد ورود فناوری رسانه به عرصه حیات زندگی اجتماعی است. رسانه ها از همان نخستین مراحل پیدایش خود توجه ویژه سیاست مداران را به خود جلب کردند. در طی دو جنگ جهانی، رسانه در سطح ابزار نظامی که افکار و روحیه نیروها و مردم دشمن را آماج حملات خود قرار می داد، مورد بهره برداری قرار گرفت. از آن پس ماموریت جدید این ابزار، سلطه خبری بر موسسات رسانه ای و خلق و ایجاد اخبار و هدایت آن مطابق منافع کشورها و سیستم سرمایه داری جهانی بود. بر این اساس مطالعات چندی در باره سلطه رسانه ای و امپریالیسم خبری در محافل علمی صورت گرفته است. با ظهور فناوری های نوین ارتباطی به نظر می رسید جریان یک سویه انتشار خبر از سوی نظام سلطه با توقف یا دست کم چالش مهم مواجه شود. با وجود این به نظر می رسد هرچند رسانه های نوین همچون اینترنت و ماهواره فرصت های مناسبی را در اختیار بازیگران مختلف قرار داده است، لیکن هنوز جریان سلطه خبری و رسانه ای همچون گذشته بازیگر اصلی این عرصه است. این مقاله ضمن تلاش برای شناسایی دقیق تر این وضعیت و مطالعه نظریه های تبیین کننده آن، تاسیس شبکه های خبری و توجه به رسانه های نوین را به منزله الگویی راهبردی برای شکست نظام سلطه تلقی می کند.
    کلیدواژگان: سلطه خبری، نظام رسانه ای، امپریالیسم خبری، رسانه های نوین
  • دکتر محمدرضا نجفی، دکتر احمد باصری، سیدمحسن آقا براری صفحه 131
    در انتخابات دوره دهم ریاست جمهوری در ایران برای اولین بار مناظره کاندیداها صورت پذیرفت که سبب ایجاد فضای تصمیم گیری جدیدی برای مردم در راستای انتخابات شد. همچنین باعث ایجاد یک فرهنگ سیاسی و مشارکت و حضور مردم در انتخابات گردید. این مقاله با بهره گیری از تحقیقات میدانی و از نظر نوع در چارچوب پژوهش توصیفی از نوع پیمایشی، نگارش یافت. جامعه مورد مطالعه در این تحقیق را ساکنین منطقه 4 تشکیل داده است. تهران که در موقعیت های اجتماعی مختلف (دانش آموزان، نظامی، آزاد، خانه دار، دانشجو، کارمند، بیکار و متفرقه)، هستند و برای حجم نمونه انتخابی متناسب با حجم جامعه آماری در منطقه مورد مطالعه در مجموع تعداد 249 نفر به صورت تصادفی انتخاب شدند. ابزارهای لازم برای جمع آوری اطلاعات در این مطالعه عبارت بود از پرسشنامه محقق ساخته، با تعداد 19 سوال و با ضریب آلفای کرونباخ 83 که برای اجرای نهایی آماده شد. نتایج تحقیق نشان می دهد بر اساس ارزیابی پاسخ دهندگان، در مجموع تعداد هفت متغیر از متغیرهای هشت گانه تحقیق به طور معنادار، بالاتر از میانگین و یک متغیر (نکات منفی مناظره ها)، به طور معنادار پایین تر از میانگین ارزیابی شده است. همچنین نتایج آزمون t وابسته نشان داد که تفاوت های مشاهده شده نسبت به میانگین فرضی (عدد3)، در سطح اطمینان 99 درصد معنادار است.
    کلیدواژگان: فرهنگ، سیاسی، مناظره، انتخابات
  • مهسا ماه پیشانیان صفحه 151
    امروزه با کوچک و پیچیده تر شدن جهان به واسطه رشد روزافزون وسایل ارتباط جمعی رسانه ها به مثابه ابزاری اساسی برای اعمال سیاست های قدرت های زورمدار به کار می روند و رقابتی جهانی در عرصه نبرد رسانه ای شکل گرفته است. همچنین رسانه ها امروزه دروازه ای به شمار می روند که از طریق آن فرهنگ به افراد منتقل می شود. توانایی تاثیرگذاری رسانه ها بر فرهنگ مخاطبان سبب شده است که قدرت های بزرگ از ابزارهای مختلف رسانه ای برای ربودن قلوب و اذهان و تغییر رفتار مردم کشور هدف به شیوه ای نرم بهره برداری کنند. در این نوشتار تلاش شده است تا با عرضه تعریفی از فرهنگ بر اساس تئوری های مختلف، نقش رسانه ها در جنگ نرم بررسی شود. مقاله بر اساس این رویکرد، کارکرد سلاح های رسانه ای امریکا در جنگ نرم علیه جمهوری اسلامی ایران را مطالعه می کند. تحلیل و بررسی شبکه های فارسی وان، هالیوود و رادیو فردا مطالعه موردی مقاله حاضر است.
    کلیدواژگان: فرهنگ سازی رسانه ای، امپریالیسم فرهنگی، فارسی وان، هالیوود، بی.بی.سی و رادیو فردا
  • صفحه 171
    نویسنده: ژان لوبلان ویکس... [و دیگران]مترجم: طاهر روشندل اربطانیناشر: تهران- دفتر پژوهش های فرهنگی؛ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، اداره کل پژوهش های رادیو، دفتر پژوهش های رادیوسال انتشار: 1388تعداد صفحات: 539 صفحهمعرفی: دکتر حسین زارعی
|
  • Hojjat, Ol, Islam Val, Moslemin Mehdi Taeb Page 7
    Referring to the Holy Book of Islam, the Quran, we observe that the background of psychological operations dates back to the time before which man descended onto the earth. In fact, based on his oath, Satan has been seeking to mislead man since the beginning of man’s creation. Hence, psychological operations begin paratemporally with Satan’s disobeying God's command and gradually continue during history, especially during the time of the great prophets and the infallible Imams (a.s.). The series of articles entitled "A Review of Psychological Operations in Islam" seeks to study the emergence and development of psychological operations from the standpoint of Quranic verses, narrations, hadiths and other Islamic research sources. The historical research approach on psychological operations gives prominence to concentration on the psychological dimensions in the whole range of individual and social facets of man’s life from a religious perspective.
    Keywords: Payambar, Makeh, Madineh, Judaism, Psychological Operations
  • Javad Jamali Page 35
    Media can be considered a new power source in the power handover process in the 21st century. Meanwhile, the Internet and cyberspace are considered charismatic and decisive communication tools in the strategic psychological operations due to their speed, accuracy, ability to transfer huge volumes of messages to a wide span of audience. Considering WikiLeaks a media-PSYOP instrument acting as the intermediate link between the performers and the audience of psychological operations, this research work conceives of WikiLeaks as a multilayered puzzle aiming at covert security-political interventions. It seeks to align the political decision makers with the international goals of the hegemonic powers through developing information trends and attacking their minds and perceptions. In so doing, it attempts to generate 'virtual power' and rebuild its declining potency in cyberspace by influencing the minds and hearts of the public audience. Examining the phenomenology of WikiLeaks and looking at how the psycho-cyber phenomenon was created, this article probes into the novel functions of psychological operations in cyberspace.
    Keywords: WikiLeaks, psychological operations, virtual power, psychocyber phenomenon
  • Dr. Ahmad Baseri Page 57
    Psychological operations refer to a set of psychological and publicity measures taken by a country or group to influence the minds, thoughts, opinions and desires of the target countries or communities relying on political, economic and military tools and backgrounds, and aiming at bringing about the intended changes in the target audience. To explain the role of media in psychological operations, this paper, first, looks into the theories related to the effectiveness of media including the magic bullet theory, limited effects of media, cultivation, McLuhan's media determinism, Neumann's spiral of silence and McGuire's theory. Then, the tactics of media battle from the viewpoint of Toffler are examined and evaluated. At the end, the news deliveries of Persian BBC on the tenth presidential elections in Iran and the manner of utilizing media techniques for manipulating public opinion by this channel are reviewed. The results show that the most important features of effective media (particularly TV) frequently used by BBC News Channel include desirable fulfillment of media functions, observation of news dissemination principles and rules (news engineering), indirect instruction and publicity, making use of attractive and professional reporters and newscasters, interactive presentation of news and news reports, increasing the element of criticism in programs, observation of advertising principles and methods, considering the needs and disposition of the audience and making use of creative individuals in developing and preparing programs. This channel has managed to utilize these techniques to make its programs and news delivery effective.
    Keywords: psychological operations, media, public opinion, publicity
  • Abbas Mohammadi Page 79
    Modern communication technologies have impacted the nature of human relations in the field of politics and culture in an unprecedented way. Although the Internet was originally developed for military purposes and has currently created virtual space for storing huge amounts of data, its security, social and cultural functions have gradually overshadowed its military aspect. After the Internet found its way into the political arena, governments were faced with a phenomenon that has alternately challenged them with threats and opportunities. Meanwhile, weblogs have found especial prominence among the various manifestations of the Internet. The development peed of this phenomenon is amazing. It received such a marvelous welcome in Iran, particularly among the youth, that Iran ranked fourth in the world as regards the number of the recorded blogs during the early years of the presence weblog on the Internet. Looking into the emergence of the Internet, this paper examines its socio-political impacts and the opportunities and threats resulting from this phenomenon and facing the Islamic Republic of Iran.
    Keywords: the Internet, weblog, socio, political impacts, threats, opportunities, the Islamic Republic of Iran
  • Ibrahim Bakhtiyari Page 101
    Communications and media currently cover up various social, political, cultural and economic activities. Meanwhile, the political importance of communications and media boosts as human communities get more complex and expand. This has been so to such an extent that it is currently believed that communications and media function as the axis of political life and political systems cannot create order in communities and have people's participation in political affairs without utilizing mass media and means of communication. Citizens cannot play an active role in their communities, participate in elections and interact with statesmen without mass media, either. To influence behavior is what counts in political communications. Political communicator, who is predominantly a politician here, tries to influence his/her audience using various communication tools, and the necessary rules and techniques. He/ She attempts to harmonize them with his/her plans and ideas, consolidate his/her position and expand his/her power range by influencing the public and attracting the public opinion. Examining the relationship between media and political communication, this article aims at determining the standing and functions of media in the field of political communications. The highly essential role of the Internet has been emphasized here.
    Keywords: political communications, public opinion, media, the Internet
  • Hassan Anvari Page 117
    Although various aspects of imperialism have been studied during the history, the media aspect of imperialism is the outcome of media technology's finding its way into the social life. Media have attracted the attention of the statesmen since the early stages of their emergence. During the two world wars, media were utilized as military tools to attack the thoughts, and the morale of the enemy forces and people. Since then, media have followed a domination policy in order to get the news agencies under their control and produce news and present it in line with the interests of capitalism and the countries following it. Accordingly, several academic studies have been conducted on media dominance of news imperialism. Following the advent of modern communication technologies, it seemed that the unidirectional news dissemination by the hegemonic system would come to a halt or at least would face major challenges. However, although modern media such as the Internet and the satellite channels have given suitable opportunities to various actors, the hegemonic system still plays the main role in news dissemination and media activities. The present paper is an attempt to introduce this situation and the theories explaining it more precisely. It also looks at the establishment of news networks and giving due consideration to modern media as a strategic model aimed at overcoming the hegemonic system.
    Keywords: news dominance, media system, news Imperialism, modern media
  • Dr. Mohammadreza Najafi, Dr. Ahmad Baseri, Seyyed Mohsen Aqabrari Page 131
    The tenth presidential elections in Iran witnessed candidate's debates for the first time which led to creation of a new decision-making setting for the people. The debates created a political culture and contributed to people's participation in elections as well. The method utilized to investigate this phenomenon is survey type descriptive research along with some field work. A group of 249 people (including students, military personnel, businessmen, housewives, jobless people, etc.) residing in district four of Tehran served as the random sample for this study.The data collection instrument was a self-made questionnaire including a total of 19 questions and with Cronbach's alpha coefficient of 83. The results indicate that, based on the respondent's evaluation, seven out of the eight variables of the study were significantly higher than the mean and one variable (the negative points of the debates) was significantly lower than the mean. The results of the dependent t-test also showed that the observed differences by the assumed mean (number 3) are significant at 0/99 percent confidence level.
    Keywords: culture, political, debate, elections
  • Mahsa Mahpishaniyan Page 151
    Today, as the world gets smaller and more complicated due to the increasing growth of the mass communication tools, media are utilized as essential tools to enforce the policies of the hegemonic powers and a global competition has been created in the field of media combat. Today, media are regarded as the gate through which culture is transmitted to people. The capability of media to influence the culture of the target audience has made the major powers exploit the various media tools in a soft manner in order to attract the hearts and minds of the target nations and consequently change their behavior. Providing a definition for culture on the basis of various theories, this article attempts to examine the role of media in soft war. Following this approach, the functions of the U.S. media weapons utilized in its soft war against the Islamic Republic of Iran are studied here. The case study reported here is based on Farsi 1, Hollywood and Radio Farda channels.
    Keywords: media culture development, cultural imperialism, Farsi 1, Hollywood, BBC, Radio Farda