فهرست مطالب

کتابداری و اطلاع رسانی - سال پانزدهم شماره 4 (پیاپی 60، زمستان 1391)
  • سال پانزدهم شماره 4 (پیاپی 60، زمستان 1391)
  • 314 صفحه، بهای روی جلد: 80,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1392/02/15
  • تعداد عناوین: 13
|
  • امیر ریسمان باف صفحه 9
    هدف
    هدف از این پژوهش، مرور پیشینه مطالعات تاریخی با تاکید بر انجام این گونه مطالعات در علم اطلاعات است. این پژوهش کوشیده تا زوایا و جنبه های ایجابی توجه بیشتر به موضوع را در رشته بکاود.
    روش/ رویکرد پژوهش: پژوهش، از نوع نظری و مروری تحلیلی است.
    یافته ها: غفلت از انجام این گونه مطالعات، آسیبهایی را در عرصه نظر و عمل در رشته به دنبال داشته است. پاره‎ای از آینده‎نگری های نابجا در رشته از جمله این آسیبهاست. همچنین، اقبال به این مطالعات که از حدود دو دهه پیش در رشته رو به گسترش است، به تغییراتی در چشم‎انداز نظری رشته منجر شده است؛ مانند بازکاوی مفاهیم دکومانتاسیون در فضای نظری رشته.
    بحث و نتیجه گیری: نیاز علم اطلاعات به کار تئوریک، تغییر پارادایم، دستیابی به نظم مفهومی، شناسایی بی‎مبالاتی های نظری در گذشته رشته و بازنمایی آن به قصد تصحیح در آینده، لزوم بلوغ رشته و تسریع در روند حرفه‎ای شدن، از جمله دلایل نیازمندی‎ فوری به انجام مطالعات تاریخی در گذشته رشته است.
    کلیدواژگان: مطالعات تاریخی، علم اطلاعات، پیشینه‎شناسی مفاهیم، دکومانتاسیون
  • محمد اعظمی، رحمت الله فتاحی، مهری پریرخ صفحه 39
    مقدمه /
    هدف
    پایگاه های اطلاعات علمی مهم‎ترین و پرکاربردترین منابعی هستند که اطلاعات موجود در آنها از طریق رابط کاربر قابل دسترسی است. یکی از راهکارها برای بر طرف ساختن چالش های موجود در محیط رابط کاربر، بررسی این محیط بر پایه دیدگاه و رفتار اطلاع جویی کاربران است. هدف این پژوهش، ارزیابی قابلیت فهم پذیری محیط رابط پایگاه های اطلاعاتی ابسکو، پروکوئست و ساینس دایرکت و میزان هدفمندبودن رفتار اطلاع جویی کاربران برپایه الگوی الیس می باشد.
    روش شناسی: پژوهش حاضر از نوع کاربردی است که با استفاده از روش پیمایشی و با رویکردی ترکیبی (فایلهای ثبت رخداد جستجو و بلنداندیشی کاربران و سیاهه وارسی) با تاکید بر فهم‎پذیری عناصر محیط رابط و بر پایه مولفه های رفتار اطلاع جویی کاربران انجام پذیرفته است. جامعه آن از میان دانشجویان مقاطع تحصیلی کارشناسی ارشد و دکتری در حوزه های علوم انسانی/ اجتماعی و علوم پایه/فنی- مهندسی دانشگاه فردوسی انتخاب شد. برای تجزیه و تحلیل داده های کمی، از آمار توصیفی و استنباطی به کمک نرم افزاز آماری SPSS 16 و داده های کیفی، از تحلیل محتوا استفاده گردید.
    یافته ها: یافته های پژوهش نشان داد میزان قابل فهم بودن عناصر محیط رابط در پایگاه های مورد بررسی، میانگینی متوسط به بالاتر دارد. یافته های دیگر نشان داد میانگین بالای پاسخها نشان‎دهنده وجود هدف در به کارگیری هر یک از عناصر محیط رابط کاربر پایگاه های اطلاعاتی به وسیله آزمودنی هاست. همچنین آزمون فرضیه ها نشان داد تفاوتی در رفتار اطلاع جویی کاربران دو حوزه تحصیلی علوم انسانی/ اجتماعی و علوم پایه/فنی - مهندسی از نظر به کارگیری مولفه های رفتار اطلاع جویی الگوی الیس(شروع، پیوندیابی، مرور، تمایزیابی، ردگیری و برگیری) وجود ندارد.
    کلیدواژگان: پایگاه‎های اطلاعاتی، رابط کاربر، الگوی رفتار اطلاع جویی، دیوید الیس
  • هاجر ستوده، زهره هنرجویان صفحه 59
    هدفهای پژوهش: زبان فارسی، به سبب ویژگی های خاص آن و در عین حال نهادینه نشدن سبک نگارش استاندارد، در رویارویی با محیطهای الکترونیکی، با دشواری هایی روبه‎روست که تاثیری بسزا بر اثربخشی بازیابی اطلاعات می‎گذارد. پژوهش حاضر می‎کوشد تا با بررسی متون و پیشینه های موجود، چالش های نگارش فارسی، تاثیر آنها بر اثربخشی بازیابی اطلاعات، و پیشنهاد‎های ارائه شده در جهت رفع این دشواری ها را مورد بحث و بررسی قرار دهد.
    اهمیت پژوهش: با تحلیل و مرور جامع متونی که درباره چالش های نگارش فارسی در محیطهای دیجیتال نگارش یافته است، می‎توان دانشی را که تاکنون در این باره گرد آمده است به تصویر کشید و کاستی ها و پیشرفتهای به دست آمده در این زمینه را آشکار ساخت.
    روش پژوهش: روش پژوهش حاضر، متن‎پژوهی با رویکرد تحلیل محتواست که از روش های پژوهش کیفی به شمار می‎آید. «پاراگراف»، «جمله» و «کلمه» به عنوان واحد تحلیل انتخاب شد، زیرا ممکن بود هر دشواری یا راهکار تنها در یک کلمه یا عبارت مورد اشاره قرار گرفته یا در جمله یا پاراگراف شرح داده شده باشد.
    یافته ها: آثار مورد بررسی، بیش از 40 دشواری نگارشی را در رابطه با جستجو و بازیابی اطلاعات فارسی ذکر کرده‎اند. این گونه‎گونی نگارشی به نایکدستی و تطور بسیار در نگارش فارسی می‎انجامد که می‎تواند اثربخشی بازیابی را بویژه از منظر کاهش دقت یا ریزش کاذب و نیز کاهش جامعیت بازیابی، متاثر سازد. در نتیجه، ضروری است در طراحی الگوریتمهای سامانه های جستجو و بازیابی فارسی، به‎هنجارسازی تنوعات و چنددستی های نگارشی و دستوری مد نظر قرار گیرد. تدوین استاندارد نگارش فارسی، استفاده از سیاهه های از پیش تعیین شده، تجهیز پایگاه اطلاعاتی به اصطلاحنامه و فرهنگهای املایی، و تدوین دستنامه یا راهنمای جستجو، از جمله راهکارهای ارائه شده است. این راهکارها با وجود جامع نبودن، کم و بیش اثربخش به نظر می‎رسند.
    نتیجه گیری: از آنجا که راهکارهای انسانی، نیازمند مشارکت فعالانه و آموزش نویسندگان متون (تایپیستها و کاربران) است و از روندی بلندمدت و هزینه‎بر برخوردار است، حرکت به سوی راهکارهای خودکارسازی پردازش متن و نمایه‎سازی، ضروری است.
    کلیدواژگان: زبان فارسی، بازیابی اطلاعات، نگارش، املا
  • مهدیه میرزابیگی، اعظم صنعت جو، محمدحسین دیانی صفحه 93
    هدف
    هدف اصلی این پژوهش، بررسی تاثیر سبک های شناختی بر قضاوت ربط در فرایند گزینش و ارزیابی منابع اطلاعاتی است.
    روش‎شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی است و به روش پیمایشی اجرا شده است. جامعه پژوهش را دانشجویان مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه فردوسی مشهد در دو حوزه علوم انسانی/ اجتماعی و علوم پایه/ فنی- مهندسی تشکیل دادند که بر اساس آزمون تحلیل سبک‎شناختی رایدینگ در یکی از گروه های کل گرا یا تحلیلی جای گرفتند. داده های این پژوهش از طریق وظایف کاری شبیه‎سازی و برگزاری جلسات قضاوت ربط به صورت انفرادی گردآوری شد.
    یافته ها: نتایج این پژوهش نشان داد هر چند بین گروه های تحلیلی و کل گرا در قضاوت ربط منابع اطلاعاتی تفاوتهایی مشاهده شد، این تفاوتها از نظری آماری معنادار نبود. سبک های کل گرا در ارزیابی منابع «تا حدودی مرتبط» ناموفق بوده و نیازمند کمک بیشتری از جانب نظام بازیابی بودند. نکته دیگر اینکه منابع «مرتبط» مورد توافق هر دو گروه کل‎گرا و تحلیلی بود. از سوی دیگر، کمترین توافق نظر در مورد منابع، تا حدودی مرتبط بود.
    کاربردها: انتظار می‎رود نتایج این پژوهش بتواند به طراحان وب و موتورهای جستجو برای ایجاد رابط کاربرهای شخصی سازی شده با هدف حمایت از نظامهای بازیابی اطلاعات تعاملی، کمک کند.
    کلیدواژگان: قضاوت ربط، ارزیابی منابع اطلاعاتی، نظریه تحلیل سبک‎شناختی رایدینگ، سبک‎شناختی کل گرا، سبک‎شناختی تحلیلی
  • اکرم فتحیان صفحه 119
    هدف /
    زمینه
    کتابخانه‎ دیجیتال، مجموعه‎ای یکپارچه از منابع و خدمات الکترونیکی برای گردآوری، سازماندهی، حفاظت و بازیابی اطلاعات به شکل دیجیتال است. ظهور وب معنایی و هستی‎شناسی در عصر حاضر، سبب ایجاد تحول در کتابخانه های دیجیتال و طراحی کتابخانه های دیجیتال معنایی شده است. در این راستا، مقاله حاضر در نظر دارد به بررسی کاربردهای هستی‎شناسی در طراحی کتابخانه های دیجیتال معنایی بپردازد.
    روش
    هستی‎شناسی، بازنمونی صریح، دقیق و گویا از نمونه ها، مفاهیم و روابط در یک حوزه موضوعی است که با توجه به ویژگی هایی همچون قابلیت استنتاج، ایجاد ارتباط و میانکنش پذیری بین سامانه های اطلاعاتی، حمایت از پردازش زبان طبیعی، فهم پرسش جستجو و...، می‎تواند برای تبدیل کتابخانه های دیجیتال به سامانه های اطلاعاتی هوشمند و در نتیجه طراحی کتابخانه های دیجیتال معنایی، مورد استفاده قرار گیرد.
    یافته ها: ایجاد قابلیتهای گوناگون در معماری کتابخانه های دیجیتال بویژه قابلیت استدلال، امکان تبادل اطلاعات میان کتابخانه های دیجیتال و سایر سامانه های اطلاعاتی، توصیف معنایی منابع موجود در کتابخانه های دیجیتال از طریق ادغام فراداده های کتابشناختی قالب مارک در هستی‎شناسی (مانند هستی‎شناسی MarcOnt)، ارتقای سیستم پرسش و پاسخ در کتابخانه های دیجیتال (مانند BT Digital Library)، ایجاد محیط رابط کاربرپسند و امکان مرور و جستجوی آسان و سریع مدارک، برخی از کاربردهای هستی‎شناسی در کتابخانه های دیجیتال هستند که در این مقاله بررسی می‎شوند.
    کلیدواژگان: کتابخانه دیجیتال، کتابخانه دیجیتال معنایی، هستی‎شناسی، توصیف معنایی محتوای کتابخانه دیجیتال، جستجو و بازیابی مبتنی بر هستی‎شناسی
  • محمد زره ساز، فاطمه پازوکی صفحه 141
    هدف
    هدف از این پژوهش، بررسی دیدگاه کتابداران فهرست‎نویس سه کتابخانه بزرگ در مشهد (کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی مشهد کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه مرکزی علوم پزشکی) در مورد به‎کارگیری استاندارد توصیف و دسترسی به منبع (آر.دی.ای.) است. از هدفهای دیگر این پژوهش می‎توان به سنجش میزان آشنایی کتابداران فهرست‎نویس مورد بررسی با این قواعد و میزان پذیرش آنها پیش و پس از آموزش اشاره کرد.
    روش
    روش پژوهش از نوع آزمایشی به صورت طرح گروه پیش آزمون و پس آزمون است. سنجش میزان آشنایی در این پژوهش از دو طریق خود اظهاری (نظر شخصی) و میزان آشنایی عملی و بر اساس آزمون (بر اساس پاسخگویی به سوالهای طرح شده از مباحث تخصصی) صورت گرفته است.
    یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد میزان آشنایی خوداظهاری فهرست‎نویسان با قواعد آر. دی. ای. در پیش از آموزش بالاتر از حد متوسط و میزان آشنایی عملی آنان پایین‎تر از حد متوسط است. اما پس از آموزش هر دو نوع آشنایی آنان، اعم از خود اظهاری و عملی، با این قواعد بالاتر از سطح متوسط است. از دیگر نتایج پژوهش می‎توان به تاثیر مثبت آموزش بر سطح پذیرش قواعد آر.دی.ای. از سوی نمونه پژوهش (فهرست‎نویسان) اشاره کرد. بدین ترتیب، مشخص شد پس از آموزش و در نتیجه افزایش آشنایی فهرست‎نویسان با آر.دی.ای.، میزان آمادگی آنها برای پذیرش این قواعد به صورت معناداری افزایش یافته است. همچنین در این پژوهش، رابطه معناداری میان سن و سابقه کاری فهرست‎نویسان با میزان آشنایی خوداظهاری، آشنایی عملی و میزان پذیرش قواعد فهرست‎نویسی جدید (آر.دی.ای.) در نمونه پژوهش مشاهده نشد. بر اساس یافته های دیگر این پژوهش، فهرست‎نویسان خواستار ایجاد تغییراتی در نرم‎افزارهای کتابخانه‎ای به‎منظور پیاده‎سازی بهتر قواعد فهرست‎نویسی جدید (آر.دی.ای.) شدند. در این میان، فهرست‎نویسان بیش از همه خواستار به‎کارگیری همه جانبه قابلیتها و امکانات راهنما به‎منظور معرفی و بهره‎گیری تغییرات جدید در نحوه ثبت اطلاعات فهرست‎نویسی، ارائه آموزشهای کافی به فهرست‎نویسان پیش از پیاده‎سازی قواعد جدید، هماهنگ ساختن کاربرگه های فهرست‎نویسی با آر.دی.ای.، بازنگری در سرفصل درسهای سازماندهی اطلاعات در گروه های کتابداری و اطلاع‎رسانی دانشگاه ها و حضور کتابداران آشنا با قواعد جدید در کارگروه تغییر و تعدیل نرم افزارهای کتابخانه‎ای شدند.
    کلیدواژگان: قواعد توصیف و دسترسی به منبع (آر.دی.ای.)، فهرست‎نویسی، کتابخانه مرکزی دانشگاه فردوسی مشهد، کتابخانه مرکزی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، کتابخانه آستان قدس رضوی
  • محمود سالاری، محمدحسین دیانی، رحمت الله فتاحی صفحه 169
    هدف
    این بررسی به منظور شناسایی، دسته‎بندی و تعیین اهمیت نسبی متغیرهای دخیل در لایه ارزش فرهنگ مطالعه در ایران انجام شده است.
    جامعه و روش تحقیق: با استفاده از روش مطالعه اسنادی و روش دلفی، متغیرهای مطرح و میزان اهمیت آنها شناسایی و تعیین شد. جامعه تحقیق از میان صاحب نظران و خبرگان حوزه فرهنگ مطالعه با روش نمونه گیری هدفمند (قضاوتی) انتخاب گردید.
    یافته ها: یافته ها نشان داد لایه ارزشها و باورهای فرهنگ مطالعه از 4 معیار اصلی(جامعه، نظام آموزشی، حوزه نشر و خانواده)، 7 معیار فرعی و 26 شاخص تشکیل شده و بیشترین معیارهای فرعی و شاخصها، مربوط به معیار اصلی «جامعه» بوده است.همچنین، رتبه‎بندی فریدمن معیارهای اصلی نشان داد بین آنها تفاوت معناداری نیست، ولی در معیارهای فرعی لایه ارزشها نشان می دهد تفاوت معنادار است. در میان معیارهای فرعی، بالاترین رتبه ها به ترتیب به معیار «ترویج و ترغیب دانش آموزان، دانشجویان، معلمان و استادان به مطالعه» و «ارزش آفرینی برای رسیدن به خانواده اهل سواد و مطالعه» تعلق دارد. در خصوص رتبه‎بندی شاخصهای موجود در معیار‎های فرعی «نگرش جامعه به مقوله جهان هستی»، «ترویج و ترغیب دانش‎آموزان، دانشجویان و استادان به مطالعه» و «باور به تاثیر کتاب در رشد ابعاد مختلف فردی و اجتماعی» نشان داد بین آنها تفاوت معنادار نبوده، اما رتبه‎بندی در شاخصهای معیار‎ «احساس نیاز به مطالعه» نشان داد تفاوت معنادار بوده است.
    پیشنهادها: پژوهشگر در نهایت با توجه به ماهیت فرهنگ مطالعه، نگاه متوازن برای توسعه لایه های فرهنگ مطالعه و تقدم شروع تغییر از لایه ارزشها نسبت به سایر لایه های فرهنگ را با اتخاذ رویکرد سیستمی، پیشنهاد کرده است.
    کلیدواژگان: مطالعه، فرهنگ مطالعه، فرهنگ مطالعه در ایران، لایه ارزشها و باورها، نگرش سیستمی
  • زاهد بیگدلی، خدیجه قنبری مهرنیت، سارا سعیدی زاده صفحه 191
    هدف
    هدف اصلی این پژوهش، مقایسه تولیدات علمی دانش‎آموختگان مقطع دکتری دانشگاه های دولتی و غیر دولتی داخل با دانش آموختگان دانشگاه های خارج از کشور در حوزه کتابداری و علم اطلاعات است.
    روش
    روش پژوهش پیمایشی است و اطلاعات از طریق سیاهه وارسی و کتاب «کتابداران دانشگاهی ایران» (1390) گردآوری گردید. برای تحلیل داده ها از آمار توصیفی و آمار استنباطی مجذور خی استفاده شده است. جامعه مورد پژوهش، شامل 76 نفر از دانش آموختگان داخل و خارج از کشور و تولیدات علمی آنان است.
    یافته ها: دانش آموختگان داخل وخارج از نظر تولید مقاله و مجموع تولیدات علمی، تفاوت معناداری ندارند. روند تولیدات علمی رو به رشد است و تولیدات علمی دانش آموختگان پس از اخذ مدرک دکتری سیر صعودی داشته است.
    نتیجه گیری: آموزش کتابداری در مقطع دکتری در ایران موفق بوده است و دانش آموختگان توانسته‎اند همپای همقطاران خود که از خارج فارغ التحصیل شده‎اند، به تولید اطلاعات علمی بپردازند. اگر چه تولیدات علمی فقط یک معیار برای سنجش کارایی اعضای هیئت علمی است، اما معیاری ضروری است. تولید و انتشار نتایج تحقیقات، به حرفه کتابداری کمک می‎کند بنیانهای نظری و معرفت شناختی خود را شکل دهد. بدون این زیربنا، حرفه کتابداری و اعضای هیئت علمی آن جایگاه اجتماعی خود را از دست خواهند داد.
    کلیدواژگان: تولیدات علمی، دانش‎آموختگان داخل، دانش‎آموختگان خارج از کشور، کتابداری و علم اطلاعات
  • محمدحسین دیانی، مهدی آشیم صفحه 209
    هدف
    پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر بخشی پایگاه اطلاعاتی نمایه نشریات درراستای غنا بخشیدن به خدمات اطلاعاتی کتابخانه های عمومی‎و ارزیابی میزان رضایت و استفاده کاربران از تعامل با آن انجام گرفته است.
    جامعه پژوهش: جامعه اول پژوهش تمامی کتابداران کتابخانه های عمومی‎مشهد بود. جامعه دوم، اولین 10 کاربرآشنا با پایگاه نمایه بودند که به‎ 21کتابخانه عمومی‎شهر مشهد مراجعه کردند. جامعه سوم، تمامی جستجوهای انجام شده طی بازه زمانی دو ماهه در پایگاه نمایه نشریات بود که در 9 کتابخانه عمومی‎شاخص از نظر استفاده در 3 منطقه متفاوت جمعیتی شهر مشهد، انتخاب گردید.
    نوع پژوهش: نوع پژوهش کاربردی و روش پژوهش به 2 بخش تقسیم گردید: 1) استفاده از روش مشاهده غیرمداخله گرایانه که با کمک نرم‎افزار snagit نسبت به ضبط رکوردهای جستجو شده و تجزیه و تحلیل آنها اقدام شد.2) بخش دوم پیمایشی از نوع توصیفی است که از دو پرسش‎نامه کاربران وکتابداران برای گردآوری داده ها استفاده گردید. پاسخهای کاربران، کتابداران و پاسخهای ضبط شده با نرم‎افزارsnagit در قالب هفت فرضیه پژوهش، تحلیل شد.
    یافته های پژوهش: کاربران با هدایت کتابداران یا همکاران، از وجود پایگاه نمایه نشریات آگاه شده‎اند؛ هدف از مر اجعه به پایگاه، بازیابی مطالب برای پژوهش در دست اجراست؛ بیشترین جستجوها، جستجوی موضوعی هستند؛ مجله های علمی - پژوهشی بیشتر از مجله های عامه پسند مورد مراجعه قرار می‎گیرند؛ کاربران از دستیابی آسان به محتوای پایگاه نمایه رضایت دارند؛ نقاط قوت پایگاه از نقاط ضعف آن بیشتر است؛ تنها 1% از مقاله هایی که بازیابی می‎شوند، عملا مورد استفاده قرار می‎گیرند.
    آشنایی کتابداران با پایگاه نمایه نشریات بسیار کمتر از آشنایی آنها با اینترنت و رایانه است. 70% کتابداران برای رفع نیازهای اطلاعاتی خود و کاربران، اینترنت را به پایگاه نمایه ترجیح می‎دهند. کتابداران خود را ملزم به استفاده از پایگاه نمایه می‎دانند. کتابداران برای استفاده از پایگاه نمایه، به آموزش نیاز دارند؛ 71% کتابداران اعلام کردند استفاده از پایگاه نمایه در آینده بیشترخواهد بود. همه کتابداران انجام تغییرات در پایگاه نمایه را ضروری دانستند و آن را جایگزینی کامل برای همه مجله های چاپی کتابخانه های عمومی نشناختند. عمده‎ترین نقاط ضعف پایگاه از دید کتابداران به ترتیب در شاخصهای 1) امکانات نمایش 2) محتوا 3) امکانات جستجو. و در بیان نقاط قوت پایگاه به ترتیب شاخصهای 1) دسترسی آسان به منابع و 2) پوشش موضوعی، ذکرشده است.
    کلیدواژگان: کتابخانه‎های عمومی‎مشهد، پایگاه نمایه نشریات، ارزیابی پایگاه نمایه نشریات فارسی، رضایت کاربران از پایگاه نمایه نشریات، مجله‎های الکترونیکی
  • مرضیه سیامک، فاطمه احمدی نسب صفحه 233
    متن حاضر بر آن است تا با توجه به نتایج طرح «ارتقای مهارتهای سواد اطلاعاتی شاغلان تحقیقاتی کتابخانه ها و مراکز اطلاع‎رسانی در مرکز منطقه‎ای اطلاع‎رسانی علوم و فناوری» و استانداردهای سواد اطلاعاتی برای آموزش عالی، عنوانهای سلسله جلسات پیشنهادی مجری را برای آموزش سواد اطلاعاتی به شاغلان تحقیقاتی کتابخانه ها و مراکز اطلاع‎رسانی برای تشکیل سلسله کارگاه های آموزشی ارائه دهد و سپس به سنجش اثربخشی این عنوانها بپردازد. به طور نمونه، در سلسله کارگاه های آموزشی برگزار شده در مرکز منطقه‎ای اطلاع رسانی علوم و فناوی.
    کلیدواژگان: سواد اطلاعاتی، شاغلان تحقیقاتی کتابخانه‎ها و مراکز اطلاع‎رسانی، کارگاه آموزشی، سنجش اثربخشی، مرکز منطقه‎ای اطلاع‎رسانی علوم و فناوری
  • پریسا ملک احمدی، پرینا پارسا صفحه 257
    زمینه و هدف
    اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی فعالیتی تحلیلی است که در طی آن ابعاد مختلف حیطه تصمیم‎گیری های اخلاقی کتابداری و اطلاع‎رسانی بررسی می شود. با توجه به ضرورت و هدفهای آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی، تحقیق حاضر قصد دارد ضمن بررسی نقاط قوت و ضعف (عوامل داخلی) و همچنین فرصتها و تهدیدهای آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی (عوامل خارجی)، در قالب مدل SWOT (strengths and weakness and opportunities and threats) راهبردهای اثربخش را به منظور توسعه آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی در دانشگاه های علوم پزشکی کشور ارائه دهد.
    مواد و روش ها
    از تعداد 45 عضو هیئت علمی کتابداری و اطلاع‎رسانی دانشگاه های علوم پزشکی کشور در سال 1390 در قالب مطالعه‎ای مقطعی نظرخواهی شد. پس از نظرخواهی، به وزن‎دهی (میزان اهمیت) و رتبه‎بندی هر کدام از این عوامل پرداخته و سپس راهبردها در قالب مدل SWOT ارائه گردید.
    یافته ها: در بررسی عوامل داخلی، از بین نقاط قوت، بیشترین میزان اهمیت (وزن) مربوط به «وجود منابع اسلامی و تاریخی غنی در زمینه اخلاق اطلاعات و اطلاع‎رسانی» با وزن 1/0 و رتبه 9/2 و بین نقاط ضعف بیشترین میزان اهمیت مربوط به «نبود جایگاه جدی آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی در برنامه های آموزشی» با وزن 09/0 و رتبه 7/2 بود. با توجه به مجموع امتیازها در جدول تجزیه و تحلیل عوامل داخلی (85/2) و خارجی (87/2)، می‎توان گفت واکنش اعضای هیئت علمی نسبت به نقاط قوت و ضعف و همچنین نسبت به فرصتها و تهدیدها در آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی، کمتر از حد متوسط بوده است.
    نتیجه گیری: در قالب مدل SWOT، در مجموع 17 راهبرد در قالب راهبردهای رقابتی، تهاجمی، احتیاطی و تدافعی ارائه شده که اعتبار آنها بر اساس سنجش جامعه مورد مطالعه، زیاد بوده است. اولویتهای اول تا سوم به ترتیب به آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی به صورت بین‎رشته‎ای توسط استادان اخلاق و استادان علوم کتابداری و اطلاع‎رسانی، آموزش اخلاق و به کارگیری روش های نوین آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی، اختصاص یافته است.
    کلیدواژگان: مدل SWOT، راهبردهای آموزش اخلاق کتابداری و اطلاع‎رسانی، برنامه‎ریزی راهبردی
  • مرتضی کوکبی، رقیه حجازی صفحه 279
    هدف
    هدف از انجام این پژوهش، شناسایی روابط کتابشناختی موجود در میان خانواده های کتابشناختی فارسی و فیلدهای مورد نیاز برای نمایش آنهاست تا از این طریق بتوان به فیلدهای پرکاربرد در نمایش انواع روابط کتابشناختی دست یافت.
    روش
    روش پژوهش حاضر از نوع پیمایشی و از طریق سیاهه های وارسی محقق ساخته بود.
    یافته ها: داده های حاصل از بررسی ها نشان داد درصد بالایی از انواع روابط کتابشناختی در خانواده های کتابشناختی وجود دارد. همچنین، 85/42% از فیلدهای رابطه‎ای در نمایش روابط کتابشناختی موجود در پیشینه های کتابشناختی کاربرد دارند.
    نتیجه گیری: آنچه از یافته های پژوهش به‎دست می‎آید، کاربرد فیلدهای رابطه‎ای خاص برای نمایش انواع روابط کتابشناختی موجود در میان خانواده های کتابشناختی فارسی است.
    کلیدواژگان: روابط کتابشناختی، خانواده‎های کتابشناختی، فیلدهای رابطه‎ای، فرمت یونی‎مارک
|
  • Amir Rismanbaf (Phd) Student Page 9
    Purpose
    The intent of the article is to review the background of historical studies with emphasis on such studies in Information science. This study has tried to analysis angles and positive aspects of more attention to this issue in the field. Approach of Research: This study is a theoretical one and also is an analytical review of the subject.
    Findings
    Results showed that neglect of conduct such studies has led to some impairment in theoretical and practical atmosphere of the field; like some misplaced foresight. Also, the growing tendency of these studies in the field since nearly two decades ago has led to changes in theoretical perspective of LIS, such as renewing of Documentation concepts in theoretical atmosphere of the field.
    Conclusion
    The need of Information Science to the theoretical work, paradigm shift, achieving conceptual discipline, identifying theoretical negligence in the discipline occurring in the past and representing it in order to correct it in the future, the necessity for the maturity of the discipline and accelerating the professionalism in the field are some reasons that calls for an urgent need for historical studies on the discipline's past.
    Keywords: Historical Studies, Information Science, History of Concepts, Documentation
  • Dr. Mohammad Aazami, Dr. Rahmatolah Fattahi, Dr. Mehri Parirokh Page 39
    Introduction/
    Aim
    Scientific databases are one of the most important and useful resources. Users retrieve the needed information through the user interface of such databases. This study aimed at evaluating the understandability of the elements of the interface environments of Ebsco, Proquest, ScienceDirect databases.
    Methodology
    This study was conducted through a mixed method. Data gathering instruments included checklists, log files, and thinking-aloud protocols. The population included 30 graduate and post graduate students in two majors, Humanities/Social science, and Basic Sciences /Engineering at Ferdowsi University of Mashhad. Descriptive and analytical statistics were used for analysing the quantitative data and content analysis was applied to qualitative data.
    Results
    Findings showed that most elements of the user interface are understandable to the students. Users’ awareness of the elements in the interfaces was also higher than the average. In addition, all students used the interface elements objectively based on Ellis’ information seeking behavior model. The results of testing the hypotheses revealed that there was no significant difference the students’ information seeking behavior in terms of the features of Ellis’s model (starting, chaining, browsing, differentiating, monitoring and extracting).
    Keywords: Databases, User interfaces, Elli's information, seeking behavior model
  • Dr. Hajar Sotudeh, Zahra Honarjooyan Page 59
    Research
    Purpose
    Due to its special characteristics and lacking a standard writing style, Persian language faces with difficulties in coping with electronic media, seemingly affecting the effectiveness of the information retrieval. Reviewing previous literature on the subject, the present study attempts to study the challenges, their impact on the effective information retrieval and the solutions proposed to overcome them.Research Significance: A comprehensive review on the Persian Language challenges in digital environment may highlight the knowledge gathered so far on the subject and uncover its deficiencies and progress.Research
    Methodology
    The present study applies a documentary method with a text analysis approach, which is a qualitative method.
    Findings
    The reviewed studies report a large number of inconsistencies and variations in Persian writing, seeming to seriously affect the effectiveness of information retrieval regarding precision, false drop or recall. It is, therefore, required that Persian information retrieval systems normalize the morphological and grammatical inconsistencies and variations. The studies offer some solutions to eliminate or lessen the negative effects, namely standardizing Persian writing style, using pre-defined lists, equipping the databases with thesauri. Although failing to encompass all the challenges, they seem to be more or less effectual. Specially, preparing Persian writing style standards, spelling dictionaries and thesauri, search manuals or guides, and designing subject-specific information retrieval algorithms can be useful.
    Conclusion
    The human-based solutions require serious training of and contribution from text writers (including typists and users) and are a long-term and expensive process. Consequently, it is vital to move toward automatic text processing and indexing techniques.
    Keywords: Persian language, information retrieval, writing style, spelling
  • Dr. Mahdieh Mirzabeigi, Dr. Azam Sanatjoo, Dr. Mohammad Hosien Dayani Page 93
    Purpose
    this study tends to investigate the impact of cognitive style on document relevance judgment in document selection and evaluation process.
    Methodology
    this is an applied research conducted in survey method. Humanities & social Science – Basic and engineering science students of Ferdowsi University of Mashhad, Iran were applied as test persons in Riding’s cognitive style analysis in order to distinguish two cognitive style groups (Holistic and Analytic. Data were gathered through Simulated work tasks and individual relevance judgment sessions.
    Results
    the results of the research demonstrated that there were some but not significant differences between the two cognitive style’s grading of relevance judgment. In addition, while Holistics failed in evaluating “partial relevance” documents, they needed to get more support from IR system. Furthermore, both Holistic and Analytic persons almost agreed on “relevant” documents. Conversely, the least agreement occurred in “partial relevant” documents.Value: It is expected that the results of the study will help search engine and web designers to enhance a user-personalized interface in order to support interactive information retrieval systems
    Keywords: Relevance, Judgement, Document selection, evaluation, Riding cognitive style theory, Holistic style, Analytic style
  • Akram Fathian (Phd) Student Page 119
    Objective
    Digital library is an integrated set of electronic resources and services for capturing, organizing, protecting and retrieving information in digital formats. Nowadays, the emergence of semantic web and ontology, support the evolution of digital libraries and creating semantic digital libraries. Hence, the purpose of this paper is to survey into the applications of ontology in digital libraries.
    Methods
    Ontology is a highly expressive representation of objects, classes of objects and relations between them in a particular domain. Ontology has some potential benefits such as inferencing capability, interoperability, natural language processing (NLP) support and search query understanding. Therefore it can be used to convert digital libraries to distributed and intelligent information systems and to create semantic digital libraries.
    Results
    Creating different capabilities in digital libraries architecture, specially inference capability, transmission of information between digital libraries and other information systems, semantic description of resources in digital libraries with mapping MARC bibliographic metadata in an ontology (such as MarcOnt ontology), improvement the question-answering system of digital libraries (such as BT Digital Library), creating a user-friendly interface and making available an easy and quick search and browsing, are some of ontology applications in digital libraries that surveyed.
    Keywords: Digital library, Semantic digital library, Ontology, Semantic description of digital library content, Ontology, based information search, retrieval
  • Mohammad Zerehsaz (Phd) Student Page 141
    Purpose
    The goal of this research is showing Cataloger's view of Three big Libraries in Mashhad (Astan Quds Library, Central Library of Ferdowsi University, and Central Library of Medical Sciences University of Mashhad) Toward Resource Description and Access Rules (RDA). Measuring the level of familiarity of catalogers with RDA and the level of acceptance it with them are from other goals of this research.
    Methodology
    The method of this research is experimental and was done based on pre-post test. The level of cataloger's familiarity with RDA in this research has measured in two ways: the personal comment and the actual test.
    Findings
    Findings shows that level of personal comment familiarity with RDA before education is upper than middle and the level of actual familiarity before education is lower than middle. But after offering specialized education in a workshop about RDA findings shows the level of two kinds of familiarity are raising upper than middle. From other findings is the positive impact of education in acceptance level of RDA with catalogers. So, we can conclude that level of acceptance of RDA with catalogers has risen after education and in result of raised familiarity with these rules. According to the findings, there aren’t significant relationships between age, work experience of catalogers and their self-comment familiarity, actual familiarity and the level of acceptance of RDA with them. Catalogers also have demanded to make changes in library software's to better using of RDA in the future. They have requested to use from help capabilities to introduce the changes in cataloging rules, offering sufficient education to catalogers before Implementing RDA, coordinate cataloging worksheets, review in headings of information organization lessons and apply catalogers in the workgroup of software update.
    Keywords: Resource Description, Access (RDA), Cataloging Rules, Specialized education, Central Library of Ferdowsi University, Central Library of Medical Sciences University of Mashhad, Astan Quds Library
  • Dr. Mahmood Salari, Dr. Mohammad Hossien Dayani, Dr. Rahmatollah Fattahi Page 169
    Objective
    This study aimed to identify, classify and determine the relative importance of variables involved in reading culture of Iran.Study Population and Research
    Method
    The variables and their importance were identified and determined using Delphi method and Documentary study. Study Population was selected from scholars and experts in the field of reading culture via purposive sampling.
    Findings
    Results showed that the layer of values and beliefs of reading culture has been consisted of four main criteria (society, educational system, publishing and family), seven sub-criteria and 26 indicators. In addition to that, most sub-criteria and indicators have been related to the main criterion i.e. "Society". Moreover, Friedman ranking of the main criteria showed no significant difference among them, whereas, there is a significant difference among the sub-criteria. Among the sub-criteria, the highest ranks were awarded to "Promoting and encouraging pupils, students, teachers and professors to reading", "Creating value to achieve" and "The family with Literacy and reading" respectively. But ranking the indicators in sub-criteria showed that indicators including "Society`s attitude towards the cosmos", "Promoting and Encouraging pupils, students and teachers to reading " as well as " Believing in efficacy of book on various aspects of personal and social growth " has not been significant, while ranking the indicators of "feel the need to reading" sub-criterion has been significant.Suggestions: According to the nature of reading culture, the researcher has suggested a balanced view in order to develop reading culture with priority to changing the layer of values over other layers of culture by system approach.
    Keywords: Reading, Reading culture of Iran, Layer of values, beliefs, System approach
  • Dr. Zahed Bigdeli, Khadijeh Ghanbari Mehrniyat, Sara Saeedy Page 191
    Purpose
    This research attempted to study scientific production of Iranian PHDs in Library and Information Science. Respondents were compared in terms of their scientific production before and after being awarded PHD degree, as well as the place where graduated, Iran or abroad.
    Method
    This research is of a descriptive type and the method is survey. To collect the data, a checklist and the book "Iranian Academic Librarians" were used. The data were analyzed through descriptive as well as inferential statistics. The population of the study consisted of 76 PHDs and their scolarly productivity.
    Findings
    It was revealed that there was no significant difference between scientific production of local graduates and those studied overseas. It was also found that scholarly productivity of the LIS faculty has an increasing trend, so that they have produced more documents after being awarded the PhD. degree
    Conclusions
    It is implied that LIS education in Iran is successful in training qualified graduates. Although research productivity is only one measure of faculty effectiveness, it is a necessary one. The production and publication of research helps the profession establish its theoretical and epistemological foundation. Without this foundation, the profession and its educators will founder.
    Keywords: scientific production, PHD graduates, local graduates, overseas graduates, Library, Information Science
  • Dr. Mohammad Hosien Dayani, Mahdi Ashim Page 209
    Perpose: The aim of this research is to study The Namaye “Database of Persian language articles” effect on the enhancement of the informational services of the public libraries and evaluation of user's satisfaction of it and its functionality for them. The first population was all the librarians of the public libraries of Mashhad. The second population was the first 10 users of 21 public libraries of Mashhad who were familiar with Namaye. The third population was all the searches done during 2 months at these databases in 9 most used libraries of 3 different regions of Mashhad.
    Methodology
    The method which was used can be divided in two parts: 1) the use of non interventional observation with the help of Snagit software which recorded and analyzed the searches. 2) The second part was a descriptive survey which included two librarian's and user's questionnaires for collecting information.
    Findings
    The results of the research show that: 1) on the average, the opinions of the users and the librarians on "the method of reference to Namaye via librarians" are 3.88 and 4.61, respectively, which is "more than the medium limit". The librarians, in comparison with the users, much more supported this theory. 2) On the average, the opinions of the users and the librarians on "the purpose of reference to Namaye database" are 3.88 and 4.38, respectively, which is more than the medium limit. Moreover, the users mostly refer to Namaye for research. The librarians, in comparison with the users, more supported this theory. 3) On the average, the opinions of the users and the librarians on "the method of searching in database" is 3.94, most of the searches were topical. The results of the analysis done by Snagit software reveal that more than 82% of the searches were topical. 4) More than 64% of the users prefer scientific journals and 52% prefer popular journals, total average of the opinions is 3.11 which is more than the medium limit. The librarians and the users agree on the fact that popular articles are more selected. The results of the analysis done by Snagit software reveal that more than 62% of the users choose articles from popular magazines. 5) Results of the user's and librarian's opinions on "the user's satisfaction of the ease of access to Namaye" are 2.73 and 3.63, respectively. From librarian's point of view, the users are relatively satisfied with the ease of access to Namaye. 6) On the average, the opinions of the users and librarians on "the advantages and disadvantages of Namaye" are 3,54 and 3.70, respectively, which is more than the medium limit. Overall, the advantages of the database are more than its disadvantages; total average of 3.62, in comparison with the opinions of the two groups, shows that the opinions of the users are because of the less of their knowledge about how to use the database. 7) The average opinions of the users on "the ratio of the used papers to the retrieved papers in the database" with the value of 3.40, show that there is a big difference between what is retrieved and what is used. The results of the analysis done by Snagit software also reveal that only 1% of the retrieved papers are used, therefore.
    Conclusion
    The research show that the librarians are less familiar with the Namaye than the internet and the computers. 70% of the librarians, for resolving user's and their own informational needs, prefer internet to the database. The librarians feel that they have to use the database more.The librarians need to be trained for using the database. 71% of the librarians declare that the use of the database will increase in future. All the librarians think that there must be some changes made to the database and it cant be a complete substitute for the printed magazines yet. The most important disadvantages of the database, from librarian's point of view, are in aspects of 1) facility of display 2) capacity and 3) the facilities of the searching; and they mentioned 1) the ease of access and 2) the topical coverage as its advantages.
    Keywords: Public libraries of Mashhad, Namaye database, evaluation of services, user's satisfaction, electronic journals
  • Marzieh Siamak, Fatemeh Ahmadinasab Page 233
    Purpose
    This paper aims at offering a series of syllabi for information literacy workshops for research staff of libraries and information centers, on the basis of the results of a research project executed by the first author of the paper entitled ' Improving information literacy skills of research staff of libraries and information centers: a case study of the research staff of Regional Information Center for Science and Technology' and information literacy competency standards for higher education. Besides, the effectiveness of the syllabi of the held information literacy workshops will be assessed.
    Methodology
    In this study, first, the level of participants’ information literacy skills was measured and then their emotional intelligence, critical thinking and creative thinking were determined because of the significant relationship between these three skills and information literacy. Second, participants were surveyed on the basis of their gender, degree level, field of study, graduation time and working experience. In addition, their prior knowledge, expertise and experience were measured. Finally,
    Findings
    the statistical population of the study was decreased to 30 participants out of 35 after normalization. In the next phase of the study, a series of syllabi was offered by the project executor after surveying pretests. It was tried to minimize the impact of external and internal factors on this experiential research. In order to assess the effectiveness of the suggested syllabi, participants were given evaluation forms after every workshop. Finally, the post-tests showed a significant difference between information literacy skills of participants before and after their attendance in workshops. They considered these syllabi effective and advantageous.
    Results
    The significant relationship between pre-test and post-test scores supports the effectiveness of the suggested syllabi in improving their information literacy skills.
    Keywords: Information literacy, research staff of library, information centers, workshops, effectiveness assessment, Regional Information Center for Science, Technology
  • Parisa Malekahmadi, Parinaz Parsa Page 257
    Background And Objectives
    Considering the increase of ethical problem cases in recent years promoting professional ethics among Library and Information Sciences students is important. In order to identify the strengths and weakness, as well as opportunities and threats of Library and Information Sciences ethics training these effective strategies have been designed. Using these strategies can make Library and Information Sciences ethics training in Iranian Universities of Medical Sciences more effective and more efficient.
    Materials And Methods
    In this cross sectional study, after identifying a list of strengths and weakness as well as opportunities and threats of Library and Information Sciences ethics training, a questionnaire was used to obtain the opinions of the faculty members of Iranian Universities of Medical Sciences, and then the strategies were presented in the model of SWOT.
    Results
    According to the internal factors analysis table, among the strengths, the most important rate of significance (weight) was given to the existence of rich Islamic and historical sources in the field of Library and Information Sciences ethics with the weight of 0.10 and the grade of 2.9. Further more, among the weakness the most important rate of significance was given to using traditional methods in the Library and Information Sciences ethics training with the weight of 0.09 and the grade of 2.7. Regarding the sum of points in the analysis table, internal factors (2.85) and external factors (2.87) we can generally say that the reaction of the faculty members of Iranian Universities of Medical Sciences to the strengths and weakness and also to the opportunities and threats in the Library and Information Sciences ethics training is less than average.
    Conclusion
    Considering the findings of this research, using the method of SWOT, on the whole, 17 strategies in the forms of competitive, defensive, conservative and aggressive are presented. After prioritizing strategies, the first priority belonged to Library and Information Sciences ethics training in the form of interdisciplinary by professors of ethics and Library and Information Sciences. The second and third priorities belonged to training in practice, and using new methods of library and Information sciences ethics education.
    Keywords: Library, Information Sciences ethics Training, SWOT Model, Strategic Planning
  • Dr. Mortaza Kokabi, Roqayyeh (Razieh) Hejazi Page 279
    Purpose
    The purpose of this paper was to identify the bibliographic relationships in Persian bibliographic universe and fields necessary to illustrate them.
    Methodology
    Research methodology was survey and conducted through a research-made check list.
    Finding
    Results indicated that there is high percentage of bibliographic relationships in bibliographic universe. Also, 42.85% of the relational fields applied in illustrating the identified bibliographic relationships.
    Conclusion
    The result of this paper showed that some of the relational fields specially have used for illustrating of bibliographic relationships in Persian bibliographic universe.
    Keywords: bibliographic relationships, bibliographic universe, relational fields, UNIMARC formats