فهرست مطالب

قبسات - پیاپی 67 (بهار 1392)
  • پیاپی 67 (بهار 1392)
  • 228 صفحه، بهای روی جلد: 40,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1392/04/17
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد محمدرضایی، عظیم عابدینی* صفحه 5
    پراگماتیسم روشی در فلسفه جدید است که با اعتراف به غیرممکن بودن اثبات بعضی مسائل، به ویژه دین، آنها را با توجه به کاربردشان در زندگی انسان می پذیرد. از دیدگاه پراگماتیسم همه تصورات، مفاهیم، اعتقادات و نظریات ما قواعدی برای «رفتار» (پراگمای) ما هستند؛ اما «حقیقت» آنها تنها در سودمندی عملی آنها برای زندگی ما نهفته است. لذا معیار حقیقت، عبارت است از سودمندی، فایده، نتیجه و نه انطباق با واقعیت عینی. از دیدگاه پراگماتیسم، به ویژه از نظرگاه ویلیام جیمز که از بنیانگذاران این مکتب است، دین به دلیل داشتن ثمرات متعدد فردی روانی، مانند انسجام شخصیت، نشاط، امیدواری، تسلی خاطر، بهداشت روانی و...، ضرورت کارکردی برای انسان دارد. ما در این مقاله در صدد بیان پیامدهای منفی چنین نگرشی به دین و دینداری هستیم. ابزاری نگری به دین، نادیده انگاشتن کارکردهای اصلی دین، اختلاط شبه دین با دین، عدم عمومیت و ضرورت کارکردی، بدیل پذیری کارکردهای دین، خلط بین حقیقت و کارکرد، اختصاص گرایی و... از جمله مهم ترین نقدها به اتخاذ چنین روشی برای اثبات ضرورت دین به شمار می آید.
    کلیدواژگان: دین، پراگماتیسم، کارکرد، ضرورت دین داری
  • عنایت الله شریفی*، محسن سلگی، محمدجعفر محمدزاده صفحه 33
    درباره امکان علم دینی دیدگاه های متفاوت و گاه متضادی مطرح شده است. در این نوشتار، پس از طرح «جامعیت دین» و «نگاه الهی به هستی» به عنوان مبانی علم دینی و دینی کردن علوم، دیدگاه «وحدت علم و دین» در ذیل نگاه جامعیت دین، مورد تاکید محقق قرار گرفته و تلاش شده است تا امکان علم دینی و راهکارهای عملی گشتن آن، مورد تامل و داوری قرار گیرد. محقق با نشان دادن وجوه غیرشناختی علم، سپس بر آن شده که این وجوه غیرشناختی را می توان با وجوه غیرشناختی دین تکمیل نمود و بنابراین به اثبات امکان علم دینی رسید. مکتوب حاضر پس از آنکه علم دینی را ابتدا به عنوان موضوعی برون دینی که پاسخ آن در دین یافت نمی شود و نیز علم را از پاسخ به امکان یا امتناع علم دینی عاجز دانسته، از رهگذر فهمی فلسفی و تفسیری از موضوع به اثبات علم دینی نایل گشته است. رویکرد هرمنوتیک و تفسیری در این مقاله، بر آن بوده که حقیقت، دارای بطونی است که باید با تفسیر گام به گام از آن لایه برداری کرد تا به مغز آن دست یافت.
    کلیدواژگان: علم، دین، علم دینی، ا مکان علم دینی
  • محمدحسن قدردان قراملکی صفحه 61
    علم پیشین خدا به کائنات از مباحث چالش زای کلامی و فلسفی در سده های متمادی گذشته می باشد. موافقان با ادله متعدد و متقن به اثبات مدعای خود پرداخته اند. مخالفان نیز با ادله متعدد در مقام نقض ادعای علم پیشین بر آمده اند. در این مقاله ادله معروف و مهم مخالفان مورد تحلیل و نقد قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: خدا، علم پیشین، احوال، ثابتات، علم به اعدام، اعیان ثابته، جبر و اختیار، بی نهایت فلسفی و ریاضی، زمان
  • ابوالفضل ساجدی صفحه 87
    یکی از پرسش های بنیادین درباره آموزه های دین، طبقه بندی آنهاست. محور بحث این نوشتار تقسیم به ذاتی و عرضی است که توسط برخی نویسندگان بیان شده است. در این دیدگاه معنای مورد نظر از این دو واژه متفاوت از سایر واژه های مشابه آن است. در این رویکرد، تعالیم عرضی نودونه درصد احکام را دربر می گیرد و. اینها اسلام حقیقی نیستند، و لذا ما ملزم به عمل به آنها نیستیم. در دیدگاه مذکور دو دلیل عمده ویبر عرضی دانستن بیشتر احکام اسلامی این است که اینها مصداق شرطیات کاذبه المقدم هستند یا در پاسخ به پرسش از شارع طرح شده اند. در ارزیابی این ادله می توان گفت هیچ یک از آنها تمام نیستند. شرطیات کاذبه المقدم مبتلا به مشکلاتی از جمله مغالطه خلط انگیزه و انگیخته است. استدلال دوم نیز دارای مشکلاتی است که از جمله آنها مغالطه تعمیم حکم مورد استثنا به کل موارد است. در مقاله حاضر شیوه گرداوری اطلاعات، کتابخانه ای و روش پردازش آنها تحلیلی انتقادی است.
    کلیدواژگان: گوهر، صدف، ذاتی، عرضی، فلسفه دین، احکام، فقه، روشنفکران، عبدالکریم سروش
  • محمد عرب صالحی صفحه 117
    مقاله حاضر به نقد و بررسی اندیشه و آرای نصر حامد ابوزید، از آن جهت که متاثر از تاریخی نگری است، پرداخته و ضمن ارائه برخی از مبانی هیستوریسیزم که مرتبط با موضوع است، در چند قسمت در خصوص تاریخ مندی اصل قرآن و تاریخ مندی برخی از آموزه ها و احکام قرآنی به نقد علمی دیدگاه های ابوزید پرداخته است.
    کلیدواژگان: ابوزید، هیستوریسیزم، قرآن، تاریخ مندی، اسباب نزول
  • مرتضی رستگار صفحه 147
    دکتر نصرحامد ابوزید یکی از برجسته ترین و در عین حال پرجنجال ترین روشنفکران مسلمان است که در صدد ارائه تفسیر مدرن از دین است. وی می کوشد شیوه تفسیر و اجتهاد سنتی در فهم مسائل دینی و چارچوب حاکم بر تفکر رایج علما و تفسیرهای دینی را مورد نقد قرار دهد و در مقابل با روش تفسیر هرمنوتیک، شیوه بدیع و نوی در تفسیر متون ارائه کند. ابوزید معتقد است میراث همواره در شکل دهی به آگاهی ما سهیم است و آگاهانه یا ناآگاهانه بر رفتارهای ما اثر می گذارد؛ از این رو، اگر نمی توانیم میراث را نادیده بگیریم، باید آن را بازسازی کنیم. ابوزید در کتاب «دوائرالخوف: قراءه فی خطاب المراه» بیش از آنکه نویسنده باشد، منتقد است. اما در کنار نقد، در برخی از مباحث، اظهار نظر و بر درستی یا نادرستی نظریات خود استدلال می کند. وی دیدگاه های محمد عبده، قاسم امین، طاهر الحداد، فاطمه مرنیسی و... را بررسی و موافقت یا مخالفت خود را بیان می دارد. او همچنین گریزهایی به قوانین برخی از کشورها مانند مصر و تونس دارد و مواد آن را بررسی و تایید یا نقد می کند. تلاش نصر حامد ابوزید بر آن است تا با ارائه روش ساختاری فهم متون، با تکیه بر مبانی ای همچون ساختار تاریخی متن، تاویل گرایی، ساختار زبانی و... به ارائه دیدگاهی جدید در موضوع زنان بپردازد. نگارنده در این مقال تلاش می کند تا برخی از مهم ترین نکات کتاب «دوائرالخوف» را بررسی و نقد کند.
    کلیدواژگان: ابوزید، دوائرالخوف، مسئله زن، حقوق زن
  • سیدمجتبی رضوی طوسی صفحه 179
    تعیین اینکه مومن کیست و مومنی چیست، دایرمدار تعیین مفهوم ایمان است که بدین منظور ارائه مشخصه هایی برای مفهوم ایمان ضروری می نماید. ارائه تعریف ایمان مورد توجه متکلمان مسیحی و متکلمان اسلامی بوده است. هرچند استاد مطهری به صورت مستقل به تعریف موضوع ایمان اقدام نکرده است؛ ولی از مجموعه مطالب ایشان که مرتبط با موضوع ایمان است، می توان دریافت که ایشان ایمان را نوعی دلبستگی می داند که از جنس معرفت محض نیست. ایمان در مرتبه ای برتر از علم قرار می گیرد و موضوع آن که همان موضوع دلبستگی آدمی است، می تواند مذهبی و یا غیرمذهبی باشد.
    پل تیلیش متاله اگزیسیتانسیالیست مسیحی نیز ایمان را به حالت دلبستگی نهایی آدمی و غایت او معرفی می کند. دلبستگی فرجامین هر شخص متفاوت با دیگری و دقیقا امری شخصی است. او غایت نهایی زندگی انسان را تنها خداوند تعالی می‎داند و ایمان را عملی آگاهانه و امری تضمینی که کل وجود انسان را دربر می گیرد، می داند. ایمان امری احساسی نیست که مولود عاطفه باشد. ایمان می‎تواند زایل شود و به اصطلاح ممزوج با شک گردد که اتفاقا همین امر است که پویایی ایمان را به همراه دارد و آخر الامر اینکه ایمان، عملی آگاهانه است که از روی آزادی، ولی با دخالت عنصر ناخودآگاه شخصیت آدمی شکل می‎گیرد.
    کلیدواژگان: مومن، ایمان، دلبستگی فرجامین، مطهری و تیلیش
  • محمدجواد رودگر صفحه 197
    مقاله حاضر پاسخ به پرسش هایی است که گزارش ابوزید از ابن عربی در کتاب «هکذا تکلم ابن عربی» پیش روی ما نهاده است؛ مانند: آیا ابوزید تلقی و تفسیر درست، دقیق و منصفانه ای از ابن عربی ارائه داده اند؟ آیا قرائت ابوزید از ابن عربی قرائت حاکی از شخصیت و شاکله ابن عربی و انظار اوست یا نه؟
    اگرچه ابوزید گزارش نسبتا درستی از ابن عربی و شکل گیری هویت معرفتی و شناسنامه فکری- فرهنگی اش داده اند و روایت همدلانه اش از ابن عربی مشهود است؛ لکن تلاش او در واقع استفاده ابزاری از ابن عربی و برخی آرای ایشان در صورت بندی مواد فکری خویش است.
    در نوشتار پیش روی ضمن طرح روایت ابوزید از ابن عربی، قرائت ابوزید مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
    کلیدواژگان: ابن عربی، ابوزید، وجود، ولایت، عرفان، سیاست، مقام زن
|
  • Mohammad Mohammad, Rezai, Azim Abedini* Page 5
    Pragmatism is a method in the new philosophy. According to his theory proving some matters, especially religion, is impossible and thus accepts them considering their application in human's life. According to the theory of pragmatism all our imaginations, concepts, beliefs and theories are rules for our (pragmatic) "deed"; yet their "reality" lays in their practical benefit for our life. Thus the criterion of reality is beneficence, advantage, and resultant not consistency with the concrete reality. According to the theory of pragmatism, especially from the perspective of William James who is the founder of this school, religion has many personal and psychological benefits such as coherency of personality, vitality, hopefulness, relaxation, psychological health,. ... This makes religion functionally necessary for human. I will show the negative results of such a view to religion and being religious. Some of the main criticisms of this method of proving the necessity of religion are: seeing religion as a device, neglecting the main functions of religion, intermixture of religion and religion-like schools, not being universal, not having essential functions, having some substitution for religion's functions, not distinguishing between reality and function, devotionalism, and etc.
    Keywords: religion, pragmatism, function, the necessity of being religious
  • Inayat, Ollah Sharif*, Mohsen Salaqi, Mohammad, Jafar Mohammad, Zadeh Page 33
    There are various and sometimes contradictory views regarding the possibility of religious knowledge. In this article the two bases of religious knowledge and making the other sciences religious, i.e. the theory of "comprehensiveness of religion" and "the Divine look at the universe", are mentioned and tending to the theory of "comprehensiveness of religion", the theory of "unity of science and religion" is emphasized; also the possibility of having religious science and the way to actualize it are discussed. Showing the non-cognitive aspects of science, the author has tried to show that these non-cognitive aspects may be completed by the non-cognitive aspects of religion; thus the possibility of religious science is proved. The author of this article believes religious knowledge is an intra-religious subject which has no answer in religion and also believes that science cannot answer the possibility or impossibility of religious knowledge; rather the author has proved religious knowledge by a philosophical and interpretational approach to the subject. The hermeneutical and interpretational approach of this article shows that reality has some esoteric aspects which should be interpreted step by step to explore the reality and reach to its core.
    Keywords: science, religion, religious knowledge, the possibility of religious knowledge
  • Mohammad, Hassan Qadrdan Qaramaleki Page 61
    One of the challenging discussions in theology and philosophy is God's former knowledge of the universe. There have been and there are pros and cons of this subject among the theologians in frequent decades. The pros have proved their claim with various substantial demonstrations. On the other hand the cons have tried to refute God's former knowledge with various reasons. The known and important reasons of the cons will be analyzed and criticized in this article.
    Keywords: God, former knowledge, states, stables, knowledge of nothingness, stable concretes, determinism, will, philosophical, mathematical infinity, time
  • Abolfazl Sajedi Page 87
    One of the fundamental questions regarding religion's teachings is how to classify them. The main topic of this article is the division of religion into essential and accidental issues expressed by some writers. The meaning of the two terms in this view is different from their meaning in other places. The accidental teachings form 99 percent of the commands in this approach. These teachings are not the real Islam thus we are not obliged to obey them. According to the above theory, the two main reasons for considering Islam's commands accidental are: they are either conditional propositions with false antecedents or they are answers to the questions asked from lawgiver. To evaluate these reasons, none of them are completely correct. The conditional propositions with false antecedents have the fallacy of confusing motivation and the motivated. The second reason has some problems as well including the fallacy of generalizing the predicate of an exception to all cases. The method of gathering data in this article is library research and the method of processing them is an analytic-critical method.
    Keywords: Form, Substance, Essential, Accidental, Philosophy of Religion, Islamic rulings, Jurisprudence, Intellectuals, Abdolkarim Soroush
  • Mohammad Arab, Salehi Page 117
    In this article I will investigate and criticize Nasr Hamed Abu-Zaid's views and thoughts which are affected by historicism. Presenting some relevant bases of historicism, I will criticize Abu-Zaid's views regarding the historicity of Quran and some of its teachings and commands.
    Keywords: Abu, Zaid, historicism, Quran, being historical, occasion of revelation
  • Morteza Rastegar Page 147
    One of the most outstanding and at the same time hysterical Muslim intellectuals is Dr. Nasr Hamed Abouzaid; he tries to present a modern interpretation of religion. He tries to criticize the traditional method of interpretation and Ijtihad (exertion) in understanding religious commands and also the main structure of the most Muslim scholar's thought and religious interpretation; on the other hand, using the Hermeneutic method of interpretation, he tries to present a new method of interpreting texts. He believes heritage always forms our awareness and, consciously or unconsciously, affects our deeds. Therefore if the heritage cannot be neglected, it should be reconstructed. In his book "Davaer al-Khoaf: Qiraah fi Khetab al-Marah" he is more a critic rather than an author. Yet in some discussions he has some comments, in addition to the criticism, and demonstrates for the validity or the the invalidity of his view. He investigates the views of Mohammad Abdeh, Qasem Amin, Taher al-Haddad, Fatimah Mernici, and etc. and approves or disapproves them. He also interjects and investigates the rules of some countries such as Egypt and Tunisia, and confirms or criticizes them. Presenting a structural method of understanding texts, Nasr Hamed Abuzaid tries to present a new perspective regarding women based on some principles such as the historical structure of text, interpretationism, linguistic structure,. ... I will try to investigate and criticize some of the most important points of the book "Davaer al-Khoaf".
    Keywords: Abouzaid, Davaer al Khoaf, women, women's rights
  • Seyyed, Mojtaba Razavi Toosi Page 179
    It is necessary to define the concept of faith to determine who is faithful and what is the meaning of being religious; thus it is necessary to determine the concept of faith. Islamic and Christian theologians have tried to define faith. Although the Martyred Motahhari does not independently define faith, but we can deduce from his writings on this topic that he considers faith as a kind of attachment, not a mere knowledge. Faith has a higher rank compared with knowledge and its subject, i.e. human's attachment, may be religious or non-religious. The Christian existentialist theologian, Paul Tillich, defines faith as human's final attachment and his goal. Every human's final attachment is different from another one and is exactly a personal matter. He believes the final object of human's life is only God and also believes that faith is a conscious deed which affects all aspects of human's being. Faith is not an emotional matter and is not created by affection. Faith may be lost or in technical terms, it may be mixed with doubt; this makes it dynamic. Finally faith is a conscious deed which is freely formed yet the unconscious part of human's personality affects it as well.
    Keywords: believer, faith, the final attachment, Motahhari, Tillich
  • Mohammad, Javad Roodgar Page 197
    This article will answer the questions posed after studying Abu-Zaid's report of Ibn-Arabi in the book ""Hakaza Takallam Ibn-Arabi" such as: is Abu-Zaid's perception and interpretation of Ibn-Arabi correct, exact and fair-minded? Does his analysis of Ibn-Arabi show his personality and views or not?Although Abou-Zaid's report of Ibn-Arabi is relatively correct and indicates the formation of his cognitive identity and also it is apparent that he is in harmony with him, but he in fact tries to use Ibn-Arabi and some of his theories to form his own intellectual ideas. Presenting Abu-Zaid's narration of Ibn-Arabi in this article, his reading will be criticized.
    Keywords: Ibn, Arabi, Abu, Zaid, existence, guardianship, mysticism, politics, woman's status