فهرست مطالب

  • پیاپی 22 (بهار و تابستان 1390)
  • تاریخ انتشار: 1390/06/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • پرویز حسین طلایی صفحات 1-14
    سابقه ترجمه در ایران، به روزگار هخامنشیان می رسد که کتیبه ها را به زبان های دیگر می نوشتند. در ایران، سه دوره به داشتن نهضت ترجمه شهرت دارد: نخستین نهضت ترجمه در روزگار ساسانیان، به ویژه با تاسیس جندی شاپور، شکل گرفت. طبق منابع موجود، ترجمه های این دوره، کتب تاریخی را شامل نمی شده است. دومین نهضت، در اواخر سده دوم، با تاسیس بیت الحکمه، به نهایت شکوفایی خود رسید.[1] در این دوره نیز با تاسی از حکمت و فلسفه یونانی، به ترجمه متون تاریخی توجهی نشد؛ تا اینکه به دنبال گسترش روابط ایران با کشورهای اروپایی، از دوره صفویه به بعد، نیاز به ترجمه بار دیگر ضرورت پیدا کرد. ولی در دوره قاجار بود که سومین نهضت ترجمه درپی شکست های ایران از روسیه، با ورود هیئت های نظامی و علمی خارجی در ایران، آغاز شد.
    در این پژوهش، عوامل تاثیرگذار در توجه نویسندگان و مترجمان عصر قاجار به ترجمه کتب تاریخی و میزان تاثیرگذاری این امر در جذب و نزدیک سازی محققان و مخاطبان این حوزه مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه این مقاله ناظر بر این است که جنگ های ایران و روسیه، ترجمه اولین متون تاریخی را باعث شد. تاسیس دارالفنون، دارالترجمه، جریان شرق شناسی و کشفیات باستانی در ایران، ترجمه متون تاریخی و توجه به آن را به اوج شکوفایی تا آن زمان رساند؛ ضمن آنکه ترجمه کتاب های تاریخی، به تغییر متد تاریخ نویسی، توجه به تاریخ ایران باستان و آشنایی ایرانیان با افکار انقلابی منجرشد.
    کلیدواژگان: ترجمه کتب تاریخی، دوره قاجار، دارالفنون
  • زهرا علیزاده بیرجندی صفحات 15-26
    گسست جامعه قاجار از اندیشه سنتی و بروز گرایش های نوخواهان در آن دوره، پیامد یک خودآگاهی انتقادی بود که به دنبال وقوع بحران های متعدد اجتماعی سیاسی رخ نمود. رشد روزافزون ترجمه آثار سیاسی، اجتماعی، و اقتصادی در روزگار قاجار، سبب گسترش آگاهی های اجتماعی شد.
    در مقاله حاضر، ضمن طیف بندی گفتمان های انتقادی آن دوران و ارائه شواهد، نشان داده شده است که اکثر طراحان این گفتمان، دست اندرکار ترجمه متون بوده اند، و با این ترجمه ها، اذهان مردم را درمورد ناکارآمدی نظم سیاسی موجود روشن ساخته و احساس آنها را در تغییر این موقعیت برانگیخته اند.
    کلیدواژگان: بحران آگاهی، ترجمه، قاجار، نوگرایی، گفتمان انتقادی
  • یزدان فرخی صفحات 27-35
    شمار چشمگیر و اهمیت آثار شرق شناسان و ایران شناسان، ترجمه برخی از این پژوهش ها را ضروری کرده است؛ و انتشار فراوان این دسته از آثار در چند دهه اخیر به صورت ترجمه کتاب و مقاله، ضرورت ارزیابی و بررسی آن ها را نشان می دهد. بررسی پیاپی ترجمه ها نشان می دهد که اصولی برای ارتقای کیفیت علمی و ادبی ترجمه لازم است. گاهی رعایت نکردن برخی اصول ضروری، آسیب جدی به بازگردانی اثر وارد می کند و خواننده را از درک درست متن باز می دارد. از این رو بحث و تاکید این مقاله آن است که با آگاهی مترجمان به برخی از این اصول می توان تاحدودی از گسترش آن ها جلوگیری و زمینه ارتقای محتوای ترجمه ها را فراهم کرد. به نظر می رسد که ترجمه پژوهش های تاریخی، فنون ویژه ای را طلب می کندکه در ترجمه متون علوم دیگر چندان ضروری نیست. در این مقاله بررسی برخی از آسیب های متداول در فن بازگردانی پژوهش های ایران شناسی و شرق شناسی تلاش شده است مهارت ها و برخی از اصول لازم معرفی شود.
    کلیدواژگان: پژوهش های ایران شناسی، تاریخ ایران، ترجمه، اشتباهات رایج، نویسه گردانی
  • حمید کرمی پور صفحات 37-54
    ماکس وبر، یکی از مهم ترین جامعه شناسانی است که تاثیرات زیادی بر محققان رشته های مختلف علوم اجتماعی داشته است. مورخان نیز هم از جنبه روش شناسی و هم تبیین رویدادهای تاریخی، از اندیشه های وی تاثیر پذیرفته اند؛ و با ترجمه آثار وبر به زبان فارسی، دامنه این تاثیرپذیری افزایش یافت.
    آن دسته از مورخانی که به تبیین وقایع تاریخی به خصوص تاریخ معاصر روی آورده اند، با واژه هایی ازقبیل «تفهم»، «مشروعیت»، «عقلانیت» و نظایر آن که وبر وارد مطالعات جامعه شناسی کرد، ارتباط دایمی دارند. میزان اثرپذیری درزمینه مباحثی ازقبیل «منشا و کارکرد دولت» و نیز موضوع انقلاب، وسیع تر از مباحث دیگر است. در این مقاله، با رویکردی تحلیلی، ابعاد این تاثیرپذیری به طور دقیق و مستند درباره این دو مفهوم بررسی می شود.
    کلیدواژگان: پاتویمونیالیزم، سلطانیسم، مشروعیت، دولت
  • مریم کمالی صفحات 55-61
    توجه روزافزون به علم تاریخ و انتشار کتب غنی و سودمند به زبان های مختلف در این زمینه، مترجمان متون تاریخی را ملزم می سازد تا با رعایت چهارچوب های علمی به این امر مهم بپردازند. بی تردید انجام این کار بدون آگاهی از شاخصه های علمی این فن ممکن نیست. در این مقاله ضمن معرفی ویژگی های متون علمی و ادبی، سعی شده است با طرح یک مدل، ترجمه علمی و ترجمه ادبی با هم مقایسه و شاخصه های هر یک برشمرده شود. در ادامه، با تشریح ویژگی های ساختاری و محتوایی متون تاریخی، روشن می شود که در ترجمه این گونه متن ها باید هم به شاخصه های علمی و هم به شاخصه های ادبی توجه شود.
    کلیدواژگان: متون تاریخی، شاخصه های ادبی، شاخصه های علمی
  • محسن رحمتی صفحات 63-84
    یکی از کتاب های چاپ شده در حوزه تاریخ، کتاب دولت سلجوقیان است، که تهیه کنندگان و ناشر آن را به عنوان کتاب درسی برای دانشجویان این رشته معرفی کرده اند. اما با توجه به ویژگی هایی که لازمه یک کتاب درسی دانشجویان است، برخی نارسایی ها در متن دیده می شود که ازجمله آنها می توان به ناهماهنگی عنوان و محتوا، استفاده نکردن از منابع اصلی، عدم تدقیق و توجه در تحقیقات جدید، عدم رعایت موازین علمی در ارجاعات و پی نوشت ها و وجود اغلاط مضمونی و تایپی در متن اشاره کرد.
    کلیدواژگان: ایران، ماوراءالنهر، سلجوقیان، خوارزمشاهیان، قراخانیان. مقدمه
  • مریم عزیزیان صفحات 85-107
    ذبیح الله منصوری (1365 1274) روزنامه نگار و مترجم به دلایلی، ازجمله سبک ویژه در ترجمه متون ادبی و تاریخی (به دلیل نوع نگاه و دیدگاه مخاطب مدار در ترجمه متن)، حجم وسیع تالیفات، و برخورداری از طیف گسترده ای از خوانندگان، نامی برجسته و قابل بحث در تاریخ ادبیات و مطبوعات ایران است. در مقاله حاضر، پس از بیان مختصری از زندگی نامه و معرفی آثار این مترجم و ذکر دیدگاه ها و واکنش های متفاوت مورخان و مترجمان دیگر به شیوه خاص او در ترجمه متون، سعی شده است برمبنای شواهد و نمونه هایی از متون اصلی و متون ترجمه شده، سبک و نحوه ترجمه او به ویژه در ترجمه متون تاریخی، تحلیل و بررسی انتقادی شود.
    کلیدواژگان: ترجمه متون تاریخی، ذبیح الله منصوری، سبک ترجمه
|
  • Parviz Hossein Talaei Pages 1-14
    Translating in Iran goes back to Hakhamaneshian era، when epigraphs were written in other languages. In Iran، we can think of translation movement in three different eras. The first movement happened in Sasanian era، especially after the foundation of Jundishapour. According to the existing resources، translations in that era did not include history books. The second movement blossomed at the end of second century، after the foundation of Bait al –Hikmah (House of Wisdom). In this era، under the influence of Greek Philosophy، translation of history books was not also taken into consideration، and only after the development and expansion of relations between Iran and European countries in Safavid era، the need for translation became evident again. However، the third movement started during Qajarieh، after Russia defeated Iran، and foreign military and scientific boards entered the country. In this research، the factors which encouraged writers and translators in Qajar era to translate history books and its effects on attracting and bringing together researchers and the readers in this field has been studied. The results showed that the wars between Iran and Russia initiated the first translations of history texts. Establishment of Dar- al- Fonoun (house of science)، Dar-al-Tarjama (Translation House)، orientology tendency، and archeology discoveries in Iran helped the translation of history texts and focusing on this kind of translation to reach to its highest point so far. Furthermore، translation of history books resulted in changing the method of historiography، taking into consideration the history of ancient Iran، and introducing revolutionary thoughts to Iranians.
    Keywords: translation of history texts, Qajar era, Dar al Fonoun
  • Zahra Alizadeh Birjandi Pages 15-26
    Giving up traditional thoughts on the one hand، and the advent of modernist tendencies in Qajar society on the other hand، was the result of a kind of critical self-consciousness which happened after various and numerous social-political crises. Ever-increasing translations of political، social and economical texts in Qajar era resulted in the development of social awareness. In the present article، in addition to classifying critical discourses in that era and presenting facts، it’s been indicated that most designers of such discourses were involved in translating texts، and with these translations they made it obvious for the people that the existing political system was ineffective، and also encouraged the wish for a change in situation. In this research، the factors which encouraged writers and translators in Qajar era to translate history books and its effects on attracting and bringing together researchers and the readers in this field has been studied. The results showed that the wars between Iran and Russia initiated the first translations of history texts. Establishment of Dar- al- Fonoun (house of science)، Dar-al-Tarjama (Translation House)، orientology tendency، and archeology discoveries in Iran helped the translation of history texts and focusing on this kind of translation to reach to its highest point so far. Furthermore، translation of history books resulted in changing the method of historiography، taking into consideration the history of ancient Iran، and introducing revolutionary thoughts to Iranians.
    Keywords: awareness crisis, translation, Qajar, modernism, critical discourse
  • Yazdan Farrokhi Pages 27-35
    Enormous number of works of orientalists and Iranologists increased the necessity of translating some of these works. The large number of such publications، in form of translated books and articles in recent decades، confirms the importance of evaluating and reviewing these works. Successive reviews of these translations reveal that some principles must be used in order to promote these translations scientifically and literarily. Sometimes، not observing some essential principles affect the translation in a way that prevents the reader from fully understand and perceive the text. For this reason، the main focus of this article is on the fact that translator’s awareness of some of these principles can prevent such harm، and can pave the way for promoting the content of translations. It seems that translating history researches and books requires specific techniques which are not that much necessary in the translation of other sciences. In this article not only common deficiencies in translating Iranology and orientology researches have been reviewed، but also it has been tried to introduce some of the necessary techniques and principles in this field.
    Keywords: Iranian studies, history of Iran, translation, common mistakes, transliteration
  • Hamid Karamipour Pages 37-54
    Max Weber is one of the most important sociologists who has great influence on researchers in different fields of social sciences. Historians have also been affected by his thoughts and beliefs both in methodology and explaining historical events. The extent of these effects has been increased by the translation of Weber’s works into Persian. Those historians who choose to explain historical events especially contemporary history are engaged in terms such as “understanding”، “legitimacy”، “rationalisation”، and etc which Weber introduced in sociology. His influence on subjects like “the origin and function of government”، and revolution is even greater compared to other subjects. In this article by the use of an analytic approach the extent of his influence on these two subjects are discussed in detail based on facts.
    Keywords: patrimonialism, sultanism, legitimacy, government
  • Maryam Kamali Pages 55-61
    The ever increasing attention to history as a science and publication of rich and useful books in different languages in this field requires translators of history texts to follow scientific frameworks in translating these texts. Undoubtedly، this would not be possible without knowing the scientific indicators of this art. In this article، in addition to introducing feature of scientific and literary texts، it has been tried to compare scientific and literary translations، and mention the indicators of each by introducing a model. Then، by explaining the features of the structure and content of history texts، it will be clear that in translating such texts both scientific and literary indicators must be concerned.
    Keywords: history texts, literary indicators, scientific indicators
  • Mohsen Rahmati Pages 63-84
    One of the published books in History is SALJOUGHIAN DYNASTY، which is supposed to be a text book for the students of history according to the writers and publisher of the book. Hence، having in mind the characteristic of a good text book، this text has some deficiencies which will be discussed in this article. Some of the deficiencies are as follows: title and content does not completely match، main sourcebooks in the fields have not been used، recent researches in the field have not been considered، references and footnotes do not follow academic styles، and there are some typing and content errors in the field.
    Keywords: Iran, Transoxiana, Saljoughian, Kharazmshahian, Gharakhanian
  • Maryam Azizian Pages 85-107
    Zabi-ollah Mansouri (1274-1365)، journalist and translator، is well- known and distinguished in history of literature and journalism in Iran due to several reasons، like unique style in translating literary and history texts (for his reader-oriented point of view in translation)، translating and compiling a large number of books، and attracting different range of readers. In this article after presenting a short summary of this translator’s biography and introducing his works، views، and different reactions of other translators and historians to his unique style، his style and method in translation، particularly history texts has been analyzed and criticized on the basis of samples from the original texts and their translations.
    Keywords: Translation of history texts, Zabi, ollah Mansouri, style of translation