فهرست مطالب

  • سال چهارم شماره 3 (پیاپی 15، پاییز 1391)
  • تاریخ انتشار: 1392/03/03
  • تعداد عناوین: 7
|
  • شیدا صابری، محمدامیر شیخ نوری صفحه 1
    زمزمه های ملی شدن صنعت نفت در سال 1328ش/1949م با تشکیل جبهه ملی شنیده شد. جبهه ای که نیروهای گردآمده در آن، هر کدام نماینده یکی از اقشار اجتماعی ایران به شمار می رفتند. از سیاستمداران، کارمندان، روشنفکران جوان تا بازاریان، هسته اولیه جبهه ملی را شکل می دادند و در وقایع مربوط به ملی شدن صنعت نفت تا کودتای 28 مرداد 1332 نقش مهمی برعهده داشتند. مطالعه نقش پایگاه سیاسی و اجتماعی بازار و بازاریان در این مقاله رویکردی است بر شناخت کنش و واکنشهای مربوط به این قشر که در نهضت ملی شدن صنعت نفت چه برداشتی از تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت داشتند. توجه به نهاد بازار به عنوان یکی از پایگاه های متصل به روحانیت و نهاد مذهبی، می تواند در شناخت رابطه دولت و بازار در آستانه ملی شدن صنعت نفت موثر باشد. مقاله پیش رو بر این استوار است که بازار در نهضت ملی شدن صنعت نفت و نخست وزیری مصدق نقش سیاسی و اقتصادی را بر عهده داشت و از یکسو با نیروهای سیاسی همراه شد و از طرف دیگر کمک های مالی و اقتصادی خود را در تامین دولت مصدق به کار گرفت. همسویی و مشارکت عمومی بازاریان حول محور «حاکمیت ملی» و «استقلال»، از اهداف اصلی نهضت قرار داشت و تحقق حاکمیت ایران بر منابع و منافع ملی خود و کوتاه شدن دست بیگانه از دخالت بر امور داخلی خویش، برداشت بازاریان نسبت به ملی شدن صنعت نفت در بعد سیاسی و اقتصادی تلقی می شد. با توجه به بیان این مساله در مقاله، تحلیلی از واکنش بازار در نهضت ملی شدن صنعت نفت مورد بررسی و مطالعه قرار می گیرد.
    کلیدواژگان: بازار، بازاریان، نهضت ملی شدن نفت
  • فرج الله احمدی، ستاره اسلامی صفحه 13
    تصرف مصر در سال 1798 م/ 1177 ه به دست نیروهای فرانسوی و تهدید شدن متصرفات بریتانیا در شرق، به ویژه هندوستان، از سوی فرانسویان، باعث آغاز دوره ای از رقابت بین این دو قدرت اروپایی در شمال آفریقا، اقیانوس هند، خلیج فارس و از جمله، در عمان شد. عمان به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در اقیانوس هند و دهانه خلیج فارس، از سویی با شرق آفریقا و جزیره موریس (ایل دوفرانس)، پایگاه فرانسویان در اقیانوس هند، ارتباط داشت و از سوی دیگر، روابط تجاری با غرب هندوستان و مناطق تحت کنترل داشت. همین موقعیت استراتژیک باعث شد تا حکومت انگلیسی هند از یک سو و حاکم فرانسوی جزیره ایل دوفرانس از سوی دیگر، تلاش کنند تا با بهره وری از شرایط منطقه و ایجاد و گسترش روابط با سلاطین عمان، از نفوذ رقیب در منطقه جلوگیری کنند. از سال 1810 م/ 1189 ه به بعد، با افول تهدیدات فرانسه و تصرف مستعمرات این کشور در اقیانوس هند و شرق آفریقا، عمان از دایره رقابت های فرانسه و بریتانیا خارج شد. در این نوشتار، چگونگی شکل گیری، توسعه و سرانجام این رقابت در منطقه، که انعکاس بخشی از رویارویی های بریتانیا و فرانسه در اروپا بود، مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: فرانسه، بریتانیا، عمان، مسقط، ایل دوفرانس، اقیانوس هند
  • حبیب الله سعیدی نیا، عبدالزراق ملکی صفحه 27
    بستکیه محله ای است در شرق شهر دبی که در حدود سال 1308 ق/1890 م، پس از مهاجرت تجار ایرانی به آنجا تاسیس شده است. این محله در امتداد آبراهه (خوردبی) به طول تقریبی 300 متر و با عرض 100 متر واقع شده است. محله بستکیه به خاطر بادگیرها، درهای چوبی کنده کاری شده، گچ بری های زیبا و چشم نواز از معروفترین اماکن جلب گردشگران و محل دیدار مهمانان رسمی در دبی بوده است. این مکان هم اکنون به یکی از محل های گردشگری و توریستی شهر دبی تبدیل شده است. محله بستکیه به دست استادان معمار بستکی و به منظور زندگی و سکونت تجار بستکی و نواحی اطراف آن در شهر ساخته شده است. به طوری که هم اکنون به عنوان قسمتی از تاریخ و فرهنگ دبی و کشور امارات خودنمایی می کند. این اثر تاریخی درسال 1379 ش /2000 م. درسازمان یونسکو به ثبت رسیده است. این پژوهش برآن است تا با نگاهی علمی و با استناد به منابع معتبر فارسی و عربی، دلایل مهاجرت تجار بستکی و نواحی اطراف آن به البستکیه را بیان کند و تاثیرات آن ها را در شکل گیری و رونق تجاری بستکیه مورد بررسی قرار دهد. پژوهش حاضر به روش علمی تاریخی و با استفاده از تکنیک های کتابخانه ای و میدانی انجام گرفته است. در این پژوهش فرض بر این است که مهاجرت تجار ایرانی (بستکی) به بستکیه به خاطر توان اقتصادی آنان و افزایش انباشت سرمایه و بهره وری بیشتر اقتصادی صورت گرفته است.
    کلیدواژگان: بستک، بستکیه، تجارت، مهاجرت، انباشت سرمایه
  • نصرالله پورمحمدی املشی صفحه 43
    تشکیلات عصر صفوی در عصر شاه اسماعیل همواره در حال جابه جایی ازنقطه ای به نقطه ای دیگر بود. در دوره شاه طهماسب علاوه بر تنظیم دفاتر دیوانی در محل مرکز قدرت سیاسی، دفتر خانه در کنار دربار حکومتی استقرار یافت. اگر چه گزارش های تاریخی از چگونگی این اسناد و دفاتر به طور مستقیم سخنی نگفته اند، اما زمانی که از عناصر و عوامل دیوان های دولتی گفتگو می کنند، اطلاعات پراکنده ای از این تشکیلات به دست می دهند. این گزارش های ضمنی برای مطالعه و بررسی دفاتر دیوانی عصر صفوی اهمیت زیادی دارند؛ چرا که حکومت صفوی بیش از دو قرن ادامه یافت و میراث گرانبهایی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از خود به یادگار گذاشت که بخشی از مستندات آن در دفاتر دیوانی ثبت و ضبط شده است و امروزه در دسترس نیست. بنابر این آنچه که امروزه در باره این دفاتر قابل بحث و بررسی است، علت و چگونگی امحای این دفاتر دیوانی است. علی رغم نبود گزارش شاهدان عینی و مورخان معاصر تهاجم افاغنه، همواره محققان و پژوهشگران تاریخ، نابودی آن ها را فقط به حمله افاغنه نسبت می دهند، در حالی که بخشی از علل چنین اقدامی را باید یا در روحیات ماجراجوئی حکمرانان و منفعت طلبی عناصری دید که منافع خویش را در نابودی این دفاتر می دیدند و یا ناشی از بی مبالاتی فرمانروایان و حکمرانانی دانست که تعلق خاطری به آثار و اسناد تاریخی نداشتند.
    کلیدواژگان: صفویه، دفتر خانه، اسناد دیوانی، چهار حوض
  • محمد پیری، محمدرضا عسکرانی صفحه 57
    شبه قاره هند در قرن نوزدهم میلادی کانون تحولاتی بود که سرنوشت مناطق شرقی فلات ایران را دگرگون کرد. هدف این مقاله بازشناسی مناسبات انگلستان و روسیه با ایران در عصر فتحعلیشاه قاجار است و بر جنبه های مختلف این مناسبات با حکومت بریتانیا و فرمانداری کل هند تاکید گردیده است. پژوهشگران کوشیدهاند با مراجعه به منابع اصلی دوره قاجار به روش مطالعه روندی، نقش استعمار را در فلات شرقی ایران توصیف تاریخی نمایند. این بررسی نشان داد که هدف اصلی روس و انگلیس تضعیف دولت ایران بوده است و در این خصوص فرقی با هم نداشتهاند. آنان هرجا که منافعشان ایجاب میکرده است؛ به راحتی تعهداتشان را نادیده گرفته، از دست یازیدن به روش های ناسالم دیپلماسی و حتی استفاده از نیروی نظامی خودداری نکرده اند.
    کلیدواژگان: روابط خارجی، شبه قاره هند، استعمار، انگلستان، روسیه، فتحعلیشاه
  • محسن محمدی فشارکی، فضل الله خدادادی صفحه 71
    تئاتر، سینما، تاریخ، سفرنامه و خاطره از «روایت» بهره می گیرند اما داستان به شمار نمی آیند. در این گونه های روایت ابزار ارتباط متفاوت است هر چند ممکن است در اصل روایت تفاوت چندانی با یکدیگر نداشته باشند. تاریخ داستانی است که واقعیت دارد. برای مثال اگر از روی یک داستان فیلمی ساخته شود، یا نمایش نامه ای بر روی پرده اجرا شود، فقط ابزار بیان روایت عوض می شود. یعنی در همه این آثار «داستان» عامل زیر بنایی است. پس در همه آثاری که به شکلی نزدیک به داستان هستند می توان روایت را مشاهده کرد. تاریخ به خاطر نقل پی در پی حوادث که شاهان و امیران، قهرمانان آن هستند به داستان نزدیک می شود و در تاریخ عنصر روایت به کار می رود که توالی زمانی دارد. علاوه بر این «گفتگو»، «حقیقت مانندی»، «صحنه سازی» و «کشمکش» از عناصر مشترک بین داستان و تاریخ است. اما داستان به دلیل این که با ظرافت هنری ساخته می شود و دارای قاعده و قانون خاص است (مقدمه، پیرنگ، شخصیت پردازی، فضاسازی و...) به مقوله هنر تعلق دارد در حالی که تاریخ چون همانند داستان، هنری و با قاعده ساخته نمی شود، به مقوله علم تعلق دارد. پژوهش حاضر به بررسی و تحلیل عناصر مشترک بین داستان و تاریخ می پردازد. یافته های پژوهش حاضر حاکی از آن است که داستان و تاریخ از زمان ارسطو با یکدیگر ارتباط داشته اند و هنوز هم این ارتباط میان این دو قالب وجود دارد.
    کلیدواژگان: داستان، تاریخ، روایت، حقیقت مانندی، گفتگو، تخیل
  • محمد صداقتی صفحه 87
    تعیین حدود مناطق جغرافیایی در ادوار مختلف تاریخی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. مرزبندی های سیاسی – جغرافیایی گاه بر اتفاقات تاریخی اثر گذارده است. از این رو تعیین حدود یک ایالت یا منطقه، رسالتی بر تاریخ نگاران و مورخان است. مغستان از جمله نواحی خاص جغرافیایی است که حدود آن در منابع به طور دقیق مشخص نگشته است. غالب منابع و تحقیقات جدید، مغستان را تنها حاشیه ساحلی می دانند. این مقاله در صدد است تا ضمن بررسی وجه تسمیه مغستان، حدود و موقعیت دقیق جغرافیایی این ناحیه را تبیین کرده، پاره ای از وقایع سیاسی – اجتماعی ناحیت را بررسی کند.
    کلیدواژگان: مغستان، هرموز، ملوک هرموز، وجه تسمیه
|
  • Sh Saberi, Ma Sheikhnouri Page 1
    'Murmurs of the nationalization of oil industry in 1910 were heard at the same time the National Front formed. It was aFront whose gathered forces, each were considered as the representative of a different social group in Iran. From politicians, staffs, young open-minded people to bazaar merchants, all constituted the basis of the National Front and played a significant role in the events related to the nationalization of the oil industry and the coup of the 19th of August 1958. Studying the basic political and social role of market and bazaar merchants in this article is an approach to the recognition of this group`s actions and reactions since such activities reveals this group`s understanding of the ratification of the nationalization of oil industry in that movement. Paying attention to market as one of the bases related to clergymen and religious organization can be affective in understanding the relation between nation and market on the threshold of the nationalization of oil industry. This article aims to show that market was politically and economically responsible for the movement of the nationalization of oil industry and Musaddiq`s premiership; it not only accompanied the political forces but also used its financial and economic help to procure the funds needed for Musaddiq`s cabinet. Bazaar merchants` communal cooperation for the sake of “national authority” and “independence” was of the main goals of the movement. Besides, the fulfillment of the authority of Iran over its resources and national revenue and shortening the hand of foreigners from the internal affairs have been the interpretation of bazaar merchants from the nationalization of oil industry in political and economic aspects. According to the matters expressed in this article, the reaction of market to the nationalization of oil industry is going to be analyzed and investigated.
    Keywords: Market, Bazaar Merchants, Movement, Nationalization, Oil Industry
  • F. Ahmadi, S. Eslami Page 13
    The occupation of Egypt in 1763 AD by the military force of France and the menace of occupying the possessions of Britain in the East, especially from French, started a period of rivalry between these two European forces in the north of Africa, Indian Ocean, Persian Gulf and specifically Oman. Because of its geographical condition in Indian ocean and the entrance of Persian Gulf, Oman was, from one side, in contact with the eastern part of Africa and Mauritius island (the military base of French in Indian ocean) and, from the other side, in commercial relation with the western part of India and the areas which were occupied by Britain. Such strategic situation helped the English government of India and the French ruler of Mauritius Island to try to prevent the penetration of their rival in their territory, taking advantage of the geographical condition of the area and developing their relations with the kings of Oman. From 1775 AD on, after a decline in the threats from France and the occupation of the colonies of that country in Indian Ocean and the east of Africa, Oman got out of the scope of rivalries between France and Britain. In this article, the state of formation, development, and destiny of the rivalry, which was the reflection of parts of confrontations Britain and France had in Europe, is investigated.
    Keywords: France, Britain, Oman, Isle de France, Indian Ocean
  • H. Saidiyan, A. Maleki Page 27
    Bastakie is a neighborhood in the east of Dubai; it was established after Iranian businessmen`s immigration to there in about 1890. This neighborhood is located along a canal with the length of 300m and the width of 100m. Bastakie, because of its windbreaks, carved wooden doors, and spectacular plasterwork, has been one of the most popular tourist attractions and also a place for visiting formal guests in Dubai. Nowadays, this place has changed to a vocation spot in Dubai. Bastakie has been constructed by Bastaki architects to be a settlement for businessmen of Bastakie and the areas around there. Its features made it to be considered as a part of history and culture of Dubai and Emirate. Emirate government has paid special attention to this historic neighborhood and started renovating it in the recent years. This historic work has been registered in UNESCO in 2000. The presentsurvey aims at revealing the reasons for businessmen`s immigration to Badtakie and investigating their influence on the formation and prosperity of business with a scientific perspective, referring to valid Persian and Arabic source. The article is done taking advantage of a scientific-historic method and field-study and bibliographical techniques. It is assumed that the immigration if Iranian businessmen to Bastakie is not only for having economic power but also for raising fund and economic profit.
    Keywords: Bastak, Bastakie, Business, Immigration, Fund, raising
  • N. Pour Mohammadi Amleshi Page 43
    Safavid administrative organizations during the anarchy of Shah Ismail were constantly being moved from one part to the other. During the kingdom of Shah Tahmasb, in addition to arranging such courthouses (dafāter-e-divani at the center of the political power of his territory, he settled next to the imperial court. Although the historical reports have not directly talked about the quality of these documents and bureaus, they express diffuse information about these courthouses when talking about the agents of such imperial courts. These implicit reports are valuable for studying and investigating Safavid courthouses since Safavid government was the ruling authority for two centuries and left behind a valuable heritage on political, social and economic dimensions. Some of such heritage has been registered in the bureaus but is not available nowadays. Therefore, what is open to discussion is the reason and state of the eradication of these courthouses. Despite the fact that there are no reports by witnesses and contemporary historians of Afghan`s attack, historical researchers blame Afghans for eradicating Safavid courthouses while some reasons for such happening must be searched for either in the adventurous spirits of those in charge of authority and profiteering of those who were seeking their profits in the extinction of these bureaus or in the negligence of rulers and commanders who did not concern about historic monuments and documents.
    Keywords: Safavids, courthouse, official documents, administration, Divan
  • M. Piri, M. Askari Page 57
    In the nineteenth century, the Indian subcontinent was the home of evolutions that changed the destiny of the eastern areas of Iran plateau. The goal of this article is to recognize the political ties England and Russia had with Iran during the kingdom of Fath Ali Shah Qajar and to emphasize different aspects of such relationships with British and Indian general governorship. Referring to the first-hand sources on Qajar dynasty, the researchers have tried to historically describe the role of colonialism in the eastern plateau of Iran, taking advantage of procedural studies. The present survey indicated that historically speaking, the main goal of Russia and England has been the same: weakening the government of Iran. They used to easily ignore their agreements with Iran, when their benefits demanded, and utilize unfair diplomatic ways; they even did not refrain from using their military forces against Iran.
    Keywords: Foreign Relations, Indian Subcontinent, Colonialism, England, Russia, Fath Ali Shah Qajar
  • F. Khodadadi Page 71
    Theater, cinema, history, and travel account take advantage of “anecdote”, but they are not considered as story. In these types of anecdote, the means of communication are different, even though there may be not much difference between them paying attention to their narrative basis. History is a story which is read. For example, if a movie is made or a drama is played based on a story, just the means of stating the narrative changes. It means that in all these works “story” is the infrastructure. So, in all of the works that are close to stories in some ways, anecdote is observable. History gets close to story since it continuously expresses the events in which kings and rulers are heroes. Besides, in history, chronological anecdotes are used. Furthermore, “conversation”, “real-like nature”, “stage management”, and “struggle” are taken into account as common elements in story and history. But, since story is told in a delicate artistic way and is organized (it includes introduction, plot, characterization, atmosphere creation and so forth), it belongs to Art while history belongs to science for it is not artistic and organized. The present study, utilizing a descriptive analytical way, has investigated and analyzed the common elements in story and history. The findings of the article indicate that history and story have been related since the time of Aristotle and such a relation is steel seen between them. On the other hand, story is artistic but history is not the same in being artistic and introducing evidences and documents.
    Keywords: Story, History, Anecdote, Conversation, Imagination
  • M. Sedaghati Page 87
    Determining the boundaries of geographical regions in various historic eras has been of a special importance. Political-geographical demarcations have sometimes affected historic events. Therefore, determining the boundaries of a state or region is a matter that historians and historiographers are in charge of. Moghistan is one of the specific geographical regions whose borders have not been determined in sources. Most resources and recent surveys have recognized Moghistan as the only region along the beach. The present article is to not only study the etymology of Moghistan but also explicate the boundaries and exact geographical condition of this area and investigate some political-social events of the area.
    Keywords: Moghistan, Hormuz, Hormuz empires, Etymology