فهرست مطالب

  • سال دوازدهم شماره 25 (پاییز و زمستان 1391)
  • تاریخ انتشار: 1392/04/10
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محسن قاسم پور* صفحه 9
    قرآن و حدیث به ترتیب، دو منبع از منابع اصیل شناخت دینی به شمار می آید؛ این دو منبع که در این مقاله، منابع نقلی دینی نامیده می شود، در نصوص فراوانی خطاب خود را انسان ها فرض کرده اند و ضمن تاکید بر دارا بودن نیازهای مادی و معنوی انسان ها، دستور العمل هایی برای سعادت دنیوی و اخروی او ترسیم کرده است. مقایسه اسلام و منابع نقلی آن اعم از قرآن و سنت نشان می دهد این آیین، مکتب و آیینی اجتماعی است و تنها سعادت اخروی مردم را در نظر نگرفته است. قرآن کریم در یک نگاه کلی بر نیازهای بنیادین بشر که شامل اعتقاد درست، خلق پسندیده وعمل شایسته است، تاکید کرده و اصول کلی آن را تعلیم داده است. جزئیات و تفاصیل این اصول کلی که به نحوی به حوزه نیازهای آدمی معطوف است به سنت معصومان (ع) واگذار شده است. شناخت این تعالیم در گرو آگاهی از جنبه های گوناگون جامعیت و شمول این دو منبع است؛ این مقاله ابتدا جامعیت کتاب آسمانی قرآن را که مبنای مهمی در تفسیر قرآن به شمار می آید- از رهگذر روایات، بررسی کرده و سپس برخی مصادیق نیازهای بشری را بر اساس الهام از روایات به عنوان منبع شامل و جامع دین برشمرده و در پایان، نتیجه می گیرد شمول و گستردگی منابع نقلی در پاسخ به نیازهای بشر مسلمان و غیر مسلمان غیر قابل انکار است.
    کلیدواژگان: نیازهای بشری، روایات، جامعیت دین، انسان، قلمرو دین، قرآن
  • فرانک سیدی*، محمد رحیم بیرقی صفحه 35
    دنیای مدرن دارای متنی فرهنگی است که در آن عناصرفرهنگی به منصه ظهورمی رسندوتمام تعاملات اجتماعی وکنشهای افراد دراین بستر فرهنگی شکل می گیرند،ومعنامی شوند.این مقاله به تبیین این تعاملات که خودموجب پدیداری سلایق فردی وسبک زندگی افراد می شود با دورویکرد دینی وجامعه شناختی می پردازد.همچنین با درنظرگرفتن اینکه درجامعه ایران که فرهنگ غالب مذهبی است، دراکثر مواردماشاهد سبک زندگی مدرن مصرفی هستیم، که چالشهایی رابوجود آورده، ودراین مقاله به اختصار به آن پرداخته می شود.ادبیات نظری این مقاله برگرفته از نظرات جامعه شناسان والهیون است.روش تحقیق حاضر تحلیلی - تبیینی است.ابزار جمع آوری اطلاعات اسناد ومدارک موجود از طریق تحلیل محتوا (تعریف درون متنی) می باشد.بررسی ها نشان میدهد، به تدریج که محیط وتعاملات اجتماعی انسان از جامعه سنتی فاصله می گیرد، سبک زندگی مدرن بیشترمتجلی می شودودرجامعه ایران که فرهنگ مذهبی غالب است، الگوی سبک زندگی مدرن ومصرفی موجب تقابل گردیده است وپیامدهایی را به همراه داشته است. درصورتیکه با ایجاد تلاش در جهت سبک زندگی دینی وتقویت ایمان مذهبی می توان چالشها را تقلیل دادوبا رهایی افرادازازخودبیگانگی آنهارابه هویت دینی خودرهنمون کرد. ضمنا که سبک زندگی دینی خودیکی از راهکارهای اقتصاد مقاومتی است.
    کلیدواژگان: هویت، سبک زندگی، فرهنگ زندگی، عقل معاش، سبک زندگی دینی
  • قدرت الله قربانی صفحه 65
    قرآن کتاب الهی است که در آن مهم ترین نیازمندی های دنیوی و اخروی انسان برای تحقق سعادت واقعی او بیان شده است. در این زمینه مسایل اجتماعی دارای جایگاه مهمی هستند. قرآن به اهمیت زندگی اجتماعی انسان برای تکامل معنوی او توجه کرده و برخی سنت ها یا قانونمندی های زندگی اجتماعی را در اختیار او قرار می دهد تا با استفاده از آنها او راه حقیقی خود را بیابد. در این زمینه، قران به نفی مطلق عصیان، ظلم، رذایل و فسادهای اخلاقی، دامن زدن به منازعات اجتماعی، اسراف، شیوع نتایج آثار اعمال اکثریت و تبعیت از کفار تاکید کرده و فضایل مقابل آنها را برای سعادت اجتماعی بشر سفارش می کند. همچنین به سنت امتحان، ابتلا، استدراج و مجازات اشاره دارد که ضرورت تحقق عدل اجتماعی الهی را نشان می دهد. اهمیت این آموزه ها نقش جهت دهنده آنها در حیات اجتماعی و در مطالعات اجتماعی به منظور اصلاح مبانی، نظریه ها و قوانین اجتماعی است تا بتوان به قوانین کلی و واقع نمای مطلوب دست یافت.
    کلیدواژگان: قرآن، آموزه های اجتماعی، ظلم و عدل، پیروی و پیروزی، عصیان و هلاکت، فساد اخلاقی، منازعات اجتماعی، اسراف، کافران
  • فردوس حاجیان صفحه 93
    ایمان دینی دراسلام ازجایگاه ویژه ای برخوردار است ومحور فضایل محسوب می گردد. دانشمندان مسلمان آن رابا عبارتهایی مانند تصدیق قلبی، اقرار زبانی، عمل ومعرفت تعریف وتوصیف کرده اند علامه طباطبایی ایمان رابه عنوان تصدیق به یگانگی خدا وپیامبرانش وهمچنین تصدیق به روز جزاء و بازگشت به سوی خدا وتصدیق هرحکمی که پیامبران الهی آورده اند همراه با پیروی عملی، تعریف می کند وآن را قابل زیادت ونقصان می داند. دراین مقاله تلاش شده است تادیدگاه علامه طباطبایی درخصوص ایمان دینی بر اساس تفسیر المیزان تحلیل و بررسی شود و تاثر آن در زندگی دنیایی و سعادت ابدی تبیین گردد.
    کلیدواژگان: ایمان دینی، تصدیق، عمل صالح، زندگی، مومن، زیادت، نقصان
  • محمدرضا عدلی* صفحه 109
    گرایش به سلوک زاهدانه و رهبانیت پدیده ای مشترک در میان ادیان است. در مسیحیت و اسلام نیز چند سده پس از ظهور دین، گروه هایی از مردم به علل گوناگون به زندگی زاهدانه روی آوردند. این جماعت های پراکنده زاهدان به تدریج نظام هایی متشکل با کارکرد اجتماعی معین را به وجود آوردند. صومعه راهبان مسیحی و خانقاه صوفیان، در طول تاریخ، کارکرد مهمی در شکوفایی و گسترش فرهنگ دینی در جوامع مسیحی و مسلمان داشته اند. این نهادها به رغم تفاوت های بارز دینی و فرهنگی، نقاط مشترکی نیز دارند که از جمله می توان به این موارد اشاره کرد: تاکید بر زهد و ریاضت کشی، وجود قواعد خاص برای زیستن، وجود سنت دینی مرجع، وجود آداب و آئین های ویژه، زندگی یا تجمع در مکان های خاص.
    کلیدواژگان: طریقه های رهبانی، زهد، قاعده نامه، صومعه، خانقاه
  • زینب عسگریان صفحه 137
    عرفی شدن یا سکولاریزاسیون فرآیندی است که باعث کاهش جایگاه و نقش دین در سه حوزه دین، فرد و جامعه می شود؛ هرچند خاستگاه آن در غرب است اما می تواند برای همه ادیان از جمله اسلام و برای همه جوامع دیندار از جمله ایران رخ دهد. تلاش برخی روشنفکران و نواندیشان مسلمان برای رفع چالش های دین اسلام با شیوه زندگی مدرن امروز و برای حفظ دین و افزایش قدرت انطباق آن با نیازهای جدید بشر، سبب فروکاهی نقش و جایگاه دین و به عبارتی عرفی شدن شده است. در همین راستا آراء دکتر مجتهد شبستری قرائتی تازه از جایگاه دین اسلام و مدرنیته است. در این جستار تلاش شده تا مولفه های عرفی شدن و پیامدهای آن در آراء ایشان مورد مداقه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: عرفی شدن، مجتهد شبستری، مدرنیته
  • عباس یوسفی تازه کندی* صفحه 159
    در سده های اخیر با دگرگون شدن نگرش انسان، برداشت های متفاوتی از «جامعیت» دین شده است.در این زمینه اندیشمندان سه نظر عنوان کرده اند؛ بعضی دچار افراط شده و ابراز داشته اند که دین تمام مسائل، حتی جزئیات را بیان کرده است. در مقابل برخی در این زمینه تفریط کرده و محدوده ی دین را فقط به مسائل اخروی مختص کرده اند. و طبق دیدگاه سوم جامعیت دین را باید نسبت به هدف و رسالت دین مورد تحقیق و بررسی قرار داد. نگارنده در این مقاله به نقد و رد نظریه اول ودوم و به اثبات دیدگاه سوم از طریق عقل و نقل پرداخته است.
    کلیدواژگان: دین، جامعیت، حد اکثری، حداقلی، اعتدالی
|
  • Mohsen Qasimpur* Page 9
    The Quran and hadith are considered two of the principal sources of religious knowledge; these two, named religious narrative sources in this paper, frequently address man, and underlining the material and spiritual needs of man, provide instructions for the happiness man in this world and the Hereafter. Comparison of Islam and its narrative sources, including the Quran and sunnah, suggest that Islam is a social religion and does not merely aim at the happiness of man in the Hereafter. The Holy Quran underscores the basic human needs which include sound belief, admirable morality and desirable practice and teaches their general principles. It has been left to the sunnah of the Infallibles to offer the details and explication of these general principles which are related to human needs in some way. These teachings cannot be understood without being cognizant of various aspects of the comprehensiveness of the two aforementioned sources. This paper, first, reviews the comprehensiveness of the Holy Quran – which is considered an important basis in interpretation of the Quran – using traditions and, then, enumerates some examples of human needs relying on the inspiration from traditions as a comprehensive religious source and, finally, concludes that the comprehensiveness and extensiveness of narrative sources in meeting the needs of Muslims and none-Muslims is indisputable.
    Keywords: human needs, traditions, comprehensiveness of religion, man, the scope of religion, the Quran
  • Faranak Seyyedi*, Mohammad, Rahim Beiraqi Page 35
    Modern world has a cultural context in which cultural elements arise and all the social interactions and individuals’ actions take place and are perceived in this context. Following religious and sociological approaches, this paper deals with these interactions which lead to creation of individuals’ tastes and lifestyles. Considering the fact that Iranian society is mainly a religious community, we often witness some modern lifestyles which have created challenges dealt with in this paper. The literature of the paper is based on the views of sociologists and theologians. The research method utilized here is analytic-explanatory. Our findings indicate that as the community and social interactions of man move farther away from traditional society, modern lifestyle better manifests itself and in Iranian community with its mainly religious atmosphere, modern lifestyle has led to some confrontations and undesirable consequences. Nevertheless, following a religious lifestyle and reinforcing religious beliefs, challengescan be minimized and individuals can be directed toward their religious identity by being freed from selfalienation. The authors believe that religious lifestyle is one of the mechanisms of the resistance economy.
    Keywords: identity, lifestyle, life culture, thrift, religious lifestyle
  • Qodratollah Qorbani Page 65
    The Quran is a Divine book which includes man’s the most important requirements for the realization of his worldly and other-worldly happiness. Social issues are of great important in this context. The Quran is concerned about the importance of social issues in favor of man’s spiritual perfection and, in some cases, leaves it to man to formulate regulations for his social life so that they can help him follow the true path. In this context, the Quran absolutely denies mutiny, oppression, vices and moral corruption, fueling social conflicts, wastefulness, and following unbelievers and advocates their corresponding virtues for man’s social happiness. Also, the Quran lays emphasis on traditions of examination, ebtela’ (affliction), estedraj (approaching perdition gradually and unknowingly) and punishment which are necessary for the realization of the Divine social justice. These teachings are important due to the role they play in directing social life and social studies aimed at improving the social principles, theories and regulations so that a set of general and desirable laws can be established.
    Keywords: the Quran, social teachings, injustice, justice, following, victory, mutiny, perdition, moral corruption, social conflicts, wastefulness, unbelievers
  • Ferdous Hajiyan Page 93
    Religious faith has a special standing in Islam and is considered the core of all virtues. Muslim scholars have described it using such expressions as ‘acknowledgement by heart’, ‘verbal confession’, ‘practice’ and ‘knowledge’. Allameh Tabatabaee identifies ‘faith’ with acknowledgement of the Unity of God, His prophets, Day of Retribution, return to God, commandments of the Devine prophets along with practical adherence. He believes religious faith is likely to enhance or decline. This article is an attempt to probe into religious faith from the viewpoint of Allameh Tabatabaee and on the basis of Tafsir al- Mizan and to explicate its impact on the worldly life and eternal happiness.
    Keywords: religious faith, acknowledgement, righteous act, life, faithful, enhancement, decline
  • Mohammad Reza Adli* Page 109
    Asceticism and monasticism are common phenomena in religions. Only a few centuries after the emergence of Christianity and Islam, certain groups of their adherents turned to ascetic life for different reasons. These scattered ascetics gradually established monastic orders with specific social functions. Monasteries of Christian monks and khānqāhs of sufis have played an important role in the development of the religious culture in Muslim and Christian communities throughout the history. Despite their obvious religious and cultural differences, these institutions have several features in common some of which are insistence on asceticism, existence of specific rules for life, existence of an authentic religious tradition, existence of specific rituals and living or gathering in specific places.
    Keywords: monastic orders, asceticism, monastic codes, monastery, khānqāh
  • Zeinab Askarian Page 137
    Secularization is a process which leads to the weakening of the standing and function of religion in the realms of religion, individual and society. Although the origin of secularization is the West, it may impact all religions and religious societies including Iran. The attempts of some Muslim thinkers and reformists to eliminate the challenges of Islam and to enhance its adaptability with man’s new requirements by resorting to modern lifestyle have resulted in the weakening of the standing and function of religion in society. In this context, Doctor Mojtehed Shabestari’s views represent a new interpretation of Islam and modernity. In this paper, an attempt has been made to probe into the features of secularization and its consequences in his views.
    Keywords: secularization, Mojtehed Shabestari, modernity
  • Abbas Yousefi Tazeh Kandi* Page 159
    Following the transformation of man’s attitude during the last few centuries, various perceptions have been given about the ‘comprehensiveness’ of religion. Three groups of scholars have offered three types of evaluations in this context. Two groups have taken extreme positions with one of them claiming that religion has all the answers to all the questions including the detailed ones and another maintaining that religion only deals with issues related to the Hereafter. According to the third group, the comprehensiveness of religion needs to be evaluated considering the goal and mission of religion. The present paper offers a criticism of the first two views and rejects them and substantiates the third view drawing on logical and narrative reasoning.
    Keywords: religion, comprehensiveness, extreme positions, moderate position