فهرست مطالب

پژوهش های قرآن و حدیث - سال چهل و ششم شماره 1 (1392)
  • سال چهل و ششم شماره 1 (1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/05/26
  • تعداد عناوین: 7
|
  • علی اصغر آخوندی صفحات 1-19
    درباره آیات 19-16 سوره قیامت دو دیدگاه وجود دارد:الف: این آیات در بین آیات مربوط به قیامت معترضه و مخاطب آنها پیامبر اسلام(ص) و زمان خطاب این دنیا و هنگام نزول وحی قرآنی است.
    ب: این آیات در راستای دیگر آیات سوره و مخاطب آن انسان کافر و زمان خطاب روز قیامت و هنگام خواندن نامه اعمال است.
    در این مقاله با نگاه تدبرمحورانه ابتدا دیدگاه دوم بررسی شده و با توجه به آیات نامه اعمال و آگاهی انسان از آنها و روایات و همچنین سیاق سوره و سیاق کلی آیات قیامت و مراحل و حوادث آن پذیرش این دیدگاه با مشکل جدی روبرو گشته است.
    و اما با مطالعه دیدگاه اول به نظر می رسد از اعتبار بیشتری برخوردار بوده و سیاق آیات و روایات نیز آن را بیشتر تقویت می کند
    کلیدواژگان: قیامت، نامه اعمال، نزول وحی، قرآن، قرائت، تعجیل
  • نوروز امینی، سید رضا مودب صفحات 21-50
    یکی از بسترهای اختلاف میان فریقین، روایات تفسیری است. این روایات در فهم قرآن و احکام کارایی دارد و نوع تعامل مسلمانان با این روایات، در شکل گیری باورهای ایشان و استخراج احکام شرعی، تاثیر بسزایی دارد. این میان تعامل اهل سنت با روایات اهل بیت اهمیتی دوچندان دارد؛ چراکه سخن اهل بیت، نزد شیعه بس مهم است؛ به گونه ای که هیچ برخورد مغرضانه ای با سخنان ایشان را برنمی تابند و از سویی، اهل سنت نیز جایگاه والای اهل بیت و شخصیت عظیم ایشان را می ستایند و لذا انتظار می رود در متون تفسیری خود به روایات ایشان، دست کم درحد روایات صحابه و تابعیان، توجه کنند. در این پژوهش سه تفسیر از مهم ترین تفاسیر اهل سنت جستجو و آمار مربوط به روایت های هر یک از امامان شیعه در این منابع به تفکیک، استخراج، و چگونگی تعامل این سه مفسر با روایات اهل بیت، تحلیل و ثابت شده است که این مفسران، در بهره برداری از روایات تفسیری اهل بیت، کارنامه درخشانی ندارند
    کلیدواژگان: روایات اهل بیت، روایات اهل سنت، روایات تفسیری، تعامل اهل سنت با روایات، تعامل اهل سنت با اهل بیت
  • بی بی زینب حسینی، محمد علی رضایی کرمانی، مرتضی ایروانی صفحات 51-71
    نبرد مخفی و یا شبانه یکی از روش های غافل گیری دشمن است. به نظر می رسد در قرآن کریم از این نوع روش سخن به میان آمده است. تهدید دشمن با آگاهاندن وی از وجود سربازان مخفی و یا وجود سرمایه های پنهان سبب می شود، دشمن نتواند برآورد صحیحی از امکانات و قابلیت های نیروهای الهی داشته باشد، و این نوعی تهدید و تخویف به شمار می آید.
    روش شناسی: واژه ی سریا و مشتقات دیگر از ریشه ی سری دارای مفهوم لشگر مخفی، و یا لشگرکشی شبانه است، در این پژوهش تلاش بر آن است، ابتدا یک ریشه شناسی دقیق از این واژه ارائه شود، سپس تطور این واژه در زمان های مختلف بررسی شود و ارتباط این ریشه با ساختار سوره مریم و اسراء تبیین گردد. و در دیدگاه های مفسران گذشته درباره مفهوم این واژه با توجه به سیاق آیات و ادبیات عرب بازنگری صورت گیرد.
    واژه سریا، ارتباطی با ریشه اسری دارد، و می تواند به سربازان پنهان و مخفی خداوند اشاره نماید.
    کلیدواژگان: مقارنه، سریه، اسری، نبرد مخفی
  • حسن رضایی هفتادر، فاطمه سروی صفحات 73-87
    اتان کلبرگ، مستشرق و شیعه شناس یهودی، وقوع تحریف در متون مقدس، از جمله قرآن را امری ضروری می شمارد. از دیدگاه او برخی آیات خود قرآن نیز این نکته را تایید می کنند. تاریخچه قرآن و زمان کتابت کامل متن آن دلیل دیگر اوست. به نظر وی جهت گیری روایات برای اثبات کتابت قرآن در عصر ابوبکر برای فرار از مساله تحریف قرآن است. کلبرگ با استناد به روایات و ابهام معنایی برخی از واژه گان قرآن درصدد اثبات جمع دیرهنگام و در نتیجه تحریف قرآن برآمده است. او اعتقاد شیعه امامیه به تحریف قرآن را تا عصر آل بویه می داند.
    پژوهش حاضر به نقل آراء مذکور و نقد آنها پرداخته تا مصونیت قرآن از تحریف را اثبات کند.
    کلیدواژگان: اتان کلبرگ، تحریف، جمع آوری قرآن، کتابت آیات قرآن، شیعه امامیه
  • محمد تقی سبحانی نیا، علی راد صفحات 89-112
    از جمله مباحث مرتبط با پدیده فهم متن و بیان و تفسیر، اخلاق مربوط به آن است. در اخلاق فهم و تفسیر متن پرسش هایی چند مطرح است. برخی از این پرسش ها عبارت است از: آیا انسان در قبال متنی که به دنبال فهم آن است مسئولیتی دارد؟ آیا برای فهم و تفسیر متن، معیارهایی وجود دارد که ما را ازگام گذاردن در بیراهه مبرا دارد؟ و آیا هرکس برای فهم متن آزاد است و آنچه برداشت می کند را می تواند به متن مورد نظر و صاحب آن متن نسبت دهد؟ این بحث آنگاه که به متون مقدس، و در بین مسلمانان به قرآن کریم ارتباط پیدا می کند از اهمیت و حساسیت مضاعفی برخوردار می شود. در این نوشتار سعی برآن بوده است تا با تکیه بر متون اسلامی مسوولیت اخلاقی مخاطبان متون روشن شود و حدود فهم معنا و تفسیر آن با توجه با معیارهای اخلاقی به ویژه در ارتباط با قرآن کریم به بحث گذاشته شود.
    کلیدواژگان: متون اسلامی، فهم و تفسیر، اخلاقیات، مسوولیت
  • مرتضی کریمی نیا صفحات 113-144
    کهن ترین منابع کلامی، حدیثی و تفسیری عالمان مسلمان طی قرون نخست به ندرت نظریه ای روشن درباب وجه اعجاز قرآن بیان می کنند. این در حالی است که در آغاز قرن پنجم، این بحث در آثار محققانی چون باقلانی، قاضی عبدالجبار و شریف مرتضی به نحوی بالغ و کامل مطرح می شود. غیبت این امر از یک سو و حضور انبوهی از مباحث قرآنی دیگر در آثار اسلامی قرون نخست اسلامی از سوی دیگر، این پرسش را در میان می آورد که عالمان اسلامی از کی و تحت چه شرایطی به موضوع اعجاز قرآن و تبیین وجه آن پرداخته اند. این مقاله می کوشد با مروری بر پیشینه ی مباحث مرتبط، دو خاستگاه تاریخی برای پیدایش و نظریه پردازی درباب وجه اعجاز قرآن در قرون نخست بازشناسی کند: نخست مباحثات و مناظرات کلامی مسیحیان و مسلمانان درباب نشانه های نبوت حضرت محمد(ص) و دوم تلاش های ادبی و کلامی معتزله ی بصره و بغداد. پس از این دوران، متکلمان معتزلی این امر را در قرن چهارم بیشتر و بیشتر مطرح کردند که در اواخر این قرن، درآمد. از آغاز قرن پنجم، نظریه پردازی درباب اعجاز و تبیین وجه اعجاز قرآن هم در آثار کلامی و هم در آثار تفسیری عالمان تمامی فرق متداول و به یکی از مباحث اساسی در دو دانش تفسیر و علوم قرآن تبدیل شده است.
    کلیدواژگان: اعجاز قرآن، معتزله، ادبیات جدلی یهودی و مسیحی، علوم قرآنی، تاریخ تفسیر، مجادلات اسلامی مسیحی، وجوه اعجاز
  • ابراهیم کلانتری، حمرا علوی صفحات 145-161
    برخی از مفس‍ران در ذیل پاره ای از آیات قرآن که در آنها واژه «امر» بکار رفته است، از نظام معینی با عنوان «عالم امر» سخن گفته اند که بکلی از «عالم خلق» متمایز است. آیا می توان در عرض عالم خلق به وجود چنین عالمی اذعان نمود؟
    در صورتی که پاسخ مثبت باشد، ویژگی های آن عالم چیست؟ و قرآن کریم برای شناخت آن چه اطلاعاتی را بر آدمیان عرضه کرده است؟ این نوشتار درصدد است با مراجعه به آیات وحی پاسخ های مستندی برای سئوالات مذکور ارایه نماید. براساس این تحقیق می توان اذعان نمود که در نگاه قرآن کریم در عرض نظام خلق که بر اسباب و مسببات مادی استوار است نظام دیگری وجود دارد که بکلی از مختصات جهان ماده برکنار و صرفا مبتنی بر اراده خداوند می باشد؛ برخی از پدیده ها، فرایندها و حوادث پیرامون ما متعلق به آن جهان است که با قواعد مادی و مانوس آدمیان قابل شناخت نمی باشد. این جهان بخشی از عالم غیب است که قرآن کریم به کرات از آن سخن گفته و آدمیان را به ایمان به آن فراخوانده است
    کلیدواژگان: غیب، عالم خلق، عالم امر، اراده خداوند، موجودات
|
  • Ali Asghar Akhondi Pages 1-19
    There are two viewpoints with regard to verses 16-19 of sura 75. The first is the one which considers them as parenthetical remarks among verses concerning the resurrection which address the holy prophet in this world and when the Quranic revelation was sent down. And the second is the one which treats them as being in the line of other verses of the sura, which address the infidel man in the day of resurrection and when the Record of Deeds is read. Taking a deliberation-centered approach, the present essay surveys the second viewpoint first and through consideration of other verses on the Record of Deeds as well as man’s awareness of his own actions, hadiths narrated in this connection, and context of sura 75 as well as other verses on the resurrection, comes to the conclusion that this perspective is encountering serious problems. As for the first viewpoint, although it suffers from some problems, it is more valid and is more supported by the context of Quranic verses and hadiths.
    Keywords: resurrection, the Record of Deeds, Quran, descend of revelation, reading, hastening
  • Nowrouz Amini, Sayyed Reza Moaddab Pages 21-50
    Among factors causing disagreement of Shiites and Sunnis is commentatorial hadiths. Such hadiths are of great significance in the process of understanding as well as commenting on the Quran–and even inferring juristic precepts. Hence, attitude of Muslims towards such hadiths play a significant role in the process of formation of their beliefs and inferring Islamic precepts. Attitude of Sunnis towards commentatorial hadiths of Ahl-al-Bayt is of greater importance; for on the one hand Ahl al-Bayt are religious leaders of Shiites whose words are treated by the latter as gracious, significant guidelines and on the other hand Sunnis admit high status of Ahl al-Bayt and praise their majestic personality–hence, being supposed to consider their words at least at the level of other Companions and disciples of Companions. In the present research three significant Sunni commentary books are surveyed, statistics of hadiths of each Imam of Ahl al-Bayt narrated in them is separately presented, attitude of those three Sunni Quranic commentators towards such hadiths is analyzed, and through consideration of such statistics it is proved that those commentators have not displayed good attitude towards commentatorial hadiths of Ahl-al-Bayt and have not taken them into consideration in the manner they were supposed to.
    Keywords: commentatorial hadiths of Ahl al, Bayt, Sunni hadiths, commentatorial hadiths, attitude of Sunnis towards hadiths, attitude of Sunnis towards Ahl al, Bayt.
  • Bibi Zainab Hosaini, Mohammadali Rezaee Kermani, Morteza Iravani Pages 51-71
    Secret fight or night attack is one way to ambush the enemy. This kind of fighting seems to be mentioned in the Holy Quran. Threatening enemies through making them aware of existence of secret soldiers or concealed facilities results in the enemy becoming unable to estimate accurately facilities and capabilities of divine forces, and this is a kind of threatening and intimidation. The term sariyyan and other derivations of the stem sara mean "secret army" or "night expedition." The present research aims at presenting a precise etymology of the said word first, introducing its development in the passage of time secondly, expounding the relation between this stem and Maryam and Isra’ Quranic suras thirdly, and revising viewpoints of Quranic commentators on the meaning of this word on the basis of context of Quranic verses and Arabic literature finally.It can be concluded from this research that the term sariyya is related to the stem asra and can refer to God's secret and concealed troops.
    Keywords: The Holy Quran, conjunction, sariyya, asra, secret fight
  • Hasan Rezaee Haftador, Fatemeh Sarvi Pages 73-87
    Ethan Kohlberg, the Jewish Orientalist and specialist on Shi‘a, sees the distortion in Holy Scriptures, including Quran, inevitable. From his point of view, some Quranic verses confirm this point. His second proof is the history of the Quran and the time when its whole text was written down. In his viewpoint, hadiths which prove that the Quran had been written down in Abu Bakr’s time ore oriented to escape from the problem of distortion of the Quran. Relying on hadiths and semantic ambiguity of some Quranic terms, Kleberg has tried to prove later collection and, therefore, distortion of the Quran. He maintains that up to the Buyad era, the twelver Shi‘a believed in distortion of the Quran. Presenting and criticizing the aforementioned ideas, the present research intends to prove that the Quran is safeguarded from distortion.
    Keywords: Keywords: Ethan Kohlberg, distortion, Quranic collection, Quranic verses writing down, Twelver Shia
  • Mohammad Taghi Sobhani, Nia, Ali Rad Pages 89-112
    Phenomenon of understanding the meaning of a text is highly taken into consideration and viewed from different perspectives nowadays. Hermeneutics is among those detailed discussions related to this field. Among discussions related to the phenomenon of understanding and its explanation as well as interpretation is ethics of them: whether or not man has any responsibility to the text he is trying to understand. In other words, is there any criterion for true understanding and interpreting the text or is man free to interpret the text and to attribute what he understands to the text and its author? When related to the sacred texts and the Holy Quran, the issue becomes of more significance. Relying on Islamic texts, the present paper attempts to expound the ethical theory of understanding and interpretation, clarify moral responsibility of those addressed by texts, and discuss the scope of understanding and interpretation with respect to moral criteria especially in relation to the Holy Quran.
    Keywords: Islamic texts, understanding, interpretation, ethics, responsibility
  • Morteza Karimi, Nia Pages 113-144
    The oldest works of Muslim scholars in the fields of kalām, ḥadīth and tafsīr during the 2nd and 3rd centuries AH rarely offer an explicit basis for regarding the Qur’ān as an inimitable miracle of the Prophet. However, the issue appears fully fledged in the works of scholars such as al-Bāqillānī, Qāḍī ‘Abd al-Jabbār and al-Sharīf al-Murtaḍā. This silence in the early Islamic centuries, when considered side by side with the profusion of other Qur’ānic discussions in the same period, raises the question of when and under what conditions the early Muslim scholars began to deal with the subject of i‘jāz al-Qur’ān. The essay identifies two factors that gave impetus to the emergence and development of theories about the Qur’ān’s inimitability: first, Christian-Muslim polemics about the signs of Muhammad’s prophecy, and second, the literary and theological endeavors of the Mu‘tazilīs of Baghdad and Basra.After initiating discussion and speculation about the nature of the Qur’ān’s inimitability, some Mu‘tazilī theologians extended the scope of the topic during the 4th century, until it assumed the form of a bona fide Qur’ānic issue in tafāsīr. From the beginning of the 5th century until the present, speculation about the i‘jāz and its nature became a common feature of theological and exegetic works for all Islamic sects.
    Keywords: ijāz al Qur'ān, Inimitability of the Qur'ān, Mutazila, Christian, Muslim polemics, Judaic, Christian polemical literature, ulūm al Qur'ān, Qur'ānic sciences, history of tafsīr
  • Ebrahim Kalantari, Hamra Alavi Pages 145-161
    Commenting on some Quranic verses in which the term amr is used, some commentators have spoken of a specific world called world of command (amr) which is absolutely distinguished from world of creation (khalq). Could such a world, parallel to the world of creation, be admitted? If so, what are characteristics of such world? And what information of that world is presented by the holy Quran for human beings?The present essay intends to offer documented answers to those questions by referring to revealed verses. Based on this research, it can be admitted that from Quranic perspective, parallel to the system of creation which is based on the material causality there is another system which is absolutely separated from characteristics of material world and is merely dependent upon the divine will. Some phenomena, processes, and events around us belong to that world which is unknowable via material rules available to human beings. That world is part of the Unseen world which is frequently spoken of in the holy Quran and in which people are invited to believe.
    Keywords: Keywords: the Unseen, world of creation (khalq), world of command (amr), the divine will, existents.