فهرست مطالب

جامعه شناسی تاریخی - سال پنجم شماره 1 (بهار و تابستان 1392)
  • سال پنجم شماره 1 (بهار و تابستان 1392)
  • 250 صفحه، بهای روی جلد: 30,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1392/06/27
  • تعداد عناوین: 7
|
  • رضا فاضل*، صفورا مهتابی سمنانی صفحه 1
    در این تحقیق، تاثیر عوامل اجتماعی و اقتصادی ملموس در دوره های پایانی حکومت قاجار بر وقوع انقلاب مشروطیت بررسی شده است. پرسش پژوهش این است که «آیا نوسازی های اقتصادی و اجتماعی اواخر دوره حاکمیت سلسله قاجار در گسترش آگاهی های سیاسی مردم و وقوع انقلاب مشروطه در ایران تاثیر داشته است؟». نتایج پژوهش حاکی از آن است که ایجاد دگرگونی در نهادهای کهن جامعه و به نمایش گذاشتن مظاهر تجدد و شیوه های جدید زندگی، آرمان های تازه ای را در میان طبقات مختلف اجتماعی پدید آورده و مفاهیم نوینی مانند آزادی و قانون را در میان آنان گسترش داده بود. متغیر آگاهی سیاسی در دوره پایانی سلسله قاجار برآمده از گونه ای نوسازی و نوگرایی نیم بند در این زمان بوده است. ایجاد نهادهای آموزشی و اقتصادی نوین به دست میرزا تقی خان امیرکبیر و سپس سماجت نظام استبدادی قاجار بر پایدار ماندن نهاد کهن سیاست، سرانجام رویارویی نهادهای آموزشی و اقتصادی نوپا را با نهاد فرسوده و کهن سیاست به دنبال داشت و به انقلاب مشروطیت انجامید.
    کلیدواژگان: انقلاب مشروطیت، ایران، اجتماعی، نوسازی اقتصادی، نوسازی سیاسی، مشارکت سیاسی
  • فاطمه جمیلی کهنه شهری، زینب نادی* صفحه 31
    امروزه، دوسوگرایی ارکان مختلف زندگی انسان ها را دربرگرفته و رواج آن به مسئله ای اجتماعی تبدیل شده است. برای ریشه یابی و کشف خاستگاه این مسئله بررسی گذشته تاریخی آن ضروری می نماید. در این میان، دوران قاجار به دلیل اینکه در معرض چالش ارزش های سنتی و مدرن قرار داشته است، می تواند مولد انواع دوسوگرایی در بطن خود باشد. بنابراین، این مسئله براساس مشاهدات سفر نامه نویسان انگلیسی- که در آن زمان با مردم و به ویژه دربار مراودات زیادی داشتند- بررسی شده است.
    جامعه آماری این پژوهش شامل تمام سفرنامه های انگلیسی هایی است که در دوره قاجار به ایران سفر کرد هاند که از میان آن ها 34 سفرنامه به عنوان نمونه (با نمونه گیری هدفمند) انتخاب شده است. شناسایی انواع دوسوگرایی روان شناختی و جامعه شناختی با کمک رویکرد نوع شناسی مرتون در نظریه «دوسوگرایی جامعه شناختی» او صورت گرفته است. همچنین، به کمک روش های بررسی تاریخی و تحلیل محتوا، این انواع شناسایی و دسته بندی شده است.
    براساس یافته های تحقیق، در این سفرنامه ها به همه شش نوع دوسوگرایی جامعه شناختی و روان شناختی، به جز نوع سه، اشاره شده است. بیشترین موارد مشاهده شده دوسوگرایی جامعه شناختی به نوع پنج (ستیز بین ساختار فرهنگی و ساختار اجتماعی) اختصاص داشته که در «رفتار منحرفانه» (دوسوگرایی روان شناختی) تجلی یافته است. در مرتبه بعدی، نوع شش دوسوگرایی جامعه شناختی (مجموعه های متفاوت ارزش های فرهنگی) که بیشتر به تقلید دربار از سبک زندگی غربی اختصاص داشته است، قرار می گیرد. دوسوگرایی های یادشده بیشتر در میان «پایگاه ایرانیان و طبقه بالا» و در «عرصه فرهنگی - سیاسی» و در دوران «ناصرالدین شاه» و سپس «فتحعلی شاه» قاجار مشاهده شده است. با توجه به تحلیل محتوای سفرنامه ها، ویژگی خاص ساختار اجتماعی- فرهنگی دوران قاجار در رواج دوسوگرایی ها تاثیر داشته است.
    کلیدواژگان: دوسوگرایی جامعه شناختی، دوسوگرایی روان شناختی، نوع شناسی مرتون، عصر قاجار، پایگاه و نقش، عرصه، ساختار اجتماعی، ساختار فرهنگی، سفرنامه های انگلیسی
  • سوسن باستانی، زهره امیدی پور، علی رجبلو صفحه 73
    غلبه قدرت گفتمان سنتی در دوران قاجار باعث ایجاد گفتمان ها و خرده گفتمان هایی شد که در پاسخ به گفتمان سنتی و درواقع به عنوان مقاومتی دربرابر آن به وجود آمد. یکی از این خرده گفتمان ها، خرده گفتمان های زنان است که در سایه برخی گفتمان ها پدید آمد. مقاله حاضر با بررسی خواسته ها و اهداف زنان در اولین ورود آن ها به عرصه های اجتماعی و سیاسی- یعنی دوره ای که مصادف است با شکل گیری انقلاب مشروطیت- به تحلیل خرده گفتمان های زنان می پردازد. در این تحقیق به این پرسش ها پاسخ می دهیم: زنان در دوره مشروطیت در بازاندیشی موقعیت خود به چه موضوعاتی توجه داشتند؟ در قالب چه دسته بندی ها و خرده گفتمان هایی قرار می گرفتند؟ چه ایدئولوژی هایی بر گفتمان های آن ها حاکم بود؟و در رویارویی با گفتمان هژمونیک جامعه چه جایگاهی به دست آوردند؟
    تحلیل خرده گفتمان زنان در عصر مشروطیت نشان می دهد خرده گفتمان رادیکال به دنبال ایجاد تغییرات بنیادی است؛ درحالی که در خرده گفتمان میانه رو خواسته های قابل دسترس تر دنبال می شود.
    کلیدواژگان: مقاومت، مشروطیت، تحلیل گفتمان، خرده گفتمان، میانه رو، رادیکال
  • ابوتراب طالبی*، زینب حاجیلو صفحه 109
    هدف مقاله حاضر، بررسی رابطه دینداری و اعتماد در ایران از طریق فراتحلیل پژوهش های انجام گرفته است. به همین منظور، از بین سندهای پژوهشی موجود در دانشگاه های تهران، شهید بهشتی، علامه طباطبایی و تربیت مدرس- که در بازه زمانی ده سال اخیر انجام گرفته است- از هجده سند پژوهشی به دست آمده، شانزده مورد شرایط ورود به فراتحلیل را یافتند. بر این اساس، جامعه آماری تحقیق 8245 نفر از گروه های مختلف مردم ایران هستند.
    نتایج حاصل از ترکیب یافته های مطالعات و بررسی ضرایب اثر نشان می دهد بین «دینداری و اعتماد» رابطه معناداری وجود دارد و شدت این رابطه به طور متوسط حدود 4/0 گزارش شده است. این یافته فرضیه اصلی تحقیق را تایید می کند. همچنین، فرضیه دیگر این مقاله، تاثیر به کارگیری «آزمون های آماری» متفاوت بر نتایج به دست آمده از «هم بستگی دینداری و اعتماد» است. نتایج گویای این است که به کارگیری آزمون های آماری متفاوت بر مقدار هم بستگی به دست آمده از «دینداری و اعتماد» تاثیری ندارد. فرضیه «گروه های نمونه» بر مقدار «هم بستگی دینداری و اعتماد» در نتیجه تحلیل واریانس غیر معنادار بود و فرضیه رد شد. فرضیه تاثیر «میدان مطالعاتی» بر «هم بستگی اعتماد و دینداری» به دست آمده در نتیجه تحلیل واریانس نیز غیر معنادار بود. بنابراین، دینداری- صرف نظر از عوامل زمینه ای تحقیق مانند گروه های نمونه، میدان مطالعاتی و آزمون های آماری به کاررفته در تحقیقات- بر چگونگی اعتماد افراد تاثیر مستقیم دارد.
    کلیدواژگان: فراتحلیل، دینداری، اعتماد، تعهد اجتماعی، هنجارهای عمل متقابل، پیوند اجتماعی، قوم گرایی
  • علیرضا حسینی پاکدهی، سعیده رضوانی صفحه 139
    در این مقاله، مستندهای اجتماعی درباره آسیب های کودکان و نوجوانان- که پس از انقلاب اسلامی ایرانساخته شده اند- با رویکردی جامعه شناختی تحلیل شده است. هدف مقاله این است که مستندهای اجتماعی و مسائل مطرح شده در آن ها تا چه حد آسیب های اجتماعی جامعه را بیان می کند و اینکه مسائل مطرح شده در فیلم ها با مسائل و مشکلات موجود در جامعه یکسان است.برای بررسی رابطه تغییرات اجتماعی و سینما،نیاز به چارچوبی مفهومی است که بیش از هرچیز درحوزهجامعه شناسی سینما بگنجد؛ یعنیمدعیوجودنوعیرابطهبینویژگی هایفیلم هایتولید شدهباویژگی هایجامعهباشد. چارچوب نظری مقاله، نظریه «بازتاب»در جامعه شناسی هنر است. روش تحلیل فیلم ها از نظر ارتباط آن ها با جامعه معاصرشان، روش نقد برون نگر است. نتایج تحقیق گویای این است که بین شرایط موجود در جامعه و پرداختن به موضوع های مختلف در مستندهای اجتماعی پس از انقلاب ارتباط متقابل وجود داشته است.براساسنظریهبازتابکهفیلم هاراانعکاسشرایطاجتماعیجامعهزمانخودمی داند،بامطالعهمستندهایاجتماعیپسازانقلابمی توانبهبزرگ ترینآسیب هایاجتماعیهردورهزمانیپیبردوسینمایمستندرانشان دهندهتصویریازواقعیت هایجامعهدانست.
    کلیدواژگان: سینمای مستند اجتماعی، آسیب های اجتماعی، رویکرد بازتاب، کودکان و نوجوانان
  • مینا رمضان جماعت*، زینب اکبری صفحه 175
    آنچه بیش از همه دوره قاجار را از دیگر دوره ها متمایز می کند، شروع شهرسازی جدید و ایجاد معابر تازه ساختی است که جزئی از بافت شهر به شمار می آید و تهران را هرچه بیشتر به سمت اروپایی شدن سوق می دهد. چیزی که در این میان اهمیت دارد، چگونگی تحول بافتی تهران و دیگر تغییرات فضایی و ساختاری است که همگام با آن یا درپی آن رخ می نماید؛ یکی از مهم ترین این تغییرات، دگرگونی هایی است که در شاخصه های کالبدی بناهای مسکونی و نوع ارتباط آن ها با معابر شهری به چشم می خورد. شناخت این سیر دگرگونی درگرو شناسایی ویژگی های بافتی تهران و ساختار خانه ها- از ابتدای دوره قاجار تا پایان آن- و تحلیل تفاوت های موجود است. این بخش اهداف اصلی مقاله حاضر را دربرمی گیرد و بیشتر دستاورد تحقیقات میدانی است که از دیدگاهی توصیفی و مقایسه ای بیان شده است. براساس این، دوران قاجار را می توان مبدا دگرگونی های بنیادین در شیوه های شهرسازی، فضاسازی و خانه سازی دانست. در این دوره، بافت قدیمی شهر و سبک های سنتی ساخت وساز خانه ها رنگ می بازد و بافت جدید و خانه سازی نوین جای آن را می گیرد. با اینکه تمام این تحولات در یک دوره تاریخی روی می دهد، بسته به برهه خاص و ویژگی های درونی محله ها ممکن است متنوع و حتی متفاوت با هم باشد.
    کلیدواژگان: تحولات بافتی، تهران، خانه، قاجار، معابر شهری
  • احمد نوبخت* صفحه 203
    پژوهش حاضر به منظور تعیین و تبیین یادگارنوشته های مکان های تاریخی و عوامل موثر بر آن به شیوه مشاهده مستقیم و با روش تحلیل محتوا در میان 23 اثر تاریخی شهرستان یزد انجام شده است. نمونه گیری طبقه بندی شده (سیستماتیک) برحسب میزان فراوانی شکل ها و تصویرها و جمله های حک شده انتخاب شده است. یافته های پژوهش با توجه به 2204 یادگارنوشته شامل واژه، شکل و تصویر و مقوله بندی های: زمان (تاریخ) درج یادگاری، سن، شهر محل سکونت، قومیت، جنسیت، جنس یا ماده و ابزار مورد استفاده، اشعار و ابیات حکاکی شده، نام، نام خانوادگی، حروف لاتین و... به دست آمده است. یکی از مهم ترین عوامل موثر بر پدیده یادگارنویسی، بی توجهی و سهل انگاری به این آثار است. چون نگهداری از بناهای تاریخی ارزش مطرح نمی شود، پس مخدوش کردن و زمینه سازی برای تخریب آن نیز ضد ارزش به شمار نمی آید و اقدامی درباره نگهداری از این آثار صورت نمی گیرد.
    کلیدواژگان: مکان های تاریخی، نظارت و کنترل اجتماعی، نظام اجتماعی، وندالیسم، یادگارنویسی، یزد
|
  • Fazel R*, Mahtabi Semnani S Page 1
    The present study titled "the effects of social and economic modernization on the occurrence of the Constitutional Revoloution in Iran" seeks to present the economical and social innovation achieved during Qajar period and also discusses the role and effects of these innovations in encouraging Iranian people for political participation and overthrowing Qajar dynasty. this study shows that the innovations occurred during Qajar period caused changes on old customs and introduced modernism and new styles of social life. It also, taught new concepts like freedom and law to the Iranian people. Struggling to achieve the above goals and to protect the country, the people decided to become united. By establishing the parliament, they limited the power of the monarchy and made a way for people to participate in governing their country. Today this unity and interference is called political participation. The method of this research is historical comparative and the method of data gathering is library and documentary.
    Keywords: Constitutionalism, Modernization, Constitutional
  • Fatemeh Jamily, Zeinab Nadi* Page 31
    Nowadays, ambivalenceinclude differentelemdnts of human’s life and its spreading has been a social issue. For discovering the origin of for ementionedissue , it is necessary to investigate its historical background. As ghajar are has been exposed to many challenges of traditional and modern values , it can be producer of all types of ambivalences;therefore this issue has been investigated from the point of view of English travel writers who have had association with people and specilly with ghajarcouqp at that time. the population (statistical society) of this research includes all of the itineries written by Englishmen who have traveled to Iran in Ghajar career. That from among them 34 itineraries have been selected as sample (through purposeful sampling) investigating of all types of sociological ambivalence and psychological ambivalence has been done through Robert merton, typological approach in sociological ambivalence theory , also these typs have been investigated and classified by using historical investigation techniques and content analysis . The results show that: from among 6 kinds of sociological and psychological ambivalence, all kinds except 3 type have been refered to in mentioned intineration in ghajar; are highest amount of sociological ambivalence is dedicated to type 5 (alteraction between cultural structure and social structure ) that has been manifested in “aberrant behavior” (psychological ambivalence) in the next level, the 6 type of sociological ambivalence (different collections of cultural values) has been mostly dedicated to imitation of court from western lifestyle . The mentioned ambivalences have been mostly observed among “Iranian base and in “cultural –political field “ and in “naseredin shah” and then “fathali shah” ghajarera. Regarding content analysis of itineraries ,the final analysis of shows the effect of specific feature of social – cultural structure of ghajar are on the spreading of ambivalence.
    Keywords: Sociological Ambivalence, Psychological Ambivalence, Merton's typology, Status, Role, Field, Social structure, Cultural structure, Ghajar career, English itineries
  • Susan Bastani* Page 73
    Domination of thetraditionaldiscoursein Qajar era created the discoursesandsubdiscourses amongdifferent groupsof society that emerged as resistance against traditional discourse. Amongthese sub discourseswere sub discourses ofthe womenthatcamein the shadowof somediscourses. The purpose of this paper is to analyze women’s resistance sub discourses, their challenges and interactions from a sociological standpoint through studying their writings and publications in Qajar era. In this study we aim to address the following questions:What topics were the women concerned with regarding the rethinking of their situation during the Qajar era? To what categories and sub-discourses they belong and what ideologies govern their discourses?In succeeding the official discourse of the Qajar era what positions did they achieve? The analysisof women’s sub-discourses show that radical sub-discourse aims to createfundamentalchanges, while the moderate sub-discourse follows the available demands.
    Keywords: Resistance, Constitutional Revolution, discourse analysis, Sub-discourse, Radical, Moderate
  • Aboutorab Talebi* Page 109
    The objective of the present study is to carry out a reviewon the relationship between religiousness and trust via metaanalysis of conducted researches that have been done in Iran. For this purpose, amongthe18 existing investigative documents in Tehran University, Shahid Beheshti University, Allahmeh Tabatabai University, and Tarbiat Modarres University, a number of 16 met the requirements to be regarded as metaanalysis, which have been done during the last ten years. On this basis, research sample size indicates 8245 people from different walks of life among Iranian people. The findingsthat stem from the combination of studies probability and reviews over the impactcoefficient showed that there is ameaningful relationship between religiousness and trust. This finding confirms the major hypothesis of this researchIt has been reported in researches there is a direct connection andthe average rate of this connection is about 0.4. Also, another hypothesis of this study is the impact of using different statistical tests on the results coming from religiousness and trust.The results proved to be far from sensible. Hence, it shows that using different statistical tests have no influence on the amount of resulted correlation between religiousness and trust. Samplegroups’ hypothesis, on the amount of religiousness correlation and trust in the result of variance analysis, did not make any sense, and the hypothesis was eventually refused. Last but not least, the hypothesis of studying field impact on the correlation of religiousness and trust, which was achievedas the result of variance analysis proved to be meaningless. Therefore, it can be concluded that, religiousness, apart from ground factors of research consisting of sample groups, studying field and statistical test using in researches, directly impacts the way people socially trust one another.
    Keywords: Metaanalisys, Rilagon, Trust, Social Commitment, Norm of Reciprocity, Social links, Etnothentrism
  • Saeideh Rezvani, alireza hoseini pakdehi* Page 139
    In this article social documentaries of post Islamic revolution of Iran about of children and teenagers social pathologies analyzed with sociological view. The purpose of this article is to understand: social documentaries that produced by directors and Issues raised in the documentaries indicate to society pathologies and are equal films problems with society problems. To investigate the relationship between social changes and cinema we need to conceptual framework in cinema sociology means indicates to relationship between produced films and Characteristics of community. Theoretical framework is Reflection Approach in Sociology of the Art.The method in this article is Outward-oriented criticism. Article results show that there was interaction between condition of society and different objects in social documentaries of post Islamic revolution of Iran. In fact base on Reflection theory with study of social documentaries of post Islamic revolution can be realized the largest social pathologies in each period and social documentaries offer a view of community.
    Keywords: Social Documentary Cinema, Social Pathologies, Reflection Approach, Children, Teenagers
  • mina ramezan jamaat* Page 175
    What most differentiates Qajar era from other eras in the Iranian’s history may be the appearance of new urbanism and new pathways that became a component of the texture of the city and made Tehran more and more Europeanized. What is of great importance here is the textural transformation of Tehran and other Structural and Spatial changes that occur along with or followed by this transformation. One of the most important changes is the transformation in the physical characteristics of the residential buildings and their association with urban streets. To identify this system of transformation, one should recognize the characteristics of Tehran's urban texture, especially housing structures-from beginning of Qajar, up to its end- and scrutinizing variations. This encompasses the main core of the present paper which mainly resulted from field studies that are descriptively and comparatively presented here. Therefore, Qajar era could be considered as the origin of essential alteration in urbanism, space construction, and house building. The era in which the old texture of the city and the traditional assemble of houses dissolves and new texture resides. Although all these changes took place in one historical era, but considerable variations can be seen due to domestic characteristics of every district.
    Keywords: Qajar, Tehran, texture, pathway, House, changes
  • ahmad nobakht* Page 203
    This research has been done to determine and explain graffiti of historical sites and its influencing factors. Direct observation is selected as the method and content analysis as the technique among 23 monuments of the city of Yazd and stratified sampling is used (systematic) concerning frequency of shapes and Images and carved terms. Research findings are based on 2204 entries such as words, shapes and images and categorizations: date (time), writing graffiti, age, city of residence, ethnicity, gender, genus or materials and tools used, poem and lines, carved first and family names, and the English letters. One of the most important factors that influences graffiti phenomenon is the lack of attention and neglecting toward these monuments. The preservation of monument is not considered as a value, so the distortion and preparations for destruction is not a counter value and nothing is done for maintenance and preservation of the monuments
    Keywords: Graffiti, Historical Sites, Vandalism, society, Social Control