فهرست مطالب

برنامه ریزی توسعه کالبدی - پیاپی 2 (بهار 1392)
  • پیاپی 2 (بهار 1392)
  • 90 صفحه، بهای روی جلد: 20,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1392/07/15
  • تعداد عناوین: 6
|
  • نقش جریانات فضایی در فرآیند خزش روستایی / مطالعه موردی: ناحیه سلیمان آباد
    دکتر حسن افراخته، دکتر فرهاد عزیزپور، محمدرضا جورنبیان صفحه 9
    شهرها و روستاها به عنوان مراکز اصلی تجمع انسان ها و شکل دهنده اصلی بنیان های جغرافیایی یک ناحیه می باشند که دارای روابط خاص با تکیه بر ویژگی های اقتصادی اجتماعی و فضایی با یکدیگر هستند. پیوندهای روستایی شهری پدیدهای حاصل از تعامل دوسویه سکونتگاه های روستایی و کانون های شهری در عرصه منطقه ای است که به سبب جریان های مختلف از جمله جریان افراد، کالاها، اطلاعات، فناوری، نوآوری و مانند آن پدید می آید. این گونه جریان ها منشا دگرگونی های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی محیط های روستایی می باشد.
    هدف این تحقیق بررسی جریانات فضایی درونی و بیرونی سکونتگاه های روستایی و نقش و اثرگذاری آنها بر شکل گیری و گسترش فرایند خزش روستایی می باشد. ناحیه مورد مطالعه تحقیق را ناحیه سلیمان آباد، در دهستان گلیجان از شهرستان تنکابن تشکیل می دهد. داده های مورد نیاز از طریق بررسی میدانی، تکمیل پرسشنامه خانوار، شورا و دهیاری در روستاهای مورد مطالعه و برخی اسناد بدست آمده است. داده های جمع آوری از طریق نرم افزارGis، Spss، آمار توصیفی و آزمون آماری (رگرسیون خطی) تجزیه و تحلیل شده است. نتیجه نشان می دهد که جریان جمعیت و جریان سرمایه دو جریان غالب فضایی ناحیه بوده که سبب تحولات فضایی، کالبدی در ناحیه شده است. گسترش فیزیکی کالبدی لجام گسیخته و تغییرات بافت سکونتگاهی، گسترش واحدهای خدماتی کارگاهی، افزایش ساخت و ساز در بخش مسکن موجب پدیده خزش روستایی شده که تخریب زمین های زراعی و باغی را در پی داشته است.
    کلیدواژگان: جریانات فضایی، جریان سرمایه، جریان جمعیت، خزش روستایی، ناحیه سلیمان آباد
  • دکتر مسعود تقوایی، حسین کیومرثی صفحه 25
    رشد سریع شهرنشینی در کشورهای درحال توسعه بازتاب های کالبدی فضایی بسیاری را به همراه داشته است که از جمله آنها می توان به عدم توزیع بهینه کاربری های خدماتی در شهرها به خصوص کلانشهرهای کشور اشاره نمود. شهر شیراز به عنوان یکی از کلانشهرهای کشور نیز این قاعده مستثنی نیست، به طوری که تمرکز شدید کاربری ها در چند ناحیه خاص شهر، سبب محرومیت سایر نواحی از امکانات و خدمات شهری شده است. یکی از این نوع کاربری های پارک های شهری است که علاوه بر نقش غیرقابل انکار آنها در تلطیف هوای شهر، در افزایش سلامت شهروندان نیز نقش بسزایی بر عهده دارند. بررسی توزیع فضایی پارک های ناحیه ای و منطقه ای شهر شیراز حاکی از تمرکز شدید این نوع پارک ها در مرکز شهر و نواحی مجاور آن می باشد که دسترسی مطلوب یه اینگونه پارک ها را برای شهروندان با مشکل روبرو کرده است و حوزه نفوذ موجود پارک های شهری با درصد بسیار بالایی دارای پوشش مشترک می باشند. لذا در پژوهش حاضر سعی بر آن شده است تا بهترین مکان های ایجاد پارک شهری در شهر شیراز شناسایی شود. در نتیجه ابتدا معیارهای موثر در مکان یابی پارک های شهری از نقشه کاربری اراضی وضع موجود شهر شیراز مستخرج و سپس با استفاده از مدل تحلیل سلسله مراتبی به وزن دهی به معیارها و زیرمعیارها پرداخته شد و در نهایت با استفاده از تحلیل شبکه و تعیین حوزه نفوذ، 14 پارک ناحیه ای و 3 پارک منطقه ای در مکان های مناسب پیشنهاد گردید.
    کلیدواژگان: پارک، پارک ناحیه ای و منطقه ای، سیستم اطلاعات جغرافیایی، شیراز
  • دکتر اسماعیل علی اکبری صفحه 37
    ساختار فضایی نظام سکونتگاه های شهری تحت تاثیر دودسته عوامل قراردارد. درگذشته نقش عوامل طبیعی در شکل دهی به نظام های شهری بسیار تاثیرگذار بود. اما در دوره اخیر مولفه های غیرطبیعی نقش بارزی در سازماندهی نظام های شهری بر عهده دارند. طرح های توسعه منطقه ای یکی ازاین مولفه ها است که تحلیل اثرات آن بر چهره پردازی نظام های شهری در مقیاس خرد وکلان بسیاراهمیت دارد.
    استان و شهرکرمانشاه یکی از نمونه های بارز و برجسته زاگرس میانی است که در طول پنج دهه به عنوان قطب رشد منطقه ای کانون بسیاری ازتصمیمات، اقدامات و سیاست های توسعه منطقه ای درغرب کشور بوده است. نظام شهری این استان با توزیع اندازه بسیار ناموزون اکنون یکی از نامتعادل ترین و ناپایدارترین نظام های شهری کشوراست؛ شهرکرمانشاه با حدود یک میلیون نفرجمعیت قطب شهری متمرکز و مسلط چه در سطح استانی و چه منطقه ای است. در حالی که دومین شهر استان با کمتر از صد هزار نفر جمعیت اندازه ای معادل یک دهم کرمانشاه دارد و سومار در آخرین مرتبه نظام سلسله مراتب شهری فقط بیست نفر جمعیت را در خود اسکان داده است. شکاف وگسستگی موجود در این شکل از توزیع اندازه شهرها که شاخص نخست شهری 0/81 معرف آن است، نه تنها در مقیاس منطقه ای بلکه حتی درمقیاس ملی به مقدار زیادی بالا و غیرعادی است.
    آنچه در این زمینه مورد توجه این مقاله است نقش آفرینی طرح های منطقه ای بر تمرکز در نظام شهری و در نتیجه ناموزونی در ساختار فضایی نظام سکونتگاه های شهری است. این مقاله درعین حال نقش شهرمحوری وشهرمداری یا تمرکزگرایی شهری دیدگاه های کلاسیک توسعه منطقه ای و بر همین اساس برنامه ریزی منطقه ای برآمده از آن به ویژه میل شدید این دیدگاه ها را به سطوح بالا و راس نظام شبکه شهری به خوبی نشان می دهد. بر این اساس میتوان یکی از علل ریشه ای توسعه شتابان شهرنشینی، قطبی شدن نظام شهری، ناهمگونی نظام سکونتگاهی و پیامدهای زیانبار آن را بر سازمان فضایی کشور و مناطق آن با رویکرد آمایشی آشکار ساخت.
    کلیدواژگان: نظام شهری، طرح های منطقه ای، سیاست گذاری منطقه ای، اندازه شهرها، کرمانشاه
  • بهینه سازی و پایش مدیریت داده ها در شهرک های صنعتی با استفاده از GIS / مطالعه موردی: شهرک صنعتی فرامان، کرمانشاه
    دکتر شاه بختی رستمی صفحه 55
    طی چند دهه اخیر عواملی چون رشد جمعیت، نیاز به سطوح بالاتر اشتغال، محدودیت های بخش کشاورزی و نیاز به فعالیت های جدید ضرورت گسترش فعالیت های صنعتی را در ایران بیش از پیش آشکار ساخته است. یک شهرک صنعتی، به عنوان بهینه ترین روش استفاده از فضای جغرافیایی، مکانی برای تمرکز واحدهای صنعتی و تولیدی است. تصمیمات خوب درباره گسترش و مدیریت این شهرک ها نیازمند داده های فضایی قابل اعتماد است. بنابراین، برای داشتن یک مدیریت مناسب و رسیدن به اهداف سازمانی شهرک های صنعتی در ایران نیاز مبرم به ایجاد بانک های اطلاعاتی موثق از جمله پایگاه های داده های مکانی وجود دارد. بکارگیری سیستم های اطلاعاتی مدرن از جملهGIS برای ذخیره سازی، تجزیه و تحلیل، نمایش و به هنگام سازی داده های مکانی مربوط به شهرک های صنعتی ایران به عنوان مزیتی تلقی می شود که هرگونه تاخیر در بکارگیری آن می تواند به افزایش هزینه های اجرایی و مدیریتی منجر گردد. در این مقاله ضمن طرح مساله ی فقدان، نقصان، یا پراکندگی داده های مربوط به واحدهای صنعتی شهرک فرامان در نزدیکی شهر کرمانشاه با 160 واحد صنعتی و کارگاهی به ضرورت استفاده از GIS در چنین شهرک هایی اشاره، و ضمن تبیین مبانی نظری، چگونگی روش طراحی، ایجاد و بکارگیری یک سیستمGIS در شهرک صنعتی فرامان به تفصیل بیان شده است. این روش شامل مراحل زیر بوده است: 1- گردآوری تمام داده های فضایی موردنیاز جهت راه اندازی یک سیستمGIS از طریق مصاحبه، پرسشنامه، نقشه های موجود و عکس های هوایی و ماهوارهای 2- برگزاری جلسات کاری گروهی با حضور مدیران واحدهای صنعتی و افراد صاحب دانش 3- رقومی سازی نقشه های موردنیاز 4- تهیه فهرستی جامع از تمامی داده های ممکن و انتقال آن به پایگاه داده مکانی 5- (Geo-Database) وارد کردن داده ها به رایانه و سیستم GIS مورد پیشبینی و 6- مرتبط ساختن داده های مکانی و توصیفی. اگرچه ارزیابی نهایی اثرات و موفقیت راه اندازی سیستمGIS شهرک صنعتی فرامان نیاز به زمان نسبتا بیشتری دارد، با اینحال، نظرسنجی های به عمل آمده از مدیران و بخش اجرایی شهرک حاکی از ایجاد موقعیتی جدید و بهتر برای مدیریت شهرک از طریق راه اندازی و بکارگیری سیستمGIS شهرک است.
    کلیدواژگان: شهرک صنعتی، مدیریت داده ها، سیستم های اطلاعات جغرافیایی GIS، شهرک صنعتی فرامان، کرمانشاه
  • دکتر هوشمند عطایی، سادات هاشمی نسب صفحه 65
    در این پژوهش جهت ارزیابی زیست اقلیم انسانی استان یزد در هر یک از ماه های سال با بکارگیری روش ترجونگ از عناصر اقلیمی میانگین حداقل و حداکثر دما، میانگین حداقل و حداکثر رطوبت نسبی، میانگین ساعات آفتابی و میانگین متوسط سرعت باد 5 ایستگاه سینوپتیک و 6 ایستگاه کلیماتولوژی طی دوره آماری 19 ساله (2009-1991) و جهت تهیه نقشه پهنه ها در ماه های مختلف از نرم افزارهایAutocad map وArcmap براساس گرادیان ارتفاعی و بافرینگ استفاده شده است. نتیجه این بررسی نشان می دهد ایستگاه هایی که واقع در مناطق مرتفع استان بوده اند در ماه های مه و سپتامبر و ایستگاه های یزد، مروست، رباط پشت بادام، ابرکوه در ماه های آوریل و اکتبر، طبس و اشکذر در ماه های مارس و نوامبر در محدوده آسایش می باشند. در ماه های سرد سال نیز زیست اقلیم استان یزد نسبت به دیگر فصل ها یکدست بوده و این به دلیل دمای کمتر در زمستان است که در پی آن جذب رطوبت کمتر میشود. در نهایت چهار گروه زیست اقلیم یزدی، نصرآبادی، طبسی و اردکانی در استان شناسایی شده است.
    کلیدواژگان: زیست اقلیم انسانی، ترجونگ، پهنه بندی، استان یزد
  • دکتر فرهاد عزیزپور صفحه 81
    طرح هادی، اگرچه زمینه ساز نظمی مکانیکی (از جمله جلوگیری نسبی از ساخت و سازهای غیرقانونی، تعریف نیاز و تامین کاربری ها و خدمات عمومی و نظم و نسق بخشی به گسترش فیزیکی) در روستا شده ولی پیامدهای منفی را نیز برای روستا و روستاییان بدنبال داشته است. تضعیف انسجام بافت کالبدی، توجه ضعیف به مشارکت روستاییان و... از جمله این مسایل است.
    در ارتباط با ناکامی طرح هادی در سامان بخشی به نظام روستایی عوامل مختلفی اثرگذار هستند که در این میان تاثیر رویکرد نظری حاکم بر طرح (رهیافت برنامه ریزی جامع مبتنی بر نظریه کارکردگرایی) از اهمیت بیشتری برخوردار است. مقاله حاضر که ماهیتی نظری بنیادی دارد با روشی توصیفی تحلیلی تدوین شده است. روش جمع آوری اطلاعات مبتنی بر روش کتابخانه ای است. که با هدف تبیین علت بنیانی اثر بخشی ضعیف طرح هادی روستایی تهیه شده است. پژوهش حاضر نشان داده است که تحول و بازاندیشی در تفکر حاکم بر طرح هادی امری محتوم و گریز ناپذیر است. چرا که، بسیاری از نظریه ها و رهیافت های فکری بعلت تحولات گوناگون و همه جانبه در جامعه بشری، پاسخگو و راهگشا برای تبیین و حل مشکلات و نیازهای آنها نیستند. در این مقاله محقق تاکید دارد، رویکرد راهبردی پویش ساختاری کارکردی که در تبیین برخی از مسایل جامعه روستایی کشور مورد آزمون قرار گرفته است، می تواند زمینه ساز کاربرد برنامه ریزی فضایی در سطوح و مقیاس های مختلف نظام سکونتگاهی بویژه نقاط روستایی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: طرح هادی روستایی، رهیافت برنامه ریزی جامع (خردگرا)، نظریه کارکرد گرایی
|
  • Hasan Afrakhteh, Farhad Azizpour, Mohammad Raamazan Jornbyan Page 9
    Cities and villages are considered as two main components of geographical foundation of any area which have special relations based on their socio-economic and spatial characteristics. Rural-urban linkages are the results of interactions between rural settlements and urban centers of a region. These linkages are created due to the different flows of people, goods, information, technology, and innovation between urban and rural areas which in turn create many socio-economic and cultural changes in rural environments. The aim of the present study is to identify the internal and external spatial flows of rural settlements and their role and effects on the formation and expansion of the rural sprawl processes. The study area is Solaiman Abad located in rural division (Dehestan) of Golijan in Tonekabon County. Required data were collected through documentary and the field study by completing questionnaire and doing interview with rural household heads, rural council members, and rural managers. For data analysis, some software and methods are applied including: GIS, SPSS, descriptive statistics and statistical test (linear regression). The results show that two dominant spatial flows in the study area are population flows and capital flows which cause the spatial-physical changes of the region. Some factors such as unplanned expansion of cities, changes occurred in settlement textures, expansion of industrial and service units and increasing housing construction have caused the rural sprawl and have led to destroying fertile agricultural lands of the region.
    Keywords: Spatial Flows, Flow of people, Flow of Capital, Rural Sprawl, Solaiman Abad Region
  • Masood Taghvaei, Hossein Kiumarsi Page 25
    Rapid expansion of cities in developing countries has had a number of spatial-physical consequences including imbalance distribution of service-related land-use in cities, especially metropolitan areas. Shiraz as a metropolitan in Iran is no exception. Intensive concentration of service-related land-use in few areas of the city has led to deprivation of the rest parts of the city to enjoy urban facilities and services. Urban parks distribution is an example of the mentioned situation. Public parks regardless of their function to clean the environment have an important role in citizen’s health conditions. Assessing the spatial distribution of local and regional parks of Shiraz indicates that there is a high concentration of such features in central area of the city and its nearby lots. Accessibility to such parks is not easy for most residents and the influence areas of the parks are intersected in most cases. The present study was aimed to show the optimal site locations for public parks in Shiraz. Therefore, first effective criteria for urban park locations were defined based on current land-use map of the city, and then using Hierarchical Analysis Process method, the criteria and sub-criteria were weighted. Finally, based on network analysis and defining influence area methods, 14 local parks and 3 regional parks were proposed in suitable locations.
    Keywords: park, local, regional parks, geographical information system, shiraz
  • Esmaiel Aliakbari Page 37
    The spatial structure of urban settlement system is affected by two groups of factors, namely physical and non- physical ones. The impact of physical factors on creation of urban systems was very impressive in the past. However, nowadays the main role is played by non- physical factors. Some of these factors are regional development plans which their impacts on urban system formations are important either in small or large scales of evaluation. Province of Kermanshah and its capital city also called Kermanshah is a remarkable example at Mid- Zagros region as the pole of regional growth during the last five decades. The region has been a target for a wide range of decisions, actions, and policies of regional development in west of Iran. The urban system of Kermanshah province with its imbalance size distribution is an example of the most imbalance and non- sustaining urban systems around the country. Having about one million populations, Kermanshah city is a dominant and concentrated urban pole for the whole province as well as the region. At the same time, the second largest city of the province has a population less than 100,000 or one- tenth of Kermanshah city population. More interestingly is the smallest city, Somar with only 20 residents. The existing gap of size distribution of cities with its Primate City Index which is 0.81 not only in regional scale but also in national scale is very high abnormal. What is considered in the present paper is the role of regional plans in centralization of urban system which results in imbalance spatial structure of urban settlement’s systems. The paper also shows the pivotal function of city-oriented or urban centralization covert in classic views of regional development and regional planning especially the intensive tendency of such views towards the higher levels and head of urban network. It reveals one of the main basic reasons of rapid urban expansion, also polarization of urban system, divergence of settlement system and its harmful consequences on spatial system of the country and its regions with a provisional approach.
    Keywords: urban system, regional plans, regional Policymaking, size Distribution, Kermanshah
  • Shahbakhti Rostami Page 55
    During the last couple of decades, some factors such as population growth, need for higher levels of employment, limitations of agriculture sector and search for new activities have necessitated establishing and expanding industrial activities in Iran. An industrial estate, as one of the most suitable ways of optimal application of geographic space, is a place for the concentration of productive and industrial units. Good decisions about expanding and managing these estates require reliable spatial data. Therefore, to have a proper management and to obtain the organizational objectives of industrial estates in Iran, there is a need to create reliable databases containing spatial data. Implementation of modern information systems such as GIS to storing, analyzing, displaying and updating spatial data related to industrial estates of Iran is an advantage and any delay to apply this technology can lead to increase the executive and managerial costs. Kermanshah is one of 31 provinces of Iran located in west of the country and does have several industrial estates. It seems that establishing an information system based on GIS is a necessity for each. This paper, first introduces the industrial estate of Faraman in Kermanshah city which contains 160 productive and industrial units. Then how a geographic information system is designed and applied to this estate is discussed in details. The methodology of this study comprises: 1- collecting all required spatial data, 2- conducting focus groups include managers and knowledgeable individuals, 3- digitizing required maps, 4- providing a comprehensive list of all possible data and transferring them into a Geo_Database, 5- entering data into computer and 6- linking spatial and aspatial data. Although the final investigation about success of geographic information system for the industrial estate of Faraman has not yet reached enough time, the introductory surveys among managers and executive personnel of the estate indicate a new and better situation of managing the estate when they use GIS. The success of this experience can be shared with other industrial estates of Kermanshah province and even other estates in elsewhere of Iran.
    Keywords: Industrial estate, GIS, Data management, Faraman Industrial Estate, Kermanshah
  • Houshmand Ataei, Sadat Hashemi Nasab Page 65
    The study of atmospheric and climatic conditions as effective factors on human’s life, comfort and health has resulted in a new scientific branch called human bioclimeteorology or human biometeorology which deals with effects of climatic and atmospheric condition on people. So today, it is important to study and identify climatic limitations and threatening hazards and being informed of covert attractions and potentials in geographical properties in Yazd Province during different months due to profitability in different urban and provincial plans. So regionalization and potential evaluation of human bioclimatic with climatic factors in different courses and sites can lead us to achieve comfortable environment that results in pleasant or fairly pleasant human’s livelihood and biological activities. The 19-years data (1991-2009) of 5 synoptic stations and 6 climatologic stations and average of maximum and minimum temperature in Fahrenheit, average of maximum and minimum relative humidity in percentage, average of sunshine hours (real and possible), and average of wind speed in m/s, for chronological and locality analysis and to provide map of human bioclimatic regions of Yazd Province are applied based on Terjung index. Following analysis of factor and computing comfort and wind-child coefficient of regions were determined using Autocad map software based on altitudinal gradient and the output was transmitted to Arcmap and finally it was turned into map. In results, there were two warm and cold climatic seasons and also two transition seasons in Yazd Province. During each of these seasons the number of Bioclimatic types of the province would change due to the rule of macro-climatic phenomena on the country’s atmosphere. In this Bioclimatic calendar warm and cold seasons are those in which the climax of temperature properties (increasing or decreasing) will be observed. While transition season is called to the period in which a season is altering to another season. Not only the transition season is not belong to warm or cold seasons but also it possesses pleasant and in some regions, relatively pleasant conditions.
    Keywords: Human Bioclimatic, Terjung, Region- alization, Yazd provinc
  • Farhad Azizpour Page 81
    The Rural Conducting Plan (RCP) has provided an arena for physical order in villages including prohibiting illegal constructions, defining needs, designating land-use for public services, and planning for the future physical expansions, however it has ca used some negative consequences for villages and villagers such as weakening the physical texture integration and weak attention to rural resident’s participation. There exist several factors relating to the failure of Rural Conducting Plans to organize the rural systems among them the impact of theoretical approach towards the plan is more important. The said approach is a comprehensive planning strategy based on function-oriented theory. The present paper has a theoretical-fundamental character that applies a descriptive-analytical method. Required data are collected using a documentary method to find and to explain the basic reason (s) of the weak effectiveness of the RCPs. Findings of the present study show that revising and rethinking of the dominant conceptual system of the RCP is a necessity. It is evident that some conceptual theories and strategies are not matched with resolving complicated and ongoing needs of human societies. The paper concludes that a structural-functional strategy that has already been adopted to explain the problems of rural societies can provide an actual spatial planning base for different scales of settlement systems especially rural settlements.
    Keywords: Rural guide plan, rational comprehensive planning approach, function- nalism theory